Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·2·2.2·2.2.34·2.2.34.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.2.34.1

P 2.2.34.1

क्अ इ,४३५।१८-४३६।१४ रो इइ,७४४-७४६ किम् अयम् तन्त्रम् तरनिर्देशः आहोस्वित् अतन्त्रम् । किम् च अतः । यदि तन्त्रम् द्वयोः नियमः बहुषु अनियमः । तत्र कः दोषः । शङ्खदुन्दुभिवीङानाम् इति न सिध्यति । दुन्दुभिशब्दस्य अपि पूर्व्निपातः प्राप्नोति । अथ अतन्त्रम् मृदङ्गशङ्खतूणवाः पृथक् नदन्ति संसदि। प्रासादे धनपतिरामकेशवानाम् इति एतत् न सिध्यति । यथा इच्छसि तथा अस्तु । अस्तु तावत् तन्त्रम् । ननु च उक्तम् द्वयोः नियमः बहुषु अनियमः इति । तत्र शङ्खदुन्दुभिवीङानाम् इति न सिध्यति । दुन्दुभिशब्दस्य अपि पूर्व्निपातः प्राप्नोति इति । न एषः दोषः । यत् एतत् अल्पाच्तरम् इति तत् अल्पाच् इति वक्ष्यामि । अथ वा पुनः अस्तु अतन्त्रम् । ननु च उक्तम् मृदङ्गशङ्खतूणवाः पृथक् नदन्ति संसदि। प्रासादे धनपतिरामकेशवानाम् इति एतत् न सिध्यति इति । अतन्त्रे तरनिर्देशे शङ्खतूणवयोः मृदङ्गेन समासः । अतन्त्रे तरनिर्देशे शङ्खतूणवयोः मृदङ्गेन समासः करिष्यते । शङ्खः च तूणवः च शण्खतूणवौ । मृदङ्गः च शण्खतूणवौ च मृदङ्गशङ्खतूणवाः । रामः च केशवः च रामकेशवौ धनपतिः च रामकेशवौ च धनपतिरामकेशवाः तेषाम् धनपतिरामकेशवानाम् इति । अथ यत्र बहूनाम् पूर्वनिपातप्रसङ्गः किम् तत्र एकस्य नियमः भवति अहोस्वित् अविशेषेण । अनेकप्राप्तौ एकस्य नियमः अनियमः शेषेषु । अनेकप्राप्तौ एकस्य नियमः अनियमः शेषेषु । पटुमृदुशुक्लाः पटुशुक्लमृदवः इति ।

KA I,435.18-436.14 Ro II,744-746 kim ayam tantram taranirdeśaḥ āhosvit atantram . kim ca ataḥ . yadi tantram dvayoḥ niyamaḥ bahuṣu aniyamaḥ . tatra kaḥ doṣaḥ . śaṅkhadundubhivīṅānām iti na sidhyati . dundubhiśabdasya api pūrvnipātaḥ prāpnoti . atha atantram mṛdaṅgaśaṅkhatūṇavāḥ pṛthak nadanti saṃsadi. prāsāde dhanapatirāmakeśavānām iti etat na sidhyati . yathā icchasi tathā astu . astu tāvat tantram . nanu ca uktam dvayoḥ niyamaḥ bahuṣu aniyamaḥ iti . tatra śaṅkhadundubhivīṅānām iti na sidhyati . dundubhiśabdasya api pūrvnipātaḥ prāpnoti iti . na eṣaḥ doṣaḥ . yat etat alpāctaram iti tat alpāc iti vakṣyāmi . atha vā punaḥ astu atantram . nanu ca uktam mṛdaṅgaśaṅkhatūṇavāḥ pṛthak nadanti saṃsadi. prāsāde dhanapatirāmakeśavānām iti etat na sidhyati iti . atantre taranirdeśe śaṅkhatūṇavayoḥ mṛdaṅgena samāsaḥ . atantre taranirdeśe śaṅkhatūṇavayoḥ mṛdaṅgena samāsaḥ kariṣyate . śaṅkhaḥ ca tūṇavaḥ ca śaṇkhatūṇavau . mṛdaṅgaḥ ca śaṇkhatūṇavau ca mṛdaṅgaśaṅkhatūṇavāḥ . rāmaḥ ca keśavaḥ ca rāmakeśavau dhanapatiḥ ca rāmakeśavau ca dhanapatirāmakeśavāḥ teṣām dhanapatirāmakeśavānām iti . atha yatra bahūnām pūrvanipātaprasaṅgaḥ kim tatra ekasya niyamaḥ bhavati ahosvit aviśeṣeṇa . anekaprāptau ekasya niyamaḥ aniyamaḥ śeṣeṣu . anekaprāptau ekasya niyamaḥ aniyamaḥ śeṣeṣu . paṭumṛduśuklāḥ paṭuśuklamṛdavaḥ iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/2.2.34.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.2.34.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/2.2.34.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text