क्अ इ,१०३।३-१०४।७ रो इ,३२५-३२८ विध्यनित्यत्वम् अनुपपन्नम् प्रतिषेधसञ्ज्ञाकरणात् । विध्यनित्यत्वम् न उपपद्यते : शुशाव , शुशुवतुः , शुशुवुः , शिश्वाय , शिश्वियतुः , शिश्वियुः । किम् कारणम् । प्रतिषेधसञ्ज्ञाकरणात् । प्रतिषेधस्य इयम् सञ्ज्ञा क्रियते । तेन विभाषाप्रदेशेषु प्रतिषेधस्य एव सम्प्रत्ययः स्यात् । सिद्धम् तु प्रसज्यप्रतिषेधात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । प्रसज्यप्रतिषेधात् । प्रसज्य किम् चित् न वा इति उच्यते । तेन उभयम् भविष्यति । विप्रतिषिद्धम् तु । विप्रतिषिद्धम् तु भवति । अत्र न ज्ञायते : केन अभिप्रायेण प्रसजति केन निवृत्तिम् करोति इति । न वा प्रसङ्गसामर्थ्यात् अन्यत्र प्रतिषेधविषयात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । प्रसङ्गसामर्थ्यात् । प्रसङ्गसामर्थ्यात् च विधिः भविष्यति अन्यत्र प्रतिषेधविषयात् प्रतिषेधसामर्थ्यात् च प्रतिषेधः भविष्यति अन्यत्र विधिविषयात् । तत् एतत् क्व सिद्धम् भवति । या अप्राप्ते विभाषा । या हि प्राप्ते कृतसामर्थ्यः तत्र पूर्वेण विधिः इति कृत्वा प्रतिषेधस्य एव सम्प्रत्ययः स्यात् । एतत् अपि सिद्धम् । कथम् । विभाषा इति महतीसञ्ज्ञा क्रियते । सञ्ज्ञा च नाम यतः न लघीयः । कुतः एतत् । लघ्वर्थम् हि सञ्ज्ञाकरणम् । तत्र महत्याः सञ्ज्ञायाः करणे एतत् प्रयोजनम् उभयोः सञ्ज्ञा यथा विज्ञायेत : न इति च वा इति च । तत्र या तावत् अप्राप्ते विभाषा तत्र प्रतिषेध्यम् न अस्ति इति कृत्वा वा इति अनेन विकल्पः भविष्यति । या हि प्राप्ते विभाषा तत्र उभयम् उपस्थितम् भवति : न इति च वा इति च । तत्र न इति अनेन प्रतिषिद्धे वा इति अनेन विकल्पः भविष्यति । एवम् अपि विप्रतिषेधयोः युगपद्वचनानुपपत्तिः । विप्रतिषेधयोः युगपद्वचनम् न उपपद्यते : शुशाव शुशुवतुः शुशुवुः शिश्वाय शिश्वियतुः शिश्वियुः । किम् कारणम् । भवति इति चेत् न प्रतिषेधः । भवति इति चेत् प्रतिषेधः न प्राप्नोति । न इति चेत् न विधिः । न इत् चेत् विधिः न सिध्यति । सिद्धम् तु पूर्वस्य उत्तरेण बाधितत्वात् । सिद्धम् एतत्। कथम् । पूर्वविधिम् उत्तर्विधिः बाधते । इतिकरणः अर्थनिर्देशाऋथः इति उक्तम् ।
KA I,103.3-104.7 Ro I,325-328 vidhyanityatvam anupapannam pratiṣedhasañjñākaraṇāt . vidhyanityatvam na upapadyate : śuśāva , śuśuvatuḥ , śuśuvuḥ , śiśvāya , śiśviyatuḥ , śiśviyuḥ . kim kāraṇam . pratiṣedhasañjñākaraṇāt . pratiṣedhasya iyam sañjñā kriyate . tena vibhāṣāpradeśeṣu pratiṣedhasya eva sampratyayaḥ syāt . siddham tu prasajyapratiṣedhāt . siddham etat . katham . prasajyapratiṣedhāt . prasajya kim cit na vā iti ucyate . tena ubhayam bhaviṣyati . vipratiṣiddham tu . vipratiṣiddham tu bhavati . atra na jñāyate : kena abhiprāyeṇa prasajati kena nivṛttim karoti iti . na vā prasaṅgasāmarthyāt anyatra pratiṣedhaviṣayāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . prasaṅgasāmarthyāt . prasaṅgasāmarthyāt ca vidhiḥ bhaviṣyati anyatra pratiṣedhaviṣayāt pratiṣedhasāmarthyāt ca pratiṣedhaḥ bhaviṣyati anyatra vidhiviṣayāt . tat etat kva siddham bhavati . yā aprāpte vibhāṣā . yā hi prāpte kṛtasāmarthyaḥ tatra pūrveṇa vidhiḥ iti kṛtvā pratiṣedhasya eva sampratyayaḥ syāt . etat api siddham . katham . vibhāṣā iti mahatīsañjñā kriyate . sañjñā ca nāma yataḥ na laghīyaḥ . kutaḥ etat . laghvartham hi sañjñākaraṇam . tatra mahatyāḥ sañjñāyāḥ karaṇe etat prayojanam ubhayoḥ sañjñā yathā vijñāyeta : na iti ca vā iti ca . tatra yā tāvat aprāpte vibhāṣā tatra pratiṣedhyam na asti iti kṛtvā vā iti anena vikalpaḥ bhaviṣyati . yā hi prāpte vibhāṣā tatra ubhayam upasthitam bhavati : na iti ca vā iti ca . tatra na iti anena pratiṣiddhe vā iti anena vikalpaḥ bhaviṣyati . evam api vipratiṣedhayoḥ yugapadvacanānupapattiḥ . vipratiṣedhayoḥ yugapadvacanam na upapadyate : śuśāva śuśuvatuḥ śuśuvuḥ śiśvāya śiśviyatuḥ śiśviyuḥ . kim kāraṇam . bhavati iti cet na pratiṣedhaḥ . bhavati iti cet pratiṣedhaḥ na prāpnoti . na iti cet na vidhiḥ . na it cet vidhiḥ na sidhyati . siddham tu pūrvasya uttareṇa bādhitatvāt . siddham etat. katham . pūrvavidhim uttarvidhiḥ bādhate . itikaraṇaḥ arthanirdeśāṛthaḥ iti uktam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.