Vidyanatha: Prataparudriya 4

एषां स्थायिभावाः--- रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा । जुगुप्साविस्मयशमाः स्थायिभावा नव क्रमात्

eṣāṃ sthāyibhāvāḥ--- ratirhāsaśca śokaśca krodhotsāhau bhayaṃ tathā / jugupsāvismayaśamāḥ sthāyibhāvā nava kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विभावः--- विभावः कथ्यते तत्र रसोत्पादनकारणम् । आलम्बनोद्दीपनात्मा स द्विधा परिकीर्त्यते

atha vibhāvaḥ--- vibhāvaḥ kathyate tatra rasotpādanakāraṇam / ālambanoddīpanātmā sa dvidhā parikīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुभावः-- कार्यभूतो ऽनुभावः स्यात् कटाक्षादिः शरीरजः

athānubhāvaḥ-- kāryabhūto 'nubhāvaḥ syāt kaṭākṣādiḥ śarīrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सात्त्विकभावाः--- परगतसुखादिभावनाभावितान्तः करणत्वं सत्त्वम् । ततो भवाः सात्त्विकाः । स्तम्भः प्रलयरोमाञ्चौ स्वेदो वैवर्ण्यवेपथू । अश्रु वैस्वर्यमित्यष्टौ सात्त्विकाः परिकीर्तिताः

atha sāttvikabhāvāḥ--- paragatasukhādibhāvanābhāvitāntaḥ karaṇatvaṃ sattvam / tato bhavāḥ sāttvikāḥ / stambhaḥ pralayaromāñcau svedo vaivarṇyavepathū / aśru vaisvaryamityaṣṭau sāttvikāḥ parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्यभिचारिभावाः--- निर्वेदग्लानिशङ्काख्यास्तथासूयामदश्रमाः । आलस्यं चैव दैन्यं च चिन्ता मोहः स्मृतिर्धृतिः

atha vyabhicāribhāvāḥ--- nirvedaglāniśaṅkākhyāstathāsūyāmadaśramāḥ / ālasyaṃ caiva dainyaṃ ca cintā mohaḥ smṛtirdhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जडता तथा । गर्वो विषाद औत्सुक्यं निद्रापस्मार एव च

vrīḍā capalatā harṣa āvego jaḍatā tathā / garvo viṣāda autsukyaṃ nidrāpasmāra eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तिर्विबोधो ऽमर्षश्चाप्यवहित्थमथोग्रता । मतिर्व्याधिस्तथोन्मादस्तथा मरणमेव च

suptirvibodho 'marṣaścāpyavahitthamathogratā / matirvyādhistathonmādastathā maraṇameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रासश्चैव वितर्कश्च विज्ञेया व्यभिचारिणः । त्रयस्त्रिंशदमी भावा रसस्य सहकारिणः

trāsaścaiva vitarkaśca vijñeyā vyabhicāriṇaḥ / trayastriṃśadamī bhāvā rasasya sahakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संभोगविषय इच्छाविशेषो रतिः । यथा--- शृङ्गारैकरसः स्मरो ऽस्तु जगदानन्दैकनिष्यन्दभू- रिन्दुस्तिष्ठतु विभ्रमैकवसतिर्जागर्तु पुष्पाकरः । सन्त्वन्ये ऽपि गुणप्रिसादितदृशः किं तैरशेषोन्नतो जातः काकतिवल्लभो मम पतिः कामस्य कामोत्सवः

tatra saṃbhogaviṣaya icchāviśeṣo ratiḥ / yathā--- śṛṅgāraikarasaḥ smaro 'stu jagadānandaikaniṣyandabhū- rindustiṣṭhatu vibhramaikavasatirjāgartu puṣpākaraḥ / santvanye 'pi guṇaprisāditadṛśaḥ kiṃ tairaśeṣonnato jātaḥ kākativallabho mama patiḥ kāmasya kāmotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकृतिदर्शनादिजन्यो मनोविकारो हासः । यथा--- बिभ्राणान् कबरीर्धृताञ्जनदृशः कृत्वा कुचौ कृत्रिमौ स्त्रीवेषान् निशि काकतीन्द्रनगरे प्रच्छन्नरूपान् नृपान् । दृष्ट्वा क्षौममपास्य वक्षसि कुचावाकृष्य नीवीस्पृशो ही ही कष्टमिति त्यजन्ति विपणिश्रेणीषु धूर्ता विटाः

vikṛtidarśanādijanyo manovikāro hāsaḥ / yathā--- bibhrāṇān kabarīrdhṛtāñjanadṛśaḥ kṛtvā kucau kṛtrimau strīveṣān niśi kākatīndranagare pracchannarūpān nṛpān / dṛṣṭvā kṣaumamapāsya vakṣasi kucāvākṛṣya nīvīspṛśo hī hī kaṣṭamiti tyajanti vipaṇiśreṇīṣu dhūrtā viṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टजनवियोगादिनाऽत्मनि दुः खातिभूमिः शोकः । यथा--- धातर्निष्करुणो ऽसि शिक्षयसि किं वन्यां शरीरस्थितिं तत्तादृग्विभवा गृहाः क्व नु गताः स्थानं मरुः कल्पितम् । हा नाथाः पतिताः प्रतापनृपतेः क्रोधार्चिषीति द्विषद्- योषाणां तदनूपमश्रुभिरहो जातं स्थलं मारवम्

iṣṭajanaviyogādinā'tmani duḥ khātibhūmiḥ śokaḥ / yathā--- dhātarniṣkaruṇo 'si śikṣayasi kiṃ vanyāṃ śarīrasthitiṃ tattādṛgvibhavā gṛhāḥ kva nu gatāḥ sthānaṃ maruḥ kalpitam / hā nāthāḥ patitāḥ pratāpanṛpateḥ krodhārciṣīti dviṣad- yoṣāṇāṃ tadanūpamaśrubhiraho jātaṃ sthalaṃ māravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुकृतापचारेण मनः प्रज्वलनं क्रोधः । यथा--- रे रे सेवण ! कस्तवायमनिदंपूर्वो ऽद्य गर्वो महान् उत्तीर्णा किल येन गौतमनदी प्राप्तो ऽसि मृत्योर्मुखम् । एषा काकतिवीररुद्र इति किं नाश्रावि सप्ताक्षरी प्रक्षुभ्यत्प्रतिपक्षपार्थिवमहाभूतग्रहोच्चाटनी

