Library·Asanga: Mahayanasutralamkara, with Vasubandhu's Bhasya·17
सप्तदशो ऽधिकारः बुद्धपूजाविभागे सप्त श्लोकाः । संमुखं विमुखं पूजा बुद्धानां चीवरादिभिः । गाढप्रसन्नचित्तस्य संभारद्वयपूरये
saptadaśo 'dhikāraḥ buddhapūjāvibhāge sapta ślokāḥ | saṃmukhaṃ vimukhaṃ pūjā buddhānāṃ cīvarādibhiḥ | gāḍhaprasannacittasya saṃbhāradvayapūraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबन्ध्यबुद्धजन्मत्वे प्रणिधानवतः सतः । त्रयस्यानुपलम्भस् तु निष्पन्ना बुद्धपूजा
abandhyabuddhajanmatve praṇidhānavataḥ sataḥ | trayasyānupalambhas tu niṣpannā buddhapūjā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्वानाम् अप्रमेयानां परिपाकाय चापरा । उपधेश् चित्ततश् चान्या अधिमुक्तेर् निधानतः
satvānām aprameyānāṃ paripākāya cāparā | upadheś cittataś cānyā adhimukter nidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुकम्पाक्षमाभ्यां च समुदाचारतो ऽपरा । वस्त्वाभोगावबोधाच् च विमुक्तेश् च तथात्वतः
anukampākṣamābhyāṃ ca samudācārato 'parā | vastvābhogāvabodhāc ca vimukteś ca tathātvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एभिश् चतुर्भिः श्लोकैः । आश्रयाद् वस्तुतः पूजा निमित्तात् परिणामनात् । हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान् निश्रयाच् च प्रदर्शिता
ity ebhiś caturbhiḥ ślokaiḥ | āśrayād vastutaḥ pūjā nimittāt pariṇāmanāt | hetuto jñānataḥ kṣetrān niśrayāc ca pradarśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदितव्या । तत्राश्रयः समक्षपरोक्षा बुद्धाः । वस्तु चीवरादयः । निमित्तं प्रगाढप्रसादसहगतं चित्तं । परिणामना उत्पादः स्याद् इति पूर्वप्रणिधानं । ज्ञानं निर्विकल्पं पूजकपूज्यपूजानुपलम्भतः । क्षेत्रम् अप्रमेयाः सत्वाः । तत्परिपाचनाय तैस् तत्प्रयोजतात् तेषु तद्रोपणतः । निश्रय उपधिश्रितं च । तत्रोपधिं निश्रित्य पूजा चीवरादिभिश् चित्तं निश्रित्यास्वादनानुमोदनाभिनन्दनमनस्कारैः । तथोक्तैश् चाधिमुक्त्यादिभिर् यद् उत महायानधर्माधिमुक्तः बोधिचित्तोत्पादतः । प्रणिधानम् एव हि निधानम् अत्रोक्तं श्लोकवत्त्वानुरोधात् । सत्वानुकम्पनतः । दुष्करचर्या दुःखक्षमणतः । पारमितासमुदाचारतः । योनिशो धर्ममनसिकारतः । स ह्य् अविपर्ययस्तत्वाद् वस्त्वाभोगः । सम्यग्दृष्टितो दर्शनमार्गे । स हि यथाभूतावबोधाद् वस्त्ववबोधः । विमुक्तितः क्लेशविमोक्षाच् छ्रावकाणां । तथा त्व् अतो महाबोधिप्राप्तेर् इत्य् अयं पूजायाः प्रकारभेदः । हेतुतः फलतश् चैव आत्मना च परैर् अपि । लाभसत्कारतश् चैव प्रतिपत्तेर् द्विधा च सा
veditavyā | tatrāśrayaḥ samakṣaparokṣā buddhāḥ | vastu cīvarādayaḥ | nimittaṃ pragāḍhaprasādasahagataṃ cittaṃ | pariṇāmanā utpādaḥ syād iti pūrvapraṇidhānaṃ | jñānaṃ nirvikalpaṃ pūjakapūjyapūjānupalambhataḥ | kṣetram aprameyāḥ satvāḥ | tatparipācanāya tais tatprayojatāt teṣu tadropaṇataḥ | niśraya upadhiśritaṃ ca | tatropadhiṃ niśritya pūjā cīvarādibhiś cittaṃ niśrityāsvādanānumodanābhinandanamanaskāraiḥ | tathoktaiś cādhimuktyādibhir yad uta mahāyānadharmādhimuktaḥ bodhicittotpādataḥ | praṇidhānam eva hi nidhānam atroktaṃ ślokavattvānurodhāt | satvānukampanataḥ | duṣkaracaryā duḥkhakṣamaṇataḥ | pāramitāsamudācārataḥ | yoniśo dharmamanasikārataḥ | sa hy aviparyayastatvād vastvābhogaḥ | samyagdṛṣṭito darśanamārge | sa hi yathābhūtāvabodhād vastvavabodhaḥ | vimuktitaḥ kleśavimokṣāc chrāvakāṇāṃ | tathā tv ato mahābodhiprāpter ity ayaṃ pūjāyāḥ prakārabhedaḥ | hetutaḥ phalataś caiva ātmanā ca parair api | lābhasatkārataś caiva pratipatter dvidhā ca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीत्ता महती पूजा समानामानिका च सा । प्रयोगाद् गतितश् चैव प्रणिधानाच् च सा मता
