Taittirīya Saṃhitā (Kṛṣṇa Yajurveda; unaccented text) 1.6

सं त्वा सिञ्चामि यजुषा प्रजाम् आयुर् धनं च । बृहस्पतिप्रसूतो यजमान इह मा रिषत् ॥ आज्यम् असि सत्यम् असि सत्यस्याध्यक्षम् असि हविर् असि वैश्वानरं वैश्वदेवम् उत्पूतशुष्मꣳ सत्यौजाः सहो ऽसि सहमानम् असि सहस्वारातीः सहस्वारातीयतः सहस्व पृतनाः सहस्व पृतन्यतः सहस्रवीर्यम् असि तन् मा जिन्वाज्यस्याज्यम् असि सत्यस्य सत्यम् असि सत्यायुः असि सत्यशुष्मम् असि सत्येन त्वाऽभि घारयामि तस्य ते भक्षीय पञ्चानां त्वा वातानां यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि पञ्चानां त्वर्तूनां यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि पञ्चानां त्वा दिशाꣳ यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि पञ्चानां त्वा पञ्चजनानां यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि चरोस् त्वा पञ्चबिलस्य यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि ब्रह्मणस् त्वा तेजसे यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि क्षत्रस्य त्वौजसे यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि विशे त्वा यन्त्राय धर्त्राय गृह्णामि सुवीर्याय त्वा गृह्णामि सुप्रजास्त्वाय त्वा गृह्णामि रायस् पोषाय त्वा गृह्णामि ब्रह्मवर्चसाय त्वा गृह्णामि भूर् अस्माकꣳ हविर् देवानाम् आशिषो यजमानस्य देवानां त्वा देवताभ्यो गृह्णामि कामाय त्वा गृह्णामि ॥

saṃ tvā siñcāmi yajuṣā prajām āyur dhanaṃ ca | bṛhaspatiprasūto yajamāna iha mā riṣat || ājyam asi satyam asi satyasyādhyakṣam asi havir asi vaiśvānaraṃ vaiśvadevam utpūtaśuṣmam̐ satyaujāḥ saho 'si sahamānam asi sahasvārātīḥ sahasvārātīyataḥ sahasva pṛtanāḥ sahasva pṛtanyataḥ sahasravīryam asi tan mā jinvājyasyājyam asi satyasya satyam asi satyāyuḥ asi satyaśuṣmam asi satyena tvā'bhi ghārayāmi tasya te bhakṣīya pañcānāṃ tvā vātānāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvartūnāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā diśām̐ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā pañcajanānāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi caros tvā pañcabilasya yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi brahmaṇas tvā tejase yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi kṣatrasya tvaujase yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi viśe tvā yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi suvīryāya tvā gṛhṇāmi suprajāstvāya tvā gṛhṇāmi rāyas poṣāya tvā gṛhṇāmi brahmavarcasāya tvā gṛhṇāmi bhūr asmākam̐ havir devānām āśiṣo yajamānasya devānāṃ tvā devatābhyo gṛhṇāmi kāmāya tvā gṛhṇāmi ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवो ऽसि ध्रुवो ऽहꣳ सजातेषु भूयासं धीरश् चेत्ता वसुविद् । उग्रो ऽस्य् उग्रो ऽहꣳ सजातेषु भूयासम् उग्रश् चेत्ता वसुविद् । अभिभूर् अस्य् अभिभूर् अहꣳ सजातेषु भूयासम् अभिभूश् चेत्ता वसुविद् । युनज्मि त्वा ब्रह्मणा दैव्येन हव्यायास्मै वोढवे जातवेदः । इन्धानास् त्वा सुप्रजसः सुवीरा ज्योग् जीवेम बलिहृतो वयं ते ॥ यन् मे अग्ने अस्य यज्ञस्य रिष्यात् यद् वा स्कन्दाद् आज्यस्योत विष्णो । तेन हन्मि सपत्नम् दुर्मरायुम् ऐनं दधामि निर्ऋत्या उपस्थे ॥ भूर् भुवः सुवर् उच्छुष्मो अग्ने यजमानायैधि निशुष्मो अभिदासते अग्ने देवेद्ध मन्विद्ध मन्द्रजिह्वामर्त्यस्य ते होतर् मूर्धन्न् आ जिघर्मि रायस् पोषाय सुप्रजास्त्वाय सुवीर्याय मनो ऽसि प्राजापत्यम् मनसा मा भूतेनाविश वाग् अस्य् ऐन्द्री सपत्नक्षयणी वाचा मेन्द्रियेणाविश वसन्तम् ऋतूनाम् प्रीणामि स मा प्रीतः प्रीणातु ग्रीष्मम् ऋतूनाम् प्रीणामि स मा प्रीतः प्रीणातु वर्षा ऋतूनाम् प्रीणामि ता मा प्रीताः प्रीणन्तु शरदम् ऋतूनाम् प्रीणामि सा मा प्रीता प्रीणातु हेमन्तशिशिराव् ऋतूनाम् प्रीणामि तौ मा प्रीतौ प्रीणीताम् अग्नीषोमयोर् अहं देवयज्यया चक्षुष्मान् भूयासम् अग्नेर् अहं देवयज्ययाऽन्नादो भूयासम् ॥ दब्धिरस्य् अदब्धो भूयासम् अमुं दभेयम् अग्नीषोमयोर् अहं देवयज्यया वृत्रहा भूयासम् इन्द्राग्नियोर् अहं देवयज्ययेन्द्रियाव्यन्नादो भूयासम् इन्द्रस्याहं देवयज्ययेन्द्रियावी भूयासम् महेन्द्रस्याहं देवयज्यया जेमानम् महिमानं गमेयम् अग्नेः स्विष्टकृतो ऽहं देवयज्ययाऽऽयुष्मान् यज्ञेन प्रतिष्ठां गमेयम् ॥

dhruvo 'si dhruvo 'ham̐ sajāteṣu bhūyāsaṃ dhīraś cettā vasuvid | ugro 'sy ugro 'ham̐ sajāteṣu bhūyāsam ugraś cettā vasuvid | abhibhūr asy abhibhūr aham̐ sajāteṣu bhūyāsam abhibhūś cettā vasuvid | yunajmi tvā brahmaṇā daivyena havyāyāsmai voḍhave jātavedaḥ | indhānās tvā suprajasaḥ suvīrā jyog jīvema balihṛto vayaṃ te || yan me agne asya yajñasya riṣyāt yad vā skandād ājyasyota viṣṇo | tena hanmi sapatnam durmarāyum ainaṃ dadhāmi nirṛtyā upasthe || bhūr bhuvaḥ suvar ucchuṣmo agne yajamānāyaidhi niśuṣmo abhidāsate agne deveddha manviddha mandrajihvāmartyasya te hotar mūrdhann ā jigharmi rāyas poṣāya suprajāstvāya suvīryāya mano 'si prājāpatyam manasā mā bhūtenāviśa vāg