śatrukṛtāpacāreṇa manaḥ prajvalanaṃ krodhaḥ / yathā--- re re sevaṇa ! kastavāyamanidaṃpūrvo 'dya garvo mahān uttīrṇā kila yena gautamanadī prāpto 'si mṛtyormukham / eṣā kākativīrarudra iti kiṃ nāśrāvi saptākṣarī prakṣubhyatpratipakṣapārthivamahābhūtagrahoccāṭanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकोत्तरेषु कार्येषु स्थेयान् प्रयत्न उत्साहः । यथा--- क्षुब्धेष्वब्धिषु संभ्रमात् त्रिभुवनग्रासेच्छया सर्वतः संनद्धेष्वपि पर्वतेषु परितो गण्डोपलान् वर्षितुम् । शक्ता एव वयं निवारणविधौ क्षुद्रक्षमाभृज्जये श्लाघा नः कियतीति काकतिविभोर्गर्जन्ति सैन्ये भटाः

lokottareṣu kāryeṣu stheyān prayatna utsāhaḥ / yathā--- kṣubdheṣvabdhiṣu saṃbhramāt tribhuvanagrāsecchayā sarvataḥ saṃnaddheṣvapi parvateṣu parito gaṇḍopalān varṣitum / śaktā eva vayaṃ nivāraṇavidhau kṣudrakṣamābhṛjjaye ślāghā naḥ kiyatīti kākativibhorgarjanti sainye bhaṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौद्रसंदर्शनादिभिरनर्थाशङ्कनं भयम् । यथा--- दूरादाकर्ण्य विश्वप्रसृमरमहसो वीररुद्रस्य जैत्र- प्रस्थानारनमेरीनिनदमरिनृपाः पूर्णकर्णज्वरार्ताः । आरुह्याद्रीन् विशन्तो गहनमतिमहत् कण्टकाकृष्टकेशास् त्रायध्वं मुञ्चतेति प्रतिनृपतिधिया पादपान् प्रार्थयन्ते

raudrasaṃdarśanādibhiranarthāśaṅkanaṃ bhayam / yathā--- dūrādākarṇya viśvaprasṛmaramahaso vīrarudrasya jaitra- prasthānāranamerīninadamarinṛpāḥ pūrṇakarṇajvarārtāḥ / āruhyādrīn viśanto gahanamatimahat kaṇṭakākṛṣṭakeśās trāyadhvaṃ muñcateti pratinṛpatidhiyā pādapān prārthayante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थानां दोषसंदर्शनादिभिर्गर्हणा जुगुप्सा । यथा--- विष्वङ्मस्तिष्कपङ्के महति निपतितोच्छूनमातङ्गदेह- श्रेणीलब्धप्रचाराः प्रवहदुरुवसामज्जरक्तप्रवाहाः । राशीभूतास्थिकूटस्थपुटितनिकटा निस्सरद्विस्रगन्धाः कुर्वन्त्यायोधनोर्व्यो भयमवनिभृतां वीररुद्रेण सृष्टाः

arthānāṃ doṣasaṃdarśanādibhirgarhaṇā jugupsā / yathā--- viṣvaṅmastiṣkapaṅke mahati nipatitocchūnamātaṅgadeha- śreṇīlabdhapracārāḥ pravahaduruvasāmajjaraktapravāhāḥ / rāśībhūtāsthikūṭasthapuṭitanikaṭā nissaradvisragandhāḥ kurvantyāyodhanorvyo bhayamavanibhṛtāṃ vīrarudreṇa sṛṣṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूर्वार्थसंदर्शनाच्चित्तविस्तारो विस्मयः । यथा--- औन्नत्यं महदन्यदेव महितः को ऽप्येष गम्भीरिमा काप्यन्या सरणिः प्रतापयशसोरन्यैव बाह्वोः प्रथा । सर्वं नूतनमेव रुद्रनृपतेर्जाने न तन्निर्मितौ सामग्री चतुराननेन कियती कीदृक्क्रमा कल्पिता

apūrvārthasaṃdarśanāccittavistāro vismayaḥ / yathā--- aunnatyaṃ mahadanyadeva mahitaḥ ko 'pyeṣa gambhīrimā kāpyanyā saraṇiḥ pratāpayaśasoranyaiva bāhvoḥ prathā / sarvaṃ nūtanameva rudranṛpaterjāne na tannirmitau sāmagrī caturānanena kiyatī kīdṛkkramā kalpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमो वैराग्यादिना निर्विकारचित्तत्वम् । यथा--- किं लब्धं चतुराननेन महतीमायुष्प्रथां गच्छता लब्ध्वा संपदमप्यनन्यसुगमामिन्द्रेण किं वा कृतम् । इत्यस्तान्तरुपप्लवाः सुकृतिनो नो जानते बाह्यम् अप्यद्योपप्लवमन्ध्रनाथतिलके विश्वंभरां बिभ्रति

śamo vairāgyādinā nirvikāracittatvam / yathā--- kiṃ labdhaṃ caturānanena mahatīmāyuṣprathāṃ gacchatā labdhvā saṃpadamapyananyasugamāmindreṇa kiṃ vā kṛtam / ityastāntarupaplavāḥ sukṛtino no jānate bāhyam apyadyopaplavamandhranāthatilake viśvaṃbharāṃ bibhrati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शृङ्गारस्यालम्बनविभावो यथा--- लावण्यैकखनिर्विधातृरचनाशिल्पप्रतिज्ञावधिः शृङ्गारप्रतिभूर्विलासविपणिः कन्दर्पघण्टापथः । नारीणांमधिदेवता च तरुणी सेयं किमन्यैर्गुणैर् अस्या मन्मथमन्मथः प्रियतमः श्रीवीररुद्रो नृपः

atha śṛṅgārasyālambanavibhāvo yathā--- lāvaṇyaikakhanirvidhātṛracanāśilpapratijñāvadhiḥ śṛṅgārapratibhūrvilāsavipaṇiḥ kandarpaghaṇṭāpathaḥ / nārīṇāṃmadhidevatā ca taruṇī seyaṃ kimanyairguṇair asyā manmathamanmathaḥ priyatamaḥ śrīvīrarudro nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्दीपनविभावो यथा--- उरोमात्रोत्सेधं भवदपि विलासैरभिनवै- मृगाक्ष्यास्तरुण्यं त्रिभुवनमिदं व्याकुलयति । स्तनाभोगस्फीतं यदि किल भवेत् का खलु कथा भवित्री किं वान्यद्विजितमखिलं पुष्पधनुषा

uddīpanavibhāvo yathā--- uromātrotsedhaṃ bhavadapi vilāsairabhinavai- mṛgākṣyāstaruṇyaṃ tribhuvanamidaṃ vyākulayati / stanābhogasphītaṃ yadi kila bhavet kā khalu kathā bhavitrī kiṃ vānyadvijitamakhilaṃ puṣpadhanuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभावो यथा--- स्मरस्मेरान् मन्दस्मितमधुरसौरभ्यसुभगान् मनाग्व्रीडाजाड्यान् प्रणयरसकल्लोलभरितान् । कृतानेकस्कन्धान् मनसिजसहस्राणि सृजतः कटाक्षान् वामाक्षी किरति परितो रुद्रनृपतिम्

anubhāvo yathā--- smarasmerān mandasmitamadhurasaurabhyasubhagān manāgvrīḍājāḍyān praṇayarasakallolabharitān / kṛtānekaskandhān manasijasahasrāṇi sṛjataḥ kaṭākṣān vāmākṣī kirati parito rudranṛpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भः स्यान्निष्क्रियाङ्गत्वं रागभीत्यादिसंभवम् । यथा--- काऐपुरेत्थिआओ पेख्खंतीओ णरेंदकंदप्पं । मअणसरुक्किणणाओ विअ ट्ठिआ णिच्चऌअंगीओ

stambhaḥ syānniṣkriyāṅgatvaṃ rāgabhītyādisaṃbhavam / yathā--- kāaipuretthiāo pekhkhaṃtīo ṇareṃdakaṃdappaṃ / maaṇasarukkiṇaṇāo via ṭṭhiā ṇiccaḷaṃgīo

