क्अ इइ।४१३।२-४१४।१४ रो इव्।१९७-२०५ अतिशायने इति उच्यते । किम् इदम् अतिशायने इति । देश्याः सूत्रनिबन्धाः क्रियन्ते । यावत् ब्रूयात् प्रकर्षे अतिशये इति तावत् अतिशायने इति । कस्य पुनः प्रकर्षे प्रत्ययः उत्पद्यते । ङ्याप्प्रातिपदिकात् इति वर्तते । ङ्याप्प्रातिपदिकस्य प्रकर्षे । ङ्याप्प्रातिपदिकम् वै शब्दः न च शब्दस्य प्रकर्षापकर्षौ स्तः । शब्दे असम्भवात् अर्थे कार्यम् विज्ञास्यते । कः पुनः ङ्याप्प्रातिपदिकार्थः । द्रव्यम् । न वै द्रव्यसय प्रकर्षे इष्यते । एवम् तर्हि गुणः । एवम् अपि गुणग्रहणम् कर्तव्यम् । द्रव्यम् अपि ङ्याप्प्रातिपदिकार्थः गुणः अपि । तत्र कुतः एतत् गुणस्य प्रकर्षे भविष्यति न पुनः द्रव्यस्य प्रकर्षे इति । क्रियमाणे च अपि गुणग्रहणे समानगुणग्रहणम् कर्तव्यम् शुक्लात् कृष्णे मा भूत् इति । न तर्हि इदानीम् इदम् भवति : अध्वर्युः वै श्रेयान् । पापीयान् प्रतिप्रस्थाता । अन्धानाम् काणतमः इति । समानगुणे एषा स्पर्धा भवति । अध्वर्युः वै श्रेयान् अन्येभ्यः प्रशस्येभ्यः । पापीयान् प्रतिप्रस्थाता अन्येभ्यः पापेभ्यः । अन्धानाम् काणतमः इति कणिः अयम् सौक्ष्म्ये वर्तते । सर्वे इमे किम् चित् पश्यन्ति । अयम् एषाम् काणतमः इति । अदूरविप्रकर्षे इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् । महान् सर्षपः । महान् हिमवान् इति । जातेः न इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् : वृक्षः अयम् प्लक्षः अयम् इति । न तर्हि इदानीम् इदम् भवति : गोतरः । गोतरा । अश्वतरः इति । न एषः जातेः प्रकर्षः । कस्य तर्हि । गुणस्य । गौः अयम् शकटम् वहति । गोतरर्ः अयम् यः शकटम् वहति सीरम् च । गौः इयम् या समाम् समाम् विजायते । गोतरा इयम् या समाम् समाम् विजायते स्त्रीवत्सा च । अश्वः अयम् यः चत्वारि योजनानि गच्छति । अश्वतरः अयम् यः अष्टौ योजनानि गच्छति । तथा तिङः च इति अत्र क्रियाग्रहणम् कर्तव्यम् साधनप्रकर्षे मा भूत् । न एषः दोषः । यत् तावत् उच्यते गुणग्रहणम् कर्तव्यम् इति । न कर्तव्यम् । यस्य प्रकर्षः अस्ति तस्य प्रकर्षे भविष्यति । गुणस्य च एव प्रकर्षः न द्रव्यस्य । कथम् ज्ञायते । एवम् हि दृश्यते लोके । इह समाने आयामे विस्तारे पटस्य अन्यः अर्घः भवति काशिकस्य अन्यः माथुरस्य । गुणान्तरम् खलु अपि शिल्पिनः उत्पादयमानाः द्रव्यान्तरेण प्रक्षालयन्ति । अन्येन शुद्धम् धौतकम् कुर्वन्ति अन्येन शैफालिकम् अन्येन माध्यमिकम् । यत् अपि उच्यते क्रियमाणे च अपि गुणग्रहणे समानगुणग्रहणम् कर्तव्यम् शुक्लात् कृष्णे मा भूत् इति । न कर्तव्यम् । समानगुणे एव स्पर्धा भवति । नहि आढ्याभिरूपौ स्पर्धेते । वाचकेन खलु अपि उत्पत्तव्यम् न च शुक्लात् कृष्णे प्रत्ययः उत्पद्यमानः वाचकः स्यात् । यत् अपि उच्यते अदूरविप्रकर्षे इति वक्तव्यम् इति । न वक्तव्यम् । अदूरविप्रकर्षे एव स्पर्धा भवति । न हि निष्कधनः शतनिष्कधनेन स्पर्धते । यत् अपि उच्यते जातेः न इति वक्तव्यम् इति । न वक्तव्यम् । जननेन या प्राप्यते सा जातिः न च एतस्य अर्थस्य