देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इति स्फ्यमादत्ते प्रसूत्यै । अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह । अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम् । पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै । आदद इन्द्र स्य बाहुरसि दक्षिण इत्याह । इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति । सहस्रभृष्टिः शततेजा इत्याह । रूपमेवास्यैतन्महिमानं व्याचष्टे । वायुरसि तिग्मतेजा इत्याह । तेजो वै वायुः १ तेज एवास्मिन्दधाति । विषाद्वै नामासुर आसीत् । सोऽबिभेत् । यज्ञेन मा देवा अभिभविष्यन्तीति । स पृथिवीमभ्यवमीत् । सामेध्याभवत् । अथो यदिन्द्रो वृत्रमहन् । तस्य लोहितं पृथिवीमनु व्यधावत् । सामेध्याभवत् । पृथिवि देवयजनीत्याह २ मेध्यामेवैनां देवयजनीं करोति । ओषध्यास्ते मूलं मा हिꣳसिषमित्याह । ओषधीनामहिꣳसायै । व्रजं गच्छ गोस्थानमित्याह । छन्दाꣳसि वै व्रजो गोस्थानः । छन्दाꣳस्येवास्मै व्रजं गोस्थानं करोति । वर्षतु ते द्यौरित्याह । वृष्टिर्वै द्यौः । वृष्टिमेवावरुन्धे । बधान देव सवितः परमस्यां परावतीत्याह ३ द्वौ वाव पुरुषौ । यं चैव द्वेष्टि । यश्चैनं द्वेष्टि । तावुभौ बध्नाति परमस्यां परावति शतेन पाशैः । योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा मौगित्याहा-निम्रुक्त्यै । अररुर्वै नामासुर आसीत् । स पृथिव्यामुपम्लुप्तोऽशयत् । तं देवा अपहतोऽररुः पृथिव्या इति पृथिव्या अपाघ्नन्न् । भ्रातृव्यो वा अररुः । अपहतोऽररुः पृथिव्या इति यदाह ४ भ्रातृव्यमेव पृथिव्या अपहन्ति । तेऽमन्यन्त । दिवं वा अयमितः पतिष्यतीति । तमररुस्ते दिवं मा स्कानिति दिवः पर्यबाधन्त । भ्रातृव्यो वा अररुः । अररुस्ते दिवं मा स्कानिति यदाह । भ्रातृव्यमेव दिवः परिबाधते । स्तम्बयजुर्हरति । पृथिव्या एव भ्रातृव्यमपहन्ति । द्वितीयꣳ हरति ५ अन्तरिक्षादेवैनमपहन्ति । तृतीयꣳ हरति । दिव एवैनमपहन्ति । तूष्णीं चतुर्थꣳ हरति । अपरिमितादेवैनमपहन्ति । असुराणां वा इयमग्र आसीत् । यावदासीनः परापश्यति । तावद्देवानाम् । ते देवा अब्रुवन् । अस्त्वेव नोऽस्यामपीति ६ क्यन्नो दास्यथेति । यावत्स्वयं परिगृह्णीथेति । ते वसवस्त्वेति दक्षिणतः पर्यगृह्णन्न् । रुद्रास्त्वेति पश्चात् । आदित्यास्त्वेत्युत्तरतः । तेऽग्निना प्राञ्चोऽजयन्न् । वसुभिर्दक्षिणा । रुद्रैः प्रत्यञ्चः । आदित्यैरुदञ्चः । यस्यैवं विदुषो वेदिं परिगृह्णन्ति ७ भवत्यात्मना । परास्य भ्रातृव्यो भवति । देवस्य सवितुः सव इत्याह प्रसूत्यै । कर्म कृण्वन्ति वेधस इत्याह । इषितꣳ हि कर्म क्रियते । पृथिव्यै मेध्यं चामेध्यं च व्युदक्रामताम् । प्राचीनमुदीचीनं मेध्यम् । प्रतीचीनं दक्षिणामेध्यम् । प्राचीमुदीचीं प्रवणां करोति । मेध्यामेवैनां देवयजनीं करोति ८ प्राञ्चौ वेद्याꣳवुन्नयति । आहवनियस्य परिगृहीत्यै । प्रतिची श्रोणी ।गार्हपत्यस्य परिगृहीत्यै । अथो मिथुनत्वाय । उद्धन्ति । यदेवास्या अमेध्यम् । तदपहन्ति । उद्धन्ति तस्मादोषधयः पराभवन्ति ९ मूलं छिनत्ति । भ्रातृव्यस्यैव मूलं छिनत्ति । मूलं वा अतितिष्ठद्र क्षाꣳस्यनूत्पिपते । यद्धस्तेन छिन्द्यात् । कुनखिनीः प्रजाः स्युः । स्फ्येन छिनत्ति । वज्रो वै स्फ्यः । वज्रेणैव यज्ञाद्र क्षाꣳस्यपहन्ति । पितृदेवत्यातिखाता । इयतीं खनति १० प्रजापतिना यज्ञमुखेन संमिताम् । वेदिर्देवेभ्यो निलायत । तां चतुरङ्गुलेऽन्वविन्दन्न् । तस्माच्चतुरङ्गुलं खेया । चतुरङ्गुलं खनति । चतुरङ्गुले ह्योषधयः प्रतितिष्ठन्ति । आ प्रतिष्ठायै खनति । यजमानमेव प्रतिष्ठां गमयति । दक्षिणतो वर्षीयसीं करोति । देवयजनस्यैव रूपमकः ११ पुरीषवतीं करोति । प्रजा वै पशवः पुरीषम् । प्र्जयैवैनं पशुभिः पुरीषवन्तं करोति । उत्तरं परिग्राहं परिगृह्णाति । एतावती वै पृथिवी ।