क्अ इ,१२२।२१-१२३।१६ रो इ,३७२-३७३ प्रत्यात्मवचनम् च । प्रत्यात्मम् इति च वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । यः यस्य अन्तरतमः स तस्य स्थाने यथा स्यात् अन्यस्य अन्तरतमः अन्यस्य स्थाने मा भूत् इति । प्रत्यात्मवचनम् अशिष्यम् स्वभावसिद्धत्वात् । प्रत्यात्मवचनम् अशिष्यम् । किम् कारणम् । स्वभावसिद्धत्वात् । स्वभावतः एतत् सिद्धम् । तत् यथा : समाजेषु समाशेषु समवायेषु च आस्यताम् इति उच्यते । न च उच्यते प्रत्यात्मम् इति प्रत्यात्मम् च आसते । अन्तरतमवचनम् च । अन्तरतमवचनम् च अशिष्यम् । योगः च अपि अयम् अशिष्यः । कुतः । स्वभावसिद्धत्वात् एव । तत् यथा : समाजेषु समाशेषु समवायेषु च आस्यताम् इति उक्ते न एव कृशाः कृशैः सह आसत न पाण्डवः पाण्डुभिः । येषाम् एव किम् चित् अर्थकृतम् आन्तर्यम् तैः एव सः आसते । तथा गावः दिवसम् चरितवत्यः यः यस्याः प्रसवः भवति तेन सह शेरते । तथा यानि एतानि गोयुक्तकानि सङ्घुष्टकानि भवन्ति तानि अन्योन्यम् पश्यन्ति सब्दम् कुर्वन्ति । एवम् तावत् चेतनावत्सु । अचेतनेषु अपि । लोष्टः क्षिप्तः बाहुवेगम् गत्वा न एव तिर्यक् गच्छति न ऊर्ध्वम् आरोहति पृथिवीविकारः पृथिवीम् गच्छति आन्तर्यतः । तथा या एताः आन्तरिक्ष्यः सूक्ष्माः आपः तासाम् विकारः धूमः सः आकाशदेशे निवाते न एव तिर्यक् गच्छति न अवाक् अवरोहति अब्विकारः अपः एव गच्छति आन्तर्यतः । तथा ज्योतिषः विकारः अर्चिः आकाशदेशे निवाते सुप्रज्वलितः न एव तिर्यक् गच्छति न अवाक् अवरोहति ज्योतिषः विकारः ज्योतिः एव गच्छति आन्तर्यतः ।
KA I,122.21-123.16 Ro I,372-373 pratyātmavacanam ca . pratyātmam iti ca vaktavyam . kim prayojanam . yaḥ yasya antaratamaḥ sa tasya sthāne yathā syāt anyasya antaratamaḥ anyasya sthāne mā bhūt iti . pratyātmavacanam aśiṣyam svabhāvasiddhatvāt . pratyātmavacanam aśiṣyam . kim kāraṇam . svabhāvasiddhatvāt . svabhāvataḥ etat siddham . tat yathā : samājeṣu samāśeṣu samavāyeṣu ca āsyatām iti ucyate . na ca ucyate pratyātmam iti pratyātmam ca āsate . antaratamavacanam ca . antaratamavacanam ca aśiṣyam . yogaḥ ca api ayam aśiṣyaḥ . kutaḥ . svabhāvasiddhatvāt eva . tat yathā : samājeṣu samāśeṣu samavāyeṣu ca āsyatām iti ukte na eva kṛśāḥ kṛśaiḥ saha āsata na pāṇḍavaḥ pāṇḍubhiḥ . yeṣām eva kim cit arthakṛtam āntaryam taiḥ eva saḥ āsate . tathā gāvaḥ divasam caritavatyaḥ yaḥ yasyāḥ prasavaḥ bhavati tena saha śerate . tathā yāni etāni goyuktakāni saṅghuṣṭakāni bhavanti tāni anyonyam paśyanti sabdam kurvanti . evam tāvat cetanāvatsu . acetaneṣu api . loṣṭaḥ kṣiptaḥ bāhuvegam gatvā na eva tiryak gacchati na ūrdhvam ārohati pṛthivīvikāraḥ pṛthivīm gacchati āntaryataḥ . tathā yā etāḥ āntarikṣyaḥ sūkṣmāḥ āpaḥ tāsām vikāraḥ dhūmaḥ saḥ ākāśadeśe nivāte na eva tiryak gacchati na avāk avarohati abvikāraḥ apaḥ eva gacchati āntaryataḥ . tathā jyotiṣaḥ vikāraḥ arciḥ ākāśadeśe nivāte suprajvalitaḥ na eva tiryak gacchati na avāk avarohati jyotiṣaḥ vikāraḥ jyotiḥ eva gacchati āntaryataḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.