parīttā mahatī pūjā samānāmānikā ca sā | prayogād gatitaś caiva praṇidhānāc ca sā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अयम् अर्थादिभेदेनापरः प्रकारभेदः । तत्रातीता हेतुः प्रत्युत्पन्ना फलं प्रत्युत्पन्ना हेतुर् अनागता फलम् इत्य् एवं हेतुफलतो ऽतीतानागतप्रत्युत्पन्ना वेदितव्या । आत्मनेत्य् आध्यात्मिकी परैर् इति बाह्या । लाभसत्कारतो औदारिकी । प्रतिपत्तितः सूक्ष्मा । परीत्ता हीना महती प्रणीता । पुनः समाना हीना निर्माना प्रणीता त्रिमण्डलाविकल्पनात् । कालान्तरप्रयोज्या दूरे । तत्कालप्रयोज्यान्तिके । पुनर् विच्छिन्नायां गतौ दूरे । समनन्तरायाम् अन्तिके । पुनर् यां पूजाम् आयत्यां प्रयोजयितुं प्रणिदधाति सा दूरे यां प्रणिहितः कर्तुं सान्तिके । कतमा पुनर् बुद्धपूजा परमा वेदितव्येत्य् आह । बुद्धेषु पूजा परमा स्वचित्तात् धर्माधिमुक्त्याशयतो विभुत्वात् । अकल्पनोपायपरिग्रहेण सर्वैककार्यत्वनिवेशतश् च
ity ayam arthādibhedenāparaḥ prakārabhedaḥ | tatrātītā hetuḥ pratyutpannā phalaṃ pratyutpannā hetur anāgatā phalam ity evaṃ hetuphalato 'tītānāgatapratyutpannā veditavyā | ātmanety ādhyātmikī parair iti bāhyā | lābhasatkārato audārikī | pratipattitaḥ sūkṣmā | parīttā hīnā mahatī praṇītā | punaḥ samānā hīnā nirmānā praṇītā trimaṇḍalāvikalpanāt | kālāntaraprayojyā dūre | tatkālaprayojyāntike | punar vicchinnāyāṃ gatau dūre | samanantarāyām antike | punar yāṃ pūjām āyatyāṃ prayojayituṃ praṇidadhāti sā dūre yāṃ praṇihitaḥ kartuṃ sāntike | katamā punar buddhapūjā paramā veditavyety āha | buddheṣu pūjā paramā svacittāt dharmādhimuktyāśayato vibhutvāt | akalpanopāyaparigraheṇa sarvaikakāryatvaniveśataś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एभिः पञ्चभिर् आकारैः स्वचित्तपूजा बुद्धेषु परमा वेदितव्या । यद् उत पूजोपसंहितमहायानधर्माधिमुक्तितः । आशयतो नवभिर् आशयैः । आस्वादनानुमोदनाभिनन्दनाशयैः । अतृप्तविपुलम् उदितोपकरनिर्लेपकल्याणाशयैश् च ये पारमिताभावनायां निर्दिष्टाः । विभुत्वतो गगनगञ्जादिसमाधिभिः । निर्विकल्पज्ञानोपायपरिग्रहतः । सर्वमहाबोधिसत्वैककार्यत्वप्रवेशतश् च मिश्रोपमिश्रकार्यत्वात् । कल्याणमित्रसेवाविभागे सप्त श्लोकाः । तत्रार्धपञ्चमैः श्लोकैः । आश्रयाद् वस्तुतः सेवा निमित्तात् परिणामनात् । हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान् निश्रयाच् च प्रदर्शिता
ity ebhiḥ pañcabhir ākāraiḥ svacittapūjā buddheṣu paramā veditavyā | yad uta pūjopasaṃhitamahāyānadharmādhimuktitaḥ | āśayato navabhir āśayaiḥ | āsvādanānumodanābhinandanāśayaiḥ | atṛptavipulam uditopakaranirlepakalyāṇāśayaiś ca ye pāramitābhāvanāyāṃ nirdiṣṭāḥ | vibhutvato gaganagañjādisamādhibhiḥ | nirvikalpajñānopāyaparigrahataḥ | sarvamahābodhisatvaikakāryatvapraveśataś ca miśropamiśrakāryatvāt | kalyāṇamitrasevāvibhāge sapta ślokāḥ | tatrārdhapañcamaiḥ ślokaiḥ | āśrayād vastutaḥ sevā nimittāt pariṇāmanāt | hetuto jñānataḥ kṣetrān niśrayāc ca pradarśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रं श्रयेद् दान्तशमोपशान्तं गुणाधिकं सोद्यमम् आगमाढ्यं । प्रबुद्धतत्वं वचस् आभ्युपेतं कृपात्मकं खेदविवर्जितं च
mitraṃ śrayed dāntaśamopaśāntaṃ guṇādhikaṃ sodyamam āgamāḍhyaṃ | prabuddhatatvaṃ vacas ābhyupetaṃ kṛpātmakaṃ khedavivarjitaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मे तथाज्ञाशय एव धीमान् मित्रं प्रगच्छेत् समये नतश् च
dharme tathājñāśaya eva dhīmān mitraṃ pragacchet samaye nataś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति त्रिविधं निमित्तं । आज्ञातुकामता । कालज्ञता । निर्मानता च । सत्कारलाभेषु गतस्पृहो ऽसौ प्रपत्तये तं परिणामयेच् च । इति परिणामना प्रतिपत्त्यर्थं सेवनान् न लाभसत्कारार्थं । यथानुशिष्टप्रतिपत्तितश् च संराधयेच् चित्तम् अतो ऽस्य धीरः
