क्अ इ,१४७।१९-१४८।२४ रो इ,४३८-४४१ किम् पुनः अनन्तरस्य विधिम् प्रति स्थानिवद्भावः आहोस्वित् पूर्वमात्रस्य । कः च अत्र विशेषः । अनन्तरस्य चेत् एकाननुदात्तद्विगुस्वरगतिनिघातेषु उपसङ्ख्यानम् । अनन्तरस्य चेत् एकाननुदात्तद्विगुस्वरगतिनिघातेषु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । एकाननुदात्त : लुनीहि अत्र पुनीहि अत्र । अनुदात्तम् पदम् एकवर्जम् इति एषः स्वरः न प्राप्नोति । द्विगुस्वर : पञ्चारत्न्यः , दशारत्न्यः । इगन्तकाल इति एषः स्वरः न प्राप्नोति । गतिनिघात : यत् प्रलुनीहि अत्र , यत् प्रपुनीहि अत्र । तिङि चोदात्तवति इति एषः स्वरः न प्राप्नोति । अस्तु तर्हि पूर्वमात्रस्य । पूर्वमात्रस्य इति चेत् उपधाह्रस्वत्वम् । पूर्वमात्रस्य इति चेत् उपधाह्रस्वत्वम् वक्तव्यम् : वादितवन्तम् प्रयोजितवान् : अवीवदत् वीणाम् परिवादकेन । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । यः असौ णौ णिः लुप्यते तस्य स्थानिवद्भावात् ह्रस्वत्वम् न प्राप्नोति । गुरुसञ्ज्ञा च । गुरुसञ्ज्ञा च न सिध्यति : श्लेष्मा३घ्न पित्ता३घ्न दा३ध्यश्व मा३ध्वश्व । हलः अनन्तराः संयोगः इति संयोगसञ्ज्ञा । संयोगे गुरु इति गुरुसञ्ज्ञा । गुरोः इति प्लुतः न प्राप्नोति । ननु च यस्य अपि अनन्तरस्य विधिम् प्रति स्थानिवद्भावः तस्य अपि अनन्तरलक्षणः विधिः संयोगसञ्ज्ञा विधेया । न वा संयोगस्य अपूर्वविधित्वात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । संयोगस्य अपूर्वविधित्वात् । न पूर्वविधिः संयोगः । किम् तर्हि । पूर्वपरविधिः संयोगः । एकादेशस्य उपसङ्ख्यानम् । एकादेशस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् : श्रायसौ गौमतौ चातुरौ , आनडुहौ पादे , उदवाहे । एकादेशे कृते नुमामौ पद्भावः ऊठ् इति एते विधयः प्राप्नुवन्ति । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । उभयनिमित्तत्वात् । अजादेशः परनिमित्तकः इति उच्यते उभयनिमित्तः च अयम् । उभयादेशत्वात् च । अचः आदेशः इचि उच्यते अचोः च अयम् आदेशः । न एषः दोषः । यत् तावत् उच्यते उभयनिमित्तत्वात् इति : इह यस्य ग्रामे नगरे वा अनेकम् कार्यम् भवति शक्नोति असौ ततः अन्यतरत् व्यपदेष्टुम् : गुरुनिमित्तम् वसामः । अध्ययननिमित्तम् वसामः इति । यत् अपि उच्यते उभयादेशत्वात् च इति । इह यः द्वयोः षष्ठीनिर्दिष्टयोः प्रसङ्गे भवति लभते असौ अन्यतरतः व्यपदेशम् । तत् यथा देवदत्तस्य पुत्रः , देवदत्तायाः पुत्रः इति ।
KA I,147.19-148.24 Ro I,438-441 kim punaḥ anantarasya vidhim prati sthānivadbhāvaḥ āhosvit pūrvamātrasya . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . anantarasya cet ekānanudāttadvigusvaragatinighāteṣu upasaṅkhyānam . anantarasya cet ekānanudāttadvigusvaragatinighāteṣu upasaṅkhyānam kartavyam . ekānanudātta : lunīhi atra punīhi atra . anudāttam padam ekavarjam iti eṣaḥ svaraḥ na prāpnoti . dvigusvara : pañcāratnyaḥ , daśāratnyaḥ . igantakāla iti eṣaḥ svaraḥ na prāpnoti . gatinighāta : yat pralunīhi atra , yat prapunīhi atra . tiṅi codāttavati iti eṣaḥ svaraḥ na prāpnoti . astu tarhi pūrvamātrasya . pūrvamātrasya iti cet upadhāhrasvatvam . pūrvamātrasya iti cet upadhāhrasvatvam vaktavyam : vāditavantam prayojitavān : avīvadat vīṇām parivādakena . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . yaḥ asau ṇau ṇiḥ lupyate tasya sthānivadbhāvāt hrasvatvam na prāpnoti . gurusañjñā ca . gurusañjñā ca na sidhyati : śleṣmā3ghna pittā3ghna dā3dhyaśva mā3dhvaśva . halaḥ anantarāḥ saṃyogaḥ iti saṃyogasañjñā . saṃyoge guru iti gurusañjñā . guroḥ iti plutaḥ na prāpnoti . nanu ca yasya api anantarasya vidhim prati sthānivadbhāvaḥ tasya api anantaralakṣaṇaḥ vidhiḥ saṃyogasañjñā vidheyā . na vā saṃyogasya apūrvavidhitvāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . saṃyogasya apūrvavidhitvāt . na pūrvavidhiḥ saṃyogaḥ . kim tarhi . pūrvaparavidhiḥ saṃyogaḥ . ekādeśasya upasaṅkhyānam . ekādeśasya upasaṅkhyānam kartavyam : śrāyasau gaumatau cāturau , ānaḍuhau pāde , udavāhe . ekādeśe kṛte numāmau padbhāvaḥ ūṭh iti ete vidhayaḥ prāpnuvanti . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . ubhayanimittatvāt . ajādeśaḥ paranimittakaḥ iti ucyate ubhayanimittaḥ ca ayam . ubhayādeśatvāt ca . acaḥ ādeśaḥ ici ucyate acoḥ ca ayam ādeśaḥ . na eṣaḥ doṣaḥ . yat tāvat ucyate ubhayanimittatvāt iti : iha yasya grāme nagare vā anekam kāryam bhavati śaknoti asau tataḥ anyatarat vyapadeṣṭum : gurunimittam vasāmaḥ . adhyayananimittam vasāmaḥ iti . yat api ucyate ubhayādeśatvāt ca iti . iha yaḥ dvayoḥ ṣaṣṭhīnirdiṣṭayoḥ prasaṅge bhavati labhate asau anyatarataḥ vyapadeśam . tat yathā devadattasya putraḥ , devadattāyāḥ putraḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.