क्अ इ,१४६।१७-१४७।१८ रो इ,४३६-४३८ तत्र आदेशलक्षणप्रतिषेधः । तत्र आदेशलक्षणम् कार्यम् प्राप्नोति । तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः : वाय्वोः , अध्वर्य्वोः । लोपः व्योः वलि इति यलोपः प्राप्नोति । असिद्धवचनात् सिद्धम् । अजादेशः परनिमित्तकः पूर्वस्य विधिम् प्रति असिद्धः भवति इति वक्तव्यम् । असिद्धवचनात् सिद्धम् इति चेत् उत्सर्गलक्षणानाम् अनुदेशः । असिद्धवचनात् सिद्धम् इति चेत् उत्सर्गलक्षणानाम् अनुदेशः कर्तव्यः : पट्व्या म्र्द्व्या इति । ननु च एतत् अपि असिद्धवचनात् सिद्धम् । असिद्धवचनात् सिद्धम् इति चेत् न अन्यस्य असिद्धवचनात् अन्यस्य भावः । असिद्धवचनात् सिद्धम् इति चेत् तत् न । किम् कारणम् । न अन्यस्य असिद्धवचनात् अन्यस्य भावः । न हि अन्यस्य असिद्धवचनात् अन्यस्य प्रादुर्भावः भवति । न हि देवदत्तस्य हन्तरि हते देवदत्तस्य प्रादुर्भावः भवति । तस्मात् स्थानिवद्वचनम् असिद्धत्वम् च । तस्मात् स्थानिवद्भावः वक्तव्यः असिद्धत्वम् च । पट्व्या मृद्व्या इति अत्र स्थानिवद्भावः । वाय्वोः , अध्वर्य्वोः इति असिद्धत्वम् । उक्तम् वा । किम् उक्तम् । स्थानिवद्वचनानर्थक्यम् शास्त्रासिद्धत्वात् इति । विषमः उपन्यासः । युक्तम् तत्र यत् एकादेशशास्त्रम् तुक्शास्त्रे असिद्धम् स्यात् : अन्यत् अन्यस्मिन् । इह पुनः न युक्तम् । कथम् हि तद् एव नाम तस्मिन् असिद्धम् स्यात् । तद् एव च अपि तस्मिन् असिद्धम् भवति । वक्ष्यति हि आचार्यः : चिणः लुकि तग्रहणानर्थक्यम् सङ्घातस्य अप्रत्ययत्वात् तलोपस्य च असिद्धत्वात् इति । चिणः लुक् चिणः लुकि एव असिद्धः भवति । कामम् अतिदिश्यताम् वा सत् च असत् च अपि न इह भारः अस्ति । कल्प्यः हि वाक्यशेषः वाक्यम् वक्तरि अधीनम् हि । अथ वा वतिनिर्देशः अयम् । कामचारः च वतिनिर्देशे वाक्यशेषम् समर्थयितुम् । तत् यथा । उशीनरवत् मद्रेषु यवाः । सन्ति न सन्ति इति । मातृवत् अस्याः कलाः । सन्ति न सन्ति । एवम् इह अपि स्थानिवत् भवति स्थानिवत् न भवति इति वाक्यशेषम् समर्थयिष्यामहे । इह तावत् पट्व्या मृद्व्या इति यथा स्थानिनि यणादेशः भवति एवम् आदेशे अपि । इह इदानीम् वाय्वोः अध्वर्य्वोः इति यथा स्थानिनि यलोपः न भवति एवम् आदेशे अपि न भवति ।
KA I,146.17-147.18 Ro I,436-438 tatra ādeśalakṣaṇapratiṣedhaḥ . tatra ādeśalakṣaṇam kāryam prāpnoti . tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : vāyvoḥ , adhvaryvoḥ . lopaḥ vyoḥ vali iti yalopaḥ prāpnoti . asiddhavacanāt siddham . ajādeśaḥ paranimittakaḥ pūrvasya vidhim prati asiddhaḥ bhavati iti vaktavyam . asiddhavacanāt siddham iti cet utsargalakṣaṇānām anudeśaḥ . asiddhavacanāt siddham iti cet utsargalakṣaṇānām anudeśaḥ kartavyaḥ : paṭvyā mrdvyā iti . nanu ca etat api asiddhavacanāt siddham . asiddhavacanāt siddham iti cet na anyasya asiddhavacanāt anyasya bhāvaḥ . asiddhavacanāt siddham iti cet tat na . kim kāraṇam . na anyasya asiddhavacanāt anyasya bhāvaḥ . na hi anyasya asiddhavacanāt anyasya prādurbhāvaḥ bhavati . na hi devadattasya hantari hate devadattasya prādurbhāvaḥ bhavati . tasmāt sthānivadvacanam asiddhatvam ca . tasmāt sthānivadbhāvaḥ vaktavyaḥ asiddhatvam ca . paṭvyā mṛdvyā iti atra sthānivadbhāvaḥ . vāyvoḥ , adhvaryvoḥ iti asiddhatvam . uktam vā . kim uktam . sthānivadvacanānarthakyam śāstrāsiddhatvāt iti . viṣamaḥ upanyāsaḥ . yuktam tatra yat ekādeśaśāstram tukśāstre asiddham syāt : anyat anyasmin . iha punaḥ na yuktam . katham hi tad eva nāma tasmin asiddham syāt . tad eva ca api tasmin asiddham bhavati . vakṣyati hi ācāryaḥ : ciṇaḥ luki tagrahaṇānarthakyam saṅghātasya apratyayatvāt talopasya ca asiddhatvāt iti . ciṇaḥ luk ciṇaḥ luki eva asiddhaḥ bhavati . kāmam atidiśyatām vā sat ca asat ca api na iha bhāraḥ asti . kalpyaḥ hi vākyaśeṣaḥ vākyam vaktari adhīnam hi . atha vā vatinirdeśaḥ ayam . kāmacāraḥ ca vatinirdeśe vākyaśeṣam samarthayitum . tat yathā . uśīnaravat madreṣu yavāḥ . santi na santi iti . mātṛvat asyāḥ kalāḥ . santi na santi . evam iha api sthānivat bhavati sthānivat na bhavati iti vākyaśeṣam samarthayiṣyāmahe . iha tāvat paṭvyā mṛdvyā iti yathā sthānini yaṇādeśaḥ bhavati evam ādeśe api . iha idānīm vāyvoḥ adhvaryvoḥ iti yathā sthānini yalopaḥ na bhavati evam ādeśe api na bhavati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.