Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·2·2.3·2.3.18

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.18

P 2.3.18

क्अ इ,४५२।२-१५ रो इइ,७८९-७९१ तृतीयाविधाने प्रकृत्यादिभ्यः उपसङ्ख्यानम् । तृतीयाविधाने प्रकृत्यादिभ्यः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । तृतीयाविधाने प्रकृत्यादिभ्यः उपसङ्ख्यानम् । प्रकृत्या अभिरूपः प्रकृत्या दर्शनीयः । प्रायेण याज्ञिकाः प्रायेण वैयाकरणाः । माठरः अस्मि गोत्रेण। गार्ग्यः अस्मि गोत्रेण । समेन धावति । विषमेण धावति । द्विद्रोणेन धान्यम् क्रीणाति । त्रिद्रोणेन धान्यम् क्रीणाति । पञ्चकेन पशून् क्रीणाति । साहस्रेण अश्वान् क्रीणाति। तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । कर्तृकरणयोः तृतीया इति एव सिद्धम् । इह तावत् प्रकृत्या अभिरूपः प्रकृत्या दर्शनीयः इति प्रकृतिकृतम् तस्य आभिरूप्यम् । प्रायेण याज्ञिकाः प्रायेण वैयाकरणाः इति । एषः तत्र प्रायः येन ते अधीयते । माठरः अस्मि गोत्रेण। गार्ग्यः अस्मि गोत्रेण इति । एतेन अहम् सञ्ज्ञाये । समेन धावति । विषमेण धावति । इदम् अत्र प्रयोक्तव्यम् सत् न प्रयुज्यते समेन पथा धावति विषमेण पथा धावतीति । द्विद्रोणेन धान्यम् क्रीणाति । त्रिद्रोणेन धान्यम् क्रीणाति । तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् । द्विद्रोणार्थम् द्विद्रोणम् । द्विद्रोणेन हिरण्येन धान्यम् क्रीणाति इति । पञ्चकेन पशून् क्रीणाति इति । अत्र अपि तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् । पञ्चपश्वर्थः पञ्चकः । पञ्चकेन पशून् क्रीणाति इति । साहस्रेण अश्वान् क्रीणाति इति। सहस्रपरिमाणम् साहस्रम् । साहस्रेण हिरण्येन अश्वान् क्रीणाति इति।

KA I,452.2-15 Ro II,789-791 tṛtīyāvidhāne prakṛtyādibhyaḥ upasaṅkhyānam . tṛtīyāvidhāne prakṛtyādibhyaḥ upasaṅkhyānam kartavyam . tṛtīyāvidhāne prakṛtyādibhyaḥ upasaṅkhyānam . prakṛtyā abhirūpaḥ prakṛtyā darśanīyaḥ . prāyeṇa yājñikāḥ prāyeṇa vaiyākaraṇāḥ . māṭharaḥ asmi gotreṇa. gārgyaḥ asmi gotreṇa . samena dhāvati . viṣameṇa dhāvati . dvidroṇena dhānyam krīṇāti . tridroṇena dhānyam krīṇāti . pañcakena paśūn krīṇāti . sāhasreṇa aśvān krīṇāti. tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . kartṛkaraṇayoḥ tṛtīyā iti eva siddham . iha tāvat prakṛtyā abhirūpaḥ prakṛtyā darśanīyaḥ iti prakṛtikṛtam tasya ābhirūpyam . prāyeṇa yājñikāḥ prāyeṇa vaiyākaraṇāḥ iti . eṣaḥ tatra prāyaḥ yena te adhīyate . māṭharaḥ asmi gotreṇa. gārgyaḥ asmi gotreṇa iti . etena aham sañjñāye . samena dhāvati . viṣameṇa dhāvati . idam atra prayoktavyam sat na prayujyate samena pathā dhāvati viṣameṇa pathā dhāvatīti . dvidroṇena dhānyam krīṇāti . tridroṇena dhānyam krīṇāti . tādarthyāt tācchabdyam . dvidroṇārtham dvidroṇam . dvidroṇena hiraṇyena dhānyam krīṇāti iti . pañcakena paśūn krīṇāti iti . atra api tādarthyāt tācchabdyam . pañcapaśvarthaḥ pañcakaḥ . pañcakena paśūn krīṇāti iti . sāhasreṇa aśvān krīṇāti iti. sahasraparimāṇam sāhasram . sāhasreṇa hiraṇyena aśvān krīṇāti iti.

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/2.3.18

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.18, in HREEM (hreem.cc/library/P/2.3.18), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text