क्अ इइइ,४३२।२४-४३३।२८ रो व्,४५४-४५६ किम् अविशेषेण सत्वम् उक्त्वा ततः इणः उत्तरस्य सकारस्य षत्वम् उच्यते आहोस्वित् इणः उत्तरस्य विसर्जनीयस्य एव षत्वम् विधीयते । किम् च अतः । यदि अविशेषेण सत्वम् उक्त्वा इणः उत्तरस्य सकारस्य षत्वम् उच्यते निष्कृतम् , निष्पीतम् इति अत्र सत्वस्य असिद्धत्वात् षत्वम् न प्राप्नोति । अथ इणः उत्तरस्य विसर्जनीयस्य एव षत्वम् विधीयते सत्वम् अपि अनुवर्तते उताहो न । किम् च अतः । यदि अनुवर्तते सत्वम् अपि प्राप्नोति । अथ निवृत्तम् नमस्पुरसोर्गत्योः इति अत्र सकारग्रहणम् कर्तव्यम् । तस्मिन् च क्रियमाणे षत्वम् अपि अनुवर्तते उताहो न । किम् च अतः । यदि अनुवर्तते षत्वम् अपि प्राप्नोति । अथ निवृत्तम् इदुदुपधस्य च अप्रत्यस्य इति अत्र षकारग्रहणम् कर्तव्यम् । तस्मिन् च क्रियमाणे सत्वम् अपि अनुवर्तते उताहो न । किम् च अतः । यदि अनुवर्तते सत्वम् अपि प्राप्नोति । अथ निवृत्तम् तिरसः अन्यतरस्याम् इति अत्र सकारग्रहणम् कर्तव्यम् । तस्मिन् च क्रियमाणे षत्वम् अपि अनुवर्तते उताहो न । किम् च अतः । यदि अनुवर्तते षत्वम् अपि प्राप्नोति । अथ निवृत्तम् द्विस्त्रिश्चतुरितिकृत्वोऽर्थे इसुसोः सामर्थ्ये नित्यंसमासे अनुत्तरपदस्थस्य इति षकारग्रहणम् कर्तव्यम् । तस्मिन् च क्रियमाणे सत्वम् अपि अनुवर्तते उताहो न । किम् च अतः । यदि अनुवर्तते सत्वम् अपि प्राप्नोति । अथ निवृत्तम् अतःकृकमिकंसकुम्भपात्रकुशाकर्णीष्वनव्ययस्य इति सकारग्रहणम् कर्तव्यम् । यथा इच्छसि तथा अस्तु । अस्तु तावत् अविशेषेण सत्वम् उक्त्वा इणः उत्तरस्य सकारस्य षत्वम् उच्यते । ननु च उक्तम् निष्कृतम् , निष्पीतम् इति अत्र सत्वस्य असिद्धत्वात् षत्वम् न प्राप्नोति इति । न एषः दोषः । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न योगे योगः असिद्धः । किम् तर्हि प्रकरणे प्रकरणम् असिद्धम् इति यत् अयम् उपसर्गात् असमासे अपि णोपदेशस्य इति असमासेपिग्रहणम् करोति । अथ वा पुनः अस्तु इणः उत्तरस्य विसर्जनीयस्य षत्वम् विधीयते । ननु च उक्तम् सत्वम् अपि अनुवर्तते उताहो न किम् च अतः यदि अनुवर्तते सत्वम् अपि प्राप्नोति इति । न एषः दोषः । सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते । सः अपदादौ । इणःषः । नमस्पुरसोः गत्योः सकारः इणः उत्तरस्य षकारः । इदुदुपधस्य च अप्रत्ययस्य षकारः नमस्पुरसोः गत्योः सकारः । तिरसः अन्यतरस्याम् सकारः इदुदुपधस्य च अप्रत्ययस्य षकारः । द्विस्त्रिश्चतुरितिकृत्वोऽर्थे इसुसोःसामर्थ्ये नित्यम्समासेऽनुत्तरपदस्थस्य इति षकारः तिरसः अन्यतरस्याम् सकारः । अतःकृकमिकंसकुम्भपात्रकुशाकर्णीष्वनव्ययस्य । सकारः अनुवर्तते षकारग्रहणम् निवृत्तम् ।
