क्अ इ,३३४।१६-३३५।२८ रो इइ,४१८-४२४ अथ ये धातूनाम् द्विकर्मकाः तेषाम् किम् कथिते लादयः भवन्ति आहोस्वित् अकथिते । कथिते लादयः । कथिते लादिभिः अभिहिते गुणम्कर्मणि का कर्तव्या । कथिते लादयः चेत् स्युः षष्ट्ःईम् कुर्यात् तदा गुणे । कथिते लादयः चेत् स्युः षष्ठी गुणकर्मणि तदा कर्तव्या । दुह्यते गोः पयः । याच्यते पौरवस्य कम्बलः इति । कथम् । अकारकम् ह्यकथितत्वात् । अकारकम् हि एतत् भवति । किम् कारणम् । अकथितत्वात् । कारकम् चेत् तु न अकथा । अथ कारकम् न अकथितम् । अथ कारके सति का कर्तव्या । कारकम् चेत् विजानीयात् याम् याम् मन्येत सा भवेत् । कारकम् चेत् विजानातीयात् या या प्राप्नोति सा कर्तव्या । दुह्यते गोः पयः । याच्यते पौरवात् कम्बलः इति । कथिते अभिहिते त्वविधिः त्वमतिः गुणकर्मणि लादिविधिः सपरे । कथिते लादिभिः अभिहिते त्वविधिः एषः भवति । किम् इदम् त्वविधिः इति । तव विधिः त्वविधिः । त्वमतिः । किमिदम् त्वमतिः इति । तव मतिः त्वमतिः । न एवम् अन्ये मन्यन्ते । कथम् तर्हि अन्ये मन्यन्ते । गुणकर्मणि लादिविधिः सपरे । गुणकर्मणि लादिविधियः भवन्ति सह परेण योगेन । गतिबुद्धिप्रत्यवसानार्थशब्दकर्माकर्मकाणाम् अणिकर्ता सः णौ इति । ध्रुवचेष्टितयुक्तिषु च अपि अगुणे तत् अनल्पमतेः वचनम् स्मरत । ध्रुवयुक्तिषु चेष्टितयुक्तिषु च अपि अगुणे कर्मणि लादयः भवन्ति । तत् अनल्प्मतेः आचार्यस्य वचनम् स्मर्यताम् । अपरः आह : प्रधानकर्मणि आख्येये लादीन् आहुः द्विकर्मणाम् । प्रधानकर्मणि अभिधेये द्विकर्मणाम् धातूनाम् कर्मणि लादयः भवन्ति इति वक्तव्यम् । अजाम् नयति ग्रामम् । अजा नीयते ग्रामम् । अजा नीता ग्रामम् इति । अप्रधाने दुहादीनाम् । अप्रधाने दुहादीनाम् कर्मणि लादयः भवन्ति इति वक्तव्यम् । दुह्यते गौः पयः । ण्यन्ते कर्तुः च कर्मणः । लादयः भवन्ति इति वक्तव्यम् । गम्यते देवदत्तः ग्रामम् यज्ञदत्तेन । के पुनः धातूनाम् द्विकर्मकाः । नीवह्योः हरतेः च अपि गत्यर्थानाम् तथा एव च द्विकर्मकेषु ग्रहणम् द्रष्टव्यम् इति निश्चयः । अजाम् नयति ग्रामम् । भारम् वहति ग्रामम् । भारम् हरति ग्रामम् । गत्यर्थानाम् । गमयति देवदत्तम् ग्रामम् । यापयति देवदत्तम् ग्रामम् । सिद्धम् वा अपो अन्यकर्मणः । सिद्धम् वा पुनः एतत् भवति । कुतः । अन्यकर्मणः । अन्यस्य अत्र अजा कर्म अन्यस्य ग्रामः । अजाम् असौ गृहीत्वा ग्रामम् नयति । अन्यकर्म इति चेत् ब्रूयात् लादीनाम् अविधिः भवेत् । अन्यकर्म इति चेत् ब्रूयात् लादीनाम् अविधिः अयम् भवेत् । अजा नीयते ग्रामम् इति । परसाधने उत्पद्यमानेन लेन अजायाः अभिधानम् न प्राप्नोति ।
