क्अ इइइ,३५३।२२-३५४।२० रो व्,२६४।८-२६६।१० शर्पूर्वशेषे खर्पूर्वग्रहणम् । शर्पूर्वशेषे खर्पूर्वग्रहणम् कर्तव्यम् । खर्पूर्वाः खयः शिष्यन्ते खरः लुप्यन्ते इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । उचिच्छिषति । व्युचिच्छिषति । तुकः श्रवणम् मा भूत् इति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । चर्त्वे कृते तुक् न भविष्यति । असिद्धम् चर्त्वम् तस्य असिद्धत्वात् तुक् प्राप्नोति । सिद्धकाण्डे पठितम् अभ्यासजश्त्वचर्त्वम् एत्त्वतुकोः इति । एवम् अपि अन्तरङ्गत्वात् प्राप्नोति तस्मात् खर्पूर्वग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । एत्त्वतुग्ग्रहणम् न करिष्यते । अभ्यासजश्त्वचर्त्वम् सिद्धम् इति एव । आदिशेषप्रसङ्गः तु । आदिशेषः तु प्राप्नोति । तिष्ठासति । ननु च अनादिशेषः आदिशेषम् बाधिष्यते । कथम् अन्यस्य उच्यमानम् अन्यस्य बाधकम् स्यात् । असति खलु अपि सम्भवे बाधनम् भवति अस्ति च सम्भवः यत् उभयम् स्यात् । यदि आदिशेषः अपि भवति शर्पूर्ववचनम् इदानीम् किमर्थम् स्यात् । शर्पूर्ववचनम् किमर्थम् इति चेत् खयाम् लोपप्रतिषेधार्थम् । शर्पूर्ववचनम् किमर्थम् इति चेत् खयाम् लोपः मा भूत् इति । व्यपकर्षविज्ञानात् सिद्धम् । व्यपकर्षविज्ञानात् सिद्धम् एतत् । किम् इदम् व्यपकर्षविज्ञानात् इति । अपवादविज्ञानात् । अपवादत्वात् अत्र अनादिशेषः आदिशेषम् बाधिष्यते । ननु च उक्तम् कथम् अन्यस्य उच्यमानम् अन्यस्य बाधकम् स्यात् इति । इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः । यदि तत् न उच्येत किम् इह स्यात् । हलादिशेषः । हलादिशेषः चेत् न अप्राप्ते हलादिशेषे इदम् उच्यते तत् बाधकम् भविष्यति । यत् अपि उच्यते असति खलु अपि सम्भवे बाधनम् भवति अस्ति च सम्भवः यत् उभयम् स्यात् इति सति अपि सम्भवे बाधनम् भवति । तत् यथा । दधि ब्राह्मणेभ्यः दीयताम् तक्रम् कौण्डिन्याय इति सति अपि सम्भवे दधिदानस्य तक्रदानम् बाधकम् भवति । एवम् इह अपि सति अपि सम्भवे अनादिशेषः आदिशेषम् बाधिष्यते ।
KA III,353.22-354.20 Ro V,264.8-266.10 śarpūrvaśeṣe kharpūrvagrahaṇam . śarpūrvaśeṣe kharpūrvagrahaṇam kartavyam . kharpūrvāḥ khayaḥ śiṣyante kharaḥ lupyante iti vaktavyam . kim prayojanam . ucicchiṣati . vyucicchiṣati . tukaḥ śravaṇam mā bhūt iti . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . cartve kṛte tuk na bhaviṣyati . asiddham cartvam tasya asiddhatvāt tuk prāpnoti . siddhakāṇḍe paṭhitam abhyāsajaśtvacartvam ettvatukoḥ iti . evam api antaraṅgatvāt prāpnoti tasmāt kharpūrvagrahaṇam kartavyam . na kartavyam . ettvatuggrahaṇam na kariṣyate . abhyāsajaśtvacartvam siddham iti eva . ādiśeṣaprasaṅgaḥ tu . ādiśeṣaḥ tu prāpnoti . tiṣṭhāsati . nanu ca anādiśeṣaḥ ādiśeṣam bādhiṣyate . katham anyasya ucyamānam anyasya bādhakam syāt . asati khalu api sambhave bādhanam bhavati asti ca sambhavaḥ yat ubhayam syāt . yadi ādiśeṣaḥ api bhavati śarpūrvavacanam idānīm kimartham syāt . śarpūrvavacanam kimartham iti cet khayām lopapratiṣedhārtham . śarpūrvavacanam kimartham iti cet khayām lopaḥ mā bhūt iti . vyapakarṣavijñānāt siddham . vyapakarṣavijñānāt siddham etat . kim idam vyapakarṣavijñānāt iti . apavādavijñānāt . apavādatvāt atra anādiśeṣaḥ ādiśeṣam bādhiṣyate . nanu ca uktam katham anyasya ucyamānam anyasya bādhakam syāt iti . idam tāvat ayam praṣṭavyaḥ . yadi tat na ucyeta kim iha syāt . halādiśeṣaḥ . halādiśeṣaḥ cet na aprāpte halādiśeṣe idam ucyate tat bādhakam bhaviṣyati . yat api ucyate asati khalu api sambhave bādhanam bhavati asti ca sambhavaḥ yat ubhayam syāt iti sati api sambhave bādhanam bhavati . tat yathā . dadhi brāhmaṇebhyaḥ dīyatām takram kauṇḍinyāya iti sati api sambhave dadhidānasya takradānam bādhakam bhavati . evam iha api sati api sambhave anādiśeṣaḥ ādiśeṣam bādhiṣyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.