अभ्युत्थितः अभ्युदयं गतः । यः अनर्थसार्थ अनर्थसमूहः । तेन सङ्कटं सम्बाधं । कोटरम् मध्यं यस्य । तत् । मनसः यत् मननम् सङ्कल्पापरपर्यायो मननाख्यो धर्मः । स एव कर्दमः । तस्मिन् । सम्भ्रमः आवेगः । गात्राणि अङ्गानि
abhyutthitaḥ abhyudayaṃ gataḥ | yaḥ anarthasārtha anarthasamūhaḥ | tena saṅkaṭaṃ sambādhaṃ | koṭaram madhyaṃ yasya | tat | manasaḥ yat mananam saṅkalpāparaparyāyo mananākhyo dharmaḥ | sa eva kardamaḥ | tasmin | sambhramaḥ āvegaḥ | gātrāṇi aṅgāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाप्तः । उत्तमसन्तोषस्य चर्यायाः क्रियायाः । उत्सङ्गः अङ्कः । यया । सा । तादृशी चासौ । अत एवाकुला च । बालापि अनाप्तप्रियसख्युत्सङ्गा आकुला भवति । अल्पबलः ईश्वरः पतिर् । यस्याः । सा । तादृशी । अल्पबलेश्वरा शून्यास्पदा च बाला हि स्फुटम् एव बिभेति
anāptaḥ | uttamasantoṣasya caryāyāḥ kriyāyāḥ | utsaṅgaḥ aṅkaḥ | yayā | sā | tādṛśī cāsau | ata evākulā ca | bālāpi anāptapriyasakhyutsaṅgā ākulā bhavati | alpabalaḥ īśvaraḥ patir | yasyāḥ | sā | tādṛśī | alpabaleśvarā śūnyāspadā ca bālā hi sphuṭam eva bibheti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकल्पेभ्यः लुठन्ति अन्यस्माद् विकल्पाद् अन्यं विकल्पं यान्तीत्य् अर्थः । अथ वा मोहं गच्छन्तीति । अन्तःकरणवृत्तयः कथम्भूताः । तुच्छाः आपातमात्रमधुरत्वेन निःसाराः । ये आलंबाः विषयास् । तैर् विडम्बिताः वञ्चिताः । स्वोन्मुखाः कृता इति यावत्
vikalpebhyaḥ luṭhanti anyasmād vikalpād anyaṃ vikalpaṃ yāntīty arthaḥ | atha vā mohaṃ gacchantīti | antaḥkaraṇavṛttayaḥ kathambhūtāḥ | tucchāḥ āpātamātramadhuratvena niḥsārāḥ | ye ālaṃbāḥ viṣayās | tair viḍambitāḥ vañcitāḥ | svonmukhāḥ kṛtā iti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कष्टे विषयाख्ये कठिने पदे इत्य् अर्थः
kaṣṭe viṣayākhye kaṭhine pade ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवस्थितिं स्थैर्यम् । यथेप्सितं स्वेप्सितम् अर्थम् । जीव एव ईश्वरः पतिः । तस्यायत्ता वश्या । न तु स्वाधीना
avasthitiṃ sthairyam | yathepsitaṃ svepsitam artham | jīva eva īśvaraḥ patiḥ | tasyāyattā vaśyā | na tu svādhīnā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जर्जरीकृत्य निर्विद्य । बिभ्रती । नवानीति शेषः । धृतिः लक्षणया धैर्ययुक्ता बुद्धिः
jarjarīkṛtya nirvidya | bibhratī | navānīti śeṣaḥ | dhṛtiḥ lakṣaṇayā dhairyayuktā buddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपहस्तिताः हस्ताद् अतीताः । सर्वे अर्थाः यत्र । तत् । निष्प्रयोजनम् इत्य् अर्थः । अनवस्थितिः अरतिः । आस्थिता दृढीभूता । अवस्थितिः रतिः । आत्मानं गृहीत्वा उत्सृज्य चावस्थिता शिथिलास्थितेत्य् अर्थः
apahastitāḥ hastād atītāḥ | sarve arthāḥ yatra | tat | niṣprayojanam ity arthaḥ | anavasthitiḥ aratiḥ | āsthitā dṛḍhībhūtā | avasthitiḥ ratiḥ | ātmānaṃ gṛhītvā utsṛjya cāvasthitā śithilāsthitety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दरिद्रैर् आच्छिन्नो मूलदेशं तावच् छिन्नश् चासौ वृक्षस् । तस्य । मूलेन कर्त्रा । चलिताचलितेन क्षणम् अचलितेन । अवष्टम्भेन धैर्येण । उपलक्षिता मे मतिः कर्मभूता । विडम्ब्यते ऽनुक्रियते । मम मतिः छिन्नवृक्षमूलवद् अङ्कुरजननासमर्थास्तीति भावः