iti trividhaṃ nimittaṃ | ājñātukāmatā | kālajñatā | nirmānatā ca | satkāralābheṣu gataspṛho 'sau prapattaye taṃ pariṇāmayec ca | iti pariṇāmanā pratipattyarthaṃ sevanān na lābhasatkārārthaṃ | yathānuśiṣṭapratipattitaś ca saṃrādhayec cittam ato 'sya dhīraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । यथानुशिष्टप्रतिपत्तिः सेवाहेतुः । तया तच्चित्ताराधनात् । यानत्रये कौशलम् एत्य बुद्ध्या स्वस्यैव यानस्य यतेत सिद्धौ । इति यानत्रयकौशलात् ज्ञानं । सत्वान् अमेयान् परिपाचनाय क्षेत्रस्य शुद्धस्य च साधनाय
iti | yathānuśiṣṭapratipattiḥ sevāhetuḥ | tayā taccittārādhanāt | yānatraye kauśalam etya buddhyā svasyaiva yānasya yateta siddhau | iti yānatrayakauśalāt jñānaṃ | satvān ameyān paripācanāya kṣetrasya śuddhasya ca sādhanāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्विविधं क्षेत्रं तत्सेवायाः । अप्रमेयाश् च सत्वाः परिशुद्धं च बुद्धक्षेत्रं । धर्मं श्रुत्वा येषु प्रतिष्ठापनात् । यत्र च स्थितेन । धर्मेषु दायाद् अगुणेन युक्तो नैवामिषेण प्रवेसत् स मित्रम् । इति निश्रयः सेवायाः । धर्मदायादतां निश्रित्य कल्याणमित्रं सेवेत । नामिषदायादतां । अत ऊर्ध्वमध्यर्धेन श्लोकेन प्रकारभेदः सेवाया वेदितव्यः । हेतोः फलाद् धर्ममुखानुयानात् सेवेत मित्रं बहितश् च धीमान्
iti dvividhaṃ kṣetraṃ tatsevāyāḥ | aprameyāś ca satvāḥ pariśuddhaṃ ca buddhakṣetraṃ | dharmaṃ śrutvā yeṣu pratiṣṭhāpanāt | yatra ca sthitena | dharmeṣu dāyād aguṇena yukto naivāmiṣeṇa pravesat sa mitram | iti niśrayaḥ sevāyāḥ | dharmadāyādatāṃ niśritya kalyāṇamitraṃ seveta | nāmiṣadāyādatāṃ | ata ūrdhvamadhyardhena ślokena prakārabhedaḥ sevāyā veditavyaḥ | hetoḥ phalād dharmamukhānuyānāt seveta mitraṃ bahitaś ca dhīmān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतश्रवाच् चेतसि योगतश् च समाननिर्मानमनो ऽनुयोगात् । हेतोः फलाद् इत्य् अतीतादिभेदतः पूर्ववत् धर्ममुखानुयानात् सेवेत मित्रं (म्स १२१) बहितश् च धीमान् इत्य् आध्यात्मिकबाह्यभेदः । धर्ममुखस्रोतो हि धर्ममुखानुयानं बहिर्धा बहितः श्रुतश्रवाच् चेतसि योगतश् चेत्य् औदारिकसूक्ष्मभेदः । श्रवणं ह्य् औदारिकं चिन्तनभावनं सूक्ष्मं । तद् एव चेतसि योगः । समाननिर्मानमनोऽनुयोगाद् इति हीनप्रणीतभेदः । गतिप्रयोगप्रणिधानतश् च कल्याणमित्रं हि भजेत् धीमान्
śrutaśravāc cetasi yogataś ca samānanirmānamano 'nuyogāt | hetoḥ phalād ity atītādibhedataḥ pūrvavat dharmamukhānuyānāt seveta mitraṃ (Msa 121) bahitaś ca dhīmān ity ādhyātmikabāhyabhedaḥ | dharmamukhasroto hi dharmamukhānuyānaṃ bahirdhā bahitaḥ śrutaśravāc cetasi yogataś cety audārikasūkṣmabhedaḥ | śravaṇaṃ hy audārikaṃ cintanabhāvanaṃ sūkṣmaṃ | tad eva cetasi yogaḥ | samānanirmānamano'nuyogād iti hīnapraṇītabhedaḥ | gatiprayogapraṇidhānataś ca kalyāṇamitraṃ hi bhajet dhīmān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति दूरान्तिकभेदः पुर्ववद् योजयितव्यः । कतमा पुनः परमा सेवेति सप्तमः श्लोकः । सन्मित्रसेवा परमा स्वचित्ताद् धर्माधिमुक्त्याशयतो विभुत्वैः । अकल्पनोपायपरिग्रहेण सर्वैककार्यत्वनिवेशतश् च
iti dūrāntikabhedaḥ purvavad yojayitavyaḥ | katamā punaḥ paramā seveti saptamaḥ ślokaḥ | sanmitrasevā paramā svacittād dharmādhimuktyāśayato vibhutvaiḥ | akalpanopāyaparigraheṇa sarvaikakāryatvaniveśataś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पूर्ववत् । अप्रमाणविभागे द्वादश श्लोकाः । ब्राह्मा विपक्षहीना ज्ञानेन गताश् च निर्विकल्पेन । त्रिविधालम्बनवृत्ताः सत्वानां पाचका धीरे
iti pūrvavat | apramāṇavibhāge dvādaśa ślokāḥ | brāhmā vipakṣahīnā jñānena gatāś ca nirvikalpena | trividhālambanavṛttāḥ satvānāṃ pācakā dhīre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्म्या विहाराश् चत्वार्य् अप्रमाणानि । मैत्री करुणा मुदितोपेक्षा च । ते पुनर् बोधिसत्वे चतुर्लक्षणा वेदितव्याः । विपक्षहानितः । प्रतिपक्षविशेषयोगतः । वृत्तिविशेषतस् त्रिविधालम्बनवृत्तित्वात् । तथा हि ते सत्वालम्बना धर्मालम्बनाश्च । कर्मविशेषतश् च । सत्वपरिपाचकत्वात् । सत्वधर्मालम्बनात् । पुनः कतमस्मिन् सत्वनिकाये धर्मे वा प्रवर्तन्ते । अनालम्बनाश् च कतमस्मिन्न् आलम्बने । सौख्यार्थिनि दुःखार्ते सुखिते क्लिष्टे च ते प्रवर्तन्ते । तद्देशिते च धर्मे तत् तथतायां च धीराणाम्
