क्अ इइइ,४३४।१७-१८ रो व्,४५८-४६० द्विस्त्रिश्चतुर्ग्रहणम् किमर्थम् । इह मा भूत् । पञ्चकृत्वः करोति । अथ कृत्वोर्थग्रहणम् किमर्थम् । इह मा भूत् । चतुष्कपालः चतुष्कण्टकः इति । न एतत् अस्ति । अस्तु एतेन विभाषा पूर्वेण नित्यः विधिः भविष्यति । न अप्राप्ते पूर्वेण इयम् विभाषा आरभ्यते सा यथा एव इह बाधिका भवति चतुः करोति चतुष्करोति इति एवम् चतुष्कपाले अपि बाधिका स्यात् । न अत्र पूर्वेण षत्वम् प्राप्नोति । किम् कारणम् । अप्रत्ययविसर्जनीयस्य इति उच्यते प्रत्ययविसर्जनीयः च अयम् । लुप्यते प्रत्ययविसर्जनीयः रात्सस्य इति । तस्मात् कृत्वोर्थग्रहणम् कर्तव्यम् । द्विस्त्रिश्चतुर्ग्रहणम् शक्यमवक्तुम् । कस्मात् न भवति पञ्चकृत्वः करोति इति । इदुदुपधस्य इति वर्तते । न एवम् शक्यम् । अक्रियमाणे द्विस्त्रिश्चतुर्ग्रहणे कृत्वोऽर्थग्रहणेन विसर्जनीयः विशेष्येत । तत्र कः दोषः । इह एव स्यात् द्विष्करोति द्विः करोति । इह न स्यात् चतुष्करोति चतुः करोति इति । द्विस्त्रिश्चतुर्ग्रहणे पुनः क्रियमाणे कृत्वोऽर्थग्रहणे द्विस्त्रिश्चतुरः विशेष्यन्ते । द्विस्त्रिश्चतुर्णाम् कृत्रोऽर्थे वर्तमानानाम् यः विसर्जनीयः इति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । पदस्य इति वर्तते तत् कृत्वोऽर्थग्रहणेन विशेषयिष्यः । पदस्य कृत्वोऽर्थे वर्तमानस्य यः विसर्जनीयः इति । कृत्वसुजर्थे षत्वम् ब्रवीति । कस्मात् चतुष्कपाले मा । षत्वम् विभाषया भूत् । ननु सिद्धम् तत्र पूर्वेण । सिद्धे हि अयम् विधत्ते चतुरः षत्वम् तदा अपि क्र्त्वोऽर्थे । लुप्ते कृत्वोऽर्थीये रेफस्य विसर्जनीयः हि । एवम् सति तु इदानीम् द्विः त्रिः चतुः इति अनेन किम् कार्यम् । अन्यः हि न इदुदुपधः कृत्वोऽर्थे कः चित् अपि अस्ति । अक्रियमाणे ग्रहणे विसर्जनीयः तदा विशेष्येत । चतुरः न सिध्यति तदा रेफस्य विसर्जनीयः हि । तस्मिन् तु गृह्यमाणे युक्तम् चतुरः विशेषणम् भवति । प्रकृतम् पदम् तदन्तम् तस्य अपि विशेषणम् न्याय्यम् ।
KA III,434.17-18 Ro V,458-460 dvistriścaturgrahaṇam kimartham . iha mā bhūt . pañcakṛtvaḥ karoti . atha kṛtvorthagrahaṇam kimartham . iha mā bhūt . catuṣkapālaḥ catuṣkaṇṭakaḥ iti . na etat asti . astu etena vibhāṣā pūrveṇa nityaḥ vidhiḥ bhaviṣyati . na aprāpte pūrveṇa iyam vibhāṣā ārabhyate sā yathā eva iha bādhikā bhavati catuḥ karoti catuṣkaroti iti evam catuṣkapāle api bādhikā syāt . na atra pūrveṇa ṣatvam prāpnoti . kim kāraṇam . apratyayavisarjanīyasya iti ucyate pratyayavisarjanīyaḥ ca ayam . lupyate pratyayavisarjanīyaḥ rātsasya iti . tasmāt kṛtvorthagrahaṇam kartavyam . dvistriścaturgrahaṇam śakyamavaktum . kasmāt na bhavati pañcakṛtvaḥ karoti iti . idudupadhasya iti vartate . na evam śakyam . akriyamāṇe dvistriścaturgrahaṇe kṛtvo'rthagrahaṇena visarjanīyaḥ viśeṣyeta . tatra kaḥ doṣaḥ . iha eva syāt dviṣkaroti dviḥ karoti . iha na syāt catuṣkaroti catuḥ karoti iti . dvistriścaturgrahaṇe punaḥ kriyamāṇe kṛtvo'rthagrahaṇe dvistriścaturaḥ viśeṣyante . dvistriścaturṇām kṛtro'rthe vartamānānām yaḥ visarjanīyaḥ iti . etat api na asti prayojanam . padasya iti vartate tat kṛtvo'rthagrahaṇena viśeṣayiṣyaḥ . padasya kṛtvo'rthe vartamānasya yaḥ visarjanīyaḥ iti . kṛtvasujarthe ṣatvam bravīti . kasmāt catuṣkapāle mā . ṣatvam vibhāṣayā bhūt . nanu siddham tatra pūrveṇa . siddhe hi ayam vidhatte caturaḥ ṣatvam tadā api krtvo'rthe . lupte kṛtvo'rthīye rephasya visarjanīyaḥ hi . evam sati tu idānīm dviḥ triḥ catuḥ iti anena kim kāryam . anyaḥ hi na idudupadhaḥ kṛtvo'rthe kaḥ cit api asti . akriyamāṇe grahaṇe visarjanīyaḥ tadā viśeṣyeta . caturaḥ na sidhyati tadā rephasya visarjanīyaḥ hi . tasmin tu gṛhyamāṇe yuktam caturaḥ viśeṣaṇam bhavati . prakṛtam padam tadantam tasya api viśeṣaṇam nyāyyam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.