daridrair ācchinno mūladeśaṃ tāvac chinnaś cāsau vṛkṣas | tasya | mūlena kartrā | calitācalitena kṣaṇam acalitena | avaṣṭambhena dhairyeṇa | upalakṣitā me matiḥ karmabhūtā | viḍambyate 'nukriyate | mama matiḥ chinnavṛkṣamūlavad aṅkurajananāsamarthāstīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभोगि विकल्पाख्याभोगयुक्तम्
ābhogi vikalpākhyābhogayuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितेः योग्यम् पदं स्थितिपदं । शङ्का नाशशङ्का
sthiteḥ yogyam padaṃ sthitipadaṃ | śaṅkā nāśaśaṅkā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वारम्भेषु समारम्भः येषां । ते । सर्वकारिण इति यावत् । सुजनाः सज्जनाः
sarvārambheṣu samārambhaḥ yeṣāṃ | te | sarvakāriṇa iti yāvat | sujanāḥ sajjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लिप्यते स्वावेशेनोत्पादितैः सुखदुःखैः पापपुण्यैः वा न गृह्यते
na lipyate svāveśenotpāditaiḥ sukhaduḥkhaiḥ pāpapuṇyaiḥ vā na gṛhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां ममापि कथयेति भावः
tāṃ mamāpi kathayeti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयायैव न तु सुखाय । विषयाः भोगाः । भोगयुक्ताः भोगिनः भोगभोगिनः । पुष्टशरीरयुक्तसर्पस्वरूपा इत्य् अर्थः । भङ्गुराकारः नश्वरस्वभावः । विभवः उत्पत्तिस्थानं येषां । तादृशाः । भव्यताम् रागानुत्पादकत्वेन रमणीयताम्
bhayāyaiva na tu sukhāya | viṣayāḥ bhogāḥ | bhogayuktāḥ bhoginaḥ bhogabhoginaḥ | puṣṭaśarīrayuktasarpasvarūpā ity arthaḥ | bhaṅgurākāraḥ naśvarasvabhāvaḥ | vibhavaḥ utpattisthānaṃ yeṣāṃ | tādṛśāḥ | bhavyatām rāgānutpādakatvena ramaṇīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलङ्को ऽत्र भोगानुसन्धानरूपो ज्ञेयः । शेमुषी बुद्धिः । सा एव सरसी
kalaṅko 'tra bhogānusandhānarūpo jñeyaḥ | śemuṣī buddhiḥ | sā eva sarasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनयन् उत्पादयन् । लक्षणया जानन् इत्य् अर्थः । मनो हि ज्ञानद्वारेणैव सर्वं जनयति । उभयथापि मोक्ष एवेति भावः
janayan utpādayan | lakṣaṇayā jānan ity arthaḥ | mano hi jñānadvāreṇaiva sarvaṃ janayati | ubhayathāpi mokṣa eveti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असमञ्जसे विषमे
asamañjase viṣame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन कथितेन । पूर्वापराम् अन्तद्वययुक्तां । समग्राम् इति यावत् । असमस्थितिं विषमां स्थितिं । जगतः कथम्भूतस्य । धातुश् चेष्टितस्य ब्रह्मचेष्टितरूपस्य
yena kathitena | pūrvāparām antadvayayuktāṃ | samagrām iti yāvat | asamasthitiṃ viṣamāṃ sthitiṃ | jagataḥ kathambhūtasya | dhātuś ceṣṭitasya brahmaceṣṭitarūpasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलमार्जनम् संशयाख्यमलमार्जनम्
malamārjanam saṃśayākhyamalamārjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ इतरद् उपेक्ष्यं किम् अस्ति
atha itarad upekṣyaṃ kim asti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राकाम् पूर्णिमाम्
rākām pūrṇimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदर्थयन्ति मथ्नन्ति । इति शिवम्
kadarthayanti mathnanti | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.