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलयः सुखदुःखाद्यैर्गाढमिन्द्रियमूर्च्छनम्

pralayaḥ sukhaduḥkhādyairgāḍhamindriyamūrcchanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- जिअमअणरूवसारो सहि एसो वीररुद्दणिवचंदो । जं दठ्ठूण णिमज्जै मुच्छाए इंदिअग्गामो

yathā--- jiamaaṇarūvasāro sahi eso vīraruddaṇivacaṃdo / jaṃ daṭhṭhūṇa ṇimajjai mucchāe iṃdiaggāmo

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखाद्यतिशयाञ्जाता रोमाञ्चो रोमविक्रिया । रागरोषभयादिभ्यो वेपथुर्गात्रकम्पनम्

sukhādyatiśayāñjātā romāñco romavikriyā / rāgaroṣabhayādibhyo vepathurgātrakampanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोरुदाहरणं यथा--- अदैआलिङ्गणणिभ्भकंपा अ वहू विओअजिण्णंगी । उग्गिरै अंतरट्ठिदमअणसरे पुलअचम्मेण

dvayorudāharaṇaṃ yathā--- adaiāliṅgaṇaṇibhbhakaṃpā a vahū vioajiṇṇaṃgī / uggirai aṃtaraṭṭhidamaaṇasare pulaacammeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वपुर्जलोद्गमः स्वेदो रतिधर्मश्रमादिभिः । यथा--- शृण्वती प्रियसंदेशं प्रेयसः काकतीशितुः । स्मरराज्याभिषिक्तेव स्विन्नाङ्गी वामलोचना

vapurjalodgamaḥ svedo ratidharmaśramādibhiḥ / yathā--- śṛṇvatī priyasaṃdeśaṃ preyasaḥ kākatīśituḥ / smararājyābhiṣikteva svinnāṅgī vāmalocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषादमदरोषादेर्वर्णान्यत्वं विवर्णता

viṣādamadaroṣādervarṇānyatvaṃ vivarṇatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- णरणाह चंदधवले तुज्झ गुणे साहु सह्मरंतीए । अंगाइ पांडुराइं एह्णिं जाआइ सामाए

yathā--- ṇaraṇāha caṃdadhavale tujjha guṇe sāhu sahmaraṃtīe / aṃgāi pāṃḍurāiṃ ehṇiṃ jāāi sāmāe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रु नेत्रोद्भवं वारि दुः खरोषप्रहर्षजम् । यथा--- वीररुद्रनृपाद्भीतं पाण्ड्यं मग्नं पयोनिधौ । अन्वेष्टुमिव तद्योषिदश्रुधाराऽपगायते

aśru netrodbhavaṃ vāri duḥ kharoṣapraharṣajam / yathā--- vīrarudranṛpādbhītaṃ pāṇḍyaṃ magnaṃ payonidhau / anveṣṭumiva tadyoṣidaśrudhārā'pagāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतं गद्गदभाषित्वं वैस्वर्यं प्रमदादिजम्

mataṃ gadgadabhāṣitvaṃ vaisvaryaṃ pramadādijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- अविअणम्मि पिएण समं खामक्खामक्खरं भणंतीए । एक्को मुणै अणंगो अत्थं बहुआए भणिआणं

yathā-- aviaṇammi pieṇa samaṃ khāmakkhāmakkharaṃ bhaṇaṃtīe / ekko muṇai aṇaṃgo atthaṃ bahuāe bhaṇiāṇaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुः खेर्ष्यातत्त्वबोधादेर्निर्वेदो निष्फलत्वधीः । तत्र चिन्ताश्रुनिः श्वासदीनताः संभवन्ति च

duḥ kherṣyātattvabodhādernirvedo niṣphalatvadhīḥ / tatra cintāśruniḥ śvāsadīnatāḥ saṃbhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- सहि कप्पूरेण किअं किं कत्थूरीए मलअजो ठाउ । गुणसिसिरं जससुरहिं आणेहिअपआवरुद्दं अ

yathā--- sahi kappūreṇa kiaṃ kiṃ katthūrīe malaajo ṭhāu / guṇasisiraṃ jasasurahiṃ āṇehiapaāvaruddaṃ a

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्लानिर्बलस्यापचयो वैवर्ण्यारतिकारणम् । यथा--- अअतेऌऌओक्कं वहै मही तं धरै भुओ पआवरुद्दस्स । तं हिअएण धरंती साहसिई दुब्बलंगि म्हि

glānirbalasyāpacayo vaivarṇyāratikāraṇam / yathā--- aateḷḷokkaṃ vahai mahī taṃ dharai bhuo paāvaruddassa / taṃ hiaeṇa dharaṃtī sāhasiī dubbalaṃgi mhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शङ्का । अनिष्टाभ्यागमोत्प्रेक्षा शङ्का रोषादिकारणम्

atha śaṅkā / aniṣṭābhyāgamotprekṣā śaṅkā roṣādikāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- ण मुणदु अण्णो त्ति मए हिअए परिचओ पिअस्स किदो । किं पअढ म्हि जणाणं सव्वंगीणेहिं पुलएहिं

yathā--- ṇa muṇadu aṇṇo tti mae hiae paricao piassa kido / kiṃ paaḍha mhi jaṇāṇaṃ savvaṃgīṇehiṃ pulaehiṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथासूया । परोत्कर्षासहिष्णुत्वमसूया परिकीर्तिता । यथा--- अअहिआईए गुणेहिं रूवेण अ मज्झ किं मही अहिआ । जं तं पआवरुद्दो बहुमण्णै भाअहेअं तं

athāsūyā / parotkarṣāsahiṣṇutvamasūyā parikīrtitā / yathā--- aahiāīe guṇehiṃ rūveṇa a majjha kiṃ mahī ahiā / jaṃ taṃ paāvaruddo bahumaṇṇai bhāaheaṃ taṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मदः । मदिरादिकृतो मोहहर्षव्यतिकरो मदः

atha madaḥ / madirādikṛto mohaharṣavyatikaro madaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- अअभणै अ असंगअत्थं हसै अमंदं अ राअभरिअच्छी । पिअचिंतामैराए परवसा उवै सामंगी

yathā--- aabhaṇai a asaṃgaatthaṃ hasai amaṃdaṃ a rāabhariacchī / piaciṃtāmairāe paravasā uvai sāmaṃgī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ श्रमः । श्रमः खेदो ऽध्वरत्यादेर्जातः स्वेदातिभूमिकृत् । यथा--- आअच्छै एव्व पिए कीस करेंती गआगआआसं । तम्मसि सेदजलेहिं सुंदरि लुलिअंगराआसि

atha śramaḥ / śramaḥ khedo 'dhvaratyāderjātaḥ svedātibhūmikṛt / yathā--- āacchai evva pie kīsa kareṃtī gaāgaāāsaṃ / tammasi sedajalehiṃ suṃdari luliaṃgarāāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथालस्यम् । मन्दोद्यमत्वमालस्यं कर्तव्येषु प्रकीर्त्यते

athālasyam / mandodyamatvamālasyaṃ kartavyeṣu prakīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- आस्तां मृगाक्ष्या गृहकृत्यवार्ता स्वाङ्गोपचारेष्वपि यत्नमान्द्यम् । कर्तव्यमग्रे दयितस्य यत् स्यान्नूनं बलात्कारयति स्मरस्तत्

yathā--- āstāṃ mṛgākṣyā gṛhakṛtyavārtā svāṅgopacāreṣvapi yatnamāndyam / kartavyamagre dayitasya yat syānnūnaṃ balātkārayati smarastat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दैन्यम् । सत्त्वत्यागादनौद्धत्यं दैन्यं कार्पण्यसंभवम् । यथा--- आणेदुं णरणाहं गदो क्खु सहीजणो विलंबेइ । मम्मह णमामि चंदं सिक्खअ चिरेह ईसि त्ति

atha dainyam / sattvatyāgādanauddhatyaṃ dainyaṃ kārpaṇyasaṃbhavam / yathā--- āṇeduṃ ṇaraṇāhaṃ gado kkhu sahījaṇo vilaṃbei / mammaha ṇamāmi caṃdaṃ sikkhaa cireha īsi tti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चिन्ता । इष्टानभिगमात् ध्यानं चिन्ता शून्यत्वतापकृत्

atha cintā / iṣṭānabhigamāt dhyānaṃ cintā śūnyatvatāpakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- असण्णिहिअं वि गुरुअणं ण अ पेख्खै पुच्छिआ वि णआऌअवै । एसा वि मग्गै गैं हिअअस्स पिआणुबंधस्स

yathā--- asaṇṇihiaṃ vi guruaṇaṃ ṇa a pekhkhai pucchiā vi ṇaāḷavai / esā vi maggai gaiṃ hiaassa piāṇubaṃdhassa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मोहः । मोहस्तु मूर्च्छनं भीतिदुः खावेशानुचिन्तनैः । यथा--- कथमपि गमयित्वा वासरं दीर्घदीर्घं विरचितनववेषा प्रेषयित्वाथ दूतीः । चिरयति हृदयेशे प्रांशुभिश्चन्द्रपादैर् अभिहतसकलाङ्गी मूर्च्छिता कोमलाङ्गी

atha mohaḥ / mohastu mūrcchanaṃ bhītiduḥ khāveśānucintanaiḥ / yathā--- kathamapi gamayitvā vāsaraṃ dīrghadīrghaṃ viracitanavaveṣā preṣayitvātha dūtīḥ / cirayati hṛdayeśe prāṃśubhiścandrapādair abhihatasakalāṅgī mūrcchitā komalāṅgī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्मृतिः । पूर्वानुभूतविषयं ज्ञानं स्मृतिरुदाहृता

atha smṛtiḥ / pūrvānubhūtaviṣayaṃ jñānaṃ smṛtirudāhṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- प्रतापरुद्रस्य भुजे वसन्त्या क्षोण्यातपः कीदृशमार्जितं स्यात् । स्पृष्टं सकृद् येन मदीयमङ्गं प्राप्नोति विष्वक् सुखवज्रलेपम्

yathā--- pratāparudrasya bhuje vasantyā kṣoṇyātapaḥ kīdṛśamārjitaṃ syāt / spṛṣṭaṃ sakṛd yena madīyamaṅgaṃ prāpnoti viṣvak sukhavajralepam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धृतिः । धृतिश्चित्तस्य नैस्स्पृह्यं ज्ञानाभीष्टागमादिभिः । यथा--- वीररुद्रनृपतौ हृदय ! त्वद्वल्लभे त्रिभुवनैकधुरीणे । साधु साधु कृतकृत्यमसि त्वं मन्यसे जगदशेषमसारम्

atha dhṛtiḥ / dhṛtiścittasya naisspṛhyaṃ jñānābhīṣṭāgamādibhiḥ / yathā--- vīrarudranṛpatau hṛdaya ! tvadvallabhe tribhuvanaikadhurīṇe / sādhu sādhu kṛtakṛtyamasi tvaṃ manyase jagadaśeṣamasāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्रीडा । चेतः संकोचनं व्रीडानङ्गरागस्तवादिभिः

atha vrīḍā / cetaḥ saṃkocanaṃ vrīḍānaṅgarāgastavādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- तथा समालोकनकौतुकानां मनोरथैरन्ध्रपुराङ्गनानाम् । विलोकिते रुद्रनृपे भवन्ति पर्यस्तपक्ष्माणि विलोचनानि

yathā--- tathā samālokanakautukānāṃ manorathairandhrapurāṅganānām / vilokite rudranṛpe bhavanti paryastapakṣmāṇi vilocanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चपलता । चापलं त्वनवस्थानं रागद्वेषादिसंभवम् । यथा--- दृष्ट्वा रुद्रनरेन्द्रं तरलतराक्षी विलासमृदुहासा । कलयति मौक्तिमहारं स्पृशति च कर्णोत्पलं बाला

atha capalatā / cāpalaṃ tvanavasthānaṃ rāgadveṣādisaṃbhavam / yathā--- dṛṣṭvā rudranarendraṃ taralatarākṣī vilāsamṛduhāsā / kalayati mauktimahāraṃ spṛśati ca karṇotpalaṃ bālā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हर्षः । प्रसत्तिरुत्सवादिभ्यो हर्षः स्वेदाश्रुकम्पकृत्

atha harṣaḥ / prasattirutsavādibhyo harṣaḥ svedāśrukampakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- यत् पूर्वं सरसीषु पद्ममुकुलव्याजात् तपः संचितं वक्षोजौ युवयोस्तदद्य फलितं जातौ कृतार्थौ युवाम् । दत्ता काकतिवल्लभेन भवतोरेषा स्ववक्षः स्थली- कस्तूरीद्विगुणभवत्परिमला कल्हारमाला यतः

yathā--- yat pūrvaṃ sarasīṣu padmamukulavyājāt tapaḥ saṃcitaṃ vakṣojau yuvayostadadya phalitaṃ jātau kṛtārthau yuvām / dattā kākativallabhena bhavatoreṣā svavakṣaḥ sthalī- kastūrīdviguṇabhavatparimalā kalhāramālā yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावेगः । इष्टानिष्टागमाञ्जात आवेगश्चित्तसंभ्रमः । यथा--- निस्साणध्वनिमाकलय्य सहसा हेलाविहारोद्यतं द्रष्टुं काकतिवीररुद्रनृपतिं प्रत्यग्रकौतूहलाः । अर्धालम्बितमण्डनाः प्रतिपदं व्यत्यस्तभूषा जवाद् आरोहन्ति सुवर्णसौधवलभीशृङ्गाणि पौरस्त्रियः

athāvegaḥ / iṣṭāniṣṭāgamāñjāta āvegaścittasaṃbhramaḥ / yathā--- nissāṇadhvanimākalayya sahasā helāvihārodyataṃ draṣṭuṃ kākativīrarudranṛpatiṃ pratyagrakautūhalāḥ / ardhālambitamaṇḍanāḥ pratipadaṃ vyatyastabhūṣā javād ārohanti suvarṇasaudhavalabhīśṛṅgāṇi paurastriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जडता । जाड्यमप्रतिपत्तिः स्यादिष्टानिष्टागमोद्भवा

