क्अ इइइ,४३५।२०-४३६।२४ रो व्,४६०-४६२ अनुत्तरपदस्थस्य इति किमर्थम् । परमसर्पिःकुण्डिका । अथ इदानीम् अनेन मुक्ते पूर्वेण षत्वम् विभाषा कस्मात् न भवति इसुसोः सामर्थ्ये इति । नानापदार्थयोः वर्तमानयोः ख्यायते यदा योगः । तस्मिन् षत्वम् कार्यम् तत् युक्तम् तत् च मे न इह । व्यपेक्षासामर्थ्ये पूर्वयोगः न च अत्र व्यपेक्षासामर्थ्यम् । किम् पुनः कारणम् व्यपेक्षासामर्थ्यम् आश्रीयते न पुनः एकार्थीभावः यथा अन्यत्र । ऐकार्थ्ये सामर्थ्ये वाक्ये षत्वम् न मे प्रसज्येत । ऐकार्थ्ये सामर्थ्ये सति वाक्ये षत्वम् न स्यात् : सर्पिष् करोति । सर्पिः करोति इति । तस्मात् इह व्यपेक्षाम् सामर्थ्यम् साधु मन्यन्ते । अथ चेत् कृदन्तम् एतत् ततः अधिके न एव मे भवेत् प्राप्तिः । यदि कृदन्तम् एतत् ततः अधिकस्य षत्वम् न प्राप्नोति । किम् कारणम् । प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति इति । वाक्ये अपि तर्हि न प्राप्नोति । परमसर्पिष्करोति परमसर्पिः करोति इति । वाक्ये च मे विभाषा प्रतिषेधः न प्रकल्पेत । यत् अयम् अनुत्तरपदस्थस्य इति प्रतिषेधम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः भवति वाक्ये विभाषा इति । अथ चेत् संविज्ञानम् नित्ये षत्वे ततः विभाषा इयम् । अथ अव्युत्पन्नम् प्रातिपदिकम् ततः नित्ये षत्वे प्राप्ते इयम् विभाषा आरभ्यते । सिद्धम् च मे समासे । षत्वम् । किमर्थम् तर्हि इदम् उच्यते । प्रतिषेधार्थः तु यत्नः अयम् । अनुत्तरपदस्थस्य इति प्रतिषेधम् वक्ष्यामि इति । नानापदार्थयोः वर्तमानयोः ख्यायते यदा योगः । तस्मिन् षत्वम् कार्यम् तत् युक्तम् तत् च मे न इह । ऐकार्थ्ये सामर्थ्ये वाक्ये षत्वम् न मे प्रसज्येत । तस्मात् इह व्यपेक्षाम् सामर्थ्यम् साधु मन्यन्ते । अथ चेत् कृदन्तम् एतत् ततः अधिके न एव मे भवेत् प्राप्तिः । वाक्ये च मे विभाषा प्रतिषेधः न प्रकल्पेत । अथ चेत् संविज्ञानम् नित्ये षत्वे ततः विभाषा इयम् । सिद्धम् च मे समासे प्रतिषेधार्थः तु यत्नः अयम् ।
KA III,435.20-436.24 Ro V,460-462 anuttarapadasthasya iti kimartham . paramasarpiḥkuṇḍikā . atha idānīm anena mukte pūrveṇa ṣatvam vibhāṣā kasmāt na bhavati isusoḥ sāmarthye iti . nānāpadārthayoḥ vartamānayoḥ khyāyate yadā yogaḥ . tasmin ṣatvam kāryam tat yuktam tat ca me na iha . vyapekṣāsāmarthye pūrvayogaḥ na ca atra vyapekṣāsāmarthyam . kim punaḥ kāraṇam vyapekṣāsāmarthyam āśrīyate na punaḥ ekārthībhāvaḥ yathā anyatra . aikārthye sāmarthye vākye ṣatvam na me prasajyeta . aikārthye sāmarthye sati vākye ṣatvam na syāt : sarpiṣ karoti . sarpiḥ karoti iti . tasmāt iha vyapekṣām sāmarthyam sādhu manyante . atha cet kṛdantam etat tataḥ adhike na eva me bhavet prāptiḥ . yadi kṛdantam etat tataḥ adhikasya ṣatvam na prāpnoti . kim kāraṇam . pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti . vākye api tarhi na prāpnoti . paramasarpiṣkaroti paramasarpiḥ karoti iti . vākye ca me vibhāṣā pratiṣedhaḥ na prakalpeta . yat ayam anuttarapadasthasya iti pratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ bhavati vākye vibhāṣā iti . atha cet saṃvijñānam nitye ṣatve tataḥ vibhāṣā iyam . atha avyutpannam prātipadikam tataḥ nitye ṣatve prāpte iyam vibhāṣā ārabhyate . siddham ca me samāse . ṣatvam . kimartham tarhi idam ucyate . pratiṣedhārthaḥ tu yatnaḥ ayam . anuttarapadasthasya iti pratiṣedham vakṣyāmi iti . nānāpadārthayoḥ vartamānayoḥ khyāyate yadā yogaḥ . tasmin ṣatvam kāryam tat yuktam tat ca me na iha . aikārthye sāmarthye vākye ṣatvam na me prasajyeta . tasmāt iha vyapekṣām sāmarthyam sādhu manyante . atha cet kṛdantam etat tataḥ adhike na eva me bhavet prāptiḥ . vākye ca me vibhāṣā pratiṣedhaḥ na prakalpeta . atha cet saṃvijñānam nitye ṣatve tataḥ vibhāṣā iyam . siddham ca me samāse pratiṣedhārthaḥ tu yatnaḥ ayam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.