तुशब्दो ऽवधारणे । इह ये चामुष्मादित्यस्यां श्रौतौ तद्गाः परावरलोकगताः मुक्ता एव लोक इति शब्दो एषां ते लोकशब्दाः । ते चान्योन्यनाथाः उत्तमा अधमानां स्वीयानां नियामका इत्येवमेतच्छतिव्याख्यानरूपा पैङ्गिश्रुतिरस्ति । यद्यपि मुक्तस्य विकारावर्तिव्यापारनिषेधादेवैतत्सिद्धम् । तथापि दार्ढ्याय श्रुत्युदाहरणम् । एतेन लक्षणापक्षे मुख्ये बाधकं चोक्तं भवति । अभिमानिपक्षे तु भूतपूर्वगत्या मुक्तेषु लोकशब्दो व्याख्येयः । *१२,३७८* प्रकारान्तरेणास्यां श्रुतौ मुक्तस्य मुक्तनियामकत्वं प्रतिपादयन्नाह अलोकेति ॥ अलोकशब्देन विमुक्तिभाजो वाच्याः ॥। लोकदोषातीतत्वाद्विदेहत्वाद्वेति भावः । ततः किं प्रकृत इत्यत आह पदमिति ॥ ॥। पदं तादृगपीह युक्तम् इह पराञ्चो लोका अर्वाञ्चो लोका इत्यत्र तादृगलोक इत्यपि पदं छेत्तुं युक्तम् । लोकालोकशब्दयोः संहिताया(यां)ः समानरूपत्वादिति भावः । योगवृत्त्यापि लोकशब्दस्य मुक्तेषु वृत्तिः सम्भवतीत्याह लोकेति ॥ लोकाभिधाश्चापि यतो हि मुक्ताः प्रकाशरूपाः सततं च सर्वे यतः सर्वे ऽपि मुक्ताः सततमपि प्रकाशरूपाः प्रसिद्धास्ततो ऽपि लोकाभिधाः । लोकतेः पचाद्यचि कृते रूपमेतत् । दर्शनं प्रकाश इति च नार्थान्तरम् । *१२,३७९* यदुक्तं प्राग्लोकाभिमानिनो ये मुक्तास्त इह लोकशब्दार्था इति तदसत् । ते हि उत्तमाः । नच तन्नियमनं मुक्तानां सम्भवतीत्यतो मोक्तं विस्मार्षीरित्याह ब्रह्मैवेति ॥ ब्रह्मैव लोकाधिपतिर्विमुक्तो भवेदिति प्राह तुरश्रुतिश्च
tuśabdo 'vadhāraṇe / iha ye cāmuṣmādityasyāṃ śrautau tadgāḥ parāvaralokagatāḥ muktā eva loka iti śabdo eṣāṃ te lokaśabdāḥ / te cānyonyanāthāḥ uttamā adhamānāṃ svīyānāṃ niyāmakā ityevametacchativyākhyānarūpā paiṅgiśrutirasti / yadyapi muktasya vikārāvartivyāpāraniṣedhādevaitatsiddham / tathāpi dārḍhyāya śrutyudāharaṇam / etena lakṣaṇāpakṣe mukhye bādhakaṃ coktaṃ bhavati / abhimānipakṣe tu bhūtapūrvagatyā mukteṣu lokaśabdo vyākhyeyaḥ / *12,378* prakārāntareṇāsyāṃ śrutau muktasya muktaniyāmakatvaṃ pratipādayannāha aloketi // alokaśabdena vimuktibhājo vācyāḥ ... lokadoṣātītatvādvidehatvādveti bhāvaḥ / tataḥ kiṃ prakṛta ityata āha padamiti // ... padaṃ tādṛgapīha yuktam iha parāñco lokā arvāñco lokā ityatra tādṛgaloka ityapi padaṃ chettuṃ yuktam / lokālokaśabdayoḥ saṃhitāyā(yāṃ)ḥ samānarūpatvāditi bhāvaḥ / yogavṛttyāpi lokaśabdasya mukteṣu vṛttiḥ sambhavatītyāha loketi // lokābhidhāścāpi yato hi muktāḥ prakāśarūpāḥ satataṃ ca sarve yataḥ sarve 'pi muktāḥ satatamapi prakāśarūpāḥ prasiddhāstato 'pi lokābhidhāḥ / lokateḥ pacādyaci kṛte rūpametat / darśanaṃ prakāśa iti ca nārthāntaram / *12,379* yaduktaṃ prāglokābhimānino ye muktāsta iha lokaśabdārthā iti tadasat / te hi uttamāḥ / naca tanniyamanaṃ muktānāṃ sambhavatītyato moktaṃ vismārṣīrityāha brahmaiveti // brahmaiva lokādhipatirvimukto bhavediti prāha turaśrutiśca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.