atha jaḍatā / jāḍyamapratipattiḥ syādiṣṭāniṣṭāgamodbhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- समायाते नाथे प्रमहसि गृहान् रुद्रनृपतौ वपुः सौन्दर्यश्रीविजितमदनोदारयशसि । वधूरन्तस्तोषव्यतिकरवशान्नोपचरितुं पुरस्तादालीनां न चलति तथा नो विरमति

yathā--- samāyāte nāthe pramahasi gṛhān rudranṛpatau vapuḥ saundaryaśrīvijitamadanodārayaśasi / vadhūrantastoṣavyatikaravaśānnopacarituṃ purastādālīnāṃ na calati tathā no viramati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गर्वः । अन्यधिक्करणादात्मोत्कर्षो गर्वो बलादिजः । यथा--- को वा शस्त्रग्रहणसमयो मादृशामीदृशानां कीदृग्वैरं प्रतिधरणिभृत्खेटकीटेष्वमीषु । इत्यावेशप्रतिभयभुजाटोपदुर्वारगर्वाः संक्रीडन्ते रणभुवि भटाः काकतीन्द्रस्य जेतुः

atha garvaḥ / anyadhikkaraṇādātmotkarṣo garvo balādijaḥ / yathā--- ko vā śastragrahaṇasamayo mādṛśāmīdṛśānāṃ kīdṛgvairaṃ pratidharaṇibhṛtkheṭakīṭeṣvamīṣu / ityāveśapratibhayabhujāṭopadurvāragarvāḥ saṃkrīḍante raṇabhuvi bhaṭāḥ kākatīndrasya jetuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विषादः । विषादश्चेतसो भङ्ग उपायापायचिन्तनैः

atha viṣādaḥ / viṣādaścetaso bhaṅga upāyāpāyacintanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- पेसेमि मण त्ति मुहा तं मं मोक्खूण वल्लहे लग्गं । मं उज्झिअ णो गच्छै मअणो सहि किं णु कादव्वं

yathā--- pesemi maṇa tti muhā taṃ maṃ mokkhūṇa vallahe laggaṃ / maṃ ujjhia ṇo gacchai maaṇo sahi kiṃ ṇu kādavvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथौत्सुक्यम् । कालाक्षमत्वमौत्सुक्यं मनस्तापत्वरादिकृत् । यथा--- अअंधवुरभामिणिजणो अंगाइ पसाहिऊण तुवरंतो । रुद्दणरेंदागमणे विलंबिअं सहै किच्छेण

athautsukyam / kālākṣamatvamautsukyaṃ manastāpatvarādikṛt / yathā--- aaṃdhavurabhāmiṇijaṇo aṃgāi pasāhiūṇa tuvaraṃto / ruddaṇareṃdāgamaṇe vilaṃbiaṃ sahai kiccheṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ निद्रा । निद्रा चित्तनिमीलनम् । यथा--- सिविणे दिट्ठं दैअं वहुआ आलिङ्गिदुं किदोज्जोआ । उवह दरमीलिअच्छी गअणम्मि करे पसारेइ

atha nidrā / nidrā cittanimīlanam / yathā--- siviṇe diṭṭhaṃ daiaṃ vahuā āliṅgiduṃ kidojjoā / uvaha daramīliacchī gaaṇammi kare pasārei

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापस्मारः । आवेशो मोहदुः खाद्यैरपस्मारो ऽङ्गतापकृत्

athāpasmāraḥ / āveśo mohaduḥ khādyairapasmāro 'ṅgatāpakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- दृष्ट्वा स्वप्ने कुपितवदनं काकतीयक्षितीन्द्रं हा हा रक्षेत्यसकलगिरः संभ्रमोत्थानभाजः । धावन्त्यन्तर्वर्णभुवि लुठन्त्याह्वयन्त्यात्मबन्धून् आराद्भूतानपि रिपुगणा व्यस्तनामग्रहेण

yathā--- dṛṣṭvā svapne kupitavadanaṃ kākatīyakṣitīndraṃ hā hā rakṣetyasakalagiraḥ saṃbhramotthānabhājaḥ / dhāvantyantarvarṇabhuvi luṭhantyāhvayantyātmabandhūn ārādbhūtānapi ripugaṇā vyastanāmagraheṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुप्तिः । सुप्तिर्निद्रासमुद्रेकः । यथा--- विश्वैकरक्षाजुषि काकतीन्द्रे निश्चिन्ततां प्राप्तवतो मुरारेः । तत्कीर्त्तिचन्द्रातपवर्धितो ऽपि दुग्धाम्बुधिर्नैव भिनत्ति निद्राम्

atha suptiḥ / suptirnidrāsamudrekaḥ / yathā--- viśvaikarakṣājuṣi kākatīndre niścintatāṃ prāptavato murāreḥ / tatkīrtticandrātapavardhito 'pi dugdhāmbudhirnaiva bhinatti nidrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विबोधः । विबोधश्चेतनावाप्तिर्जृम्भाक्षिपरिमार्गकृत् । यथा--- प्रतापरुद्रे नृपमौलिरत्ने विश्वंभरां रक्षति शिक्षितारौ । विजृम्भमाणाः परितः प्रजानां भाग्यश्रियस्तत्क्षणमुन्मिषन्ति

atha vibodhaḥ / vibodhaścetanāvāptirjṛmbhākṣiparimārgakṛt / yathā--- pratāparudre nṛpamauliratne viśvaṃbharāṃ rakṣati śikṣitārau / vijṛmbhamāṇāḥ paritaḥ prajānāṃ bhāgyaśriyastatkṣaṇamunmiṣanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथामर्षः । अमर्षः सापराधेषु चेतः प्रज्वलनं मतम्

athāmarṣaḥ / amarṣaḥ sāparādheṣu cetaḥ prajvalanaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- अरे ! भूपाश्चापान् नमयत शिरांस्युन्नमयत प्रवृत्ताः स्वस्त्रीणामहमहमिका वीरवरणे । त्वरन्ते नः खङ्गाः प्रविदलनकेल्यामिति भटा रणाग्रे गर्जन्ति प्रकटितरुषो रुद्रनृपतेः

yathā--- are ! bhūpāścāpān namayata śirāṃsyunnamayata pravṛttāḥ svastrīṇāmahamahamikā vīravaraṇe / tvarante naḥ khaṅgāḥ pravidalanakelyāmiti bhaṭā raṇāgre garjanti prakaṭitaruṣo rudranṛpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावहित्था । हर्षाद्याकारसंगुप्तिरवहित्थेति कथ्यते । यथा--- गोट्ठीए महिलाणं सोऊण पआवरुद्दचरिआइ । आलिहै ओणअमुही मुद्धा चलणेण महिपट्ठं

athāvahitthā / harṣādyākārasaṃguptiravahittheti kathyate / yathā--- goṭṭhīe mahilāṇaṃ soūṇa paāvaruddacariāi / ālihai oṇaamuhī muddhā calaṇeṇa mahipaṭṭhaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोग्रता । दृष्टे ऽपराधे चण्डत्वमुग्रता तर्जनादिकृत्

athogratā / dṛṣṭe 'parādhe caṇḍatvamugratā tarjanādikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- प्रियमानीय मानिन्या विरहार्तिर्निवार्यताम् । यदेतस्याः कटाक्षोल्कापातैरिन्दुर्मषीकृतः

