क्अ इ,१६८।१-२३ रो इ,४९८-५०० इह अभूवन् इति प्रत्ययलक्षणेन जुस्भावः प्राप्नोति । सिचः उसः अप्रसङ्गः आकारप्रकरणात् । सिचः उसः अप्रसङ्गः । किम् कारणम् । आकारप्रकरणात् । आतः इति एतत् नियमार्थम् भविष्यति : आतः एव सिज्लुगन्तात् न अन्यस्मात् सिज्लुगन्तात् इति । इह : इति युष्मत्पुत्रः ददाति , इति अस्मत्पुत्रः ददाति इति अत्र युष्मदस्मदोः षष्ठीचतुर्थीद्वितीयास्थयोः वाम्नावौ इति वाम्नावादयः प्राप्नुवन्ति । युष्मदस्मदोः स्थग्रहणात् । स्थग्रहणम् तत्र क्रियते । तत् श्रूयमाणविभक्तिविशेषणम् विज्ञास्यते । अस्ति अन्यत् स्थग्रहणस्य प्रयोजनम् । किम् । सविभक्तिकस्य वाम्नावादयः यथा स्युः इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । पदस्य इति वर्तते विभक्त्यन्तम् च पदम् । तत्र अन्तरेण अपि स्थग्रहणम् सविभक्तिकस्य एव ग्रहणम् भविष्यति । भवेत् सिद्धम् यत्र विभक्त्यन्तम् पदम् । यत्र तु खलु विभक्तौ पदम् तत्र न सिध्यति : ग्रामः वाम् दीयते , ग्रामः नौ दीयते जनपदः वाम् दीयते , जनपदः नौ दीयते । सर्वग्रहणम् अपि प्रकृतम् अनुवर्तते । तेन सविभक्तिकस्य एव भविष्यति । इह : चक्षुष्कामम् याजयाम् चकार इति तिङ् अतिङः इति । तस्य च निघातः तस्मात् च अनिघातः प्राप्नोति । आमि लिलोपात् तस्य च अनिघातः तस्मात् च निघातः । आमि लिलोपात् तस्य च अनिघातः तस्मात् च निघातः सिद्धः भविष्यति । अङ्गाधिकारे इटः विधिप्रतिषेधौ । अङ्गाधिकारे इटः विधिप्रतिषेधौ न सिध्यतः : जिगमिष संविवृत्स । अङ्गस्य इति इटः विधिप्रतिषेधौ न प्राप्नुतः । क्रमेः दीर्घत्वम् च । किम् च । इटः च विधिप्रतिषेधौ । न इति आह । अदेशे अयम् चः पठितः । क्रमेः च दीर्घत्वम् : उत्क्राम सङ्क्राम इति ।
KA I,168.1-23 Ro I,498-500 iha abhūvan iti pratyayalakṣaṇena jusbhāvaḥ prāpnoti . sicaḥ usaḥ aprasaṅgaḥ ākāraprakaraṇāt . sicaḥ usaḥ aprasaṅgaḥ . kim kāraṇam . ākāraprakaraṇāt . ātaḥ iti etat niyamārtham bhaviṣyati : ātaḥ eva sijlugantāt na anyasmāt sijlugantāt iti . iha : iti yuṣmatputraḥ dadāti , iti asmatputraḥ dadāti iti atra yuṣmadasmadoḥ ṣaṣṭhīcaturthīdvitīyāsthayoḥ vāmnāvau iti vāmnāvādayaḥ prāpnuvanti . yuṣmadasmadoḥ sthagrahaṇāt . sthagrahaṇam tatra kriyate . tat śrūyamāṇavibhaktiviśeṣaṇam vijñāsyate . asti anyat sthagrahaṇasya prayojanam . kim . savibhaktikasya vāmnāvādayaḥ yathā syuḥ iti . na etat asti prayojanam . padasya iti vartate vibhaktyantam ca padam . tatra antareṇa api sthagrahaṇam savibhaktikasya eva grahaṇam bhaviṣyati . bhavet siddham yatra vibhaktyantam padam . yatra tu khalu vibhaktau padam tatra na sidhyati : grāmaḥ vām dīyate , grāmaḥ nau dīyate janapadaḥ vām dīyate , janapadaḥ nau dīyate . sarvagrahaṇam api prakṛtam anuvartate . tena savibhaktikasya eva bhaviṣyati . iha : cakṣuṣkāmam yājayām cakāra iti tiṅ atiṅaḥ iti . tasya ca nighātaḥ tasmāt ca anighātaḥ prāpnoti . āmi lilopāt tasya ca anighātaḥ tasmāt ca nighātaḥ . āmi lilopāt tasya ca anighātaḥ tasmāt ca nighātaḥ siddhaḥ bhaviṣyati . aṅgādhikāre iṭaḥ vidhipratiṣedhau . aṅgādhikāre iṭaḥ vidhipratiṣedhau na sidhyataḥ : jigamiṣa saṃvivṛtsa . aṅgasya iti iṭaḥ vidhipratiṣedhau na prāpnutaḥ . krameḥ dīrghatvam ca . kim ca . iṭaḥ ca vidhipratiṣedhau . na iti āha . adeśe ayam caḥ paṭhitaḥ . krameḥ ca dīrghatvam : utkrāma saṅkrāma iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.