Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·3·3.2·3.2.1·3.2.1.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 3.2.1.2

P 3.2.1.2

क्अ इइ,९४।१६-९५।१५ रो इइइ,२२१-२२३ अकारात् अनुपपदात् कर्मोपपदः विप्रतिषेधेन । अकारात् अनुपपदात् कर्मोपपदः भवति विप्रतिषेधेन । अनुपपदस्य अवकाशः पचति इति पचः । कर्मोपपदस्य अवकाशः कुम्भकारः नगरकारः । ओदनपाचे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । अनुपपदस्य अवकाशः विक्षिपः विलिखः । कर्मोपपदस्य सः एव । काष्ठभेदे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । अनुपपदस्य अवकाशः जानाति इति ज्ञः । कर्मोपपदस्य सः एव । अर्थज्ञे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदः तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् णः । णस्य कः । सः यथा एव कः णम् बाधते एवम् कर्मोपपदम् अपि बाधेत । कर्मोपपदः अपि तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् अण् । अणः कः । उभयोः तृतीययोः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदस्य अवकाशः लिम्पति इति लिम्पः । कर्मोपपदस्य सः एव । कुड्यलेपे उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदः तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् कः । कस्य कः । सः यथा एव शः कम् बाधते एवम् कर्मोपपदम् अपि बाधेत । का तर्हि गतिः । मध्ये अपवादाः पूर्वान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् शः कम् बाधिष्यते । कर्मोपपदम् न बाधिष्यते । अनुपपदस्य अवकाशः सुग्लः सुम्लः । कर्मोपपदस्य सः एव । वडवासन्दाये उभयम् प्राप्नोति । कर्मोपदः भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । अनुपपदः तृतीयः । ण्वुल्तृजचः । तेषाम् णः । णस्य कः । सः यथा एव कः णम् बाधते एवम् कर्मोपपदम् अपि बाधेत । का तर्हि गतिः । पुरस्ताद् अपवादाः अनन्तराञ्विधीन् बाधन्ते इति एवम् अयम् कः णम् बाधिष्यते । कर्मोपपदम् न बाधिष्यते ।

KA II,94.16-95.15 Ro III,221-223 akārāt anupapadāt karmopapadaḥ vipratiṣedhena . akārāt anupapadāt karmopapadaḥ bhavati vipratiṣedhena . anupapadasya avakāśaḥ pacati iti pacaḥ . karmopapadasya avakāśaḥ kumbhakāraḥ nagarakāraḥ . odanapāce ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . anupapadasya avakāśaḥ vikṣipaḥ vilikhaḥ . karmopapadasya saḥ eva . kāṣṭhabhede ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . anupapadasya avakāśaḥ jānāti iti jñaḥ . karmopapadasya saḥ eva . arthajñe ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadaḥ tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām ṇaḥ . ṇasya kaḥ . saḥ yathā eva kaḥ ṇam bādhate evam karmopapadam api bādheta . karmopapadaḥ api tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām aṇ . aṇaḥ kaḥ . ubhayoḥ tṛtīyayoḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadasya avakāśaḥ limpati iti limpaḥ . karmopapadasya saḥ eva . kuḍyalepe ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadaḥ tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām kaḥ . kasya kaḥ . saḥ yathā eva śaḥ kam bādhate evam karmopapadam api bādheta . kā tarhi gatiḥ . madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti evam śaḥ kam bādhiṣyate . karmopapadam na bādhiṣyate . anupapadasya avakāśaḥ suglaḥ sumlaḥ . karmopapadasya saḥ eva . vaḍavāsandāye ubhayam prāpnoti . karmopadaḥ bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anupapadaḥ tṛtīyaḥ . ṇvultṛjacaḥ . teṣām ṇaḥ . ṇasya kaḥ . saḥ yathā eva kaḥ ṇam bādhate evam karmopapadam api bādheta . kā tarhi gatiḥ . purastād apavādāḥ anantarāñvidhīn bādhante iti evam ayam kaḥ ṇam bādhiṣyate . karmopapadam na bādhiṣyate .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/3.2.1.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 3.2.1.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/3.2.1.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text