asy aindrī sapatnakṣayaṇī vācā mendriyeṇāviśa vasantam ṛtūnām prīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu grīṣmam ṛtūnām prīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu varṣā ṛtūnām prīṇāmi tā mā prītāḥ prīṇantu śaradam ṛtūnām prīṇāmi sā mā prītā prīṇātu hemantaśiśirāv ṛtūnām prīṇāmi tau mā prītau prīṇītām agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam agner ahaṃ devayajyayā'nnādo bhūyāsam || dabdhirasy adabdho bhūyāsam amuṃ dabheyam agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā vṛtrahā bhūyāsam indrāgniyor ahaṃ devayajyayendriyāvyannādo bhūyāsam indrasyāhaṃ devayajyayendriyāvī bhūyāsam mahendrasyāhaṃ devayajyayā jemānam mahimānaṃ gameyam agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayā''yuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निर् मा दुरिष्टात् पातु सविताऽघशꣳसात् । यो मे ऽन्ति दूरे ऽरातीयति तम् एतेन जेषम् । सुरूपवर्षवर्ण एहीमान् भद्रान् दुर्याꣳ अभ्य् एहि माम् अनुव्रता न्यु शीर्षाणि मृढ्वम् इड एह्य् अदित एह्य् सरस्वत्य् एहि रन्तिर् असि रमतिर् असि सूनर्य् असि जुष्टे जुष्टिं ते ऽशीयोपहूत उपहवं ते ऽशीय सा मे सत्याशीर् अस्य यज्ञस्य भूयात् । अरेडता मनसा तच् छकेयम् । यज्ञो दिवꣳ रोहतु यज्ञो दिवं गच्छतु यो देवयानः पन्थास् तेन यज्ञो देवाꣳ अप्य् एतु । अस्मास्व् इन्द्र इन्द्रियं दधात्व् अस्मान् राय उत यज्ञाः सचन्ताम् अस्मासु सन्त्व् आशिषः सा नः प्रिया सुप्रतूर्तिर् मघोनी जुष्टिर् असि जुषस्व नो जुष्टा नः असि जुष्टिं ते गमेयम् मनो ज्योतिर् जुषताम् आज्यं विच्छिन्नं यज्ञꣳ सम् इमं दधातु । बृहस्पतिस् तनुताम् इमं नो विश्वे देवा इह मादयन्ताम् ॥ ब्रधन् पिन्वस्व ददतो मे मा क्षायि कुर्वतो मे मोप दसत् प्रजापतेर् भागो ऽस्य् ऊर्जस्वान् पयस्वान् प्राणापानौ मे पाहि समानव्यानौ मे पाह्य् उदानव्यानौ मे पाहि । अक्षितो ऽस्य् अक्षित्यै त्वा मा मे क्षेष्ठा अमुत्रा ऽमुष्मिँल्लोके

agnir mā duriṣṭāt pātu savitā'ghaśam̐sāt | yo me 'nti dūre 'rātīyati tam etena jeṣam | surūpavarṣavarṇa ehīmān bhadrān duryām̐ abhy ehi mām anuvratā nyu śīrṣāṇi mṛḍhvam iḍa ehy adita ehy sarasvaty ehi rantir asi ramatir asi sūnary asi juṣṭe juṣṭiṃ te 'śīyopahūta upahavaṃ te 'śīya sā me satyāśīr asya yajñasya bhūyāt | areḍatā manasā tac chakeyam | yajño divam̐ rohatu yajño divaṃ gacchatu yo devayānaḥ panthās tena yajño devām̐ apy etu | asmāsv indra indriyaṃ dadhātv asmān rāya uta yajñāḥ sacantām asmāsu santv āśiṣaḥ sā naḥ priyā supratūrtir maghonī juṣṭir asi juṣasva no juṣṭā naḥ asi juṣṭiṃ te gameyam mano jyotir juṣatām ājyaṃ vicchinnaṃ yajñam̐ sam imaṃ dadhātu | bṛhaspatis tanutām imaṃ no viśve devā iha mādayantām || bradhan pinvasva dadato me mā kṣāyi kurvato me mopa dasat prajāpater bhāgo 'sy ūrjasvān payasvān prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhy udānavyānau me pāhi | akṣito 'sy akṣityai tvā mā me kṣeṣṭhā amutrā 'muṣmi~lloke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बर्हिषो ऽहं देवयज्यया प्रजावान् भूयासम् । नराशꣳसस्याहं देवयज्यया पशुमान् भूयासम् अग्नेः स्विष्टकृतो ऽहं देवयज्ययायुष्मान् यज्ञेन प्रतिष्ठां गमेयम् अग्नेर् अहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् । सोमस्याहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् अग्नेर् अहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् अग्नीषोमयोर् अहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् इन्द्राग्नियोर् अहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् इन्द्रस्याहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् महेन्द्रस्याहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् अग्नेः स्विष्टकृतो ऽहम् उज्जितिम् अनूज् जेषम् वाजस्य मा प्रसवेनोद्ग्राभेणोद् अग्रभीत् । अथा सपत्नाꣳ इन्द्रो मे निग्राभेणाधराꣳ अकः ॥ उद्ग्राभं च निग्राभं च ब्रह्म देवा अवीवृधन् । अथा सपत्नान् इन्द्राग्नी मे विषूचीनान् व्यस्यताम् ॥ एमा अग्मन्न् आशिषो दोहकामा इन्द्रवन्तः वनामहे धुक्षीमहि प्रजाम् इषम् ॥ रोहितेन त्वाऽग्निर् देवतां गमयतु हरिभ्यां त्वेन्द्रो देवतां गमयत्व् एतशेन त्वा सूर्यो देवतां गमयतु वि ते मुञ्चामि रशना वि रश्मीन् वि योक्त्रा यानि परिचर्तनानि धत्ताद् अस्मासु द्रविणं यच् च भद्रम् प्र णो ब्रूताद् भागधान् देवतासु विष्णोः शम्योर् अहं देवयज्यया यज्ञेन प्रतिष्ठां गमेयम् । सोमस्याहं देवयज्यया सुरेता रेतो धिषीय त्वष्टुर् अहं देवयज्यया पशूनाꣳ रूपम् पुषेयम् । देवानाम् पत्नीर् अग्निर् गृहपतिर् यज्ञस्य मिथुनं तयोर् अहं देवयज्यया मिथुनेन प्र भूयासम् । वेदो ऽसि वित्तिर् असि विदेय कर्मासि करुणम् असि क्रियासम् । सनिर् असि सनितासि सनेयम् । घृतवन्तं कुलायिनꣳ रायस् पोषꣳ सहस्रिणं वेदो ददातु वाजिनम् ॥