प्रकर्षापकर्षौ स्तः । यत् अपि उच्यते तिङः च इति अत्र क्रियाग्रहणम् कर्तव्यम् साधनप्रकर्षे मा भूत् इति । न कर्तव्यम् । साधनम् वै द्रव्यम् न च द्रव्यस्य प्रकर्षापकर्षौ स्तः । किम् पुनः एकम् शौक्ल्यम् आहोस्वित् नाना । किम् च अतः । यदि एकम् प्रकर्षः न उपपद्यते । न हि तेन एव तस्य प्रकर्षः भवति । अथ नाना समानगुणग्रहणम् कर्तव्यम् शुक्लात् कृष्णे मा भूत् इति । अस्ति एकम् शौक्ल्यम् तत् तु विशेषवत् । किङ्कृतः विशेषः । अल्पत्वमहत्त्वकृतः । अथ वा पुनः अस्तु एकम् निर्विशेषम् च । ननु च उक्तम् प्रकर्षः न उपपद्यते । न हि तेन एव तस्य प्रकर्षः भवति इति । गुणान्तरेण प्रच्छादात् प्रकर्षः भविष्यति । अथ वा पुनः अस्तु नाना । ननु च उक्तम् समानगुणग्रहणम् कर्तव्यम् शुक्लात् कृष्णे मा भूत् इति । न कर्तव्यम् । समानगुणे एव स्पर्धा भवति । नहि आढ्याभिरूपौ स्पर्धेते । वाचकेन खलु अपि उत्पत्तव्यम् न च शुक्लात् कृष्णे प्रत्ययः उत्पद्यमानः वाचकः स्यात् ।
KA II.413.2-414.14 Ro IV.197-205 atiśāyane iti ucyate . kim idam atiśāyane iti . deśyāḥ sūtranibandhāḥ kriyante . yāvat brūyāt prakarṣe atiśaye iti tāvat atiśāyane iti . kasya punaḥ prakarṣe pratyayaḥ utpadyate . ṅyāpprātipadikāt iti vartate . ṅyāpprātipadikasya prakarṣe . ṅyāpprātipadikam vai śabdaḥ na ca śabdasya prakarṣāpakarṣau staḥ . śabde asambhavāt arthe kāryam vijñāsyate . kaḥ punaḥ ṅyāpprātipadikārthaḥ . dravyam . na vai dravyasaya prakarṣe iṣyate . evam tarhi guṇaḥ . evam api guṇagrahaṇam kartavyam . dravyam api ṅyāpprātipadikārthaḥ guṇaḥ api . tatra kutaḥ etat guṇasya prakarṣe bhaviṣyati na punaḥ dravyasya prakarṣe iti . kriyamāṇe ca api guṇagrahaṇe samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti . na tarhi idānīm idam bhavati : adhvaryuḥ vai śreyān . pāpīyān pratiprasthātā . andhānām kāṇatamaḥ iti . samānaguṇe eṣā spardhā bhavati . adhvaryuḥ vai śreyān anyebhyaḥ praśasyebhyaḥ . pāpīyān pratiprasthātā anyebhyaḥ pāpebhyaḥ . andhānām kāṇatamaḥ iti kaṇiḥ ayam saukṣmye vartate . sarve ime kim cit paśyanti . ayam eṣām kāṇatamaḥ iti . adūraviprakarṣe iti vaktavyam . iha mā bhūt . mahān sarṣapaḥ . mahān himavān iti . jāteḥ na iti vaktavyam . iha mā bhūt : vṛkṣaḥ ayam plakṣaḥ ayam iti . na tarhi idānīm idam bhavati : gotaraḥ . gotarā . aśvataraḥ iti . na eṣaḥ jāteḥ prakarṣaḥ . kasya tarhi . guṇasya . gauḥ ayam śakaṭam vahati . gotararḥ ayam yaḥ śakaṭam vahati sīram ca . gauḥ iyam yā samām samām vijāyate . gotarā iyam yā samām samām vijāyate strīvatsā ca . aśvaḥ ayam yaḥ catvāri yojanāni gacchati . aśvataraḥ ayam yaḥ aṣṭau yojanāni gacchati . tathā tiṅaḥ ca iti atra kriyāgrahaṇam kartavyam sādhanaprakarṣe mā bhūt . na eṣaḥ doṣaḥ . yat tāvat