क्अ इइ,९४।२-१५ रो इइइ,२२०-२२१ कर्मणि निर्वर्त्यमाणविक्रियमाणे इति वक्तत्व्यम् । इह मा भूत् । आदित्यम् पश्यति । हिववन्तम् श्र्णोति । ग्रामम् गच्छति इति । कर्मणि निर्वर्त्यमाणविक्रियमाणे चेत् वेदाध्यायादीनाम् उपसङ्ख्यानम् । कर्मणि निर्वर्त्यमाणविक्रियमाणे चेत् वेदाध्यायादीनाम् उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । वेदाध्यायः चर्चापारः शमनीपारः । यत्र च नियुक्तः । यत्र च नियुक्तः तत्र उपसङ्ख्यानम् कर्तत्व्यम् । छत्रधारः द्वारपालः । हृग्रहिनीवहिभ्यः च । हृग्रहिनीवहिभ्यः च इति वक्तव्यम् । हृ । भारहारः । ग्रहि । कमण्डलुग्राहः । नी। उष्ट्रप्रणायः । वहि । भारवाहः । अपरिगणनम् वा । न वा अर्थः परिगणनेन । कस्मात् न भवति : आदित्यम् पश्यति , हिमवन्तम् श्र्णोति । ग्रामम् गच्छति इति । अनभिधानात् । अनभिधानात् एव न भविष्यति ।
KA II,94.2-15 Ro III,220-221 karmaṇi nirvartyamāṇavikriyamāṇe iti vaktatvyam . iha mā bhūt . ādityam paśyati . hivavantam śrṇoti . grāmam gacchati iti . karmaṇi nirvartyamāṇavikriyamāṇe cet vedādhyāyādīnām upasaṅkhyānam . karmaṇi nirvartyamāṇavikriyamāṇe cet vedādhyāyādīnām upasaṅkhyānam kartavyam . vedādhyāyaḥ carcāpāraḥ śamanīpāraḥ . yatra ca niyuktaḥ . yatra ca niyuktaḥ tatra upasaṅkhyānam kartatvyam . chatradhāraḥ dvārapālaḥ . hṛgrahinīvahibhyaḥ ca . hṛgrahinīvahibhyaḥ ca iti vaktavyam . hṛ . bhārahāraḥ . grahi . kamaṇḍalugrāhaḥ . nī. uṣṭrapraṇāyaḥ . vahi . bhāravāhaḥ . aparigaṇanam vā . na vā arthaḥ parigaṇanena . kasmāt na bhavati : ādityam paśyati , himavantam śrṇoti . grāmam gacchati iti . anabhidhānāt . anabhidhānāt eva na bhaviṣyati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ,९४।१६-९५।१५ रो इइइ,२२१-२२३ अकारात् अनुपपदात् कर्मोपपदः विप्रतिषेधेन । अकारात् अनुपपदात् कर्मोपपदः भवति विप्रतिषेधेन । अनुपपदस्य अवकाशः पचति इति पचः । कर्मोपपदस्य अवकाशः कुम्भकारः नगरकारः । ओदनपाचे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । अनुपपदस्य अवकाशः विक्षिपः विलिखः । कर्मोपपदस्य सः एव । काष्ठभेदे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । अनुपपदस्य अवकाशः जानाति इति ज्ञः । कर्मोपपदस्य सः एव । अर्थज्ञे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदः तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् णः । णस्य कः । सः यथा एव कः णम् बाधते एवम् कर्मोपपदम् अपि बाधेत । कर्मोपपदः अपि तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् अण् । अणः कः । उभयोः तृतीययोः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदस्य अवकाशः लिम्पति इति लिम्पः । कर्मोपपदस्य सः एव । कुड्यलेपे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदः तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् कः । कस्य कः । सः यथा एव शः कम् बाधते एवम् कर्मोपपदम् अपि बाधेत । का तर्हि गतिः । मध्ये अपवादाः पूर्वान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् शः कम् बाधिष्यते । कर्मोपपदम् न बाधिष्यते । अनुपपदस्य अवकाशः सुग्लः सुम्लः । कर्मोपपदस्य सः एव । वडवासन्दाये उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदः तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् णः । णस्य कः । सः यथा एव कः णम् बाधते एवम् कर्मोपपदम् अपि बाधेत । का तर्हि गतिः । पुरस्ताद् अपवादाः अनन्तराञ्विधीन् बाधन्ते इति एवम् अयम् कः णम् बाधिष्यते । कर्मोपपदम् न बाधिष्यते ।
KA II,94.16-95.15 Ro III,221-223 akārāt anupapadāt karmopapadaḥ vipratiṣedhena . akārāt anupapadāt karmopapadaḥ bhavati vipratiṣedhena . anupapadasya avakāśaḥ pacati iti pacaḥ . karmopapadasya avakāśaḥ kumbhakāraḥ nagarakāraḥ . odanapāce ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . anupapadasya avakāśaḥ vikṣipaḥ vilikhaḥ . karmopapadasya saḥ eva . kāṣṭhabhede ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . anupapadasya avakāśaḥ jānāti iti jñaḥ . karmopapadasya saḥ eva . arthajñe ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadaḥ tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām ṇaḥ . ṇasya kaḥ . saḥ yathā eva kaḥ ṇam bādhate evam karmopapadam api bādheta . karmopapadaḥ api tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām aṇ . aṇaḥ kaḥ . ubhayoḥ tṛtīyayoḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadasya avakāśaḥ limpati iti limpaḥ . karmopapadasya saḥ eva . kuḍyalepe ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadaḥ tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām kaḥ . kasya kaḥ . saḥ yathā eva śaḥ kam bādhate evam karmopapadam api bādheta . kā tarhi gatiḥ . madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti evam śaḥ kam bādhiṣyate . karmopapadam na bādhiṣyate . anupapadasya avakāśaḥ suglaḥ sumlaḥ . karmopapadasya saḥ eva . vaḍavāsandāye ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadaḥ tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām ṇaḥ . ṇasya kaḥ . saḥ yathā eva kaḥ ṇam bādhate evam karmopapadam api bādheta . kā tarhi gatiḥ . purastād apavādāḥ anantarāñvidhīn bādhante iti evam ayam kaḥ ṇam bādhiṣyate . karmopapadam na bādhiṣyate .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ,९५।१६-९६।११ रो इइइ,२२३-२२५ शीलिकामिभक्ष्याचरिभ्यः णः पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् च । शीलिकामिभक्ष्याचरिभ्यः णः वक्तव्यः पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् च वक्तव्यम् । शीलि । मांसशीलः मांसशीला । शीलि । कामि । मांसकामः मांसकामा । कामि । भक्षि । मांसभक्षः मांसभक्षा । भक्षि आचरि । कल्याणाचारः कल्याणाचारा । ईक्षिक्षमिभ्याम् च । ईक्षिक्षमिभ्याम् च इति वक्तव्यम् । सुखप्रतीक्षः सुखप्रतीक्षा । कल्याणक्षमः कल्याणक्षमा । किमर्थम् इदम् उच्यते । पूर्वपदप्रकृत्स्वरत्वम् च वक्ष्यामि ईकारः च मा भूत् इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । इह यः मांसम् भक्षयति मांसम् तस्य भक्षः भवति । यः असौ भक्षयतेः अच् तदन्तेन बहुव्रीहिः । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् कर्मोपपदम् णम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः समाने अर्थे केवलम् विग्रहभेदात् यत्र कर्मोपपदः च प्राप्नोति बहुव्रीहिः च कर्मोपपदः तत्र भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । काण्डलावः । काण्डानि लावः अस्य इति बहुव्रीहिः न भवति । भवति तु बहुर्वीहिः अपि । मांसे कामः अस्य मांसकामः मांसकामकः इति वा । न तु अम्भोभिगमा । न तु इदम् भवति अम्भः अभिगमः अस्याः इति । किम् तर्हि । अम्भोभिगामी इति एव भवति । काण्डलावे अपि च विग्रहाभावात् न ज्ञापकस्य प्रयोजनम् भवति इति । न एषः अस्ति विग्रहः काण्डानि लावः अस्य इति । आन्नादाय इति च कृताम् व्यत्ययः छन्दसि । आन्नादाय इति च कृताम् व्यत्ययः छन्दसि द्रष्टव्यः । अन्नादाय अन्नपतये । ये आहुतिम् अन्नादीम् कृत्वा ।
KA II,95.16-96.11 Ro III,223-225 śīlikāmibhakṣyācaribhyaḥ ṇaḥ pūrvapadaprakṛtisvaratvam ca . śīlikāmibhakṣyācaribhyaḥ ṇaḥ vaktavyaḥ pūrvapadaprakṛtisvaratvam ca vaktavyam . śīli . māṃsaśīlaḥ māṃsaśīlā . śīli . kāmi . māṃsakāmaḥ māṃsakāmā . kāmi . bhakṣi . māṃsabhakṣaḥ māṃsabhakṣā . bhakṣi ācari . kalyāṇācāraḥ kalyāṇācārā . īkṣikṣamibhyām ca . īkṣikṣamibhyām ca iti vaktavyam . sukhapratīkṣaḥ sukhapratīkṣā . kalyāṇakṣamaḥ kalyāṇakṣamā . kimartham idam ucyate . pūrvapadaprakṛtsvaratvam ca vakṣyāmi īkāraḥ ca mā bhūt iti . na etat asti prayojanam . iha yaḥ māṃsam bhakṣayati māṃsam tasya bhakṣaḥ bhavati . yaḥ asau bhakṣayateḥ ac tadantena bahuvrīhiḥ . evam tarhi siddhe sati yat karmopapadam ṇam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ samāne arthe kevalam vigrahabhedāt yatra karmopapadaḥ ca prāpnoti bahuvrīhiḥ ca karmopapadaḥ tatra bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . kāṇḍalāvaḥ . kāṇḍāni lāvaḥ asya iti bahuvrīhiḥ na bhavati . bhavati tu bahurvīhiḥ api . māṃse kāmaḥ asya māṃsakāmaḥ māṃsakāmakaḥ iti vā . na tu ambhobhigamā . na tu idam bhavati ambhaḥ abhigamaḥ asyāḥ iti . kim tarhi . ambhobhigāmī iti eva bhavati . kāṇḍalāve api ca vigrahābhāvāt na jñāpakasya prayojanam bhavati iti . na eṣaḥ asti vigrahaḥ kāṇḍāni lāvaḥ asya iti . ānnādāya iti ca kṛtām vyatyayaḥ chandasi . ānnādāya iti ca kṛtām vyatyayaḥ chandasi draṣṭavyaḥ . annādāya annapataye . ye āhutim annādīm kṛtvā .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.