क्अ इ,३९९।४-२६ रो इइ,६२८-६३२ विशेषणविशेष्ययोः उभयविशेषणत्वात् उभयोः च विशेष्यत्वात् उपसर्जनाप्रसिद्धिः । विशेषणविशेष्ययोः उभयविशेषणत्वात् उभयोः च विशेष्यत्वात् उपसर्जन्स्य अप्रसिद्धिः । कृष्णतिलाः इति कृष्णशब्दः अयम् तिलशब्देन अभिसम्बध्यमानः विशेषणवचनः सम्पद्यते । तथा तिलशब्दः कृष्णशब्देन अभिसम्बध्यमानः विशेषणवचनः सम्पद्यते । तत् उभयम् विशेषणम् भवति उभयम् च विशेष्यम् । विशेषणविशेष्ययोः उभयविशेषणत्वात् उभयोः च विशेष्यत्वात् उपसर्जन्स्य अप्रसिद्धिः । न वा अन्यतरस्य प्रधानभावात् तद्विशेषकत्वात् च अपरस्य उपसर्जनप्रसिद्धिः । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । अन्यतरस्य प्रधानभावात् । अन्यतरत् अत्र प्रधानम् । तद्विशेषकत्वात् च अपरस्य । तद्विशेषकम् च अपरम् । अन्यतरस्य प्रधानभावात् तद्विशेषकत्वात् च अपरस्य उपसर्जनसञ्ज्ञा भविष्यति । यदा अस्य तिलाः प्राधान्येन विवक्षिताः भवन्ति कृष्णः विशेषणत्वेन तदा तिलाः प्रधानम् कृष्णः विशेषणम् । कामम् तर्हि अनेन एव हेतुना यस्य कृष्णाः प्राधान्येन विवक्षिताः भवन्ति तिलाः विशेषणत्वेन तेन कर्तव्यम् तिलकृष्णाः इति । न कर्तव्यम् । न हि अयम् द्वन्द्वः तिलाः च कृष्णाः च इति । न खलु अपि षष्ठीसमासः तिलानाम् कृष्णाः इति । किम् तर्हि । द्वौ इमौ प्रधानशब्दौ एकस्मिन् अर्थे युगपत् अवरुध्येते । न च द्वयोः प्रधानशब्दयोः एकस्मिन् अर्थे युगपत् अवरुध्यमानयोः किम् चित् अपि प्रयोजनम् अस्ति । तत्र प्रयोगात् एतत् गन्तव्यम् । नूनम् अत्र अन्यतरत् प्रधानम् तद्विशेषकम् च अपरम् इति । तत्र तु एतावान् सन्देहः किम् प्रधानम् किम् विशेषणम् इति । सः च अपि क्व सन्देहः । यत्र उभौ गुणशब्दौ । तत् यथा कुञ्जखञ्जकः खञ्जकुब्जकः इति । यत्र हि अन्यतरत् द्रव्यम् अन्यतरः गुणः तत्र यत् द्रव्यम् तत् प्रधानम् । तत् यथा शुक्लम् आलभेत कृष्णम् आलभेत इति न पिष्टपिण्डीम् आलभ्य कृती भवति । अवश्यम् तद्गुणम् द्रव्यम् आकाङ्क्षति । कथम् तर्हि इमौ द्वौ प्रधानशब्दौ एकस्मिन् अर्थे युगपत् अवरुध्येते वृक्षः शिंशिपा इति । न एतयोः आवश्यकः समावेशः । न हि अवृक्षः शिंशिपा अस्ति ।
KA I,399.4-26 Ro II,628-632 viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ ubhayaviśeṣaṇatvāt ubhayoḥ ca viśeṣyatvāt upasarjanāprasiddhiḥ . viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ ubhayaviśeṣaṇatvāt ubhayoḥ ca viśeṣyatvāt upasarjansya aprasiddhiḥ . kṛṣṇatilāḥ iti kṛṣṇaśabdaḥ ayam tilaśabdena abhisambadhyamānaḥ viśeṣaṇavacanaḥ sampadyate . tathā tilaśabdaḥ kṛṣṇaśabdena abhisambadhyamānaḥ viśeṣaṇavacanaḥ sampadyate . tat ubhayam viśeṣaṇam bhavati ubhayam ca viśeṣyam . viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ ubhayaviśeṣaṇatvāt ubhayoḥ ca viśeṣyatvāt upasarjansya aprasiddhiḥ . na vā anyatarasya pradhānabhāvāt tadviśeṣakatvāt ca aparasya upasarjanaprasiddhiḥ . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . anyatarasya pradhānabhāvāt . anyatarat atra pradhānam . tadviśeṣakatvāt ca aparasya . tadviśeṣakam ca aparam . anyatarasya pradhānabhāvāt tadviśeṣakatvāt ca aparasya upasarjanasañjñā bhaviṣyati . yadā asya tilāḥ prādhānyena vivakṣitāḥ bhavanti kṛṣṇaḥ viśeṣaṇatvena tadā tilāḥ pradhānam kṛṣṇaḥ viśeṣaṇam . kāmam tarhi anena eva hetunā yasya kṛṣṇāḥ prādhānyena vivakṣitāḥ bhavanti tilāḥ viśeṣaṇatvena tena kartavyam tilakṛṣṇāḥ iti . na kartavyam . na hi ayam dvandvaḥ tilāḥ ca kṛṣṇāḥ ca iti . na khalu api ṣaṣṭhīsamāsaḥ tilānām kṛṣṇāḥ iti . kim tarhi . dvau imau pradhānaśabdau ekasmin arthe yugapat avarudhyete . na ca dvayoḥ pradhānaśabdayoḥ ekasmin arthe yugapat avarudhyamānayoḥ kim cit api prayojanam asti . tatra prayogāt etat gantavyam . nūnam atra anyatarat pradhānam tadviśeṣakam ca aparam iti . tatra tu etāvān sandehaḥ kim pradhānam kim viśeṣaṇam iti . saḥ ca api kva sandehaḥ . yatra ubhau guṇaśabdau . tat yathā kuñjakhañjakaḥ khañjakubjakaḥ iti . yatra hi anyatarat dravyam anyataraḥ guṇaḥ tatra yat dravyam tat pradhānam . tat yathā śuklam ālabheta kṛṣṇam ālabheta iti na piṣṭapiṇḍīm ālabhya kṛtī bhavati . avaśyam tadguṇam dravyam ākāṅkṣati . katham tarhi imau dvau pradhānaśabdau ekasmin arthe yugapat avarudhyete vṛkṣaḥ śiṃśipā iti . na etayoḥ āvaśyakaḥ samāveśaḥ . na hi avṛkṣaḥ śiṃśipā asti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.