Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·7·7.1·7.1.50

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 7.1.50

P 7.1.50

क्अ इइइ,२५७।२०-२५८।११ रो व्,५०।५-५१।२ इह : ये पूर्वासः , ये उपरासः : आत् जसेः असुक् इति असुकि कृते जसः ग्रहणेन ग्रहणात् शीभावः प्राप्नोति । एवम् तर्हि जसि पूर्वान्तः करिष्यते । यदि पूर्वान्तः क्रियते का रूपसिद्धिः : ब्राह्मणासः पितरः सोम्यासः । सवर्णदीघत्वेन सिद्धम् । न सिध्यति । अतः गुणे इति पररूपत्वम् प्राप्नोति । अकारोच्चारणसामर्थ्यात् न भविष्यति । यदि तर्हि प्राप्नुवन् विधिः उच्चारणसामर्थ्यात् बाध्यते सवर्णदीर्घत्वम् अपि न प्राप्नोति । न एषः दोषः । यम् विधिम् प्रति उपदेशः अनर्थकः सः विधिः बाध्यते यस्य तु विधेः निमित्तम् न असौ बाध्यते । पररूपम् च प्रति अकारोच्चारणम् अनर्थकम् सवर्णदीर्घत्वस्य पुनः निमित्तम् एव । अथ वा असुट् करिष्यते । एवम् अपि ये पूर्वासः ये उपरासः इति असुटि कृते जसः ग्रहणेन ग्रहणात् शीभावः प्राप्नोति । न एषः दोषः । निर्दिश्यमानस्य आदेशाः भवन्ति इति एवम् अस्य न भविष्यति । यः तर्हि निर्दिश्यते तस्य कस्मात् न भवति । असुटा व्यवहितत्वात् । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् ये पूर्वासः ये उपरासः असुकि कृते जसः ग्रहणेन ग्रहणात् शीभावः प्राप्नोति इति । न एषः दोषः । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । शीभावः क्रियताम् असुक् इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् असुक् । अथ इदानीम् असुकि कृते पुनः प्रसङ्गविज्ञानात् शीभावः कस्मात् न भवति । सकृद्गतौ विप्रतिषेधे यत् बाधितम् तत् बाधितम् एव इति ।

KA III,257.20-258.11 Ro V,50.5-51.2 iha : ye pūrvāsaḥ , ye uparāsaḥ : āt jaseḥ asuk iti asuki kṛte jasaḥ grahaṇena grahaṇāt śībhāvaḥ prāpnoti . evam tarhi jasi pūrvāntaḥ kariṣyate . yadi pūrvāntaḥ kriyate kā rūpasiddhiḥ : brāhmaṇāsaḥ pitaraḥ somyāsaḥ . savarṇadīghatvena siddham . na sidhyati . ataḥ guṇe iti pararūpatvam prāpnoti . akāroccāraṇasāmarthyāt na bhaviṣyati . yadi tarhi prāpnuvan vidhiḥ uccāraṇasāmarthyāt bādhyate savarṇadīrghatvam api na prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . yam vidhim prati upadeśaḥ anarthakaḥ saḥ vidhiḥ bādhyate yasya tu vidheḥ nimittam na asau bādhyate . pararūpam ca prati akāroccāraṇam anarthakam savarṇadīrghatvasya punaḥ nimittam eva . atha vā asuṭ kariṣyate . evam api ye pūrvāsaḥ ye uparāsaḥ iti asuṭi kṛte jasaḥ grahaṇena grahaṇāt śībhāvaḥ prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam asya na bhaviṣyati . yaḥ tarhi nirdiśyate tasya kasmāt na bhavati . asuṭā vyavahitatvāt . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam ye pūrvāsaḥ ye uparāsaḥ asuki kṛte jasaḥ grahaṇena grahaṇāt śībhāvaḥ prāpnoti iti . na eṣaḥ doṣaḥ . idam iha sampradhāryam . śībhāvaḥ kriyatām asuk iti kim atra kartavyam . paratvāt asuk . atha idānīm asuki kṛte punaḥ prasaṅgavijñānāt śībhāvaḥ kasmāt na bhavati . sakṛdgatau vipratiṣedhe yat bādhitam tat bādhitam eva iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/7.1.50

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 7.1.50, in HREEM (hreem.cc/library/P/7.1.50), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text