KA I,334.16-335.28 Ro II,418-424 atha ye dhātūnām dvikarmakāḥ teṣām kim kathite lādayaḥ bhavanti āhosvit akathite . kathite lādayaḥ . kathite lādibhiḥ abhihite guṇamkarmaṇi kā kartavyā . kathite lādayaḥ cet syuḥ ṣaṣṭḥīm kuryāt tadā guṇe . kathite lādayaḥ cet syuḥ ṣaṣṭhī guṇakarmaṇi tadā kartavyā . duhyate goḥ payaḥ . yācyate pauravasya kambalaḥ iti . katham . akārakam hyakathitatvāt . akārakam hi etat bhavati . kim kāraṇam . akathitatvāt . kārakam cet tu na akathā . atha kārakam na akathitam . atha kārake sati kā kartavyā . kārakam cet vijānīyāt yām yām manyeta sā bhavet . kārakam cet vijānātīyāt yā yā prāpnoti sā kartavyā . duhyate goḥ payaḥ . yācyate pauravāt kambalaḥ iti . kathite abhihite tvavidhiḥ tvamatiḥ guṇakarmaṇi lādividhiḥ sapare . kathite lādibhiḥ abhihite tvavidhiḥ eṣaḥ bhavati . kim idam tvavidhiḥ iti . tava vidhiḥ tvavidhiḥ . tvamatiḥ . kimidam tvamatiḥ iti . tava matiḥ tvamatiḥ . na evam anye manyante . katham tarhi anye manyante . guṇakarmaṇi lādividhiḥ sapare . guṇakarmaṇi lādividhiyaḥ bhavanti saha pareṇa yogena . gatibuddhipratyavasānārthaśabdakarmākarmakāṇām aṇikartā saḥ ṇau iti . dhruvaceṣṭitayuktiṣu ca api aguṇe tat analpamateḥ vacanam smarata . dhruvayuktiṣu ceṣṭitayuktiṣu ca api aguṇe karmaṇi lādayaḥ bhavanti . tat analpmateḥ ācāryasya vacanam smaryatām . aparaḥ āha : pradhānakarmaṇi ākhyeye lādīn āhuḥ dvikarmaṇām . pradhānakarmaṇi abhidheye dvikarmaṇām dhātūnām karmaṇi lādayaḥ bhavanti iti vaktavyam . ajām nayati grāmam . ajā nīyate grāmam . ajā nītā grāmam iti . apradhāne duhādīnām . apradhāne duhādīnām karmaṇi lādayaḥ bhavanti iti vaktavyam . duhyate gauḥ payaḥ . ṇyante kartuḥ ca karmaṇaḥ . lādayaḥ bhavanti iti vaktavyam . gamyate devadattaḥ grāmam yajñadattena . ke punaḥ dhātūnām dvikarmakāḥ . nīvahyoḥ harateḥ ca api gatyarthānām tathā eva ca dvikarmakeṣu grahaṇam draṣṭavyam iti niścayaḥ . ajām nayati grāmam . bhāram vahati grāmam . bhāram harati grāmam . gatyarthānām . gamayati devadattam grāmam . yāpayati devadattam grāmam . siddham vā apo anyakarmaṇaḥ . siddham vā punaḥ etat bhavati . kutaḥ . anyakarmaṇaḥ . anyasya atra ajā karma anyasya grāmaḥ . ajām asau gṛhītvā grāmam nayati . anyakarma iti cet brūyāt lādīnām avidhiḥ bhavet . anyakarma iti cet brūyāt lādīnām avidhiḥ ayam bhavet . ajā nīyate grāmam iti . parasādhane utpadyamānena lena ajāyāḥ abhidhānam na prāpnoti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.