brāhmyā vihārāś catvāry apramāṇāni | maitrī karuṇā muditopekṣā ca | te punar bodhisatve caturlakṣaṇā veditavyāḥ | vipakṣahānitaḥ | pratipakṣaviśeṣayogataḥ | vṛttiviśeṣatas trividhālambanavṛttitvāt | tathā hi te satvālambanā dharmālambanāśca | karmaviśeṣataś ca | satvaparipācakatvāt | satvadharmālambanāt | punaḥ katamasmin satvanikāye dharme vā pravartante | anālambanāś ca katamasminn ālambane | saukhyārthini duḥkhārte sukhite kliṣṭe ca te pravartante | taddeśite ca dharme tat tathatāyāṃ ca dhīrāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्वालम्बनाः सुखार्थिनि यावत् क्लिष्टे सत्वनिकाये प्रवर्तन्ते । तथा हि मैत्री सत्वेषु सुखसंयोगाकारा । करुणा दुःखवियोगाकारा । मुदिता सुखावियोगाकारा । उपेक्षासु वेदनासु तेषां सत्वानां निःक्लेशतोपसंहाराकारा । धर्मालम्बनास् तद्देशिते धर्मे । यत्र ते विहारा देशिताः । अनालम्बनास् तत्तथतायां । ते ह्य् अविकल्पत्वाद् अनालम्बना इवेत्य् अनालम्बनाः । अपि खलु । तस्याश् च तथतार्थत्वात् क्षान्तिलाभाद् विशुद्धितः । कर्मद्वयाद् अनालम्बा मैत्री क्लेशक्षयाद् अपि
satvālambanāḥ sukhārthini yāvat kliṣṭe satvanikāye pravartante | tathā hi maitrī satveṣu sukhasaṃyogākārā | karuṇā duḥkhaviyogākārā | muditā sukhāviyogākārā | upekṣāsu vedanāsu teṣāṃ satvānāṃ niḥkleśatopasaṃhārākārā | dharmālambanās taddeśite dharme | yatra te vihārā deśitāḥ | anālambanās tattathatāyāṃ | te hy avikalpatvād anālambanā ivety anālambanāḥ | api khalu | tasyāś ca tathatārthatvāt kṣāntilābhād viśuddhitaḥ | karmadvayād anālambā maitrī kleśakṣayād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एभिश् चतुर्भिः कारणैर् अनालम्बना मैत्री वेदितव्या । तथतालम्बनत्वात् । अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभेनाष्टम्यां भूमौ । धातुपुष्ट्या तद्विशुद्धितः । कर्मद्वयतश् च । या मैत्री निष्पन्देन कायकर्मणा संगृहीता । क्लेशक्षयतश् च । तथा हि क्लेश आलम्बनम् उक्तं । मनोमयानां ग्रन्थानां प्रहाणाद् उच्छिद्यते आलम्बनम् इति वचनात् । ते निश्चलाश् च चलाश् च कृपणैर् आस्वादिता न च ज्ञेयाः । ते च ब्राह्म्या विहाराश् चतुर्विधा वेदितव्याः । तत्र चला हानभागीयाः परिहाणीयत्वात् । अचलाः स्थितिविशेषभागीया अपरिहाणीयत्वात् । आस्वादिताः क्लिष्टाः अनास्वादिता अक्लिष्टाः । कृपणैर् इति सुखलोलैर् अनुदारचित्तैः । एष ब्राह्म्यविहाराणां हानभागीयादिप्रकारमेदः । तेषु पुनः । अचलेषु बोधिसत्वाः प्रतिष्ठिताः सक्तिविगतेषु
ebhiś caturbhiḥ kāraṇair anālambanā maitrī veditavyā | tathatālambanatvāt | anutpattikadharmakṣāntilābhenāṣṭamyāṃ bhūmau | dhātupuṣṭyā tadviśuddhitaḥ | karmadvayataś ca | yā maitrī niṣpandena kāyakarmaṇā saṃgṛhītā | kleśakṣayataś ca | tathā hi kleśa ālambanam uktaṃ | manomayānāṃ granthānāṃ prahāṇād ucchidyate ālambanam iti vacanāt | te niścalāś ca calāś ca kṛpaṇair āsvāditā na ca jñeyāḥ | te ca brāhmyā vihārāś caturvidhā veditavyāḥ | tatra calā hānabhāgīyāḥ parihāṇīyatvāt | acalāḥ sthitiviśeṣabhāgīyā aparihāṇīyatvāt | āsvāditāḥ kliṣṭāḥ anāsvāditā akliṣṭāḥ | kṛpaṇair iti sukhalolair anudāracittaiḥ | eṣa brāhmyavihārāṇāṃ hānabhāgīyādiprakāramedaḥ | teṣu punaḥ | acaleṣu bodhisatvāḥ pratiṣṭhitāḥ saktivigateṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चलेषु नाप्य् आस्वादितेषु । असमाहितस्वभावा मृदुमध्या हीनभूमिका ये ऽपि । हीनाशयाः समाना हीनास् ते ह्य् अन्यथा त्व् अधिकाः