ucyate guṇagrahaṇam kartavyam iti . na kartavyam . yasya prakarṣaḥ asti tasya prakarṣe bhaviṣyati . guṇasya ca eva prakarṣaḥ na dravyasya . katham jñāyate . evam hi dṛśyate loke . iha samāne āyāme vistāre paṭasya anyaḥ arghaḥ bhavati kāśikasya anyaḥ māthurasya . guṇāntaram khalu api śilpinaḥ utpādayamānāḥ dravyāntareṇa prakṣālayanti . anyena śuddham dhautakam kurvanti anyena śaiphālikam anyena mādhyamikam . yat api ucyate kriyamāṇe ca api guṇagrahaṇe samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti . na kartavyam . samānaguṇe eva spardhā bhavati . nahi āḍhyābhirūpau spardhete . vācakena khalu api utpattavyam na ca śuklāt kṛṣṇe pratyayaḥ utpadyamānaḥ vācakaḥ syāt . yat api ucyate adūraviprakarṣe iti vaktavyam iti . na vaktavyam . adūraviprakarṣe eva spardhā bhavati . na hi niṣkadhanaḥ śataniṣkadhanena spardhate . yat api ucyate jāteḥ na iti vaktavyam iti . na vaktavyam . jananena yā prāpyate sā jātiḥ na ca etasya arthasya prakarṣāpakarṣau staḥ . yat api ucyate tiṅaḥ ca iti atra kriyāgrahaṇam kartavyam sādhanaprakarṣe mā bhūt iti . na kartavyam . sādhanam vai dravyam na ca dravyasya prakarṣāpakarṣau staḥ . kim punaḥ ekam śauklyam āhosvit nānā . kim ca ataḥ . yadi ekam prakarṣaḥ na upapadyate . na hi tena eva tasya prakarṣaḥ bhavati . atha nānā samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti . asti ekam śauklyam tat tu viśeṣavat . kiṅkṛtaḥ viśeṣaḥ . alpatvamahattvakṛtaḥ . atha vā punaḥ astu ekam nirviśeṣam ca . nanu ca uktam prakarṣaḥ na upapadyate . na hi tena eva tasya prakarṣaḥ bhavati iti . guṇāntareṇa pracchādāt prakarṣaḥ bhaviṣyati . atha vā punaḥ astu nānā . nanu ca uktam samānaguṇagrahaṇam kartavyam śuklāt kṛṣṇe mā bhūt iti . na kartavyam . samānaguṇe eva spardhā bhavati . nahi āḍhyābhirūpau spardhete . vācakena khalu api utpattavyam na ca śuklāt kṛṣṇe pratyayaḥ utpadyamānaḥ vācakaḥ syāt .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ।४१४।१५-४१५।१७ रो इव्।२०५-२०९ किमन्तात् पुनः उत्पत्त्या भवितव्यम् । द्वितीयान्तात् अतिशय्यमानात् । शुक्लम् अतिशेते शुक्लतरः । कृष्णम् अतिशेते कृष्णतरः । यदि द्वितीयान्तात् अतिशय्यमानात् कालः अतिशेते कालीम् कालितरः इति प्राप्नोति कालतरः इति च इष्यते । तथा काली अतिशेते कालम् कालतरः इति प्राप्नोति कालितरा इति च इष्यते । तथा गार्ग्यः अतिशेते गर्गान् गर्गतरः इति प्राप्नोति गार्ग्यतरः इति च इष्यते । तथा गर्गाः अतिशेरते गार्ग्यम् गार्ग्यतराः इति प्राप्नोति गर्गतराः इति च इष्यते । एवम् तर्हि प्रथमान्तात् स्वार्थिकः भविष्यति । कालः अतिशेते कालतरः । काली अतिशेते कालितरा । गार्ग्यः अतिशेते गार्ग्यतरः । गर्गाः अतिशेरते