क्अ इ,३८१।९-३८२।३ रो इइ,५७७-५७९ वावचनम् किमर्थम् । विभाषा समासः यथ स्यात् । समासेन मुक्ते वाक्यम् अपि यथा स्यात् । पारम् गङ्गायाः इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । प्रकृता महाविभाषा । तया वाक्यम् अपि भविष्यति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् अव्ययीभावेन मुक्ते षष्ठीसमासः यथा स्यात् । गङ्गापारम् इति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । अयम् अपि विभाषा षष्ठीसमासः अपि । तौ उभौ वचनात् भविष्यतः । अतः उत्तरम् पठति । पारे मध्ये षष्ठ्या वावचनम् । पारे मध्ये षष्ठ्या वा इति वक्तव्यम् । अवचने हि षष्ठीसमासाभावः यथा एकदेशिप्रधाने । अक्रियमाणे हि वावचने षष्ठीसमासस्य अभावः स्यात् यथा एकदेशिप्रधाने । तत् यथ एकदेशिसमासेन मुक्ते षष्ठीसमासः न भवति । किम् पुनः कारणम् एकदेशिसमासेन मुक्ते षष्ठीसमासः न भवति । समासतद्धितानाम् वृत्तिः विभाषा । वृत्तिविषये नित्यः अपवादः । इह पुनः वावचने क्रियमाणे एकया वृत्तिः विभाषा अपरया वृत्तिविषये विभाषापवादः । एकारान्तनिपातनम् च । एकारान्तनिपातनम् च कर्तव्यम् । पारेगङ्गम् इति । न कर्तव्यम् । सप्तम्याः अलुका सिद्धम् । भवेत् सिद्धम् यदा सप्तमी यदा तु अन्याः विभक्तयः तदा न सिध्यति ।
KA I,381.9-382.3 Ro II,577-579 vāvacanam kimartham . vibhāṣā samāsaḥ yatha syāt . samāsena mukte vākyam api yathā syāt . pāram gaṅgāyāḥ iti . na etat asti prayojanam . prakṛtā mahāvibhāṣā . tayā vākyam api bhaviṣyati . idam tarhi prayojanam avyayībhāvena mukte ṣaṣṭhīsamāsaḥ yathā syāt . gaṅgāpāram iti . etat api na asti prayojanam . ayam api vibhāṣā ṣaṣṭhīsamāsaḥ api . tau ubhau vacanāt bhaviṣyataḥ . ataḥ uttaram paṭhati . pāre madhye ṣaṣṭhyā vāvacanam . pāre madhye ṣaṣṭhyā vā iti vaktavyam . avacane hi ṣaṣṭhīsamāsābhāvaḥ yathā ekadeśipradhāne . akriyamāṇe hi vāvacane ṣaṣṭhīsamāsasya abhāvaḥ syāt yathā ekadeśipradhāne . tat yatha ekadeśisamāsena mukte ṣaṣṭhīsamāsaḥ na bhavati . kim punaḥ kāraṇam ekadeśisamāsena mukte ṣaṣṭhīsamāsaḥ na bhavati . samāsataddhitānām vṛttiḥ vibhāṣā . vṛttiviṣaye nityaḥ apavādaḥ . iha punaḥ vāvacane kriyamāṇe ekayā vṛttiḥ vibhāṣā aparayā vṛttiviṣaye vibhāṣāpavādaḥ . ekārāntanipātanam ca . ekārāntanipātanam ca kartavyam . pāregaṅgam iti . na kartavyam . saptamyāḥ alukā siddham . bhavet siddham yadā saptamī yadā tu anyāḥ vibhaktayaḥ tadā na sidhyati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.