yathā--- priyamānīya māninyā virahārtirnivāryatām / yadetasyāḥ kaṭākṣolkāpātairindurmaṣīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मतिः । तत्त्वमार्गानुसंधानादर्थनिर्धारणं मतिः । यथा--- को संसओ महिअलं चंदो एव्व वीररुद्दणरणाहो । जस्स (खु) करप्पस्सादो अंगाइ मिअंकरअणंति

atha matiḥ / tattvamārgānusaṃdhānādarthanirdhāraṇaṃ matiḥ / yathā--- ko saṃsao mahialaṃ caṃdo evva vīraruddaṇaraṇāho / jassa (khu) karappassādo aṃgāi miaṃkaraaṇaṃti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्याधिः । मनस्तापाद्यभिभवाज्ज्वरादिर्व्याधिरिष्यते

atha vyādhiḥ / manastāpādyabhibhavājjvarādirvyādhiriṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- प्रतापरुद्रस्य दिशां जिगीषोः प्रत्यर्थिनारीजनदेहजन्मा । स्मरज्वरोष्मा हिमवत्प्रदेशान् स्मर्तव्यनीहारकथान् करोति

yathā--- pratāparudrasya diśāṃ jigīṣoḥ pratyarthinārījanadehajanmā / smarajvaroṣmā himavatpradeśān smartavyanīhārakathān karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोन्मादः । उन्मादस्तुल्यवर्तित्वं चेतनाचेतनेष्वपि । यथा--- प्रतापरुद्रस्य जयप्रयाणभेरीध्वनौ मूर्च्छति दिङ्मुखेषु । त्रासाकुला भ्रान्तिमुपेत्य वृक्षान् पृच्छन्ति मार्गं रिपुभूमिपालाः

athonmādaḥ / unmādastulyavartitvaṃ cetanācetaneṣvapi / yathā--- pratāparudrasya jayaprayāṇabherīdhvanau mūrcchati diṅmukheṣu / trāsākulā bhrāntimupetya vṛkṣān pṛcchanti mārgaṃ ripubhūmipālāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मरणम् । मरणं मरणार्थस्तु प्रयत्नः परिकीर्तितः

atha maraṇam / maraṇaṃ maraṇārthastu prayatnaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- पिअविरहं असहंती वहुआ णिअजीविअं उवेक्खंती । सेव्वै जोह्णं दख्खिणपवणस्स तणुं समप्पेइ

yathā-- piavirahaṃ asahaṃtī vahuā ṇiajīviaṃ uvekkhaṃtī / sevvai johṇaṃ dakhkhiṇapavaṇassa taṇuṃ samappei

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ त्रासः । आकस्मिकभयाच्चित्तक्षोभस्त्रासः प्रकीर्त्यते । यथा--- अपणअकुविआ चिरेण वि वहुआ सोऊण घणघणत्थणिअं । दैअं सरहसवलिआ आलिङ्गै वेवमाणंगी

atha trāsaḥ / ākasmikabhayāccittakṣobhastrāsaḥ prakīrtyate / yathā--- apaṇaakuviā cireṇa vi vahuā soūṇa ghaṇaghaṇatthaṇiaṃ / daiaṃ sarahasavaliā āliṅgai vevamāṇaṃgī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वितर्कः । संदेहात् कल्पनाऽनन्त्यं वितर्कः परिकीर्तितः

atha vitarkaḥ / saṃdehāt kalpanā'nantyaṃ vitarkaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- गुणैस्तत्रासक्तं मम हृदयमन्यन्न गणितं सखीभिर्नालोचि क्षितिपतिरसौ दुर्लभ इति । उपायः को वा स्यात् तदभिगमने मुह्यति मनः कियान् को ऽयं कीदृक् कियदवधिरन्तर्व्यतिकरः

yathā--- guṇaistatrāsaktaṃ mama hṛdayamanyanna gaṇitaṃ sakhībhirnāloci kṣitipatirasau durlabha iti / upāyaḥ ko vā syāt tadabhigamane muhyati manaḥ kiyān ko 'yaṃ kīdṛk kiyadavadhirantarvyatikaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावो हावश्च हेला च माधुर्यं धैर्यमित्यपि । लीला विलासो विच्छित्तिर्विभ्रमः किलकिञ्चितम्

bhāvo hāvaśca helā ca mādhuryaṃ dhairyamityapi / līlā vilāso vicchittirvibhramaḥ kilakiñcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोट्टायितं कुट्टमितं बिब्बोको ललितं तथा । कुतूहलं च चकितं विहृतं हास इत्यपि

moṭṭāyitaṃ kuṭṭamitaṃ bibboko lalitaṃ tathā / kutūhalaṃ ca cakitaṃ vihṛtaṃ hāsa ityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावः । रसाभिज्ञानयोग्यत्वं भाव इत्यभिधीयते

bhāvaḥ / rasābhijñānayogyatvaṃ bhāva ityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- रुद्दणरेंदस्य गुणे गाऐ बालत्तणम्मि विस्सद्धं । लज्जै दरपुलैओ जुवैजणो जोव्वणे गाउं

yathā--- ruddaṇareṃdasya guṇe gāai bālattaṇammi vissaddhaṃ / lajjai darapulaio juvaijaṇo jovvaṇe gāuṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हेला । सुव्यक्तविक्रियो भावो हेलेति प्रतिपाद्यते

atha helā / suvyaktavikriyo bhāvo heleti pratipādyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- मा होदु कस्स वि फ्फुडं इअ मुद्धे कुणसि वल्लहं हिअए । घोसिज्जै तुह भाओ सव्वंगीणेहि पुलएहिं

yathā--- mā hodu kassa vi phphuḍaṃ ia muddhe kuṇasi vallahaṃ hiae / ghosijjai tuha bhāo savvaṃgīṇehi pulaehiṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ माधुर्यम् । अभूषणे ऽपि रम्यत्वं माधुर्यमिति कथ्यते । यथा--- जितत्रैलोक्यलावण्या प्रकृत्या हरिणेक्षणा । किं तु भूषयितुं धत्ते भूषणानीति मे मतिः

atha mādhuryam / abhūṣaṇe 'pi ramyatvaṃ mādhuryamiti kathyate / yathā--- jitatrailokyalāvaṇyā prakṛtyā hariṇekṣaṇā / kiṃ tu bhūṣayituṃ dhatte bhūṣaṇānīti me matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धैर्यम् । शीलाद्यलङ्घनं नाम धैर्यमित्यभिधीयते

atha dhairyam / śīlādyalaṅghanaṃ nāma dhairyamityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- अकुलवहुआणं ण जुज्जै मज्जाआलंघणं खु विसमे वि । रुद्दणरिंदगुणा उण हिअअहरा किं णु कादव्वं

yathā--- akulavahuāṇaṃ ṇa jujjai majjāālaṃghaṇaṃ khu visame vi / ruddaṇariṃdaguṇā uṇa hiaaharā kiṃ ṇu kādavvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लीला । प्रियानुकरणं लीला वाग्भिर्गत्याथ चेष्टितैः । यथा--- अअपेछ्छह सहिओ एसा लच्छी रण्णो पआवरुद्दस्स । चरिआइ अणुकुणंती रण्णीसु पैव्वआ जाआ

