अहमस्मि प्रथमजा ऋतस्य । पूर्वं देवेभ्यो अमृतस्य नाभिः । यो मा ददाति स इदेव मावाः । अहमन्नमन्नमदन्तमद्मि । पूर्वमग्नेरपि दहत्यन्नम् । यत्तौ हासाते अहमुत्तरेषु । व्यात्तमस्य पशवः सुजम्भम् । पश्यन्ति धीराः प्रचरन्ति पाकाः । जहाम्यन्यं न जहाम्यन्यम् । अहमन्नं वशमिच्चरामि १ समानमर्थं पर्येमि भुञ्जत् । को मामन्नं मनुष्यो दयेत । पराके अन्नं निहितं लोक एतत् । विश्वैर्देवैः पितृभिर्गुप्तमन्नम् । यदद्यते लुप्यते यत्परोप्यते । शततमी सा तनूर्मे बभूव । महान्तौ चरू सकृद्दुग्धेन पप्रौ । दिवं च पृश्नि पृथिवीं च साकम् । तत्संपिबन्तो न मिनन्ति वेधसः । नैतद्भूयो भवति नो कनीयः २ अन्नं प्राणमन्नमपानमाहुः । अन्नं मृत्युं तमु जीवातुमाहुः । अन्नं ब्रह्माणो जरसं वदन्ति । अन्नमाहुः प्रजननं प्रजानाम् । मोघमन्नं विन्दते अप्रचेताः । सत्यं ब्रवीमि वध इत्स तस्य । नार्यमणं पुष्यति नो सखायम् । केवलाघो भवति केवलादी ।अहं मेघः स्तनयन्वर्षन्नस्मि । मामदन्त्यहमद्म्यन्यान् ३ अहꣳ सदमृतो भवामि । मदादित्या अधि सर्वे तपन्ति । देवीं वाचमजनयन्त । यद्वाग्वदन्ति । अनन्तामन्तादधि निर्मितां महीम् । यस्यां देवा अद-धुर्भोजनानि । एकाक्षरां द्विपदाꣳ षट्पदां च । वाचं देवा उपजीवन्ति विश्वे । वाचं देवा उपजीवन्ति विश्वे । वाचं गन्धर्वाः पशवो मनुष्याः । वाचीमा विश्वा भुवनान्यर्पिता ४ सा नो हवं जुषतामिन्द्र पत्नी ।वागक्षरं प्रथमजा ऋतस्य । वेदानां मातामृतस्य नाभिः । सा नो जुषाणोऽपयज्ञमागात् । अवन्ती देवी सुहवा मे अस्तु । यामृषयो मन्त्रकृतो मनीषिणः । अन्वैच्छन्देवास्तपसा श्रमेण । तां देवीं वाचꣳ हविषा यजामहे । सा नो दधातु सुकृतस्य लोके । चत्वारि वाक्परि-मिता पदानि ५ तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति । तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति । श्रद्धयाग्निः समिध्यते । श्रद्धया विन्दते हविः । श्रद्धां भगस्य मूर्धनि । वचसावेदयामसि । प्रियꣳ श्रद्धे ददतः । प्रियꣳ श्रद्धे दिदासतः । प्रियं भोजेषु यज्वसु ६ इदं म उदितं कृधि । यथा देवा असुरेषु । श्रद्धामुग्रेषु चक्रिरे । एवं भोजेषु यज्वसु । अस्माकमुदितं कृधि । श्रद्धां देवा यजमानाः । वायुगोपा उपासते । श्रद्धाꣳ हृदय्ययाकूत्या । श्रद्धया हूयते हविः । श्रद्धां प्रातर्हवामहे ७ श्रद्धां मध्यंदिनं परि । श्रद्धाꣳ सूर्यस्य निम्रुचि । श्रद्धे श्रद्धापयेह मा । श्रद्धा देवानधिवस्ते । श्रद्धा विश्वमिदं जगत् । श्रद्धां कामस्य मातरम् । हविषा वर्धयामसि । ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्तात् । वि सीमतः सुरुचो वेन आवः । स बुध्निया उपमा अस्य विष्ठाः ८ सतश्च योनिमसतश्च विवः । पिता विराजामृषभो रयीणाम् । अन्तरिक्षं विश्वरूप आविवेश । तमर्कैरभ्यर्चन्ति वह्सम् । ब्रह्म सन्तं ब्रह्मणा वर्धयन्तः । ब्रह्म देवानजनयत् । ब्रह्म विश्वमिदं जगत् । ब्रह्मणः क्षत्रं निर्मितम् । ब्रह्म ब्राह्मण आत्मना । अन्तरस्मिन्निमे लोकाः ९ अन्तर्विश्वमिदं जगत् । ब्रह्मैव भूतानां ज्येष्ठम् । तेन कोऽर्हति स्पर्धितुम् । ब्रह्मन्देवास्त्रयस्त्रिꣳ शत् । ब्रह्मन्निन्द्र प्रजापती ।