क्अ इ,१०२।११-१०३।२ रो इ,३२४-३२५ समानशब्दप्रतिषेधः । समानशब्दानाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः : नवा कुण्डिका नवा घटिका इति । किम् च स्यात् यदि एतेषाम् अपि विभाषासञ्ज्ञा स्यात् । विभाषा दिक्समासे बहुव्रीहौ : दक्षिणपूर्वस्याम् शालायाम् । अचिरकृतायाम् सम्प्रत्ययः स्यात् । न वा विधिपूर्वकत्वात् प्रतिषेधसमप्रत्ययः यथा लोके । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । विधिपूर्वकत्वात् । विधाय किम् चित् न वा इति उच्यते । तेन प्रतिषेधवाचिनः समप्रत्ययः भवति । तत् यथा लोके : ग्रामः भवता गन्तव्यः न वा । न इति गम्यते । अस्ति कार्णम् येन लोके प्रतिषेधवाचिनः समप्रत्ययः भवति । किम् कारणम् । विलिङ्गम् हि भवान् लोके निर्देशम् करोति । आङ्ग हि समानलिङ्गः निर्देशः क्रियताम् प्रत्यग्रवाचिनः सम्प्रत्ययः भविष्यति । तत् यथा : ग्रामः भवता गन्तव्यः नवः । प्रत्यग्रः इति गम्यते । एतत् च एव न जानीमः : क्व चित् व्याकरणे समानलिङ्गः निर्देशः क्रियते इति । अपि च कामचारः प्रयोक्तुः शब्दानाम् अभिसम्बन्धे । तत् यथा : यवागूः भवता भोक्तव्या नवा । यदा यवागूशब्दः भुजिना अभिसम्बध्यते भुजिः नवाशब्देन तदा प्रतिषेधवाचिनः सम्प्रत्ययः भवति : यवागूः भवता भोक्तव्या नवा । न इति गम्यते । यदा यवागूशब्दः नवाशब्देन अभिसम्बध्यते न भुजिना तदा प्रत्यग्रवाचिनः सम्प्रत्ययः भवति : यवागूः नवा भवता भोक्तव्या । प्रत्यग्रा इति गम्यते । न च इह वयम् विभाषाग्रहणेन सर्वादीनि अभिसम्बध्नीमः : दिक्समासे बहुव्रीहौ सर्वादीनि विभाषा भवन्ति इति । किम् तर्हि । भवतिः अभिसम्बध्यते : दिक्समासे बहुव्रीहौ सर्वादीनि भवन्ति विभाषा इति ।
KA I,102.11-103.2 Ro I,324-325 samānaśabdapratiṣedhaḥ . samānaśabdānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : navā kuṇḍikā navā ghaṭikā iti . kim ca syāt yadi eteṣām api vibhāṣāsañjñā syāt . vibhāṣā diksamāse bahuvrīhau : dakṣiṇapūrvasyām śālāyām . acirakṛtāyām sampratyayaḥ syāt . na vā vidhipūrvakatvāt pratiṣedhasamapratyayaḥ yathā loke . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . vidhipūrvakatvāt . vidhāya kim cit na vā iti ucyate . tena pratiṣedhavācinaḥ samapratyayaḥ bhavati . tat yathā loke : grāmaḥ bhavatā gantavyaḥ na vā . na iti gamyate . asti kārṇam yena loke pratiṣedhavācinaḥ samapratyayaḥ bhavati . kim kāraṇam . viliṅgam hi bhavān loke nirdeśam karoti . āṅga hi samānaliṅgaḥ nirdeśaḥ kriyatām pratyagravācinaḥ sampratyayaḥ bhaviṣyati . tat yathā : grāmaḥ bhavatā gantavyaḥ navaḥ . pratyagraḥ iti gamyate . etat ca eva na jānīmaḥ : kva cit vyākaraṇe samānaliṅgaḥ nirdeśaḥ kriyate iti . api ca kāmacāraḥ prayoktuḥ śabdānām abhisambandhe . tat yathā : yavāgūḥ bhavatā bhoktavyā navā . yadā yavāgūśabdaḥ bhujinā abhisambadhyate bhujiḥ navāśabdena tadā pratiṣedhavācinaḥ sampratyayaḥ bhavati : yavāgūḥ bhavatā bhoktavyā navā . na iti gamyate . yadā yavāgūśabdaḥ navāśabdena abhisambadhyate na bhujinā tadā pratyagravācinaḥ sampratyayaḥ bhavati : yavāgūḥ navā bhavatā bhoktavyā . pratyagrā iti gamyate . na ca iha vayam vibhāṣāgrahaṇena sarvādīni abhisambadhnīmaḥ : diksamāse bahuvrīhau sarvādīni vibhāṣā bhavanti iti . kim tarhi . bhavatiḥ abhisambadhyate : diksamāse bahuvrīhau sarvādīni bhavanti vibhāṣā iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.