क्अ इ,१८४।२६-१८६।२४ रो इ,५५०-५५४ कानि पुनः अस्य योगस्य प्रयोजनानि । प्रयोजनम् सर्वनामाव्ययसञ्ज्ञायाम् । सर्वनामाव्ययसञ्ज्ञायाम् प्रयोजनम् : सर्वे परमसर्वे विश्वे परमविश्वे , उच्चैः , परमोच्चैः , नीचैः , परमनीचैः इति । उपपदविधौ भयाढ्यादिग्रहणम् । उपपदविधौ भयाढ्यादिग्रहणम् प्रयोजनम् : भयङ्करः , अभयङ्करः , आढ्यङ्करणम् , खाड्यङ्करणम् । ङीब्विधौ उगिद्ग्रहणम् । ङीब्विधौ उगिद्ग्रहणम् प्रयोजनम् : भवती , अतिभवती महती , अतिमहती । प्रतिषेधे स्वस्रादिग्रहणम् । प्रतिषेधे स्वस्रादिग्रहणम् प्रयोजनम् : स्वसा परमस्वसा दुहिता परमदुहिता । अपरिमाणबिस्तादिग्रहणम् च प्रतिषेधे । अपरिमाणबिस्तादिग्रहणम् च प्रतिषेधे प्रयोजनम् । अपरिमाणबिस्ताचितकम्बलेभ्यः न तद्धितलुकि : द्विबिस्ता द्विपरमबिस्ता त्रिबिस्ता त्रिपरमबिस्ता द्व्याचिता द्विपरमाचिता । दिति । दितिग्रहणम् च प्रयोजनम् । दितेः अपत्यम् दैत्यः , अदितेः अपत्यम् आदित्यः । दित्यदित्यादित्य इति अदितिग्रहणम् न कर्तव्यम् भवति । रोण्याः अण् । रोण्याः अण्ग्रहणम् च प्रयोजनम् : आजकरोणः , सैंहकरोणः । तस्य च । तस्य च इति वक्तव्यम् : रौणः । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । तदन्तात् च तदन्तविधिना सिद्धम् केवलात् च व्यप्देशिवद्भावेन । व्यप्देशिवद्भावः अप्रातिपदिकेन । किम् पुनः कारणम् व्यप्देशिवद्भावः अप्रातिपदिकेन । इह : सूत्रान्तात् ठक् भवति दशान्तात् डः भवति इति : केवलात् उत्पत्तिः मा भूत् इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । सिद्धम् अत्र तदन्तात् च तदन्तविधिना केवलात् च व्यप्देशिवद्भावेन । सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् अन्तग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः सूत्रान्तात् एव दशान्तात् एव इति । न अत्र तदन्तात् उत्पत्तिः प्राप्नोति । इदानीम् एव हि उक्तम् : समासप्रत्ययविधौ प्रतिषेधः इति । सा तर्हि एषा परिभाषा कर्तव्या । न कर्तव्या । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति व्यप्देशिवद्भावः अप्रातिपदिकेन इति यत् अयम् पूर्वात् इनिः सपूर्वात् च इति आह । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । अस्ति हि अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् । किम् । सपूर्वात् पूर्वात् इनिम् वक्ष्यामि इति । यत् तर्हि योगविभागम् करोति । इतरथा हि पूर्वात् सपूर्वात् इति एव ब्रूयात् । किम् पुनः अयम् अस्य एव शेषः : तस्य च इति । न इति आह । यत् च अनुक्रान्तम् यत् च अनुक्रंसय्ते सर्वस्य एव शेषः तस्य च इति । रथसीताहलेभ्यः यद्विधौ । रथसीताहलेभ्यः यद्विधौ प्रयोजनम् : रथ्यः , परमरथ्यः , सीत्यम् , परमसीत्यम् , हल्या परमहल्या । सुसर्वार्धदिक्शब्देभ्यः जनपदस्य । सुसर्वार्धदिक्शब्देभ्यः जनपदस्य प्रयोजनम् : सुपाञ्चालकः , सुमागधकः । सु । सर्व : सर्वपाञ्चालकः , सर्वमागधकः । सर्व । अर्ध : अर्धपाञ्चालकः , अर्धमागधकः । अर्ध । दिक्शब्द : पूर्वपाञ्चालकः , पूर्वमागधकः । ऋतोः वृद्धिमद्विधौ अवयवानाम् । ऋतोः वृद्धिमद्विधौ अवयवानाम् प्रयोजनम् : पूर्वशारदम् , अपरशारदम् , पूर्वनैदाघम् , अपरनैदाघम् । ठञ्विधौ सङ्ख्यायाः । ठञ्विधौ सङ्ख्यायाः प्रयोजनम् : द्विषाष्टिकम् , पञ्चषाष्टिकम् । धर्मात् नञः । धर्मात् नञः प्रयोजनम् : धर्मम् चरति धार्मिकः , अधर्मम् चरति आधर्मिकः । अधर्मात् च इति न वक्तव्यम् भवति ।