na caleṣu nāpy āsvāditeṣu | asamāhitasvabhāvā mṛdumadhyā hīnabhūmikā ye 'pi | hīnāśayāḥ samānā hīnās te hy anyathā tv adhikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष मृद्वधिमात्रताभेदः । तत्र षड्विधा मृदुका असमाहितस्वभावाः । सर्वे समाहिता अपि । ये मृदुमध्याः । हीनभूमिका ये ऽपि उत्तरां बोधिसत्वभूमिम् अपेक्ष्य । हीनाशया अपि । श्रावकादीनां समाना अपि । ये ऽनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिरहिता हीनास् ते मृदुका इत्य् अर्थः । अन्यथा त्व् अधिका इति यथोक्तविपर्ययेणाधिमात्रता वेदितव्या । ब्राह्म्यैर् विहृतविहारः कामिषु संजायते यदा धीमान् । संभारान् पूरयते सत्वांश् च विपाचयति तेन
eṣa mṛdvadhimātratābhedaḥ | tatra ṣaḍvidhā mṛdukā asamāhitasvabhāvāḥ | sarve samāhitā api | ye mṛdumadhyāḥ | hīnabhūmikā ye 'pi uttarāṃ bodhisatvabhūmim apekṣya | hīnāśayā api | śrāvakādīnāṃ samānā api | ye 'nutpattikadharmakṣāntirahitā hīnās te mṛdukā ity arthaḥ | anyathā tv adhikā iti yathoktaviparyayeṇādhimātratā veditavyā | brāhmyair vihṛtavihāraḥ kāmiṣu saṃjāyate yadā dhīmān | saṃbhārān pūrayate satvāṃś ca vipācayati tena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र चाविरहितो ब्राह्म्यै रहितश् च तद्विपक्षेण । तत्प्रत्ययैर् अपि भृशैर् न याति विकृतिं प्रमत्तो ऽपि
sarvatra cāvirahito brāhmyai rahitaś ca tadvipakṣeṇa | tatpratyayair api bhṛśair na yāti vikṛtiṃ pramatto 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुफललिङ्गभेदः । तत्र ब्राह्म्यैर् विहृतो विहारैर् इति हेतुः । कामिषु सत्वेषु (म्स १२३) संजायत इति विपाकफलं । संभारान् पूरयत्य् अधिपतिफलं । सत्वान् परिपाचयतीति पुरुषकारफलं । सर्वत्र चाविरहितो ब्राह्म्यैर् विहारैर् जायत इति निष्पन्दफलं । रहितश् च तद्विपक्षेणेति विसंयोगफलं भृशैर् अपि तत्प्रत्ययैर् अविकृतिगमनं लिङ्गं । प्रमत्तो ऽपीत्य् असंमुखीभूते ऽपि प्रतिपक्षे । अन्यैश् चतुर्भिः श्लोकैर् गुणदोषभेदः । व्यापादविहिंसाभ्याम् अरतिव्यापादकामरागैश् च । युक्तो हि बोधिसत्वो बहुविधम् आदीनवं स्पृशति
hetuphalaliṅgabhedaḥ | tatra brāhmyair vihṛto vihārair iti hetuḥ | kāmiṣu satveṣu (Msa 123) saṃjāyata iti vipākaphalaṃ | saṃbhārān pūrayaty adhipatiphalaṃ | satvān paripācayatīti puruṣakāraphalaṃ | sarvatra cāvirahito brāhmyair vihārair jāyata iti niṣpandaphalaṃ | rahitaś ca tadvipakṣeṇeti visaṃyogaphalaṃ bhṛśair api tatpratyayair avikṛtigamanaṃ liṅgaṃ | pramatto 'pīty asaṃmukhībhūte 'pi pratipakṣe | anyaiś caturbhiḥ ślokair guṇadoṣabhedaḥ | vyāpādavihiṃsābhyām arativyāpādakāmarāgaiś ca | yukto hi bodhisatvo bahuvidham ādīnavaṃ spṛśati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति दोषः । ब्राह्म्यविहारभावे तद्विपक्षयोगात् । तत्र व्यापादादयो मैत्र्यादीनां यथाक्रमं विपक्षाः । व्यापादकामरागाव् उपेक्षायाः । कथं बहुविधादीनवं स्पृशतीत्य् आह । क्लेशैर् हन्त्यात्मानं सत्वान् उपहन्ति शीलम् उपहन्ति । सविलेखलाभहीनो रक्षाहीनस् तथा शास्त्रा
iti doṣaḥ | brāhmyavihārabhāve tadvipakṣayogāt | tatra vyāpādādayo maitryādīnāṃ yathākramaṃ vipakṣāḥ | vyāpādakāmarāgāv upekṣāyāḥ | kathaṃ bahuvidhādīnavaṃ spṛśatīty āha | kleśair hantyātmānaṃ satvān upahanti śīlam upahanti | savilekhalābhahīno rakṣāhīnas tathā śāstrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधिकरणो ऽशयस्वी परत्र संजायते ऽक्षणेषु स च । प्राप्ताप्राप्तविहीनो मनसि महद् दुःखम् आप्नोति