ब्रह्मन्ह विश्वा भूतानि । नावीवान्तः समाहिता । चतस्र आशाः प्रचरन्त्वग्नयः । इमं नो यज्ञं नयतु प्रजानन् । घृतं पिन्वन्नजरं सुवीरम् १० ब्रह्म समिद्भवत्याहुतीनाम् । आ गावो अग्मन्नुत भद्र मक्रन् । सीदन्तु गोष्ठे रणयन्त्वस्मे । प्रजावतीः पुरुरूपा इह स्युः । इन्द्रा य पूर्वीरुषसो दुहानाः । इन्द्रो यज्वने पृणते च शिक्षति । उपेद्ददाति न स्वं मुषायति । भूयोभूयो रयिमिदस्य वर्धयन् । अभिन्ने खिल्ले निदधाति देवयुम् । न ता नशन्ति । न ता अर्वा ११ गावो भगो गाव इन्द्रो मे अच्छात् । गावः सोमस्य प्रथमस्य भक्षः । इमा या गावः स जनास इन्द्रः । इच्छामीद्धृदा मनसा चिदिन्द्र म् । यूयं गावो मेदयथा कृशं चित् । अश्लीलं चित्कृणुथा सुप्रतीकम् । भद्रं गृहं कृणुथ भद्र वाचः । बृहद्वो वय उच्यते सभासु । प्रजावतीः सूयवसꣳ रिशन्तीः । शुद्धा अप सुप्रपाणे पिबन्तीः । मा वः स्तेन ईशत माघशꣳ सः । परि वो हेती रुद्र स्य वृञ्ज्यात् । उपेदमुपपर्चनम् । आसु गोषूपपृच्यताम् । उपर्षभस्य रेतसि । उपेन्द्र तव वीर्ये १२
ahamasmi prathamajā ṛtasya | pūrvaṃ devebhyo amṛtasya nābhiḥ | yo mā dadāti sa ideva māvāḥ | ahamannamannamadantamadmi | pūrvamagnerapi dahatyannam | yattau hāsāte ahamuttareṣu | vyāttamasya paśavaḥ sujambham | paśyanti dhīrāḥ pracaranti pākāḥ | jahāmyanyaṃ na jahāmyanyam | ahamannaṃ vaśamiccarāmi 1 samānamarthaṃ paryemi bhuñjat | ko māmannaṃ manuṣyo dayeta | parāke annaṃ nihitaṃ loka etat | viśvairdevaiḥ pitṛbhirguptamannam | yadadyate lupyate yatparopyate | śatatamī sā tanūrme babhūva | mahāntau carū sakṛddugdhena paprau | divaṃ ca pṛśni pṛthivīṃ ca sākam | tatsaṃpibanto na minanti vedhasaḥ | naitadbhūyo bhavati no kanīyaḥ 2 annaṃ prāṇamannamapānamāhuḥ | annaṃ mṛtyuṃ tamu jīvātumāhuḥ | annaṃ brahmāṇo jarasaṃ vadanti | annamāhuḥ prajananaṃ prajānām | moghamannaṃ vindate apracetāḥ | satyaṃ bravīmi vadha itsa tasya | nāryamaṇaṃ puṣyati no sakhāyam | kevalāgho bhavati kevalādī |ahaṃ meghaḥ stanayanvarṣannasmi | māmadantyahamadmyanyān 3 aham̐ sadamṛto bhavāmi | madādityā adhi sarve tapanti | devīṃ vācamajanayanta | yadvāgvadanti | anantāmantādadhi nirmitāṃ mahīm | yasyāṃ devā ada-dhurbhojanāni | ekākṣarāṃ dvipadām̐ ṣaṭpadāṃ ca | vācaṃ devā upajīvanti viśve | vācaṃ devā upajīvanti viśve | vācaṃ gandharvāḥ paśavo manuṣyāḥ | vācīmā viśvā bhuvanānyarpitā 4 sā no havaṃ juṣatāmindra patnī |vāgakṣaraṃ prathamajā ṛtasya | vedānāṃ mātāmṛtasya nābhiḥ | sā no juṣāṇo'payajñamāgāt | avantī devī suhavā me astu | yāmṛṣayo