क्अ इइइ,३५६।१७-३५७।१९ रो व्,२७०।५-२७२।२ ऐचोः यङि दीर्घप्रसङ्गः ह्रस्वात् हि परम् दीर्घत्वम् । ऐचोः यङि दीर्घत्वम् प्राप्नोति । डोढौक्यते , तोत्रौक्यते इति । ननु च ह्रस्वत्वे कृते दीर्घत्वम् न भविष्यति । न सिध्यति । किम् कारणम् । ह्रस्वात् हि परम् दीर्घत्वम् । ह्रस्वत्वम् क्रियताम् दीर्घत्वम् इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् दीर्घत्वेन भवितव्यम् । न वा अभ्यासविकारेषु अपवादस्य उत्सर्गाबाधकत्वात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । अभ्यासविकारेषु अपवादस्य उत्सर्गाबाधकत्वात् । अभ्यासविकारेषु अपवादाः उत्सर्गान् न बाधन्ते इति एषा परिभाषा कर्तव्या । कानि एतस्याः परिभाषायाः प्रयोजनानि । प्रयोजनम् सन्वद्भावस्य दीर्घत्वम् । अचीकरत् , अजीहरत् । सन्वद्भावम् अपवादत्वात् दीर्घत्वम् न बाधते । मान्प्रभृतीनाम् दीर्घत्वम् इत्त्वस्य । मान्प्रभृतीनाम् दीर्घत्वम् अपवादत्वात् इत्त्वम् न बाधते । गणेः ईत्वम् हलादिशेषस्य । गणेः ईत्वम् अपवादत्वात् हलादिशेषम् न बाधते । इदम् अयुक्तम् वर्तते । किम् अत्र अयुक्तम् । ऐचोः यङि दीर्घप्रसङ्गः ह्रस्वात् हि परम् दीर्घत्वम् इति उक्त्वा ततः उच्यते न वा अभ्यासविकारेषु अपवादस्य उत्सर्गाबाधकत्वात् इति । तस्याः च परिभाषायाः प्रयोजनानि नाम उच्यन्ते प्रयोजनम् सन्वद्भावस्य दीर्घत्वम् मान्प्रभृतीनाम् दीर्घत्वम् इत्त्वस्य गणेः ईत्वम् हलादिशेषस्य इति च । न च सन्वद्भावम् अपवादत्वात् दीर्घत्वम् बाधते । किम् तर्हि परत्वात् । न खलु अपि मान्प्रभृतीनाम् दीर्घत्वम् अपवादत्वात् दीर्घत्वम् बाधते । किम् तर्हि अन्तरङ्गत्वात् । न खलु अपि गणेः ईत्त्वम् अपवादत्वात् हलादिशेषम् बाधते । किम् तर्हि अनवकाशत्वात् । एवम् तर्हि इयम् परिभाषा कर्तव्या अभ्यासविकारेषु बाधकाः न बाधन्ते इति । सा तर्हि एषा परिभाषा कर्तव्या । न कर्तव्या । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति एषा परिभाषा इति यत् अयम् अकितः इति प्रतिषेधम् शास्ति ।
KA III,356.17-357.19 Ro V,270.5-272.2 aicoḥ yaṅi dīrghaprasaṅgaḥ hrasvāt hi param dīrghatvam . aicoḥ yaṅi dīrghatvam prāpnoti . ḍoḍhaukyate , totraukyate iti . nanu ca hrasvatve kṛte dīrghatvam na bhaviṣyati . na sidhyati . kim kāraṇam . hrasvāt hi param dīrghatvam . hrasvatvam kriyatām dīrghatvam iti kim atra kartavyam . paratvāt dīrghatvena bhavitavyam . na vā abhyāsavikāreṣu apavādasya utsargābādhakatvāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . abhyāsavikāreṣu apavādasya utsargābādhakatvāt . abhyāsavikāreṣu apavādāḥ utsargān na bādhante iti eṣā paribhāṣā kartavyā . kāni etasyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni . prayojanam sanvadbhāvasya dīrghatvam . acīkarat , ajīharat . sanvadbhāvam apavādatvāt dīrghatvam na bādhate . mānprabhṛtīnām dīrghatvam ittvasya . mānprabhṛtīnām dīrghatvam apavādatvāt ittvam na bādhate . gaṇeḥ ītvam halādiśeṣasya . gaṇeḥ ītvam apavādatvāt halādiśeṣam na bādhate . idam ayuktam vartate . kim atra ayuktam . aicoḥ yaṅi dīrghaprasaṅgaḥ hrasvāt hi param dīrghatvam iti uktvā tataḥ ucyate na vā abhyāsavikāreṣu apavādasya utsargābādhakatvāt iti . tasyāḥ ca paribhāṣāyāḥ prayojanāni nāma ucyante prayojanam sanvadbhāvasya dīrghatvam mānprabhṛtīnām dīrghatvam ittvasya gaṇeḥ ītvam halādiśeṣasya iti ca . na ca sanvadbhāvam apavādatvāt dīrghatvam bādhate . kim tarhi paratvāt . na khalu api mānprabhṛtīnām dīrghatvam apavādatvāt dīrghatvam bādhate . kim tarhi antaraṅgatvāt . na khalu api gaṇeḥ īttvam apavādatvāt halādiśeṣam bādhate . kim tarhi anavakāśatvāt . evam tarhi iyam paribhāṣā kartavyā abhyāsavikāreṣu bādhakāḥ na bādhante iti . sā tarhi eṣā paribhāṣā kartavyā . na kartavyā . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati eṣā paribhāṣā iti yat ayam akitaḥ iti pratiṣedham śāsti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.