sādhikaraṇo 'śayasvī paratra saṃjāyate 'kṣaṇeṣu sa ca | prāptāprāptavihīno manasi mahad duḥkham āpnoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रथमैस् त्रिभिः पदैर् आत्मव्याबाधाय चेतयते परव्याबाधायोभयव्याबाधायेत्य् एतम् आदीनवं दर्शयति । सविलेखादिभिः षड्भिः पदैर् दृष्टधार्मिकम् अवद्यं प्रसवतीति दर्शयति । कथं च प्रसवति । आत्मास्यापवदते । परे ऽपि देवता अपि । शास्ताप्यन्ये ऽपि विज्ञाः सब्रह्मचारिणो धर्मतया विगर्हन्ते । दिग्विदिक्षु चास्य पापको ऽवर्णशब्दश्लोको निश्चरतीत्य् एवं सविलेखो यावद् अयशस् वीत्य् अनेन यथाक्रमं दर्शयति । शेषैस् त्रिभिः पदैर् यथाक्रमं सांपरायिकं दृष्टधर्मसांपरायिकम् अवद्यं प्रसवति । तज्जं चैतसिकं दुःखदौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयत इत्य् एतद् आदीनवं दर्शयति । एते सर्वे दोषा मैत्र्यादिषु सुस्थितस्य न भवन्ति । अक्लिष्टः संसारं सत्वार्थं नो च संत्यजति
tatra prathamais tribhiḥ padair ātmavyābādhāya cetayate paravyābādhāyobhayavyābādhāyety etam ādīnavaṃ darśayati | savilekhādibhiḥ ṣaḍbhiḥ padair dṛṣṭadhārmikam avadyaṃ prasavatīti darśayati | kathaṃ ca prasavati | ātmāsyāpavadate | pare 'pi devatā api | śāstāpyanye 'pi vijñāḥ sabrahmacāriṇo dharmatayā vigarhante | digvidikṣu cāsya pāpako 'varṇaśabdaśloko niścaratīty evaṃ savilekho yāvad ayaśas vīty anena yathākramaṃ darśayati | śeṣais tribhiḥ padair yathākramaṃ sāṃparāyikaṃ dṛṣṭadharmasāṃparāyikam avadyaṃ prasavati | tajjaṃ caitasikaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayata ity etad ādīnavaṃ darśayati | ete sarve doṣā maitryādiṣu susthitasya na bhavanti | akliṣṭaḥ saṃsāraṃ satvārthaṃ no ca saṃtyajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । ब्राह्मविहारयोगे त्रिविधं गुणं दर्शयति । यथोक्तदोषाभावं अक्लिष्टस्य सत्वहेतोः संसारापरित्यागं । न तथैकपुत्रकेष्व् अपि गुणवत्स्व् अपि भवति सर्वसत्वानां । मैत्र्यादिचेतनेयं सत्वेषु यथा जिनसुतानां
iti | brāhmavihārayoge trividhaṃ guṇaṃ darśayati | yathoktadoṣābhāvaṃ akliṣṭasya satvahetoḥ saṃsārāparityāgaṃ | na tathaikaputrakeṣv api guṇavatsv api bhavati sarvasatvānāṃ | maitryādicetaneyaṃ satveṣu yathā jinasutānāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एते च बोधिसत्वमैत्रादीनां तीव्रतां दर्शयति । करुणाविभागे तदालम्बनप्रभेदम् आरभ्य द्वौ श्लोकौ । प्रदीप्तान् शत्रुवशगान् दुःखाक्रान्तांस् तमोवृतान् । दुर्गमार्गसमारूढान् महाबन्धनसंयुतान्
ity ete ca bodhisatvamaitrādīnāṃ tīvratāṃ darśayati | karuṇāvibhāge tadālambanaprabhedam ārabhya dvau ślokau | pradīptān śatruvaśagān duḥkhākrāntāṃs tamovṛtān | durgamārgasamārūḍhān mahābandhanasaṃyutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाशनविषाक्रान्तलोलान् मार्गप्रनष्टकान् । उत्पथप्रस्थितान् सत्वान् दुर्बलान् करुणायते
mahāśanaviṣākrāntalolān mārgapranaṣṭakān | utpathaprasthitān satvān durbalān karuṇāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रदीप्ताः कामरागेण कामसुखभक्ताः । शत्रुवशगा मारकृतान्तरायाः कुशले ऽप्रयुक्ताः दुःखाक्रान्ताः दुःखाभूता नरकादिषु । तमोवृता औरभ्रिकादयो दुश्चरितैकान्तिकाः । कर्मविपाकसंमूढत्वात् । दुर्गमार्गसमारूढा अपरिनिर्वाणधर्माणः संसारवर्त्मात्यन्तानुपच्छेदात् । महाबन्धनसंयुता अन्यतीर्थ्याः । मोक्षसंप्रस्थिता नानाकुदृष्टिगाढबन्धनबद्धत्वात् । महाशनविषाक्रान्तलोलाः समापत्तिसुखसक्ताः । तेषां हि तत् क्लिष्टं समापत्तिसुखं । यथा मृष्टम् अशनं विषाक्रान्तं । ततः प्रच्यावनात् । मार्गप्रणष्टका अभिमानिका मोक्षमार्गभ्रान्तत्वात् । उत्पथप्रस्थिता हीनयानप्रयुक्ता अनियताः । दुर्बला अपरिपूर्णसंभारा बोधिसत्वाः । इत्य् एते दशविधाः सत्वा बोधिसत्वकरुणाया आलम्बनं । पञ्चफलसंदर्शने करुणायाः श्लोकः । हेठापहं ह्य् उत्तमबोधिबीजं सुखावहं तायपकम् इष्टहेतुं । स्वभावदं धर्मम् उपाश्रितस्य बोधिर् न दूरे जिनात्मजस्य
