क्अ इइइ,३८५।१-२१ रो व्,३५४-३५६ या इयम् सपादसप्ताध्यायी अनुक्रान्ता एतस्याम् अयम् पादोनः अध्यायः असिद्धः वेदितव्यः । यदि सपादायाम् सप्ताध्याय्याम् अयम् पादोनः अध्यायः असिद्धः इति उच्यते यः इह सप्तमीनिर्देशाः पञ्चमीनिर्देशाः च उच्यन्ते षष्ठीनिर्देशाः च उच्यन्ते ते अपि असिद्धाः स्यूः । तत्र कः दोषः । झलोझलि ह्रस्वादङ्गात् संयोगान्तस्यलोपः इति एतेषाम् निर्देशानाम् असिद्धत्वात् तस्मिन्नितिनिर्देष्टेपूर्वस्य तस्मादित्युत्तरस्य षष्ठीस्थानेयोगा इति एताः परिभाषाः न प्रकल्पेरन् । न एषः दोषः । यदि अपि इदम् तत्र असिद्धम् तत् तु इह सिद्धम् । कथम् । कार्यकालम् सञ्ज्ञापरिभाषम् यत्र कार्यम् तत्र द्रष्टव्यम् । झलोझलि । ह्रस्वादङ्गात् । संयोगान्तस्यलोपः । उपस्थितम् इदम् भवति तस्मिन्नितिनिर्दिष्टेपूर्वस्य तस्मादित्युत्तरस्य षष्ठीस्थानेयोगा इति । यदि कार्यकालम् सञ्ज्ञापरिभाषम् इति उच्यते इयम् अपि परिभाषा अस्ति विप्रतिषेधे परम् इति सा अपि इह उपतिष्ठेत । तत्र कः दोषः । विस्फोर्यम् अवगोर्यम् इति गुणात् दीर्घत्वम् स्यात् विप्रतिषेधेन । अतः उत्तरम् पठति । पूर्वत्रासिद्धे न अस्ति विप्रतिषेधः अभावात् उत्तरस्य । पूर्वत्रासिद्धे न अस्ति विप्रतिषेधः । किम् कारणम् । अभावात् उत्तरस्य । द्वयोः हि सावकाशयोः समवस्थितयोः विप्रतिषेधः भवति न च पूर्वत्रासिद्धे परम् पूर्वम् प्रति भवति । यदि एवम् दोग्धा दोग्धुम् घत्वस्य असिद्धत्वात् ढत्वम् प्राप्नोति काष्ठतट् कूटतट् संयोगादिलोप्स्य असिद्धत्वात् संयोगान्तलोपः प्राप्नोति । अपवादः वचनप्रामाण्यात् । अनवकाशौ एतौ वचनप्रामाण्यात् भविष्यतः । तस्मात् कार्यकालम् सञ्ज्ञापरिभाषम् इति न दोषः ।
KA III,385.1-21 Ro V,354-356 yā iyam sapādasaptādhyāyī anukrāntā etasyām ayam pādonaḥ adhyāyaḥ asiddhaḥ veditavyaḥ . yadi sapādāyām saptādhyāyyām ayam pādonaḥ adhyāyaḥ asiddhaḥ iti ucyate yaḥ iha saptamīnirdeśāḥ pañcamīnirdeśāḥ ca ucyante ṣaṣṭhīnirdeśāḥ ca ucyante te api asiddhāḥ syūḥ . tatra kaḥ doṣaḥ . jhalojhali hrasvādaṅgāt saṃyogāntasyalopaḥ iti eteṣām nirdeśānām asiddhatvāt tasminnitinirdeṣṭepūrvasya tasmādityuttarasya ṣaṣṭhīsthāneyogā iti etāḥ paribhāṣāḥ na prakalperan . na eṣaḥ doṣaḥ . yadi api idam tatra asiddham tat tu iha siddham . katham . kāryakālam sañjñāparibhāṣam yatra kāryam tatra draṣṭavyam . jhalojhali . hrasvādaṅgāt . saṃyogāntasyalopaḥ . upasthitam idam bhavati tasminnitinirdiṣṭepūrvasya tasmādityuttarasya ṣaṣṭhīsthāneyogā iti . yadi kāryakālam sañjñāparibhāṣam iti ucyate iyam api paribhāṣā asti vipratiṣedhe param iti sā api iha upatiṣṭheta . tatra kaḥ doṣaḥ . visphoryam avagoryam iti guṇāt dīrghatvam syāt vipratiṣedhena . ataḥ uttaram paṭhati . pūrvatrāsiddhe na asti vipratiṣedhaḥ abhāvāt uttarasya . pūrvatrāsiddhe na asti vipratiṣedhaḥ . kim kāraṇam . abhāvāt uttarasya . dvayoḥ hi sāvakāśayoḥ samavasthitayoḥ vipratiṣedhaḥ bhavati na ca pūrvatrāsiddhe param pūrvam prati bhavati . yadi evam dogdhā dogdhum ghatvasya asiddhatvāt ḍhatvam prāpnoti kāṣṭhataṭ kūṭataṭ saṃyogādilopsya asiddhatvāt saṃyogāntalopaḥ prāpnoti . apavādaḥ vacanaprāmāṇyāt . anavakāśau etau vacanaprāmāṇyāt bhaviṣyataḥ . tasmāt kāryakālam sañjñāparibhāṣam iti na doṣaḥ .