barhiṣo 'haṃ devayajyayā prajāvān bhūyāsam | narāśam̐sasyāhaṃ devayajyayā paśumān bhūyāsam agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam agner aham ujjitim anūj jeṣam | somasyāham ujjitim anūj jeṣam agner aham ujjitim anūj jeṣam agnīṣomayor aham ujjitim anūj jeṣam indrāgniyor aham ujjitim anūj jeṣam indrasyāham ujjitim anūj jeṣam mahendrasyāham ujjitim anūj jeṣam agneḥ sviṣṭakṛto 'ham ujjitim anūj jeṣam vājasya mā prasavenodgrābheṇod agrabhīt | athā sapatnām̐ indro me nigrābheṇādharām̐ akaḥ || udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā avīvṛdhan | athā sapatnān indrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām || emā agmann āśiṣo dohakāmā indravantaḥ vanāmahe dhukṣīmahi prajām iṣam || rohitena tvā'gnir devatāṃ gamayatu haribhyāṃ tvendro devatāṃ gamayatv etaśena tvā sūryo devatāṃ gamayatu vi te muñcāmi raśanā vi raśmīn vi yoktrā yāni paricartanāni dhattād asmāsu draviṇaṃ yac ca bhadram pra ṇo brūtād bhāgadhān devatāsu viṣṇoḥ śamyor ahaṃ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam | somasyāhaṃ devayajyayā suretā reto dhiṣīya tvaṣṭur ahaṃ devayajyayā paśūnām̐ rūpam puṣeyam | devānām patnīr agnir gṛhapatir yajñasya mithunaṃ tayor ahaṃ devayajyayā mithunena pra bhūyāsam | vedo 'si vittir asi videya karmāsi karuṇam asi kriyāsam | sanir asi sanitāsi saneyam | ghṛtavantaṃ kulāyinam̐ rāyas poṣam̐ sahasriṇaṃ vedo dadātu vājinam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ प्यायतां ध्रुवा घृतेन यज्ञंयज्ञम् प्रति देवयद्भ्यः । सूर्याया ऊधो ऽदित्या उपस्थ उरुधारा पृथिवी यज्ञे अस्मिन् ॥ प्रजापतेर् विभान् नाम लोकस् तस्मिꣳस् त्वा दधामि सह यजमानेन सद् असि सन् मे भूयाः सर्वम् असि सर्वम् मे भूयाः पूर्णम् असि पूर्णम् मे भूया अक्षितम् असि मा मे क्षेष्ठाः । प्राच्यां दिशि देवा ऋत्विजो मार्जयन्तां दक्षिणायाम् दिशि मासाः पितरो मार्जयन्ताम् प्रतीच्यां दिशि गृहाः पशवो मार्जयन्ताम् उदीच्यां दिश्य् आप ओषधयो वनस्पतयो मार्जयन्तामूर्ध्वायां दिशि यज्ञः संवत्सरो यज्ञपतिर् मार्जयन्ताम् । विष्णोः क्रमो ऽस्य् अभिमातिहा गायत्रेण छन्दसा पृथिवीम् अनु वि क्रमे निर्भक्तः स यं द्विष्मः । विष्णोः क्रमो ऽस्य् अभिशस्तिहा त्रैष्टुभेन छन्दसान्तरिक्षम् अनु वि क्रमे निर्भक्तः स यं द्विष्मः । विष्णोः क्रमो ऽस्य् अरातीयतो हन्ता जागतेन छन्दसा दिवम् अनु वि क्रमे निर्भक्तः स यं द्विष्मः । विष्णोः क्रमो ऽसि शत्रूयतो हन्ताऽऽनुष्टुभेन छन्दसा दिशो ऽनु वि क्रमे निर्भक्तः स यं द्विष्मः ॥

ā pyāyatāṃ dhruvā ghṛtena yajñaṃyajñam prati devayadbhyaḥ | sūryāyā ūdho 'dityā upastha urudhārā pṛthivī yajñe asmin || prajāpater vibhān nāma lokas tasmim̐s tvā dadhāmi saha yajamānena sad asi san me bhūyāḥ sarvam asi sarvam me bhūyāḥ pūrṇam asi pūrṇam me bhūyā akṣitam asi mā me kṣeṣṭhāḥ | prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantāṃ dakṣiṇāyām diśi māsāḥ pitaro mārjayantām pratīcyāṃ diśi gṛhāḥ paśavo mārjayantām udīcyāṃ diśy āpa oṣadhayo vanaspatayo mārjayantāmūrdhvāyāṃ diśi yajñaḥ saṃvatsaro yajñapatir mārjayantām | viṣṇoḥ kramo 'sy abhimātihā gāyatreṇa chandasā pṛthivīm anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ | viṣṇoḥ kramo 'sy abhiśastihā traiṣṭubhena chandasāntarikṣam anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ | viṣṇoḥ kramo 'sy arātīyato hantā jāgatena chandasā divam anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ | viṣṇoḥ kramo 'si śatrūyato hantā''nuṣṭubhena chandasā diśo 'nu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगन्म सुवः सुवर् अगन्म संदृशस् ते मा छित्सि यत् ते तपस् तस्मै ते मा वृक्षि सुभूर् असि श्रेष्ठो रश्मीनाम् आयुर्धा अस्य् आयुर् मे धेहि वर्चोधा असि वर्चो मयि धेहि । इदम् अहम् अमुम् भ्रातृव्यम् आभ्यो दिग्भ्यो ऽस्यै दिवो ऽस्माद् अन्तरिक्षाद् अस्यै पृथिव्या अस्माद् अन्नाद्यान् निर् भजामि निर्भक्तः स यं द्विष्मः ॥ सम् ज्योतिषाऽभूवम् ऐन्द्रीम् आवृतम् अन्वावर्ते सम् अहम् प्रजया सम् मया प्रजा सम् अहꣳ रायस् पोषेण सम् मया रायस् पोषः । समिद्धो अग्ने मे दीदिहि समेद्धा ते अग्ने दीद्यासम् । वसुमान् यज्ञो वसीयान् भूयासम् अग्न आयूꣳषि पवस आ सुवोर्जम् इषं च नः । आरे बाधस्व दुच्छुनाम् ॥ अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् दधत् पोषꣳ रयिम् मयि ॥ अग्ने गृहपते सुगृहपतिर् अहं त्वया गृहपतिना भूयासꣳ सुगृहपतिर् मया त्वं गृहपतिना भूयाः शतꣳ हिमास् ताम् आशिषम् आ शासे तन्तवे ज्योतिष्मतीं ताम् आशिषम् आ शासे ऽमुष्मै ज्योतिष्मतीम् । कस् त्वा युनक्ति स त्वा वि मुञ्चत्व् ॥ अग्ने व्रतपते व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मे ऽराधि यज्ञो बभूव स आ बभूव स प्र जज्ञे स वावृधे । स देवानाम् अधिपतिर् बभूव सो अस्माꣳ अधिपतीन् करोतु वयꣳ स्याम पतयो रयीणाम् गोमाꣳ अग्ने ऽविमाꣳ अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदम् इद् अप्रमृष्यः । इडावाꣳ एषो असुर प्रजावान् दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् ॥