KA III,432.24-433.28 Ro V,454-456 kim aviśeṣeṇa satvam uktvā tataḥ iṇaḥ uttarasya sakārasya ṣatvam ucyate āhosvit iṇaḥ uttarasya visarjanīyasya eva ṣatvam vidhīyate . kim ca ataḥ . yadi aviśeṣeṇa satvam uktvā iṇaḥ uttarasya sakārasya ṣatvam ucyate niṣkṛtam , niṣpītam iti atra satvasya asiddhatvāt ṣatvam na prāpnoti . atha iṇaḥ uttarasya visarjanīyasya eva ṣatvam vidhīyate satvam api anuvartate utāho na . kim ca ataḥ . yadi anuvartate satvam api prāpnoti . atha nivṛttam namaspurasorgatyoḥ iti atra sakāragrahaṇam kartavyam . tasmin ca kriyamāṇe ṣatvam api anuvartate utāho na . kim ca ataḥ . yadi anuvartate ṣatvam api prāpnoti . atha nivṛttam idudupadhasya ca apratyasya iti atra ṣakāragrahaṇam kartavyam . tasmin ca kriyamāṇe satvam api anuvartate utāho na . kim ca ataḥ . yadi anuvartate satvam api prāpnoti . atha nivṛttam tirasaḥ anyatarasyām iti atra sakāragrahaṇam kartavyam . tasmin ca kriyamāṇe ṣatvam api anuvartate utāho na . kim ca ataḥ . yadi anuvartate ṣatvam api prāpnoti . atha nivṛttam dvistriścaturitikṛtvo'rthe isusoḥ sāmarthye nityaṃsamāse anuttarapadasthasya iti ṣakāragrahaṇam kartavyam . tasmin ca kriyamāṇe satvam api anuvartate utāho na . kim ca ataḥ . yadi anuvartate satvam api prāpnoti . atha nivṛttam ataḥkṛkamikaṃsakumbhapātrakuśākarṇīṣvanavyayasya iti sakāragrahaṇam kartavyam . yathā icchasi tathā astu . astu tāvat aviśeṣeṇa satvam uktvā iṇaḥ uttarasya sakārasya ṣatvam ucyate . nanu ca uktam niṣkṛtam , niṣpītam iti atra satvasya asiddhatvāt ṣatvam na prāpnoti iti . na eṣaḥ doṣaḥ . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na yoge yogaḥ asiddhaḥ . kim tarhi prakaraṇe prakaraṇam asiddham iti yat ayam upasargāt asamāse api ṇopadeśasya iti asamāsepigrahaṇam karoti . atha vā punaḥ astu iṇaḥ uttarasya visarjanīyasya ṣatvam vidhīyate . nanu ca uktam satvam api anuvartate utāho na kim ca ataḥ yadi anuvartate satvam api prāpnoti iti . na eṣaḥ doṣaḥ . sambandham anuvartiṣyate . saḥ apadādau . iṇaḥṣaḥ . namaspurasoḥ gatyoḥ sakāraḥ iṇaḥ uttarasya ṣakāraḥ . idudupadhasya ca apratyayasya ṣakāraḥ namaspurasoḥ gatyoḥ sakāraḥ . tirasaḥ anyatarasyām sakāraḥ idudupadhasya ca apratyayasya ṣakāraḥ . dvistriścaturitikṛtvo'rthe isusoḥsāmarthye nityamsamāse'nuttarapadasthasya iti ṣakāraḥ tirasaḥ anyatarasyām sakāraḥ . ataḥkṛkamikaṃsakumbhapātrakuśākarṇīṣvanavyayasya . sakāraḥ anuvartate ṣakāragrahaṇam nivṛttam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.