atha līlā / priyānukaraṇaṃ līlā vāgbhirgatyātha ceṣṭitaiḥ / yathā--- aapechchaha sahio esā lacchī raṇṇo paāvaruddassa / cariāi aṇukuṇaṃtī raṇṇīsu paivvaā jāā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विलासः । तात्कालिको विकारः स्याद्विलासो दयितेक्षणे

atha vilāsaḥ / tātkāliko vikāraḥ syādvilāso dayitekṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- सहेलं पश्यन्त्याः प्रकृतिसुभगं रुद्रनृपतिं तदात्वप्रत्युद्यद्विविधललिताटोपमधुरम् । रसप्रादुर्भावाद् युगपदुदयत्सात्त्विकमहो मृगाक्ष्यास्तारुण्ये कुसुमशरशिल्पं विजयते

yathā--- sahelaṃ paśyantyāḥ prakṛtisubhagaṃ rudranṛpatiṃ tadātvapratyudyadvividhalalitāṭopamadhuram / rasaprādurbhāvād yugapadudayatsāttvikamaho mṛgākṣyāstāruṇye kusumaśaraśilpaṃ vijayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विच्छित्तिः । विच्छित्तिरतिरम्यत्वं स्वल्पैरपि विभूषणैः । यथा--- कस्स किए केण किअं काऐपुरैत्थिआण सुंदेरं । साहारणभूसाए जं सहि तेऌऌओक्करमणिज्जं

atha vicchittiḥ / vicchittiratiramyatvaṃ svalpairapi vibhūṣaṇaiḥ / yathā--- kassa kie keṇa kiaṃ kāaipuraitthiāṇa suṃderaṃ / sāhāraṇabhūsāe jaṃ sahi teḷḷokkaramaṇijjaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विभ्रमः । विभ्रमस्त्वरया काले भूषास्थानविपर्ययः

atha vibhramaḥ / vibhramastvarayā kāle bhūṣāsthānaviparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- असोऊण सहिमुहादो दिअहो विरतो त्ति संभमेण वहू । हत्थेसु णोउराइं चरणेसु अ कुणै वलआइं

yathā--- asoūṇa sahimuhādo diaho virato tti saṃbhameṇa vahū / hatthesu ṇourāiṃ caraṇesu a kuṇai valaāiṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ किलकिञ्चितम् । रोषाश्रुहर्षभीत्यादेः संकरः किलकिञ्चितम् । यथा--- गेह्णै काऐणाहे विअणंमि पडंचलं मिअछ्छीए । वेवै तणू वि णच्चै भिउडी अवि गग्गआ वाआ

atha kilakiñcitam / roṣāśruharṣabhītyādeḥ saṃkaraḥ kilakiñcitam / yathā--- gehṇai kāaiṇāhe viaṇaṃmi paḍaṃcalaṃ miachchīe / vevai taṇū vi ṇaccai bhiuḍī avi gaggaā vāā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मोट्टायितम् । मोट्टायितं स्यादिष्टस्य कथादौ भावसूचनम्

atha moṭṭāyitam / moṭṭāyitaṃ syādiṣṭasya kathādau bhāvasūcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- अमहुराइ रुद्दणरवैचरिआइ वहूए णं सुणंतीए । तणुगोवणएण पअडो जह भाओ ण तह पुलएहिं

yathā--- amahurāi ruddaṇaravaicariāi vahūe ṇaṃ suṇaṃtīe / taṇugovaṇaeṇa paaḍo jaha bhāo ṇa taha pulaehiṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कुट्टमितम् । संमर्दे ऽपि सुखाधिक्यं रतौ कुट्टमितं मतम् । यथा--- निर्मर्यादमनोभवोत्सवकथाविस्रम्भकर्णेजपै- रङ्गेर्विस्मितमानसां प्रियसखीमालोक्य जातत्रपा । वैयात्यं निजमात्मवल्लभकृतां रागान्धतां जानती सद्यो नम्रमुखेन्दुरिन्दुवदना क्षोणीं लिखन्ती स्थिता

atha kuṭṭamitam / saṃmarde 'pi sukhādhikyaṃ ratau kuṭṭamitaṃ matam / yathā--- nirmaryādamanobhavotsavakathāvisrambhakarṇejapai- raṅgervismitamānasāṃ priyasakhīmālokya jātatrapā / vaiyātyaṃ nijamātmavallabhakṛtāṃ rāgāndhatāṃ jānatī sadyo namramukhendurinduvadanā kṣoṇīṃ likhantī sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बिब्बोकः । मनाक् प्रियकथालापे बिब्बोको ऽनादरक्रिया

atha bibbokaḥ / manāk priyakathālāpe bibboko 'nādarakriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- लक्ष्मीः सद्मनि निर्भरं विहरतां, क्षोणी भुजालम्बन- क्रीडां नैव जहातु, किं च सततं वाणी मुखे तिष्ठतु । ज्ञातं रुद्रनरेश्वरस्य बहुभिर्विज्ञातपूर्वैः प्रिय- व्याहारैः कृतमेव दूति ! मदनश्चापाय संनह्यतु

yathā--- lakṣmīḥ sadmani nirbharaṃ viharatāṃ, kṣoṇī bhujālambana- krīḍāṃ naiva jahātu, kiṃ ca satataṃ vāṇī mukhe tiṣṭhatu / jñātaṃ rudranareśvarasya bahubhirvijñātapūrvaiḥ priya- vyāhāraiḥ kṛtameva dūti ! madanaścāpāya saṃnahyatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ललितम् । सुकुमारो ऽङ्गविन्यासो ललितं परिकीर्त्यते । यथा--- पदन्यासक्रीडारणितमणिमञ्जीररशनं सहेलं व्यावल्गत्करवलयनिक्वाणसुभगम् । स्मितज्योत्स्नावीचीतरलवचनं रुद्रनृपतेः पुरन्ध्रीणामासीदनुरहससेवाविलसितम्

atha lalitam / sukumāro 'ṅgavinyāso lalitaṃ parikīrtyate / yathā--- padanyāsakrīḍāraṇitamaṇimañjīraraśanaṃ sahelaṃ vyāvalgatkaravalayanikvāṇasubhagam / smitajyotsnāvīcītaralavacanaṃ rudranṛpateḥ purandhrīṇāmāsīdanurahasasevāvilasitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कुतूहलम् । कुतूहलं रम्यदृष्टौ चापलं परिकीर्त्यते

atha kutūhalam / kutūhalaṃ ramyadṛṣṭau cāpalaṃ parikīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- वीररुद्रमधिरूढसिन्धुरं द्रष्टुमन्ध्रनगरीपुरन्ध्रयः । कुर्वते रचितसंक्रमत्वरास्तुङ्गसद्मशिखराधिरोहणम्

yathā--- vīrarudramadhirūḍhasindhuraṃ draṣṭumandhranagarīpurandhrayaḥ / kurvate racitasaṃkramatvarāstuṅgasadmaśikharādhirohaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चकितम् । चकितं भयसंभ्रमः । यथा--- अविज्ञातायातं स्वमकथितमाल्यापि हसितुं हठादुत्पश्यन्त्याश्चकितचकितोदञ्चितदृशः । विलासानुद्वेलानुदितमदनान् वीक्ष्य सुतनोस् तथैव प्रत्येतुं पुनरवनिपालः स्पृहयति