tatra pradīptāḥ kāmarāgeṇa kāmasukhabhaktāḥ | śatruvaśagā mārakṛtāntarāyāḥ kuśale 'prayuktāḥ duḥkhākrāntāḥ duḥkhābhūtā narakādiṣu | tamovṛtā aurabhrikādayo duścaritaikāntikāḥ | karmavipākasaṃmūḍhatvāt | durgamārgasamārūḍhā aparinirvāṇadharmāṇaḥ saṃsāravartmātyantānupacchedāt | mahābandhanasaṃyutā anyatīrthyāḥ | mokṣasaṃprasthitā nānākudṛṣṭigāḍhabandhanabaddhatvāt | mahāśanaviṣākrāntalolāḥ samāpattisukhasaktāḥ | teṣāṃ hi tat kliṣṭaṃ samāpattisukhaṃ | yathā mṛṣṭam aśanaṃ viṣākrāntaṃ | tataḥ pracyāvanāt | mārgapraṇaṣṭakā abhimānikā mokṣamārgabhrāntatvāt | utpathaprasthitā hīnayānaprayuktā aniyatāḥ | durbalā aparipūrṇasaṃbhārā bodhisatvāḥ | ity ete daśavidhāḥ satvā bodhisatvakaruṇāyā ālambanaṃ | pañcaphalasaṃdarśane karuṇāyāḥ ślokaḥ | heṭhāpahaṃ hy uttamabodhibījaṃ sukhāvahaṃ tāyapakam iṣṭahetuṃ | svabhāvadaṃ dharmam upāśritasya bodhir na dūre jinātmajasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः हेठापहत्वेन तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणाद् विसंयोगफलं दर्शयति । उत्तमबोधिबीजत्वेनाधिपतिफलं । परात्मनोर् यथाक्रमं सुखावहतायकत्वेन पुरुषकारफलं । इष्टहेतुत्वेन विपाकफलं । स्वभावदत्वेन निष्पन्दफलम् आयत्यां विशिष्टकरुणाफलदानात् । एवं पञ्चविधां करुणाम् आश्रित्य बुद्धत्वम् अदूरे वेदितव्यं । अप्रतिष्ठितसंसारनिर्वाणत्वे श्लोकः । विज्ञाय संसारगतं समग्रं दुःखात्मकं चैव निरात्मकं च । नोद्वेगम् आयाति न चापि दोषैः प्रबाध्यते कारुणिको ऽग्रबुद्धिः
tataḥ heṭhāpahatvena tadvipakṣavihiṃsāprahāṇād visaṃyogaphalaṃ darśayati | uttamabodhibījatvenādhipatiphalaṃ | parātmanor yathākramaṃ sukhāvahatāyakatvena puruṣakāraphalaṃ | iṣṭahetutvena vipākaphalaṃ | svabhāvadatvena niṣpandaphalam āyatyāṃ viśiṣṭakaruṇāphaladānāt | evaṃ pañcavidhāṃ karuṇām āśritya buddhatvam adūre veditavyaṃ | apratiṣṭhitasaṃsāranirvāṇatve ślokaḥ | vijñāya saṃsāragataṃ samagraṃ duḥkhātmakaṃ caiva nirātmakaṃ ca | nodvegam āyāti na cāpi doṣaiḥ prabādhyate kāruṇiko 'grabuddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं संसारं यथाभूतं परिज्ञाय बोधिसत्वो नोद्वेगम् आयाति कारुणिकत्वात् । (म्स १२५) न दोषैर् बाध्यते ऽग्रबुद्धित्वात् । एवं निर्वाणे प्रतिष्ठितो भवति न संसारे यथाक्रमं । संसारपरिज्ञाने श्लोकः । दुःखात्मकं लोकम् अवेक्षमाणो दुःखायते वेत्ति च तद्यथावत् । तस्याभ्युपायं परिवर्जने च न खेदम् आयत्य् अपि वा कृपालुः
sarvaṃ saṃsāraṃ yathābhūtaṃ parijñāya bodhisatvo nodvegam āyāti kāruṇikatvāt | (Msa 125) na doṣair bādhyate 'grabuddhitvāt | evaṃ nirvāṇe pratiṣṭhito bhavati na saṃsāre yathākramaṃ | saṃsāraparijñāne ślokaḥ | duḥkhātmakaṃ lokam avekṣamāṇo duḥkhāyate vetti ca tadyathāvat | tasyābhyupāyaṃ parivarjane ca na khedam āyaty api vā kṛpāluḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखायत इति करुणायते । वेत्ति च तद् यथावद् इति दुःखं यथाभूतं तस्य च दुःखस्य परिवर्जने ऽभ्युपायं । वेत्ति येनास्य दुःखं निरुध्यते । एतेन जानन्न् अपि संसारदुःखं यथाभूतं तत्परित्यागोपायं च न खेदम् आपद्यते बोधिसत्वः करुणाविशेषाद् इति प्रदर्शयति । करुणाप्रभेदे द्वौ श्लोकौ । कृपा प्रकृत्या प्रतिसंख्यया च पूर्वं तदभ्यासविधानयोगात् । विपक्षहीना च विशुद्धिलाभात् चतुर्विधेयं करूणात्मकानां
duḥkhāyata iti karuṇāyate | vetti ca tad yathāvad iti duḥkhaṃ yathābhūtaṃ tasya ca duḥkhasya parivarjane 'bhyupāyaṃ | vetti yenāsya duḥkhaṃ nirudhyate | etena jānann api saṃsāraduḥkhaṃ yathābhūtaṃ tatparityāgopāyaṃ ca na khedam āpadyate bodhisatvaḥ karuṇāviśeṣād iti pradarśayati | karuṇāprabhede dvau ślokau | kṛpā prakṛtyā pratisaṃkhyayā ca pūrvaṃ tadabhyāsavidhānayogāt | vipakṣahīnā ca viśuddhilābhāt caturvidheyaṃ karūṇātmakānāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेयं यथाक्रमं गोत्रविशेषतः । गुणदोषपरीक्षणतः । जन्मान्तरपरिभावनतः । वैराग्यलाभतश् च वेदितव्या । तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणे सति विशुद्धिलाभत इति वैराग्यलाभतः । न सा कृपा या न समा सदा वा नाध्याशयाद् वा प्रतिपत्तितो वा । वैराग्यतो नानुपलम्भतो वा न बोधिसत्वो ह्य् अकृपस् तथा यः