यावती वेदिः । तस्या एतावत एव भ्रातृव्यं निर्भज्य । आत्मन उत्तरं परिग्राहं परिगृह्णाति । ऋतमस्यृतसदनमस्यृतश्रीरसीत्याह । यथायजुरेवैतत् १२ क्रूरमिव वा एतत्करोति । यद्वेदिं करोति । धा असि स्वधा असीति योयुप्यते शान्त्यै । उर्वी चासि वस्वी चासीत्याह । उर्वीमेवैनां वस्वीं करोति । पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शिन्नित्याह मेध्यत्वाय । उदादाय पृथिवीं जीरदा-नुर्यामैरयन्चन्द्र मसि स्वधाभिरित्याह । यदेवास्या अमेध्यम् । तदपहत्य । मेध्यां देवयजनीं कृत्वा १३ यददश्चन्द्र मसि मेध्यम् । तदस्यामेरयति । तां धीरासो अनुदृश्य यजन्त इत्याहानुख्यात्यै । प्रोक्षणीरासादय । इध्माबर्हिरुपसादय । स्रुवं च स्रुचश्च संमृड्ढि । पत्नीꣳ संनह्य । आज्येनोदेहीत्याहानुपूर्वतायै । प्रोक्षणी-रासादयति । आपो वै रक्षोघ्नीः १४ रक्षसामपहत्यै । स्फ्यस्य वर्त्मन्त्सादयति । यज्ञस्य संतत्यै । उवाच हासितो दैवलः । एतावतीर्वा अमुष्मिꣳल्लोक आप आसन्न् । यावतीः प्रोक्षणीरिति । तस्माद्बह्वीरासाद्याः । स्फ्यमुदस्यन् । यं द्विष्यात्तं ध्यायेत् । शुचैवैनमर्पयति १५
devasya tvā savituḥ prasava iti sphyamādatte prasūtyai | aśvinorbāhubhyāmityāha | aśvinau hi devānāmadhvaryū āstām | pūṣṇo hastābhyāmityāha yatyai | ādada indra sya bāhurasi dakṣiṇa ityāha | indri yameva yajamāne dadhāti | sahasrabhṛṣṭiḥ śatatejā ityāha | rūpamevāsyaitanmahimānaṃ vyācaṣṭe | vāyurasi tigmatejā ityāha | tejo vai vāyuḥ 1 teja evāsmindadhāti | viṣādvai nāmāsura āsīt | so'bibhet | yajñena mā devā abhibhaviṣyantīti | sa pṛthivīmabhyavamīt | sāmedhyābhavat | atho yadindro vṛtramahan | tasya lohitaṃ pṛthivīmanu vyadhāvat | sāmedhyābhavat | pṛthivi devayajanītyāha 2 medhyāmevaināṃ devayajanīṃ karoti | oṣadhyāste mūlaṃ mā him̐siṣamityāha | oṣadhīnāmahim̐sāyai | vrajaṃ gaccha gosthānamityāha | chandām̐si vai vrajo gosthānaḥ | chandām̐syevāsmai vrajaṃ gosthānaṃ karoti | varṣatu te dyaurityāha | vṛṣṭirvai dyauḥ | vṛṣṭimevāvarundhe | badhāna deva savitaḥ paramasyāṃ parāvatītyāha 3 dvau vāva puruṣau | yaṃ caiva dveṣṭi | yaścainaṃ dveṣṭi | tāvubhau badhnāti paramasyāṃ parāvati śatena pāśaiḥ | yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastamato mā maugityāhā-nimruktyai | ararurvai nāmāsura āsīt | sa pṛthivyāmupamlupto'śayat | taṃ devā apahato'raruḥ pṛthivyā iti pṛthivyā apāghnann | bhrātṛvyo vā araruḥ | apahato'raruḥ pṛthivyā iti yadāha 4 bhrātṛvyameva pṛthivyā apahanti | te'manyanta | divaṃ vā ayamitaḥ patiṣyatīti | tamararuste divaṃ mā skāniti divaḥ paryabādhanta | bhrātṛvyo vā araruḥ | araruste divaṃ mā skāniti yadāha | bhrātṛvyameva divaḥ paribādhate | stambayajurharati | pṛthivyā eva bhrātṛvyamapahanti | dvitīyam̐ harati 5 antarikṣādevainamapahanti | tṛtīyam̐ harati | diva evainamapahanti | tūṣṇīṃ caturtham̐ harati | aparimitādevainamapahanti | asurāṇāṃ vā iyamagra āsīt | yāvadāsīnaḥ parāpaśyati | tāvaddevānām | te devā abruvan | astveva no'syāmapīti 6 kyanno dāsyatheti | yāvatsvayaṃ parigṛhṇītheti | te vasavastveti dakṣiṇataḥ paryagṛhṇann | rudrāstveti paścāt | ādityāstvetyuttarataḥ | te'gninā prāñco'jayann | vasubhirdakṣiṇā | rudraiḥ pratyañcaḥ | ādityairudañcaḥ | yasyaivaṃ viduṣo vediṃ parigṛhṇanti 7 bhavatyātmanā | parāsya bhrātṛvyo bhavati | devasya savituḥ sava ityāha prasūtyai | karma kṛṇvanti vedhasa ityāha | iṣitam̐ hi karma kriyate | pṛthivyai medhyaṃ cāmedhyaṃ ca vyudakrāmatām | prācīnamudīcīnaṃ medhyam | pratīcīnaṃ dakṣiṇāmedhyam | prācīmudīcīṃ pravaṇāṃ karoti | medhyāmevaināṃ devayajanīṃ karoti 8 prāñcau vedyām̐vunnayati | āhavaniyasya parigṛhītyai | praticī śroṇī |gārhapatyasya parigṛhītyai | atho mithunatvāya | uddhanti | yadevāsyā amedhyam | tadapahanti | uddhanti tasmādoṣadhayaḥ parābhavanti 9 mūlaṃ chinatti | bhrātṛvyasyaiva mūlaṃ chinatti | mūlaṃ vā atitiṣṭhadra kṣām̐syanūtpipate | yaddhastena chindyāt | kunakhinīḥ prajāḥ syuḥ | sphyena chinatti | vajro vai sphyaḥ | vajreṇaiva yajñādra kṣām̐syapahanti | pitṛdevatyātikhātā | iyatīṃ khanati 10 prajāpatinā yajñamukhena saṃmitām | vedirdevebhyo nilāyata | tāṃ caturaṅgule'nvavindann | tasmāccaturaṅgulaṃ kheyā | caturaṅgulaṃ khanati | caturaṅgule hyoṣadhayaḥ pratitiṣṭhanti | ā pratiṣṭhāyai khanati | yajamānameva pratiṣṭhāṃ gamayati | dakṣiṇato varṣīyasīṃ karoti | devayajanasyaiva rūpamakaḥ 11 purīṣavatīṃ karoti | prajā vai paśavaḥ purīṣam | prjayaivainaṃ paśubhiḥ purīṣavantaṃ karoti | uttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti | etāvatī vai pṛthivī |yāvatī vediḥ | tasyā etāvata eva bhrātṛvyaṃ nirbhajya | ātmana uttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti | ṛtamasyṛtasadanamasyṛtaśrīrasītyāha | yathāyajurevaitat 12 krūramiva vā etatkaroti | yadvediṃ karoti | dhā asi svadhā asīti yoyupyate śāntyai | urvī cāsi vasvī cāsītyāha | urvīmevaināṃ vasvīṃ karoti | purā krūrasya visṛpo virapśinnityāha medhyatvāya | udādāya pṛthivīṃ jīradā-nuryāmairayancandra masi svadhābhirityāha | yadevāsyā amedhyam | tadapahatya | medhyāṃ devayajanīṃ kṛtvā 13 yadadaścandra masi medhyam | tadasyāmerayati | tāṃ dhīrāso anudṛśya yajanta ityāhānukhyātyai | prokṣaṇīrāsādaya | idhmābarhirupasādaya | sruvaṃ ca srucaśca saṃmṛḍḍhi | patnīm̐ saṃnahya | ājyenodehītyāhānupūrvatāyai | prokṣaṇī-rāsādayati | āpo vai rakṣoghnīḥ 14 rakṣasāmapahatyai | sphyasya vartmantsādayati | yajñasya saṃtatyai | uvāca hāsito daivalaḥ | etāvatīrvā amuṣmim̐lloka āpa āsann | yāvatīḥ prokṣaṇīriti | tasmādbahvīrāsādyāḥ | sphyamudasyan | yaṃ dviṣyāttaṃ dhyāyet | śucaivainamarpayati 15
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.