गर्गतराः । यदि प्रथमान्तात् स्वार्थिकः कुमारितरा किशोरितरा अव्यतिरिक्तम् वयः इति कृत्वा वयसि प्रथमे इति ङीप् प्राप्नोति । तरपा उक्तत्वात् स्त्रीप्रत्ययः न भविष्यति । टाप् अपि तर्हि न प्राप्नोति । उक्ते अपि हि भवन्ति एते टाबादयः । उक्तम् एतत् स्वार्थिकाः टाबादयः इति । ङीप् अपि तर्हि प्राप्नोति । एवम् तर्हि गुणः अभिधीयते । एवम् अपि लिङ्गवचनानि न सिध्यन्ति । शुक्लतरम् । शुक्लतरा । शुक्लतरः । शुक्लतरौ । शुक्लतराः इति । आश्रयतः लिङ्गवचनानि भविष्यन्ति । गुणवचनानाम् हि शब्दानाम् आश्रयत लिङ्गवचनानि भवन्ति । शुक्लम् वस्त्रम् , शुक्ला शाटी शुक्लः कम्बलः , शुक्लौ कम्बलौ शुक्लाः कम्बलाः इति । यत् असौ द्रव्यम् श्रितः भवति गुणः तस्य यत् लिङ्गम् वचनम् च तत् गु अस्य अपि भविष्यति । अथ वा क्रिया अभिधीयते । एवम् अपि लिङ्गवचनानि न सिध्यन्ति । आश्रयतः लिङ्गवचनानि भविष्यन्ति । एवम् अपि द्विवचनम् प्राप्नोति । यः च अतिशेते यः च अतिशय्यते उभौ तौ तस्य आश्रयौ भवतः । न एषः दोषः । कथम् । शेतिः अकर्मकः । अकर्मकाः अपि धातवः सोपसर्गाः सकर्मकाः भवन्ति । कर्मापदिष्टाः विधयः कर्मस्थभावकानाम् कर्मस्थक्रियाणम् वा भवन्ति कर्तृस्थभावकः च शेतिः । अथ यदि एव द्वितीयान्तात् उत्पत्तिः प्रथमान्तात् वा स्वार्थिकः अथ अपि गुणः अभिधीयते अथ अपि क्रिया किम् गतम् एतत् इयता सूत्रेण आहोस्वित् अन्यतरस्मिन् पक्षे भूयः सूत्रम् कर्तव्यम् । गतम् इति आह । कथम् । यदा तावत् द्वितीयान्तात् उत्पत्तिः प्रथमान्तात् वा स्वार्थिकः तदा कृत्यल्युटः बहुलम् इति एवम् अत्र ल्युट् भविष्यति । यदा गुणः अभिधीयते तदा न्यायसिद्धम् एव । यदा लपि क्रिया तदा अपि न्यायसिद्धम् एव । अथ वा अतिशाययति इति अतिशायनम् । कः प्रयोज्यार्थः । गुणाः गुणिनम् प्रयोजयन्ति गुणी वा गुणान् प्रयोजयति । कः पुनः इह शेत्यर्थः । इह यः यत्र भवति शेते असौ तत्र । गुणाः च गुणिनि शेरते । शेत्यर्थः कारितार्थः वा निर्देशः अयम् समीक्षितः । शेत्यर्थे न अस्ति वक्तव्यम् । कारितार्थे ब्रवीमि ते । गुणी वा गुणसंयोगात् गुणः वा गुणिना यदि अभिव्यज्येत संयोगात् कारितार्थः भविष्यति ।
KA II.414.15-415.17 Ro IV.205-209 kimantāt punaḥ utpattyā bhavitavyam . dvitīyāntāt atiśayyamānāt . śuklam atiśete śuklataraḥ . kṛṣṇam atiśete kṛṣṇataraḥ . yadi dvitīyāntāt atiśayyamānāt kālaḥ atiśete kālīm kālitaraḥ iti prāpnoti kālataraḥ iti ca iṣyate . tathā kālī atiśete kālam kālataraḥ iti prāpnoti kālitarā iti ca iṣyate . tathā gārgyaḥ atiśete gargān gargataraḥ iti prāpnoti gārgyataraḥ iti ca iṣyate . tathā gargāḥ atiśerate gārgyam gārgyatarāḥ iti prāpnoti gargatarāḥ iti ca iṣyate . evam tarhi prathamāntāt svārthikaḥ bhaviṣyati . kālaḥ atiśete kālataraḥ . kālī atiśete kālitarā . gārgyaḥ atiśete gārgyataraḥ . gargāḥ atiśerate gargatarāḥ . yadi prathamāntāt svārthikaḥ kumāritarā kiśoritarā avyatiriktam vayaḥ iti