KA I,184.26-186.24 Ro I,550-554 kāni punaḥ asya yogasya prayojanāni . prayojanam sarvanāmāvyayasañjñāyām . sarvanāmāvyayasañjñāyām prayojanam : sarve paramasarve viśve paramaviśve , uccaiḥ , paramoccaiḥ , nīcaiḥ , paramanīcaiḥ iti . upapadavidhau bhayāḍhyādigrahaṇam . upapadavidhau bhayāḍhyādigrahaṇam prayojanam : bhayaṅkaraḥ , abhayaṅkaraḥ , āḍhyaṅkaraṇam , khāḍyaṅkaraṇam . ṅībvidhau ugidgrahaṇam . ṅībvidhau ugidgrahaṇam prayojanam : bhavatī , atibhavatī mahatī , atimahatī . pratiṣedhe svasrādigrahaṇam . pratiṣedhe svasrādigrahaṇam prayojanam : svasā paramasvasā duhitā paramaduhitā . aparimāṇabistādigrahaṇam ca pratiṣedhe . aparimāṇabistādigrahaṇam ca pratiṣedhe prayojanam . aparimāṇabistācitakambalebhyaḥ na taddhitaluki : dvibistā dviparamabistā tribistā triparamabistā dvyācitā dviparamācitā . diti . ditigrahaṇam ca prayojanam . diteḥ apatyam daityaḥ , aditeḥ apatyam ādityaḥ . dityadityāditya iti aditigrahaṇam na kartavyam bhavati . roṇyāḥ aṇ . roṇyāḥ aṇgrahaṇam ca prayojanam : ājakaroṇaḥ , saiṃhakaroṇaḥ . tasya ca . tasya ca iti vaktavyam : rauṇaḥ . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . tadantāt ca tadantavidhinā siddham kevalāt ca vyapdeśivadbhāvena . vyapdeśivadbhāvaḥ aprātipadikena . kim punaḥ kāraṇam vyapdeśivadbhāvaḥ aprātipadikena . iha : sūtrāntāt ṭhak bhavati daśāntāt ḍaḥ bhavati iti : kevalāt utpattiḥ mā bhūt iti . na etat asti prayojanam . siddham atra tadantāt ca tadantavidhinā kevalāt ca vyapdeśivadbhāvena . saḥ ayam evam siddhe sati yat antagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ sūtrāntāt eva daśāntāt eva iti . na atra tadantāt utpattiḥ prāpnoti . idānīm eva hi uktam : samāsapratyayavidhau pratiṣedhaḥ iti . sā tarhi eṣā paribhāṣā kartavyā . na kartavyā . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati vyapdeśivadbhāvaḥ aprātipadikena iti yat ayam pūrvāt iniḥ sapūrvāt ca iti āha . na etat asti prayojanam . asti hi anyat etasya vacane prayojanam . kim . sapūrvāt pūrvāt inim vakṣyāmi iti . yat tarhi yogavibhāgam karoti . itarathā hi pūrvāt sapūrvāt iti eva brūyāt . kim punaḥ ayam asya eva śeṣaḥ : tasya ca iti . na iti āha . yat ca anukrāntam yat ca anukraṃsayte sarvasya eva śeṣaḥ tasya ca iti . rathasītāhalebhyaḥ yadvidhau . rathasītāhalebhyaḥ yadvidhau prayojanam : rathyaḥ , paramarathyaḥ , sītyam , paramasītyam , halyā paramahalyā . susarvārdhadikśabdebhyaḥ janapadasya . susarvārdhadikśabdebhyaḥ janapadasya prayojanam : supāñcālakaḥ , sumāgadhakaḥ . su . sarva : sarvapāñcālakaḥ , sarvamāgadhakaḥ . sarva . ardha : ardhapāñcālakaḥ , ardhamāgadhakaḥ . ardha . dikśabda : pūrvapāñcālakaḥ , pūrvamāgadhakaḥ . ṛtoḥ vṛddhimadvidhau avayavānām . ṛtoḥ vṛddhimadvidhau avayavānām prayojanam : pūrvaśāradam , aparaśāradam , pūrvanaidāgham , aparanaidāgham . ṭhañvidhau saṅkhyāyāḥ . ṭhañvidhau saṅkhyāyāḥ prayojanam : dviṣāṣṭikam , pañcaṣāṣṭikam . dharmāt nañaḥ . dharmāt nañaḥ prayojanam : dharmam carati dhārmikaḥ , adharmam carati ādharmikaḥ . adharmāt ca iti na vaktavyam bhavati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.