क्अ इ,४६३।२-४८४।२१ रो इइ,८७०-८७२ जग्ध्यादिषु आर्धधातुकाश्रयत्वात् सति तस्मिन् विधानम् । जग्ध्यादिषु आर्धधातुकाश्रयत्वात् सति तस्मिन् आर्धधातुके जग्ध्यादिभिः भवितव्यम् । किम् अतः यत् सति भवितव्यम् । तत्र उत्सर्गलक्षणप्रतिषेधः । तत्र उत्सर्गलक्षणम् कार्यम् प्राप्नोति । तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । भव्यम् प्रवेयम् आख्येयम् । ण्यति अवस्थिते अनिष्टे प्रत्यये आदेशः स्यात् । ण्यतः श्रवणम् प्रसज्येत । न एषः दोषः । सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः । सामान्येन हि आश्रीयमाणे विशेषः न आश्रितः भवति । तत्र आर्धधातुकसामान्ये जग्ध्यादिषु कृतेषु यः यतः प्रत्ययः प्राप्नोति सः ततः भविष्यति । सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति चेत् उवर्णाकारान्तेभ्यः ण्यद्विधिप्रसङ्गः । सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति चेत् उवर्णाकारान्तेभ्यः ण्यत् प्राप्नोति । लव्यम् पव्यम् इति । आर्धधातुकसामान्ये गुणे कृति यि प्रत्ययसामान्य च वान्तादेशे हलन्तात् इति ण्यत् प्राप्नोति । इह च दित्स्यम् धित्स्यम् आर्धधातुकसामान्ये अकारलोपे कृते हलन्तात् इति ण्यत् प्राप्नोति । पौर्वापर्याभात् च सामान्येन अनुपपत्तिः । पौर्वापर्याभात् च सामान्येन जग्ध्यादीनाम् अनुपपत्तिः । न हि सामान्येन पौर्वापर्यम् अस्ति । सिद्धम् तु सार्वधातुके प्रतिषेधात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । अविशेषेण जग्ध्यादीन् उक्त्वा सार्वधातुके न इति प्रतिषेधम् वक्ष्यामि । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् जग्ध्यादिषु आर्धधातुकाश्रयत्वात् सति तस्मिन् विधानम् इति । परिहृतम् एतत् सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति । ननु च उक्तम् सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति चेत् उवर्णाकारान्तेभ्यः ण्यद्विधिप्रसङ्गः इति । न एषः दोषः । वक्ष्यति तत्र अज्ग्रहणस्य प्रयोजनम् अजन्तभूतपूर्वमात्रात् अपि यथा स्यात् इति । यत् अपि उच्यते पौर्वापर्याभात् च सामान्येन अनुपपत्तिः इति । अर्थसिद्धिः एव एषा यत् सामान्येन पौर्वापर्यम् न अस्ति । असति पौर्वापर्ये विषयसप्तमी विज्ञास्यते । आर्धधातुकविषये इति । अथ वा आर्धधातुकासु इति वक्ष्यामि । कासु आर्धधातुकासु । उक्तिषु युक्तिषु रूढिषु प्रतीतिषु श्रुतिषु सञ्ज्ञासु ।
KA I,463.2-484.21 Ro II,870-872 jagdhyādiṣu ārdhadhātukāśrayatvāt sati tasmin vidhānam . jagdhyādiṣu ārdhadhātukāśrayatvāt sati tasmin ārdhadhātuke jagdhyādibhiḥ bhavitavyam . kim ataḥ yat sati bhavitavyam . tatra utsargalakṣaṇapratiṣedhaḥ . tatra utsargalakṣaṇam kāryam prāpnoti . tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . bhavyam praveyam ākhyeyam . ṇyati avasthite aniṣṭe pratyaye ādeśaḥ syāt . ṇyataḥ śravaṇam prasajyeta . na eṣaḥ doṣaḥ . sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ . sāmānyena hi āśrīyamāṇe viśeṣaḥ na āśritaḥ bhavati . tatra ārdhadhātukasāmānye jagdhyādiṣu kṛteṣu yaḥ yataḥ pratyayaḥ prāpnoti saḥ tataḥ bhaviṣyati . sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti cet uvarṇākārāntebhyaḥ ṇyadvidhiprasaṅgaḥ . sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti cet uvarṇākārāntebhyaḥ ṇyat prāpnoti . lavyam pavyam iti . ārdhadhātukasāmānye guṇe kṛti yi pratyayasāmānya ca vāntādeśe halantāt iti ṇyat prāpnoti . iha ca ditsyam dhitsyam ārdhadhātukasāmānye akāralope kṛte halantāt iti ṇyat prāpnoti . paurvāparyābhāt ca sāmānyena anupapattiḥ . paurvāparyābhāt ca sāmānyena jagdhyādīnām anupapattiḥ . na hi sāmānyena paurvāparyam asti . siddham tu sārvadhātuke pratiṣedhāt . siddham etat . katham . aviśeṣeṇa jagdhyādīn uktvā sārvadhātuke na iti pratiṣedham vakṣyāmi . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam jagdhyādiṣu ārdhadhātukāśrayatvāt sati tasmin vidhānam iti . parihṛtam etat sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti . nanu ca uktam sāmānyāśrayatvāt viśeṣasya anāśrayaḥ iti cet uvarṇākārāntebhyaḥ ṇyadvidhiprasaṅgaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . vakṣyati tatra ajgrahaṇasya prayojanam ajantabhūtapūrvamātrāt api yathā syāt iti . yat api ucyate paurvāparyābhāt ca sāmānyena anupapattiḥ iti . arthasiddhiḥ eva eṣā yat sāmānyena paurvāparyam na asti . asati paurvāparye viṣayasaptamī vijñāsyate . ārdhadhātukaviṣaye iti . atha vā ārdhadhātukāsu iti vakṣyāmi . kāsu ārdhadhātukāsu . uktiṣu yuktiṣu rūḍhiṣu pratītiṣu śrutiṣu sañjñāsu .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.