क्अ इइइ,२४१।२३-२४२।२६ रो व्,१३।४-१५।५ झादेशे धात्वन्तप्रतिषेधः झादेशे धात्वन्तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । उज्झिता उज्झितुम् इति । प्रत्ययाधिकारात् सिद्धम् । प्रत्ययग्रहणम् प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । आयनेयीनीयियः फडखछघाम् प्रत्ययादीनाम् इति । प्रत्ययाधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अनादेः आदेशवचनम् । प्रत्ययाधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अनादेः आदेशः वक्तव्यः । अपि नः श्वः विजनिष्यमाणाः पतिभिः सह शयान्तै । एवम् तर्हि प्रत्ययग्रहणम् अनुवर्तते आदिग्रहणम् निवृत्तम् । कथम् पुनः समासनिर्दिष्टानाम् एकदेशः अनुवर्तते एकदेशः वा निवर्तते । असमासनिर्देशात् सिद्धम् । असमासनिर्देशः करिष्यते । प्रत्ययस्य आदीनाम् इति । सः तर्हि असमासनिर्देशः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । क्रियते न्यासे एव । कथम् । अविभक्तिकः निर्देशः । प्रत्यय आदीनाम् इति । तत्र शयान्तै इति अनकारान्तत्वात् अङ्गस्य आद्भावप्रतिषेधः । तत्र एतस्मिन् प्रत्ययग्रहणे अनुवर्तमाने आदिग्रहणे निवृत्ते शयान्तै इति अनकारान्तत्वात् अङ्गस्य आद्भावः प्राप्नोति तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । सिद्धम् अनानन्तर्यात् अनकारान्तेन अद्भावनिवृत्तिः । सिद्धम् एतत् । कथम् । अनानन्तर्यात् अनकारान्तेन अद्भावः न भविष्यति । कथम् कृत्वा चोदितम् कथम् कृत्वा परिहारः । अनकारान्तग्रहणम् प्रत्ययविशेषणम् इति कृत्वा चोदितम् झकारविशेषणम् इति कृत्वा परिहारः । यदि अनकारान्तग्रहणम् झकारविशेषणम् शेरते अत्र न प्राप्नोति । तत्र रुटि सन्नियोगवचनात् सिद्धम् । तत्र रुटि सन्नियोगः करिष्यते । कः एषः यत्नः चोद्यते सन्नियोगः नाम । चकारः कर्तव्यः । रुट् च । किम् च । यत् च अन्यत् प्राप्नोति । किम् च अन्यत् प्राप्नोति । अद्भावः । सः तर्हि चकारः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । योगविभागः करिष्यते । शीङः । शीङः उत्तरस्य झस्य अत् भवति । ततः रुट् । रुट् च भवति शीङः इति । एवम् अपि पर्यायः प्रसज्येत । एवम् तर्हि अच्शब्दस्य रुटम् वक्ष्यामि । तत् अच्शब्दग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । अत् अभ्यस्तात् इति । तत् वै प्रथमानिर्दिष्टम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च इह अर्थः । शीङः इति एषा पञ्चमी अत् इति प्रथमायाः षष्ठी प्रकल्पयिष्यति तस्मात् इति उत्तरस्य इति ।
KA III,241.23-242.26 Ro V,13.4-15.5 jhādeśe dhātvantapratiṣedhaḥ jhādeśe dhātvantasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . ujjhitā ujjhitum iti . pratyayādhikārāt siddham . pratyayagrahaṇam prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . āyaneyīnīyiyaḥ phaḍakhachaghām pratyayādīnām iti . pratyayādhikārāt siddham iti cet anādeḥ ādeśavacanam . pratyayādhikārāt siddham iti cet anādeḥ ādeśaḥ vaktavyaḥ . api naḥ śvaḥ vijaniṣyamāṇāḥ patibhiḥ saha śayāntai . evam tarhi pratyayagrahaṇam anuvartate ādigrahaṇam nivṛttam . katham punaḥ samāsanirdiṣṭānām ekadeśaḥ anuvartate ekadeśaḥ vā nivartate . asamāsanirdeśāt siddham . asamāsanirdeśaḥ kariṣyate . pratyayasya ādīnām iti . saḥ tarhi asamāsanirdeśaḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . kriyate nyāse eva . katham . avibhaktikaḥ nirdeśaḥ . pratyaya ādīnām iti . tatra śayāntai iti anakārāntatvāt aṅgasya ādbhāvapratiṣedhaḥ . tatra etasmin pratyayagrahaṇe anuvartamāne ādigrahaṇe nivṛtte śayāntai iti anakārāntatvāt aṅgasya ādbhāvaḥ prāpnoti tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . siddham anānantaryāt anakārāntena adbhāvanivṛttiḥ . siddham etat . katham . anānantaryāt anakārāntena adbhāvaḥ na bhaviṣyati . katham kṛtvā coditam katham kṛtvā parihāraḥ . anakārāntagrahaṇam pratyayaviśeṣaṇam iti kṛtvā coditam jhakāraviśeṣaṇam iti kṛtvā parihāraḥ . yadi anakārāntagrahaṇam jhakāraviśeṣaṇam śerate atra na prāpnoti . tatra ruṭi sanniyogavacanāt siddham . tatra ruṭi sanniyogaḥ kariṣyate . kaḥ eṣaḥ yatnaḥ codyate sanniyogaḥ nāma . cakāraḥ kartavyaḥ . ruṭ ca . kim ca . yat ca anyat prāpnoti . kim ca anyat prāpnoti . adbhāvaḥ . saḥ tarhi cakāraḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . yogavibhāgaḥ kariṣyate . śīṅaḥ . śīṅaḥ uttarasya jhasya at bhavati . tataḥ ruṭ . ruṭ ca bhavati śīṅaḥ iti . evam api paryāyaḥ prasajyeta . evam tarhi acśabdasya ruṭam vakṣyāmi . tat acśabdagrahaṇam kartavyam . na kartavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . at abhyastāt iti . tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ . śīṅaḥ iti eṣā pañcamī at iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhī prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.