mantrakṛto manīṣiṇaḥ | anvaicchandevāstapasā śrameṇa | tāṃ devīṃ vācam̐ haviṣā yajāmahe | sā no dadhātu sukṛtasya loke | catvāri vākpari-mitā padāni 5 tāni vidurbrāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ | guhā trīṇi nihitā neṅgayanti | turīyaṃ vāco manuṣyā vadanti | śraddhayāgniḥ samidhyate | śraddhayā vindate haviḥ | śraddhāṃ bhagasya mūrdhani | vacasāvedayāmasi | priyam̐ śraddhe dadataḥ | priyam̐ śraddhe didāsataḥ | priyaṃ bhojeṣu yajvasu 6 idaṃ ma uditaṃ kṛdhi | yathā devā asureṣu | śraddhāmugreṣu cakrire | evaṃ bhojeṣu yajvasu | asmākamuditaṃ kṛdhi | śraddhāṃ devā yajamānāḥ | vāyugopā upāsate | śraddhām̐ hṛdayyayākūtyā | śraddhayā hūyate haviḥ | śraddhāṃ prātarhavāmahe 7 śraddhāṃ madhyaṃdinaṃ pari | śraddhām̐ sūryasya nimruci | śraddhe śraddhāpayeha mā | śraddhā devānadhivaste | śraddhā viśvamidaṃ jagat | śraddhāṃ kāmasya mātaram | haviṣā vardhayāmasi | brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastāt | vi sīmataḥ suruco vena āvaḥ | sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ 8 sataśca yonimasataśca vivaḥ | pitā virājāmṛṣabho rayīṇām | antarikṣaṃ viśvarūpa āviveśa | tamarkairabhyarcanti vahsam | brahma santaṃ brahmaṇā vardhayantaḥ | brahma devānajanayat | brahma viśvamidaṃ jagat | brahmaṇaḥ kṣatraṃ nirmitam | brahma brāhmaṇa ātmanā | antarasminnime lokāḥ 9 antarviśvamidaṃ jagat | brahmaiva bhūtānāṃ jyeṣṭham | tena ko'rhati spardhitum | brahmandevāstrayastrim̐ śat | brahmannindra prajāpatī |brahmanha viśvā bhūtāni | nāvīvāntaḥ samāhitā | catasra āśāḥ pracarantvagnayaḥ | imaṃ no yajñaṃ nayatu prajānan | ghṛtaṃ pinvannajaraṃ suvīram 10 brahma samidbhavatyāhutīnām | ā gāvo agmannuta bhadra makran | sīdantu goṣṭhe raṇayantvasme | prajāvatīḥ pururūpā iha syuḥ | indrā ya pūrvīruṣaso duhānāḥ | indro yajvane pṛṇate ca śikṣati | upeddadāti na svaṃ muṣāyati | bhūyobhūyo rayimidasya vardhayan | abhinne khille nidadhāti devayum | na tā naśanti | na tā arvā 11 gāvo bhago gāva indro me acchāt | gāvaḥ somasya prathamasya bhakṣaḥ | imā yā gāvaḥ sa janāsa indraḥ | icchāmīddhṛdā manasā cidindra m | yūyaṃ gāvo medayathā kṛśaṃ cit | aślīlaṃ citkṛṇuthā supratīkam | bhadraṃ gṛhaṃ kṛṇutha bhadra vācaḥ | bṛhadvo vaya ucyate sabhāsu | prajāvatīḥ sūyavasam̐ riśantīḥ | śuddhā apa suprapāṇe pibantīḥ | mā vaḥ stena īśata māghaśam̐ saḥ | pari vo hetī rudra sya vṛñjyāt | upedamupaparcanam | āsu goṣūpapṛcyatām | uparṣabhasya retasi | upendra tava vīrye 12
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.