atha cakitam / cakitaṃ bhayasaṃbhramaḥ / yathā--- avijñātāyātaṃ svamakathitamālyāpi hasituṃ haṭhādutpaśyantyāścakitacakitodañcitadṛśaḥ / vilāsānudvelānuditamadanān vīkṣya sutanos tathaiva pratyetuṃ punaravanipālaḥ spṛhayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विहृतम् । विहृतं प्राप्तकालस्य वाक्यस्याकथनं ह्रिया । यथा--- प्रतापरुद्रस्य भुजान्तरस्थां कल्हारमालाममुना स्पृशेति । स्तनद्वये पत्रलिपिं लिखन्तीं सखीं वधूः पश्यति साभिमानम्

atha vihṛtam / vihṛtaṃ prāptakālasya vākyasyākathanaṃ hriyā / yathā--- pratāparudrasya bhujāntarasthāṃ kalhāramālāmamunā spṛśeti / stanadvaye patralipiṃ likhantīṃ sakhīṃ vadhūḥ paśyati sābhimānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हसितम् । आकस्मिकं तु हसितं यौवनादिविकारजम्

atha hasitam / ākasmikaṃ tu hasitaṃ yauvanādivikārajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जह जह हसै मिअच्छी जोव्वणलच्छीए सिख्खिआ महुरं । तह तह कुसुमेसुसरा विअसंति पिअस्स आसा अ

jaha jaha hasai miacchī jovvaṇalacchīe sikhkhiā mahuraṃ / taha taha kusumesusarā viasaṃti piassa āsā a

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शृङ्गारस्याङ्कुरितत्वपल्लवितत्वकुसुमितत्वफलीतत्वहेतवो द्वादशावस्था निरूप्यन् ते । चक्षुः प्रीतिर्मनः सङ्गः संकल्पो ऽथ प्रलापिता । जागरः कार्श्यमरतिर्लज्जात्यागो ऽथ संज्वरः

atha śṛṅgārasyāṅkuritatvapallavitatvakusumitatvaphalītatvahetavo dvādaśāvasthā nirūpyan te / cakṣuḥ prītirmanaḥ saṅgaḥ saṃkalpo 'tha pralāpitā / jāgaraḥ kārśyamaratirlajjātyāgo 'tha saṃjvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मादो मूर्च्छनं चैव मरणं चरमं विदुः । अवस्था द्वादश मताः कामशास्त्रानुसारतः

unmādo mūrcchanaṃ caiva maraṇaṃ caramaṃ viduḥ / avasthā dvādaśa matāḥ kāmaśāstrānusārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदराद्दर्शनं चक्षुः प्रीतिरित्यभिधीयते । यथा--- सहि एसो रुद्दणिओ णअणाण अतक्किओस्सओ जाओ । मअणो व मुत्तिमंतो चंदो विअ मुक्कलञ्छणो पुण्णो

ādarāddarśanaṃ cakṣuḥ prītirityabhidhīyate / yathā--- sahi eso ruddaṇio ṇaaṇāṇa atakkiossao jāo / maaṇo va muttimaṃto caṃdo via mukkalañchaṇo puṇṇo

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मनः सङ्गः । मनः सङ्गः प्रियतमे नित्यं चित्तस्य विश्रमः

atha manaḥ saṅgaḥ / manaḥ saṅgaḥ priyatame nityaṃ cittasya viśramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- सह मह मणो विलग्गै रुद्दणरेन्दम्मि कीस कुविआओ । तेणाहं वि विमुक्का सहिओ तुह्मेसु का वत्ता

yathā--- saha maha maṇo vilaggai ruddaṇarendammi kīsa kuviāo / teṇāhaṃ vi vimukkā sahio tuhmesu kā vattā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ संकल्पः । संकल्पो नाथविषयो मनोरथ उदाहृतः । यथा--- अदरहसिअगब्भिणाइं सिणेहसिणिद्धाइ राअभरिआइ । रुद्दणिवविलोइआइं काहे णु मम्मि णिवदंति

atha saṃkalpaḥ / saṃkalpo nāthaviṣayo manoratha udāhṛtaḥ / yathā--- adarahasiagabbhiṇāiṃ siṇehasiṇiddhāi rāabhariāi / ruddaṇivaviloiāiṃ kāhe ṇu mammi ṇivadaṃti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रलापः । प्रालपः प्रियसंश्लिष्टगुणालाप उदाहृतः

atha pralāpaḥ / prālapaḥ priyasaṃśliṣṭaguṇālāpa udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- तह णिउणो तह महुरो तह सुहओ तह अ सोम्मसब्भाओ । एक्को रुद्दणिवो विअ इदि गोट्ठी पोढमहिलाणं

yathā--- taha ṇiuṇo taha mahuro taha suhao taha a sommasabbhāo / ekko ruddaṇivo via idi goṭṭhī poḍhamahilāṇaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जागरः । जागरस्तु विनिद्रत्वम् । यथा--- अगमिअं कह कह वि दिणं चंदादवदूसहा णिसा दीहा । मअणो वि पुंखिअसरो णिद्दा वि णिवो वि णोवेइ

atha jāgaraḥ / jāgarastu vinidratvam / yathā--- agamiaṃ kaha kaha vi diṇaṃ caṃdādavadūsahā ṇisā dīhā / maaṇo vi puṃkhiasaro ṇiddā vi ṇivo vi ṇovei

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कार्श्यम् । कार्श्यमङ्गस्य तानवम् । यथा--- चन्द्रास्ये ! कथमङ्गुलीयकमिदं केयूरितं ते सखि ! प्रेम्णां प्रेयसि वैभवैः स खलु को भूमेः सपत्नी यतः । ज्ञातं मानिनि ! काकतीयनृपतौ सक्ताऽलि ! सत्यं शुभे ! श्यामाङ्गीं स खलु स्थिरां रमयते त्वां तां च शैलस्तनीम्

atha kārśyam / kārśyamaṅgasya tānavam / yathā--- candrāsye ! kathamaṅgulīyakamidaṃ keyūritaṃ te sakhi ! premṇāṃ preyasi vaibhavaiḥ sa khalu ko bhūmeḥ sapatnī yataḥ / jñātaṃ mānini ! kākatīyanṛpatau saktā'li ! satyaṃ śubhe ! śyāmāṅgīṃ sa khalu sthirāṃ ramayate tvāṃ tāṃ ca śailastanīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथारतिः । अन्यत्राप्रीतिररतिः । यथा--- दूसेइ चंदसिट्टिं णिंदै मलआणिलस्स माहप्पं । ऊसवपरंमुही सा सुहअ ! तुमं किं णु मंतेसि

athāratiḥ / anyatrāprītiraratiḥ / yathā--- dūsei caṃdasiṭṭiṃ ṇiṃdai malaāṇilassa māhappaṃ / ūsavaparaṃmuhī sā suhaa ! tumaṃ kiṃ ṇu maṃtesi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लज्जात्यागः । यथा-- अलंघिअमहिलासमअं तह भणिअं मअणदुव्विणीदाए । जह सोऊण गुरुअणो ओसरै विलज्जिओ दूरं

atha lajjātyāgaḥ / yathā-- alaṃghiamahilāsamaaṃ taha bhaṇiaṃ maaṇaduvviṇīdāe / jaha soūṇa guruaṇo osarai vilajjio dūraṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.