aganma suvaḥ suvar aganma saṃdṛśas te mā chitsi yat te tapas tasmai te mā vṛkṣi subhūr asi śreṣṭho raśmīnām āyurdhā asy āyur me dhehi varcodhā asi varco mayi dhehi | idam aham amum bhrātṛvyam ābhyo digbhyo 'syai divo 'smād antarikṣād asyai pṛthivyā asmād annādyān nir bhajāmi nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ || sam jyotiṣā'bhūvam aindrīm āvṛtam anvāvarte sam aham prajayā sam mayā prajā sam aham̐ rāyas poṣeṇa sam mayā rāyas poṣaḥ | samiddho agne me dīdihi sameddhā te agne dīdyāsam | vasumān yajño vasīyān bhūyāsam agna āyūm̐ṣi pavasa ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ | āre bādhasva ducchunām || agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam dadhat poṣam̐ rayim mayi || agne gṛhapate sugṛhapatir ahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsam̐ sugṛhapatir mayā tvaṃ gṛhapatinā bhūyāḥ śatam̐ himās tām āśiṣam ā śāse tantave jyotiṣmatīṃ tām āśiṣam ā śāse 'muṣmai jyotiṣmatīm | kas tvā yunakti sa tvā vi muñcatv || agne vratapate vratam acāriṣaṃ tad aśakaṃ tan me 'rādhi yajño babhūva sa ā babhūva sa pra jajñe sa vāvṛdhe | sa devānām adhipatir babhūva so asmām̐ adhipatīn karotu vayam̐ syāma patayo rayīṇām gomām̐ agne 'vimām̐ aśvī yajño nṛvatsakhā sadam id apramṛṣyaḥ | iḍāvām̐ eṣo asura prajāvān dīrgho rayiḥ pṛthubudhnaḥ sabhāvān ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वै समृतसोमा एवं वा एते समृतयज्ञा यद् दर्शपूर्णमासौ कस्य वाह देवा यज्ञम् आगच्छन्ति कस्य वा न बहूनां यजमानानां यो वै देवताः पूर्वः परिगृह्णाति स एनाः श्वो भूते यजते । एतद् वै देवानाम् आयतनं यद् आहवनीयः । अन्तराग्नी पशूनाम् । गार्हपत्यो मनुष्याणाम् अन्वाहार्यपचनः पितृणाम् अग्निं गृह्णाति स्व एवायतने देवताः परि गृह्णाति ताः श्वो भूते यजते व्रतेन वै मेध्यो ऽग्निर् व्रतपतिः । ब्राह्मणो व्रतभृत् । व्रतम् उपैष्यन् ब्रूयात् । अग्ने व्रतपते व्रतं चरिष्यामीति । अग्निर् वै देवानां व्रतपतिस् तस्मा एव प्रतिप्रोच्य व्रतम् आ लभते बर्हिषा पूर्णमासे व्रतम् उपैति वत्सैर् अमावास्यायाम् एतद् ध्य् एतयोर् आयतनम् उपस्तीर्यः पूर्वश् चाग्निर् अपरश् चेत्य् आहुः । मनुष्याः इन् न्वा उपस्तीर्णम् इच्छन्ति किम् उ देवा येषां नवावसानम् उपास्मिञ् छ्वो यक्ष्यमाणे देवता वसन्ति य एवं विद्वान् अग्निम् उपस्तृणाति यजमानेन ग्राम्याश् च पशवो ऽवरुध्या आरण्याश् चेत्य् आहुः । यद् ग्राम्यान् उपवसति तेन ग्राम्यान् अव रुन्द्धे यद् आरण्यस्याश्नाति तेनारण्यान् यद् अनाश्वान् उपवसेत् पितृदेवत्यः स्यात् । आरण्यस्याश्नाति । इन्द्रियम् वा आरण्यम् इन्द्रियम् एवात्मन् धत्ते यद् अनाश्वान् उपवसेत् क्षोधुकः स्यात् । यद् अश्नीयाद् रुद्रो ऽस्य पशून् अभि मन्येत । अपो ऽश्नाति तन् नेवाशितं नेवानशितम् । न क्षोधुको भवति नास्य रुद्रः पशून् अभि मन्यते वज्रो वै यज्ञः क्षुत् खलु वै मनुष्यस्य भ्रातृव्यः । यद् अनाश्वान् उपवसति वज्रेणैव साक्षात् क्षुधम् भ्रातृव्यꣳ हन्ति ॥

yathā vai samṛtasomā evaṃ vā ete samṛtayajñā yad darśapūrṇamāsau kasya vāha devā yajñam āgacchanti kasya vā na bahūnāṃ yajamānānāṃ yo vai devatāḥ pūrvaḥ parigṛhṇāti sa enāḥ śvo bhūte yajate | etad vai devānām āyatanaṃ yad āhavanīyaḥ | antarāgnī paśūnām | gārhapatyo manuṣyāṇām anvāhāryapacanaḥ pitṛṇām agniṃ gṛhṇāti sva evāyatane devatāḥ pari gṛhṇāti tāḥ śvo bhūte yajate vratena vai medhyo 'gnir vratapatiḥ | brāhmaṇo vratabhṛt | vratam upaiṣyan brūyāt | agne vratapate vrataṃ cariṣyāmīti | agnir vai devānāṃ vratapatis tasmā eva pratiprocya vratam ā labhate barhiṣā pūrṇamāse vratam upaiti vatsair amāvāsyāyām etad dhy etayor āyatanam upastīryaḥ pūrvaś cāgnir aparaś cety āhuḥ | manuṣyāḥ in nvā upastīrṇam icchanti kim u devā yeṣāṃ navāvasānam upāsmiñ chvo yakṣyamāṇe devatā vasanti ya evaṃ vidvān agnim upastṛṇāti yajamānena grāmyāś ca paśavo 'varudhyā āraṇyāś cety āhuḥ | yad grāmyān upavasati tena grāmyān ava runddhe yad āraṇyasyāśnāti tenāraṇyān yad anāśvān upavaset pitṛdevatyaḥ syāt | āraṇyasyāśnāti | indriyam vā āraṇyam indriyam evātman dhatte yad anāśvān upavaset kṣodhukaḥ syāt | yad aśnīyād rudro 'sya paśūn abhi manyeta | apo 'śnāti tan nevāśitaṃ nevānaśitam | na kṣodhuko bhavati nāsya rudraḥ paśūn abhi manyate vajro vai yajñaḥ kṣut khalu vai manuṣyasya bhrātṛvyaḥ | yad anāśvān upavasati vajreṇaiva sākṣāt kṣudham bhrātṛvyam̐ hanti ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वै श्रद्धाम् अनारभ्य यज्ञेन यजते नास्येष्टाय श्रद् दधते । अपः प्र णयति श्रद्धा वा आपः श्रद्धाम् एवारभ्य यज्ञेन यजत उभये ऽस्य देवमनुष्या इष्टाय श्रद् दधते तद् आहुर् अति वा एता वर्त्रं नेदन्त्य् अति वाचं मनो वावैता नाति नेदन्तीति मनसा प्र णयतीयं वै मनः अनयैवैनाः प्र णयत्य् अस्कन्नहविर् भवति य एवं वेद यज्ञायुधानि सम् भवति यज्ञो वै यज्ञायुधानि यज्ञम् एव तत् सम् भरति यद् एकमेकꣳ सम्भरेत् पितृदेवत्यानि स्युर् यत् सह सर्वाणि मानुषाणि द्वेद्वे सम् भरति याज्यानुवाक्ययोर् एव रूपं करोत्य् अथो मिथुनम् एव यो वै दश यज्ञायुधानि वेद मुखतो ऽस्य यज्ञः कल्पते स्फ्यः च कपालानि चाग्निहोत्रहवणी शूर्पं च कृष्णाजिनं च शम्या चोलूखलं च मुसलं च दृषच् चोपला चैतानि वै दश यज्ञायुधानि य एवं वेद मुखतो ऽस्य यज्ञः कल्पते यो वै देवेभ्यः प्रतिप्रोच्य यज्ञेन यजते जुषन्ते ऽस्य देवा हव्यम् हविर् निरुप्यमाणम् अभि मन्त्रयेताग्निꣳ होतारम् इह तꣳ हुव इति ॥ देवेभ्य एव प्रतिप्रोच्य यज्ञेन यजते जुषन्ते ऽस्य देवा हव्यम् एष वै यज्ञस्य ग्रहो गृहीत्वैव यज्ञेन यजते तद् उदित्वा वाचं यच्छति यज्ञस्य धृत्यै । अथो मनसा वै प्रजापतिर् यज्ञम् अतनुत मनसैव तद् यज्ञं तनुते रक्षसाम् अनन्ववचाराय यो वै यज्ञं योग आगते युनक्ति युङ्क्ते युञ्जानेषु कस् त्वा युनक्ति स त्वा युनक्त्व् इत्य् आह प्रजापतिर् वै कः प्रजापतिनैवैनं युनक्ति युङ्क्ते युञ्जानेषु ॥

yo vai śraddhām anārabhya yajñena yajate nāsyeṣṭāya śrad dadhate | apaḥ pra ṇayati śraddhā vā āpaḥ śraddhām evārabhya yajñena yajata ubhaye 'sya devamanuṣyā iṣṭāya śrad dadhate tad āhur ati vā etā vartraṃ nedanty ati vācaṃ mano vāvaitā nāti nedantīti manasā pra ṇayatīyaṃ vai manaḥ anayaivaināḥ pra ṇayaty askannahavir bhavati ya evaṃ veda yajñāyudhāni sam bhavati yajño vai yajñāyudhāni yajñam eva tat sam bharati yad ekamekam̐ sambharet pitṛdevatyāni syur yat saha sarvāṇi mānuṣāṇi dvedve sam bharati yājyānuvākyayor eva rūpaṃ karoty atho mithunam eva yo vai daśa yajñāyudhāni veda mukhato 'sya yajñaḥ kalpate sphyaḥ ca kapālāni cāgnihotrahavaṇī śūrpaṃ ca kṛṣṇājinaṃ ca śamyā colūkhalaṃ ca musalaṃ ca dṛṣac copalā caitāni vai daśa yajñāyudhāni ya evaṃ veda mukhato 'sya yajñaḥ kalpate yo vai devebhyaḥ pratiprocya yajñena yajate juṣante 'sya devā havyam havir nirupyamāṇam abhi mantrayetāgnim̐ hotāram iha tam̐ huva iti || devebhya eva pratiprocya yajñena yajate juṣante 'sya devā havyam eṣa vai yajñasya graho gṛhītvaiva yajñena yajate tad uditvā vācaṃ yacchati yajñasya dhṛtyai | atho manasā vai prajāpatir yajñam atanuta manasaiva tad yajñaṃ tanute rakṣasām ananvavacārāya yo vai yajñaṃ yoga āgate yunakti yuṅkte yuñjāneṣu kas tvā yunakti sa tvā yunaktv ity āha prajāpatir vai kaḥ prajāpatinaivainaṃ yunakti yuṅkte yuñjāneṣu ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापतिर् यज्ञान् असृजताग्निहोत्रं चाग्निष्टोमं च पौर्णमासीं चोक्थ्यं चामावास्यां चातिरात्रं च तान् उद् अमिमीत यावद् अग्निहोत्रम् आसीत् तावान् अग्निष्टोमो यावती पौर्णमासी तावान् उक्थ्यो यावत्य् अमावास्या तावान् अतिरात्रः । य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति यावद् अग्निष्टोमेनोपाप्नोति तावद् उपाप्नोति य एवं विद्वान् पौर्णमासीं यजते यावद् उक्थ्येनोपाप्नोति तावद् उपाप्नोति य एवं विद्वान् अमावास्यां यजते यावद् अतिरात्रेणोपाप्नोति तावद् उपाप्नोति परमेष्ठिनो वा एष यज्ञो ऽग्र आसीत् तेन स परमां काष्ठाम् अगच्छत् तेन प्रजापतिं निरवासाययत् तेन प्रजापतिः परमां काष्ठाम् अगच्छत् तेनेन्द्रं निरवासाययत् तेनेन्द्रः परमां काष्ठाम् अगच्छत् तेनाग्नीषोमौ निरवासाययत् तेनाग्नीषोमौ परमां काष्ठाम् अगच्छताम् । यः एवं विद्वान् दर्शपूर्णमासौ यजते परमाम् एव काष्ठां गच्छति यो वै प्रजातेन यज्ञेन यजते प्र प्रजया पशुभिर् मिथुनैर् जायते द्वादश मासाः संवत्सरो द्वादश द्वंद्वानि दर्शपूर्णमासयोस् तानि सम्पाद्यानीत्य् आहुः । वत्सं चोपावसृजत्य् उखां चाधि श्रयति । अव च हन्ति दृषदौ च समाहन्ति । अधि च वपते कपालानि चोप दधाति पुरोडाशं च ॥ अधिश्रयत्य् आज्यं च स्तम्बयजुश् च हरत्य् अभि च गृह्णाति वेदिं च परि गृह्णाति पत्नीं च सं नह्यति प्रोक्षणीश् चासादयत्य् आज्यं च । एतानि वै द्वादश द्वंद्वानि दर्शपूर्णमासयोस् तानि य एवꣳ सम्पाद्य यजते प्रजातेनैव यज्ञेन यजते प्र प्रजया पशुभिर् मिथुनैर् जायते ॥

prajāpatir yajñān asṛjatāgnihotraṃ cāgniṣṭomaṃ ca paurṇamāsīṃ cokthyaṃ cāmāvāsyāṃ cātirātraṃ ca tān ud amimīta yāvad agnihotram āsīt tāvān agniṣṭomo yāvatī paurṇamāsī tāvān ukthyo yāvaty amāvāsyā tāvān atirātraḥ | ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti yāvad agniṣṭomenopāpnoti tāvad upāpnoti ya evaṃ vidvān paurṇamāsīṃ yajate yāvad ukthyenopāpnoti tāvad upāpnoti ya evaṃ vidvān amāvāsyāṃ yajate yāvad atirātreṇopāpnoti tāvad upāpnoti parameṣṭhino vā eṣa yajño 'gra āsīt tena sa paramāṃ kāṣṭhām agacchat tena prajāpatiṃ niravāsāyayat tena prajāpatiḥ paramāṃ kāṣṭhām agacchat tenendraṃ niravāsāyayat tenendraḥ paramāṃ kāṣṭhām agacchat tenāgnīṣomau niravāsāyayat tenāgnīṣomau paramāṃ kāṣṭhām agacchatām | yaḥ evaṃ vidvān darśapūrṇamāsau yajate paramām eva kāṣṭhāṃ gacchati yo vai prajātena yajñena yajate pra prajayā paśubhir mithunair jāyate dvādaśa māsāḥ saṃvatsaro dvādaśa dvaṃdvāni darśapūrṇamāsayos tāni sampādyānīty āhuḥ | vatsaṃ copāvasṛjaty ukhāṃ cādhi śrayati | ava ca hanti dṛṣadau ca samāhanti | adhi ca vapate kapālāni copa dadhāti puroḍāśaṃ ca || adhiśrayaty ājyaṃ ca stambayajuś ca haraty abhi ca gṛhṇāti vediṃ ca pari gṛhṇāti patnīṃ ca saṃ nahyati prokṣaṇīś cāsādayaty ājyaṃ ca | etāni vai dvādaśa dvaṃdvāni darśapūrṇamāsayos tāni ya evam̐ sampādya yajate prajātenaiva yajñena yajate pra prajayā paśubhir mithunair jāyate ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवो ऽसि ध्रुवो ऽहꣳ सजातेषु भूयासम् इत्य् आह ध्रुवान् एवैनान् कुरुते । उग्रो ऽस्य् उग्रो ऽहꣳ सजातेषु भूयासम् इत्य् आहाप्रतिवादिन एवैनान् कुरुते । अभिभूर् अस्य् अभिभूर् अहꣳ सजातेषु भूयासम् इत्य् आह य एवैनम् प्रत्युत्पिपीते तम् उपास्यते युनज्मि त्वा ब्रह्मणा दैव्येनेत्य् आहैष वा अग्नेर् योगस् तेन एवैनं युनक्ति यज्ञस्य वै समृद्धेन देवाः सुवर्गं लोकम् आयन् यज्ञस्य व्यृद्धेनासुरान् परा भावयन् यन् मे अग्ने अस्य यज्ञस्य रिष्याद् इत्य् आह यज्ञस्यैव तत् समृद्धेन यजमानः सुवर्गं लोकम् एति यज्ञस्य व्यृद्धेन भ्रातृव्यान् परा भावयति । अग्निहोत्रम् एताभिर् व्याहृतीभिर् उप सादयेद् यज्ञमुखं वा अग्निहोत्रम् ब्रह्मैता व्याहृतयो यज्ञमुख एव ब्रह्म कुरुते संवत्सरे पर्यागत एताभिर् एवोप सादयेद् ब्रह्मणैवोभयतः संवत्सरम् परि गृह्णाति दर्शपूर्णमासौ चातुर्मास्यान्य् आलभमान एताभिर् व्याहृतीभिर् हवीꣳष्य् आ सादयेद् यज्ञमुखं वै दर्शपूर्णमासौ चातुर्मास्यानि ब्रह्मैता व्याहृतयो यज्ञमुख एव ब्रह्म कुरुते संवत्सरे पर्यागत एताभिर् एवा सादयेद् ब्रह्मणैवोभयतः संवत्सरम् परि गृह्णाति यद् वै यज्ञस्य साम्ना क्रियते राष्ट्रम् यज्ञस्याऽऽशीर् गच्छति यद् ऋचा विशं यज्ञस्याऽऽशीर् गच्छत्य् अथ ब्राह्मणो ऽनाशीर्केण यज्ञेन यजते सामिधेनीर् अनुवक्ष्यन्न् एता व्याहृतीः पुरस्ताद् दध्याद् ब्रह्मैव प्रतिपदं कुरुते तथा ब्राह्मणः साशीर्केण यज्ञेन यजते यं कामयेत यजमानम् भ्रातृव्यम् अस्य यज्ञस्याऽऽशीर् गच्छेद् इति तस्यैता व्याहृतीः पुरोऽनुवाक्यायां दध्याद् भ्रातृव्यदेवत्या वै पुरोऽनुवाक्या भ्रातृव्यम् एवास्य यज्ञस्य आशीर् गच्छति यान् कामयेत यजमानान्त् समावत्य् एनान् यज्ञस्याऽऽशीर् गच्छेद् इति तेषाम् एता व्याहृतीः पुरोऽनुवाक्याया अर्धर्च एकां दध्याद् याज्यायै पुरस्ताद् एकां याज्याया अर्धर्च एकां तथैनान्त् समावती यज्ञस्याशीर् गच्छति यथा वै पर्जन्यः सुवृष्टं वर्षत्य् एवं यज्ञो यजमानस्य वर्षति स्थलयोदकम् परिगृह्णन्त्य् आशिषा यज्ञं यजमानः परि गृह्णाति मनो ऽसि प्राजापत्यम् ॥ मनसा मा भूतेना ऽऽविशेत्य् आह मनो वै प्राजापत्यम् प्रजापत्यो यज्ञो मन एव यज्ञम् आत्मन् धत्ते वाग् अस्य् ऐन्द्री सपत्नक्षयणी वाचा मेन्द्रियेणाऽऽ विशेत्य् आहैन्द्री वै वाग् वाचम् एवैन्द्रीम् आत्मन् धत्ते ॥

dhruvo 'si dhruvo 'ham̐ sajāteṣu bhūyāsam ity āha dhruvān evainān kurute | ugro 'sy ugro 'ham̐ sajāteṣu bhūyāsam ity āhāprativādina evainān kurute | abhibhūr asy abhibhūr aham̐ sajāteṣu bhūyāsam ity āha ya evainam pratyutpipīte tam upāsyate yunajmi tvā brahmaṇā daivyenety āhaiṣa vā agner yogas tena evainaṃ yunakti yajñasya vai samṛddhena devāḥ suvargaṃ lokam āyan yajñasya vyṛddhenāsurān parā bhāvayan yan me agne asya yajñasya riṣyād ity āha yajñasyaiva tat samṛddhena yajamānaḥ suvargaṃ lokam eti yajñasya vyṛddhena bhrātṛvyān parā bhāvayati | agnihotram etābhir vyāhṛtībhir upa sādayed yajñamukhaṃ vā agnihotram brahmaitā vyāhṛtayo yajñamukha eva brahma kurute saṃvatsare paryāgata etābhir evopa sādayed brahmaṇaivobhayataḥ saṃvatsaram pari gṛhṇāti darśapūrṇamāsau cāturmāsyāny ālabhamāna etābhir vyāhṛtībhir havīm̐ṣy ā sādayed yajñamukhaṃ vai darśapūrṇamāsau cāturmāsyāni brahmaitā vyāhṛtayo yajñamukha eva brahma kurute saṃvatsare paryāgata etābhir evā sādayed brahmaṇaivobhayataḥ saṃvatsaram pari gṛhṇāti yad vai yajñasya sāmnā kriyate rāṣṭram yajñasyā''śīr gacchati yad ṛcā viśaṃ yajñasyā''śīr gacchaty atha brāhmaṇo 'nāśīrkeṇa yajñena yajate sāmidhenīr anuvakṣyann etā vyāhṛtīḥ purastād dadhyād brahmaiva pratipadaṃ kurute tathā brāhmaṇaḥ sāśīrkeṇa yajñena yajate yaṃ kāmayeta yajamānam bhrātṛvyam asya yajñasyā''śīr gacched iti tasyaitā vyāhṛtīḥ puro'nuvākyāyāṃ dadhyād bhrātṛvyadevatyā vai puro'nuvākyā bhrātṛvyam evāsya yajñasya āśīr gacchati yān kāmayeta yajamānānt samāvaty enān yajñasyā''śīr gacched iti teṣām etā vyāhṛtīḥ puro'nuvākyāyā ardharca ekāṃ dadhyād yājyāyai purastād ekāṃ yājyāyā ardharca ekāṃ tathainānt samāvatī yajñasyāśīr gacchati yathā vai parjanyaḥ suvṛṣṭaṃ varṣaty evaṃ yajño yajamānasya varṣati sthalayodakam parigṛhṇanty āśiṣā yajñaṃ yajamānaḥ pari gṛhṇāti mano 'si prājāpatyam || manasā mā bhūtenā ''viśety āha mano vai prājāpatyam prajāpatyo yajño mana eva yajñam ātman dhatte vāg asy aindrī sapatnakṣayaṇī vācā mendriyeṇā'' viśety āhaindrī vai vāg vācam evaindrīm ātman dhatte ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वै सप्तदशम् प्रजापतिं