kṛtvā vayasi prathame iti ṅīp prāpnoti . tarapā uktatvāt strīpratyayaḥ na bhaviṣyati . ṭāp api tarhi na prāpnoti . ukte api hi bhavanti ete ṭābādayaḥ . uktam etat svārthikāḥ ṭābādayaḥ iti . ṅīp api tarhi prāpnoti . evam tarhi guṇaḥ abhidhīyate . evam api liṅgavacanāni na sidhyanti . śuklataram . śuklatarā . śuklataraḥ . śuklatarau . śuklatarāḥ iti . āśrayataḥ liṅgavacanāni bhaviṣyanti . guṇavacanānām hi śabdānām āśrayata liṅgavacanāni bhavanti . śuklam vastram , śuklā śāṭī śuklaḥ kambalaḥ , śuklau kambalau śuklāḥ kambalāḥ iti . yat asau dravyam śritaḥ bhavati guṇaḥ tasya yat liṅgam vacanam ca tat gu asya api bhaviṣyati . atha vā kriyā abhidhīyate . evam api liṅgavacanāni na sidhyanti . āśrayataḥ liṅgavacanāni bhaviṣyanti . evam api dvivacanam prāpnoti . yaḥ ca atiśete yaḥ ca atiśayyate ubhau tau tasya āśrayau bhavataḥ . na eṣaḥ doṣaḥ . katham . śetiḥ akarmakaḥ . akarmakāḥ api dhātavaḥ sopasargāḥ sakarmakāḥ bhavanti . karmāpadiṣṭāḥ vidhayaḥ karmasthabhāvakānām karmasthakriyāṇam vā bhavanti kartṛsthabhāvakaḥ ca śetiḥ . atha yadi eva dvitīyāntāt utpattiḥ prathamāntāt vā svārthikaḥ atha api guṇaḥ abhidhīyate atha api kriyā kim gatam etat iyatā sūtreṇa āhosvit anyatarasmin pakṣe bhūyaḥ sūtram kartavyam . gatam iti āha . katham . yadā tāvat dvitīyāntāt utpattiḥ prathamāntāt vā svārthikaḥ tadā kṛtyalyuṭaḥ bahulam iti evam atra lyuṭ bhaviṣyati . yadā guṇaḥ abhidhīyate tadā nyāyasiddham eva . yadā lapi kriyā tadā api nyāyasiddham eva . atha vā atiśāyayati iti atiśāyanam . kaḥ prayojyārthaḥ . guṇāḥ guṇinam prayojayanti guṇī vā guṇān prayojayati . kaḥ punaḥ iha śetyarthaḥ . iha yaḥ yatra bhavati śete asau tatra . guṇāḥ ca guṇini śerate . śetyarthaḥ kāritārthaḥ vā nirdeśaḥ ayam samīkṣitaḥ . śetyarthe na asti vaktavyam . kāritārthe bravīmi te . guṇī vā guṇasaṃyogāt guṇaḥ vā guṇinā yadi abhivyajyeta saṃyogāt kāritārthaḥ bhaviṣyati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ।४१५।१८-४१६।१५ रो इव्।२०९-२११ इह अस्य अपि सूक्ष्माणि वस्त्राणि अस्य अपि सूक्ष्माणि वस्त्राणि इति परत्वात् आतिशायिकः प्राप्नोति । अतिशायने बहुव्रीहौ उक्तम् । किम् उक्तम् । पूर्व्पदातिशये आतिशायिकात् बहुव्रीहिः सूक्ष्मवस्त्रतराद्यर्थः । उत्तरपदातिशये आतिशायिकः बहुव्रीहेः बह्वाढ्यतराद्यर्थः इति । इह त्रीणि शुक्लानि वस्त्राणि प्रकर्षापकर्षयुक्तानि । तत्र पूर्वम् अपेक्ष्य उत्तरे द्वे तरबन्ते । तत्र द्वयोः तरबन्तयोः एकस्मात् प्रकर्षयुक्तात् शुक्लतरशब्दात् उत्पत्तिः प्राप्नोति शुक्लशब्दात् एव च इष्यते । शुक्लतरस्य शुक्लभावात् प्रकृतेः प्रत्ययविज्ञानम् । शुक्लतरशब्दे शुक्लशब्दः अस्ति । तस्मात् उत्पत्तिः भविष्यति । न