आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथम् एव तु । बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहम् एव च ॥ तत्र य उपाधिकृतः संसारी विद्याविद्यायोर् अधिकृतो मोक्षगमनाय संसारगमनाय च, तस्य तदुभयगमने साधनो रथः कल्प्यते । तत्रात्मानम् ऋतपं संसारिणं रथिनं रथस्वामिनं विद्धि जानीहि । शरीरं रथम् एव तु रथबद्धहयस्थानीयैर् इन्द्रियैर् आकृष्यमाणत्वाच् छरीरस्य । बुद्धिं त्व् अध्यवसायलक्षणां सारथिं विद्धि, बुद्धिनेतृप्रधानत्वाच् छरीरस्य सारथिनेतृप्रधान इव रथः । सर्वं हि देहगतं कार्यं बुद्धिकर्तव्यम् एव प्रायेण । मनः संकल्पविकल्पादिलक्षणं प्रग्रहं रशनां विद्धि । मनसा हि प्रगृहीतानि श्रोत्रादीनि करणानि प्रवर्तन्ते रशनयेवाश्वाः ॥ कउभ्_३।३।१,३।३ ॥
ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu / buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca // tatra ya upādhikṛtaḥ saṃsārī vidyāvidyāyor adhikṛto mokṣagamanāya saṃsāragamanāya ca, tasya tadubhayagamane sādhano rathaḥ kalpyate / tatrātmānam ṛtapaṃ saṃsāriṇaṃ rathinaṃ rathasvāminaṃ viddhi jānīhi / śarīraṃ ratham eva tu rathabaddhahayasthānīyair indriyair ākṛṣyamāṇatvāc charīrasya / buddhiṃ tv adhyavasāyalakṣaṇāṃ sārathiṃ viddhi, buddhinetṛpradhānatvāc charīrasya sārathinetṛpradhāna iva rathaḥ / sarvaṃ hi dehagataṃ kāryaṃ buddhikartavyam eva prāyeṇa / manaḥ saṃkalpavikalpādilakṣaṇaṃ pragrahaṃ raśanāṃ viddhi / manasā hi pragṛhītāni śrotrādīni karaṇāni pravartante raśanayevāśvāḥ // KaUBh_3.3/1,3.3 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.