यज्ञम् अन्वायत्तं वेद प्रति यज्ञेन तिष्ठति न यज्ञाद् भ्रꣳशते । आ श्रावयेति चतुरक्षरम् अस्तु श्रौषड् इति चतुरक्षरं यजेति द्व्यक्षरं ये यजामह इति पञ्चाक्षरं द्व्यक्षरो वषट्कारः । एष वै सप्तदशः प्रजापतिर् यज्ञम् अन्वायत्तः । य एवं वेद प्रति यज्ञेन तिष्ठत् न यज्ञाद् भ्रꣳशते यो वै यज्ञस्य प्रायणम् प्रतिष्ठाम् उदयनं वेद प्रतिष्ठितेनारिष्टेन यज्ञेन सꣳस्थां गच्छति । आ श्रावयास्तु श्रौषड् यज ये यजामहे वषट्कार एतद् वै यज्ञस्य प्रायणम् एषा प्रतिष्ठैतद् उदयनम् । य एवं वेद प्रतिष्ठितेनारिष्टेन यज्ञेन सꣳस्थां गच्छति यो वै सूनृतायै दोहं वेद दुह एवैनाम् । यज्ञो वै सूनृता । आ श्रावयेत्येवैनाम् अह्वत् । अस्तु श्रौषड् इत्य् { उपावास्राग् ^ उपावास्राज् } यजेत्य् उद् अनैषीत् । ये यजामह इत्य् उपासदत् । वषट्कारेण दोग्धि । एष वै सूनृतायै दोहः । य एवं वेद दुह एवैनाम् । देवा वै सत्त्रम् आसत तेषां दिशो ऽदस्यन् त एताम् आर्द्राम् पङ्क्तिम् अपश्यन्न् आ श्रावयेति पुरोवातम् अजनयन्न् अस्तु श्रौषड् इत्य् अभ्रꣳ सम् अप्लावयन् यजेति विद्युतम् अजनयन् ये यजामह इति प्रावर्षयन् अभ्य् अस्तनयन् वषट्कारेण ततो वै तेभ्यो दिशः प्राप्यायन्त य एवं वेद प्रास्मै दिशः प्यायन्ते प्रजापतिं त्वो वेद प्रजापतिस् त्वं वेद यम् प्रजापतिर् वेद स पुण्यो भवति । एष वै छन्दस्यः प्रजापतिर् आ श्रावयास्तु श्रौषड् यज ये यजामहे वषट्कारः । य एवं वेद पुण्यो भवति वसन्तम् ऋतूनाम् प्रीणामीत्य् आह । ऋतवो वै प्रयाजाः । ऋतून् एव प्रीणाति ते ऽस्मै प्रीता यथापूर्वं कल्पन्ते कल्पन्ते ऽस्मा ऋतवो य एवं वेद । अग्नीषोमयोर् अहं देवयज्यया चक्षुष्मान् भूयासम् इत्य् आह । अग्नीषोमाभ्यां वै यज्ञश् चक्षुष्मान् ताभ्याम् एव चक्षुर् आत्मन् धत्ते । अग्नेर् अहं देवयज्ययान्नादो भूयासम् इत्य् आह । अग्निर् वै देवानाम् अन्नादस् तेनैव अन्नाद्यम् आत्मन् धत्ते दब्धिरस्य् अदब्धो भूयासम् अमुं दभेयम् इत्य् आह । एतया वै दब्ध्या देवा असुरान् अदभ्नुवन् तयैव भ्रातृव्यं दभ्नोति । अग्नीषोमयोर् अहं देवयज्यया वृत्रहा भूयासम् इत्य् आह । अग्नीषोमाभ्यां वा इन्द्रो वृत्रम् अहन् ताभ्याम् एव भ्रातृव्यꣳ स्तृणुते । इन्द्राग्नियोर् अहं देवयज्ययेन्द्रियाव्यन्नादो भूयासम् इत्य् आह । इन्द्रियाव्य् एवान्नादो भवति । इन्द्रस्य अहं देवयज्ययेन्द्रियावी भूयासम् इत्य् आह । इन्द्रियाव्य् एव भवति महेन्द्रस्याहं देवयज्यया जेमानम् महिमानं गमेयम् इत्य् आह जेमानम् एव महिमानं गच्छति । अग्नेः स्विष्टकृतो ऽहं देवयज्ययायुष्मान् यज्ञेन प्रतिष्ठां गमेयम् इत्य् आह । आयुर् एवात्मन् धत्ते प्रति यज्ञेन तिष्ठति

yo vai saptadaśam prajāpatiṃ yajñam anvāyattaṃ veda prati yajñena tiṣṭhati na yajñād bhram̐śate | ā śrāvayeti caturakṣaram astu śrauṣaḍ iti caturakṣaraṃ yajeti dvyakṣaraṃ ye yajāmaha iti pañcākṣaraṃ dvyakṣaro vaṣaṭkāraḥ | eṣa vai saptadaśaḥ prajāpatir yajñam anvāyattaḥ | ya evaṃ veda prati yajñena tiṣṭhat na yajñād bhram̐śate yo vai yajñasya prāyaṇam pratiṣṭhām udayanaṃ veda pratiṣṭhitenāriṣṭena yajñena sam̐sthāṃ gacchati | ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāra etad vai yajñasya prāyaṇam eṣā pratiṣṭhaitad udayanam | ya evaṃ veda pratiṣṭhitenāriṣṭena yajñena sam̐sthāṃ gacchati yo vai sūnṛtāyai dohaṃ veda duha evainām | yajño vai sūnṛtā | ā śrāvayetyevainām ahvat | astu śrauṣaḍ ity { upāvāsrāg ^ upāvāsrāj } yajety ud anaiṣīt | ye yajāmaha ity upāsadat | vaṣaṭkāreṇa dogdhi | eṣa vai sūnṛtāyai dohaḥ | ya evaṃ veda duha evainām | devā vai sattram āsata teṣāṃ diśo 'dasyan ta etām ārdrām paṅktim apaśyann ā śrāvayeti purovātam ajanayann astu śrauṣaḍ ity abhram̐ sam aplāvayan yajeti vidyutam ajanayan ye yajāmaha iti prāvarṣayan abhy astanayan vaṣaṭkāreṇa tato vai tebhyo diśaḥ prāpyāyanta ya evaṃ veda prāsmai diśaḥ pyāyante prajāpatiṃ tvo veda prajāpatis tvaṃ veda yam prajāpatir veda sa puṇyo bhavati | eṣa vai chandasyaḥ prajāpatir ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāraḥ | ya evaṃ veda puṇyo bhavati vasantam ṛtūnām prīṇāmīty āha | ṛtavo vai prayājāḥ | ṛtūn eva prīṇāti te 'smai prītā yathāpūrvaṃ kalpante kalpante 'smā ṛtavo ya evaṃ veda | agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam ity āha | agnīṣomābhyāṃ vai yajñaś cakṣuṣmān tābhyām eva cakṣur ātman dhatte | agner ahaṃ devayajyayānnādo bhūyāsam ity āha | agnir vai devānām annādas tenaiva annādyam ātman dhatte dabdhirasy adabdho bhūyāsam amuṃ dabheyam ity āha | etayā vai dabdhyā devā asurān adabhnuvan tayaiva bhrātṛvyaṃ dabhnoti | agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā vṛtrahā bhūyāsam ity āha | agnīṣomābhyāṃ vā indro vṛtram ahan tābhyām eva bhrātṛvyam̐ stṛṇute | indrāgniyor ahaṃ devayajyayendriyāvyannādo bhūyāsam ity āha | indriyāvy evānnādo bhavati | indrasya ahaṃ devayajyayendriyāvī bhūyāsam ity āha | indriyāvy eva bhavati mahendrasyāhaṃ devayajyayā jemānam mahimānaṃ gameyam ity āha jemānam eva mahimānaṃ gacchati | agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ity āha | āyur evātman dhatte prati yajñena tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रं वो विश्वतस् परि हवामहे जनेभ्यः । अस्माकम् अस्तु केवलः ॥ इन्द्रं नरो नेमधिता हवन्ते यत् पार्या युनजते धियस् ताः । शूरो नृषाता शवसश् चकान आ गोमति व्रजे भजा त्वं नः ॥ इन्द्रियाणि शतक्रतो या ते जनेषु पञ्चसु । इन्द्र तानि त आ वृणे ॥ अनु ते दायि मह इन्द्रियाय सत्रा ते विश्वम् अनु वृत्रहत्ये । अनु क्षत्रम् अनु सहो यजत्रेन्द्र देवेभिर् अनु ते नृषह्ये ॥ आ यस्मिन्त् सप्त वासवास् तिष्ठन्ति स्वारुहो यथा । ऋषिर् ह दीर्घश्रुत्तम इन्द्रस्य घर्मो अतिथिः ॥ आमासु पक्वम् ऐरय आ सूर्यꣳ रोहयो दिवि । घर्मं न सामन् तपता सुवृक्तिभिर् जुष्टं गिर्वणसे गिरः ॥ इन्द्रम् इद् गाथिनो बृहद् इन्द्रम् अर्केभिर् अर्किणः । इन्द्रं वाणीर् अनूषत ॥ गायन्ति त्वा गायत्रिणः अर्चन्त्य् अर्कम् अर्किणः । ब्रह्माणस् त्वा शतक्रतव् उद् वꣳशम् इव येमिरे ॥ अꣳहोमुचे प्र भरेमा मनीषाम् ओषिष्ठदाव्ने सुमतिं गृणानाः । इदम् इन्द्र प्रति हव्यं गृभाय सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥ विवेष यन् मा धिषणा जजान स्तवै पुरा पार्याद् इन्द्रम् अह्नः । अꣳहसो यत्र पीपरद् यथा नो नावेव यान्तम् उभये हवन्ते ॥ प्र सम्राजम् प्रथमम् अध्वराणाम् अꣳहोमुचं वृषभं यज्ञियानाम् । अपां नपातम् अश्विना हयन्तम् अस्मिन् नर इन्द्रियं धत्तम् ओजः ॥ वि न इन्द्र मृधो जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः । अधस्पदं तम् ईं कृधि यो अस्माꣳ अभिदासति ॥ इन्द्र क्षत्रम् अभि वामम् ओजो ऽजायथा वृषभ चर्षणीनाम् । अपानुदो जनम् अमित्रयन्तम् उरुं देवेभ्यो अकृणोर् उ लोकम् ॥ मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः परावतः आ जगामा परस्याः । सृकꣳ सꣳशाय पविम् इन्द्र तिग्मं वि शत्रून् ताढि वि मृधो नुदस्व ॥ वि शत्रून् वि मृधो नुद वि वृत्रस्य हनू रुज । वि मन्युम् इन्द्र भामितो ऽमित्रस्याभिदासतः ॥ त्रातारम् इन्द्रम् अवितारम् इन्द्रꣳ हवेहवे सुहवꣳ शूरम् इन्द्रम् । हुवे नु शक्रम् पुरुहूतम् इन्द्रꣳ स्वस्ति नो मघवा धात्व् इन्द्रः ॥ मा ते अस्याम् सहसावन् परिष्टाव् अघाय भूम हरिवः परादै । त्रायस्व नो ऽवृकेभिर् वरूथैस् तव प्रियासः सूरिषु स्याम ॥ अनवस् ते रथम् अश्वाय तक्षन् त्वष्टा वज्रम् पुरुहूत द्युमन्तम् । ब्रह्माण इन्द्रम् महयन्तो अर्कैर् अवर्धयन्न् अहये हन्तवा उ ॥ वृष्णे यत् ते वृषणो अर्कम् अर्चान् इन्द्र ग्रावाणो अदितिः सजोषाः । अनश्वासो ये पवयो ऽरथा इन्द्रेषिता अभ्यवर्तन्त दस्यून् ॥

indraṃ vo viśvatas pari havāmahe janebhyaḥ | asmākam astu kevalaḥ || indraṃ naro nemadhitā havante yat pāryā yunajate dhiyas tāḥ | śūro nṛṣātā śavasaś cakāna ā gomati vraje bhajā tvaṃ naḥ || indriyāṇi śatakrato yā te janeṣu pañcasu | indra tāni ta ā vṛṇe || anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvam anu vṛtrahatye | anu kṣatram anu saho yajatrendra devebhir anu te nṛṣahye || ā yasmint sapta vāsavās tiṣṭhanti svāruho yathā | ṛṣir ha dīrghaśruttama indrasya gharmo atithiḥ || āmāsu pakvam airaya ā sūryam̐ rohayo divi | gharmaṃ na sāman tapatā suvṛktibhir juṣṭaṃ girvaṇase giraḥ || indram id gāthino bṛhad indram arkebhir arkiṇaḥ | indraṃ vāṇīr anūṣata || gāyanti tvā gāyatriṇaḥ arcanty arkam arkiṇaḥ | brahmāṇas tvā śatakratav ud vam̐śam iva yemire || am̐homuce pra bharemā manīṣām oṣiṣṭhadāvne sumatiṃ gṛṇānāḥ | idam indra prati havyaṃ gṛbhāya satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ || viveṣa yan mā dhiṣaṇā jajāna stavai purā pāryād indram ahnaḥ | am̐haso yatra pīparad yathā no nāveva yāntam ubhaye havante || pra samrājam prathamam adhvarāṇām am̐homucaṃ vṛṣabhaṃ yajñiyānām | apāṃ napātam aśvinā hayantam asmin nara indriyaṃ dhattam ojaḥ || vi na indra mṛdho jahi nīcā yaccha pṛtanyataḥ | adhaspadaṃ tam īṃ kṛdhi yo asmām̐ abhidāsati || indra kṣatram abhi vāmam ojo 'jāyathā vṛṣabha carṣaṇīnām | apānudo janam amitrayantam uruṃ devebhyo akṛṇor u lokam || mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ parāvataḥ ā jagāmā parasyāḥ | sṛkam̐ sam̐śāya pavim indra tigmaṃ vi śatrūn tāḍhi vi mṛdho nudasva || vi śatrūn vi mṛdho nuda vi vṛtrasya hanū ruja | vi manyum indra bhāmito 'mitrasyābhidāsataḥ || trātāram indram avitāram indram̐ havehave suhavam̐ śūram indram | huve nu śakram puruhūtam indram̐ svasti no maghavā dhātv indraḥ || mā te asyām sahasāvan pariṣṭāv aghāya bhūma harivaḥ parādai | trāyasva no 'vṛkebhir varūthais tava priyāsaḥ sūriṣu syāma || anavas te ratham aśvāya takṣan tvaṣṭā vajram puruhūta dyumantam | brahmāṇa indram mahayanto arkair avardhayann ahaye hantavā u || vṛṣṇe yat te vṛṣaṇo arkam arcān indra grāvāṇo aditiḥ sajoṣāḥ | anaśvāso ye pavayo 'rathā indreṣitā abhyavartanta dasyūn ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.