प्रतीकानामात्मत्वेनोपासनस्याकर्तव्यत्वे त्वया या तादात्म्याभावलक्षणा स नेति युक्तिरभिहिता सा तत्रापि ब्रह्मप्रतीकयोरपि समेति हेतोः प्रतीकेषु ब्रह्मदृष्टिः कर्तव्येति सूत्रे व्याख्यायमाने सति उक्तयुक्तिविरुद्धता भवतीति । एतदुक्तं भवति । प्रतीकेषु ब्रह्मदृष्टिः कर्तव्येति सूत्रव्याख्यानमसत् । प्रतीकं ब्रह्मतया नोपास्यम् । अब्रह्मत्वात् । यद्यन्न भवति न तत्तत्वेनोपास्यमिति युक्तिविरुद्धत्वात् । न चेयं युक्तिरप्रमा । प्रतीकानामात्मत्वेनोपासनस्य अकर्तव्यतायां पूर्वसूत्रे परेणैवोपन्यस्तत्वात् । अन्यथानैकान्त्येन साधिका न स्यात् । नच ब्रह्मप्रतीकयोरभेदः ब्रह्मणः सत्यत्वात् प्रतीकानां कल्पितत्वात् । पारमार्थिकभेदाभावः तावदस्तीति चेत् । तर्हि जीवप्रतीकयोरपि स नास्तीत्यसिद्धिः स्यादिति । *१२,७७* स्यादेतत् । "नहि सःऽ; इति न निर्विशेषणो हेतुः सूत्रकारस्याभि(प्रेतो)मतो येन ब्रह्मदृष्टिः प्रतीकेषूक्तयुक्तिविरुद्धा स्यात् । किं तूपास्यस्योत्कर्षप्राप्त्यभावे सतीत्यनेन विशिष्यः । प्रतीकानां ब्रह्मत्वेनोपासने तूत्कर्षप्राप्तिरस्ति । अतो ऽतद्भावे ऽप्युपासना (कार्या)युज्यत इत्यत आह यदीति ॥ यद्यप्युत्कर्षमात्रेण ह्यतद्भवे ऽप्युपासना आद्ये ऽपिशब्दो ऽतिप्रसङ्गसमुच्चयार्थः । हिशब्दस्योत्तरार्धेनान्वयः । यदि विशिष्यहेतुं व्याख्याय प्रतीकानामतद्भावे ऽब्रह्मत्वे ऽप्युत्कर्षप्राप्तिमात्रेण ब्रह्मत्वेनोपासनाङ्गीक्रियते । तदा आत्मत्वेनापि तदुपासनमङ्गीकार्यं नतु निराकार्यम् । कुत इत्यत आह उत्कर्ष इति ॥ उत्कर्ष आत्मनो ऽपि स्याच्चेतनत्वादचेतनात् यस्माद्ब्रह्मवदात्मनो ऽपि प्रतीकादुत्कर्षो ऽस्ति । कथम् । आत्मनश्चेतनत्वात् । अचेतनं खलु प्रतीकम् । तस्यात्मत्वेनोपासनायामुत्कर्षप्रप्तिः स्यादिति । अतिप्रसङ्गस्य विपर्ययपयर्वसानमाह तस्मादिति ॥ तसमादतत्त्वं नोपास्यमिति वेदविदो मतम्
pratīkānāmātmatvenopāsanasyākartavyatve tvayā yā tādātmyābhāvalakṣaṇā sa neti yuktirabhihitā sā tatrāpi brahmapratīkayorapi sameti hetoḥ pratīkeṣu brahmadṛṣṭiḥ kartavyeti sūtre vyākhyāyamāne sati uktayuktiviruddhatā bhavatīti / etaduktaṃ bhavati / pratīkeṣu brahmadṛṣṭiḥ kartavyeti sūtravyākhyānamasat / pratīkaṃ brahmatayā nopāsyam / abrahmatvāt / yadyanna bhavati na tattatvenopāsyamiti yuktiviruddhatvāt / na ceyaṃ yuktirapramā / pratīkānāmātmatvenopāsanasya akartavyatāyāṃ pūrvasūtre pareṇaivopanyastatvāt / anyathānaikāntyena sādhikā na syāt / naca brahmapratīkayorabhedaḥ brahmaṇaḥ satyatvāt pratīkānāṃ kalpitatvāt / pāramārthikabhedābhāvaḥ tāvadastīti cet / tarhi jīvapratīkayorapi sa nāstītyasiddhiḥ syāditi / *12,77* syādetat / "nahi saḥ'; iti na nirviśeṣaṇo hetuḥ sūtrakārasyābhi(preto)mato yena brahmadṛṣṭiḥ pratīkeṣūktayuktiviruddhā syāt / kiṃ tūpāsyasyotkarṣaprāptyabhāve satītyanena viśiṣyaḥ / pratīkānāṃ brahmatvenopāsane tūtkarṣaprāptirasti / ato 'tadbhāve 'pyupāsanā (kāryā)yujyata ityata āha yadīti // yadyapyutkarṣamātreṇa hyatadbhave 'pyupāsanā ādye 'piśabdo 'tiprasaṅgasamuccayārthaḥ / hiśabdasyottarārdhenānvayaḥ / yadi viśiṣyahetuṃ vyākhyāya pratīkānāmatadbhāve 'brahmatve 'pyutkarṣaprāptimātreṇa brahmatvenopāsanāṅgīkriyate / tadā ātmatvenāpi tadupāsanamaṅgīkāryaṃ natu nirākāryam / kuta ityata āha utkarṣa iti // utkarṣa ātmano 'pi syāccetanatvādacetanāt yasmādbrahmavadātmano 'pi pratīkādutkarṣo 'sti / katham / ātmanaścetanatvāt / acetanaṃ khalu pratīkam / tasyātmatvenopāsanāyāmutkarṣapraptiḥ syāditi / atiprasaṅgasya viparyayapayarvasānamāha tasmāditi // tasamādatattvaṃ nopāsyamiti vedavido matam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.