Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·7·7.2·7.2.82

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 7.2.82

P 7.2.82

क्अ इइइ,३०३।४-२३ रो व्,१५५।२-१५६।१५ मुकि स्वरे दोषः । मुकि सति स्वरे दोषः भवति । पचमानः , यजमानः । मुका व्यवहितत्वात् अनुदात्तत्वम् न प्राप्नोति । ननु च अयम् मुक् अदुपदेशभक्तः अदुपदेशग्रहणेन ग्राहिष्यते । न सिध्यति । अङ्गस्य मुक् उच्यते विकरणान्तम् च अङ्गम् सः अयम् सङ्घातभक्तः अशक्यः अदुपदेशग्रहणेन ग्रहीतुम् । एवम् तर्हि अभक्तः करिष्यते । अभक्ते च । किम् । स्वरे दोषः भवति । पचमानः , यजमानः । मुका व्यवहितत्वात् अनुदात्तत्वम् न प्राप्नोति । एवम् तर्हि परादिः करिष्यते । परादौ दीर्घप्रसङ्गः । यदि परादिः क्रियते अतः दीर्घः यञि इति दीर्घत्वम् प्राप्नोति । न एषः दोषः । तिङि इति एवम् तत् । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् मुकि स्वरे दोषः इति । परिहृतम् एतत् अदुपदेशभक्तः अदुपदेशग्रहणेन ग्राहिष्यते । ननु च उक्तम् अङ्गस्य मुक् उच्यते विकरणान्तम् च अङ्गम् सः अयम् सङ्घातभक्तः अशक्यः अदुपदेशग्रहणेन ग्रहीतुम् इति । अथ अयम् अद्भक्तः स्यात् गृह्येत अदुपदेशग्रहणेन । बाढम् गृह्येत । अद्भक्तः तर्हि भविष्यति । तत् कथम् । अतः या इयः इति अत्र अकारग्रहणम् पञ्चमीनिर्दिष्टम् अङ्गस्य इति च षष्ठीनिर्दिष्टम् तत्र अशक्यम् विविभक्तित्वात् अतः इति पञ्चम्या अङ्गम् विशेषयितुम् । तत् प्रकृतम् इह अनुवर्तिष्यते । एवम् अपि षष्ठ्यभावात् न प्राप्नोति । आनः इति एषा सप्तमी अतः इति पञ्चम्याः षष्ठीम् प्रकल्पयिष्यति तस्मिन् इति निर्दिष्टे पूर्वस्य इति ।

KA III,303.4-23 Ro V,155.2-156.15 muki svare doṣaḥ . muki sati svare doṣaḥ bhavati . pacamānaḥ , yajamānaḥ . mukā vyavahitatvāt anudāttatvam na prāpnoti . nanu ca ayam muk adupadeśabhaktaḥ adupadeśagrahaṇena grāhiṣyate . na sidhyati . aṅgasya muk ucyate vikaraṇāntam ca aṅgam saḥ ayam saṅghātabhaktaḥ aśakyaḥ adupadeśagrahaṇena grahītum . evam tarhi abhaktaḥ kariṣyate . abhakte ca . kim . svare doṣaḥ bhavati . pacamānaḥ , yajamānaḥ . mukā vyavahitatvāt anudāttatvam na prāpnoti . evam tarhi parādiḥ kariṣyate . parādau dīrghaprasaṅgaḥ . yadi parādiḥ kriyate ataḥ dīrghaḥ yañi iti dīrghatvam prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . tiṅi iti evam tat . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam muki svare doṣaḥ iti . parihṛtam etat adupadeśabhaktaḥ adupadeśagrahaṇena grāhiṣyate . nanu ca uktam aṅgasya muk ucyate vikaraṇāntam ca aṅgam saḥ ayam saṅghātabhaktaḥ aśakyaḥ adupadeśagrahaṇena grahītum iti . atha ayam adbhaktaḥ syāt gṛhyeta adupadeśagrahaṇena . bāḍham gṛhyeta . adbhaktaḥ tarhi bhaviṣyati . tat katham . ataḥ yā iyaḥ iti atra akāragrahaṇam pañcamīnirdiṣṭam aṅgasya iti ca ṣaṣṭhīnirdiṣṭam tatra aśakyam vivibhaktitvāt ataḥ iti pañcamyā aṅgam viśeṣayitum . tat prakṛtam iha anuvartiṣyate . evam api ṣaṣṭhyabhāvāt na prāpnoti . ānaḥ iti eṣā saptamī ataḥ iti pañcamyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmin iti nirdiṣṭe pūrvasya iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/7.2.82

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 7.2.82, in HREEM (hreem.cc/library/P/7.2.82), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text