एतत् विवदामहे शुक्लतरशब्दे शुक्लशब्दः अस्ति न अस्ति इति । किम् तर्हि । शुक्लतरशब्दः अपि अस्ति । ततः उत्पत्तिः प्राप्नोति । तदन्तात् च स्वार्थे छन्दसि दर्शनम् श्रेष्ठमाय इति । तदन्तात् आतिशायिकान्तात् च स्वार्थे छन्दसि आतिशायिकः दृश्यते । देवो वः सवित प्रर्पयतु श्रेष्ठमाय कर्मणे । एवम् तर्हि मध्यमात् शुक्लशब्दात् पूर्वपरापेक्षात् उत्पत्तिः वक्तव्या । मध्यमः च शुक्लशब्दः पूर्वम् अपेक्ष्य प्रकृष्टः परम् अपेक्ष्य न्यूनः न च न्यूनः प्रवर्तते । अथ वा उत्पद्यताम् । लुक् भविष्यति । वाचकेन खलु अपि उत्पत्तव्यम् न च शुक्लतरशब्दात् उत्पद्यमानः वाचकः स्यात् । न खलु अपि बहूनाम् प्रकर्षे तरपा भवितव्यम् । केन तर्हि । तमपा । पूर्वेण स्पर्धमानः अयम् लभते सितः । परस्मिन् न्यूनताम् एति न च न्यूनः प्रवर्तते । अपेक्ष्य मध्यमः पूर्वम् आधिक्यम् लभते सितः । परस्मिन् न्यूनताम् एति यथा अमात्यः स्थिते नृपे । अस्तु वा अपि तरः तस्मात् । न अपशब्दः भविष्यति । वाचकः चेत् प्रयोक्तव्यः वाचकः चेत् प्रयुज्यताम् ।
KA II.415.18-416.15 Ro IV.209-211 iha asya api sūkṣmāṇi vastrāṇi asya api sūkṣmāṇi vastrāṇi iti paratvāt ātiśāyikaḥ prāpnoti . atiśāyane bahuvrīhau uktam . kim uktam . pūrvpadātiśaye ātiśāyikāt bahuvrīhiḥ sūkṣmavastratarādyarthaḥ . uttarapadātiśaye ātiśāyikaḥ bahuvrīheḥ bahvāḍhyatarādyarthaḥ iti . iha trīṇi śuklāni vastrāṇi prakarṣāpakarṣayuktāni . tatra pūrvam apekṣya uttare dve tarabante . tatra dvayoḥ tarabantayoḥ ekasmāt prakarṣayuktāt śuklataraśabdāt utpattiḥ prāpnoti śuklaśabdāt eva ca iṣyate . śuklatarasya śuklabhāvāt prakṛteḥ pratyayavijñānam . śuklataraśabde śuklaśabdaḥ asti . tasmāt utpattiḥ bhaviṣyati . na etat vivadāmahe śuklataraśabde śuklaśabdaḥ asti na asti iti . kim tarhi . śuklataraśabdaḥ api asti . tataḥ utpattiḥ prāpnoti . tadantāt ca svārthe chandasi darśanam śreṣṭhamāya iti . tadantāt ātiśāyikāntāt ca svārthe chandasi ātiśāyikaḥ dṛśyate . devo vaḥ savita prarpayatu śreṣṭhamāya karmaṇe . evam tarhi madhyamāt śuklaśabdāt pūrvaparāpekṣāt utpattiḥ vaktavyā . madhyamaḥ ca śuklaśabdaḥ pūrvam apekṣya prakṛṣṭaḥ param apekṣya nyūnaḥ na ca nyūnaḥ pravartate . atha vā utpadyatām . luk bhaviṣyati . vācakena khalu api utpattavyam na ca śuklataraśabdāt utpadyamānaḥ vācakaḥ syāt . na khalu api bahūnām prakarṣe tarapā bhavitavyam . kena tarhi . tamapā . pūrveṇa spardhamānaḥ ayam labhate sitaḥ . parasmin nyūnatām eti na ca nyūnaḥ pravartate . apekṣya madhyamaḥ pūrvam ādhikyam labhate sitaḥ . parasmin nyūnatām eti yathā amātyaḥ sthite nṛpe . astu vā api taraḥ tasmāt . na apaśabdaḥ bhaviṣyati . vācakaḥ cet prayoktavyaḥ vācakaḥ cet prayujyatām .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.