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ,३८६।१-११ रो व्,३५६-३५७ पूर्वत्रासिद्धम् अधिकारः । पूर्वत्रासिद्धम् इति अधिकारः अयम् द्रष्टव्यः । किम् प्रयोजनम् । परस्य परस्य पूर्वत्र पूर्वत्र असिद्धविज्ञानार्थम् । परः परः योगः पूर्वम् पूर्वम् योगम् प्रति असिद्धः यथा स्यात् । अनधिकारे हि समुदाये असिद्धविज्ञानम् । अनधिकारे हि सति समुदायस्य समुदाये असिद्धत्वम् विज्ञायेत । तत्र कः दोषः । तत्र अयथेष्टप्रसङ्गः । तत्र अयथेष्टम् प्रसज्येत । योधुङ्मान् गुडलिण्मान् इति । घत्वढत्वयोः कृतयोः झयः इति वत्वम् प्रसज्येत । तस्मात् अधिकारः । तस्मात् अधिकारः अयम् द्रष्टव्यः ।
KA III,386.1-11 Ro V,356-357 pūrvatrāsiddham adhikāraḥ . pūrvatrāsiddham iti adhikāraḥ ayam draṣṭavyaḥ . kim prayojanam . parasya parasya pūrvatra pūrvatra asiddhavijñānārtham . paraḥ paraḥ yogaḥ pūrvam pūrvam yogam prati asiddhaḥ yathā syāt . anadhikāre hi samudāye asiddhavijñānam . anadhikāre hi sati samudāyasya samudāye asiddhatvam vijñāyeta . tatra kaḥ doṣaḥ . tatra ayatheṣṭaprasaṅgaḥ . tatra ayatheṣṭam prasajyeta . yodhuṅmān guḍaliṇmān iti . ghatvaḍhatvayoḥ kṛtayoḥ jhayaḥ iti vatvam prasajyeta . tasmāt adhikāraḥ . tasmāt adhikāraḥ ayam draṣṭavyaḥ .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ,३८६।१२-२१ रो व्,३५७-३५८ असिद्धवचनम् किमर्थम् । असिद्धवचने उक्तम् । किम् उक्तम् । तत्र तावत् उक्तम् षत्वतुकोः असिद्धवचनम् आदेशलक्षणप्रतिषेधार्थम् उत्सर्गलक्षणभावार्थम् च इति । एवम् इह अपि पूर्वत्रासिद्धवचनम् आदेशलक्षणप्रतिषेधार्थम् उत्सर्गलक्षणभावार्थम् च । आदेशलक्षणप्रतिषेधार्थम् तावत् । राजभिः तक्षभिः राजभ्याम् तक्षभ्याम् राजसु तक्षसु इति नलोपे कृते अतः इति ऐस्भावादयः प्राप्नुवन्ति । असिद्धत्वात् न भवन्ति । उत्सर्गलक्षणभावार्थम् च । अमुष्मै अमुष्मात् अमुष्य अमुष्मिन् इति अत्र मुभावे कृते अतः इति स्मायादयः न प्राप्नुवन्ति । असिद्धत्वात् भवन्ति । सुपर्वाणौ सुपर्वाणः । णत्वे कृते नोपधायाः इति दीर्घत्वम् न प्रप्नोति । असिद्धत्वात् भवति ।
KA III,386.12-21 Ro V,357-358 asiddhavacanam kimartham . asiddhavacane uktam . kim uktam . tatra tāvat uktam ṣatvatukoḥ asiddhavacanam ādeśalakṣaṇapratiṣedhārtham utsargalakṣaṇabhāvārtham ca iti . evam iha api pūrvatrāsiddhavacanam ādeśalakṣaṇapratiṣedhārtham utsargalakṣaṇabhāvārtham ca . ādeśalakṣaṇapratiṣedhārtham tāvat . rājabhiḥ takṣabhiḥ rājabhyām takṣabhyām rājasu takṣasu iti nalope kṛte ataḥ iti aisbhāvādayaḥ prāpnuvanti . asiddhatvāt na bhavanti . utsargalakṣaṇabhāvārtham ca . amuṣmai amuṣmāt amuṣya amuṣmin iti atra mubhāve kṛte ataḥ iti smāyādayaḥ na prāpnuvanti . asiddhatvāt bhavanti . suparvāṇau suparvāṇaḥ . ṇatve kṛte nopadhāyāḥ iti dīrghatvam na prapnoti . asiddhatvāt bhavati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.