seyaṃ yathākramaṃ gotraviśeṣataḥ | guṇadoṣaparīkṣaṇataḥ | janmāntaraparibhāvanataḥ | vairāgyalābhataś ca veditavyā | tadvipakṣavihiṃsāprahāṇe sati viśuddhilābhata iti vairāgyalābhataḥ | na sā kṛpā yā na samā sadā vā nādhyāśayād vā pratipattito vā | vairāgyato nānupalambhato vā na bodhisatvo hy akṛpas tathā yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र समा सुखितादिषु यत्किंचिद् वेदितम् इदम् अत्र दुःखस्येति विदित्वा । सदा निरुपधिशेषनिर्वाणे तदक्षयात् । अध्याशयाद् भूमिप्रविष्टानाम् आत्मपरसमताशयलाभात् । प्रतिपत्तितो दुःखपरित्राणक्रियया । वैराग्यतस् तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणात् । अनुपलम्भतो ऽनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभात् । करुणावृक्षप्रतिबिम्बके पञ्च श्लोकाः । करुणा क्षान्तिश् चिन्ता प्रणिधानं जन्मसत्वपरिपाकः । करुणा तरुर् एष महान् मूलादिः पुष्पपत्रफलः
tatra samā sukhitādiṣu yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti viditvā | sadā nirupadhiśeṣanirvāṇe tadakṣayāt | adhyāśayād bhūmipraviṣṭānām ātmaparasamatāśayalābhāt | pratipattito duḥkhaparitrāṇakriyayā | vairāgyatas tadvipakṣavihiṃsāprahāṇāt | anupalambhato 'nutpattikadharmakṣāntilābhāt | karuṇāvṛkṣapratibimbake pañca ślokāḥ | karuṇā kṣāntiś cintā praṇidhānaṃ janmasatvaparipākaḥ | karuṇā tarur eṣa mahān mūlādiḥ puṣpapatraphalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एष मूलस्कन्धशाखापत्रपुष्पफलावस्थः करुणावृक्षो वेदितव्यः । एतस्य करुणा मूलं । क्षान्तिः स्कन्धः । सत्वार्थचिन्ता शाखा । प्रणिधानं शोभनेषु जन्मसु पत्राणि । शोभनं जन्म पुष्पं । सत्वपरिपाकः फलं । मूलं करुणा न भवेद् दुष्करचर्यासहिष्णुता न भवेत् । दुःखाक्षमश् च धीमान् सत्वार्थं चिन्तयेन् नैव
ity eṣa mūlaskandhaśākhāpatrapuṣpaphalāvasthaḥ karuṇāvṛkṣo veditavyaḥ | etasya karuṇā mūlaṃ | kṣāntiḥ skandhaḥ | satvārthacintā śākhā | praṇidhānaṃ śobhaneṣu janmasu patrāṇi | śobhanaṃ janma puṣpaṃ | satvaparipākaḥ phalaṃ | mūlaṃ karuṇā na bhaved duṣkaracaryāsahiṣṇutā na bhavet | duḥkhākṣamaś ca dhīmān satvārthaṃ cintayen naiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्ताविहीनबुद्धिः प्रणिधानं शुक्लजन्मसु न कुर्यात् । शुभजन्मान् अनुगच्छन् सत्वान् परिपाचयेन् नैव
cintāvihīnabuddhiḥ praṇidhānaṃ śuklajanmasu na kuryāt | śubhajanmān anugacchan satvān paripācayen naiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभ्यां श्लोकाभ्यां पूर्वोत्तरप्रसवसाधर्म्यात् करुणादीनां मूलादिभावं साधयति । करुणासेको मैत्री तद्दुःखे सौख्यतो विपुलपुष्टिः । शाखावृद्धिर् विशदा योनिमनस्कारतो ज्ञेया
ābhyāṃ ślokābhyāṃ pūrvottaraprasavasādharmyāt karuṇādīnāṃ mūlādibhāvaṃ sādhayati | karuṇāseko maitrī tadduḥkhe saukhyato vipulapuṣṭiḥ | śākhāvṛddhir viśadā yonimanaskārato jñeyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्णत्यागादानं प्रणिधीनां संततेर् अनुच्छेदात् । द्विविधप्रत्ययसिद्धेः पुष्पमबन्ध्यं फलं चास्मात्
parṇatyāgādānaṃ praṇidhīnāṃ saṃtater anucchedāt | dvividhapratyayasiddheḥ puṣpamabandhyaṃ phalaṃ cāsmāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताभ्यां श्लोकाभ्यां वृक्षमूलसेकादिसाधर्म्यं करुणावृक्षस्य दर्शयति । करुणा हि मूलवृक्षा । तस्याः सेको मैत्री तया तदाप्य् आयनात् । मैत्रिचित्तो हि परदुःखेन दुःखायते । ततश् च करुणोद्भवदुःखम् उत्पद्यते बोधिसत्वस्य स्वार्थप्रयुक्तस्य तत्र सौख्योत्पादाद् विपुलपुष्टिः क्षान्तिपुष्टिर् इत्य् अर्थः । सा हि स्कन्ध इत्य् उक्ता । स्कन्धश् च विपुलः । योनिशोमनस्काराद् बहुविधा महायाने शाखावृद्धिः । चिन्ता हि शाखेत्य् उक्ता । पूर्वापरनिरोधोत्पादक्रमेण प्रणिधानसंतानस्यानुच्छेदात् । पर्णत्यागादानसाधर्म्यं प्रणिधानानां वेदितव्यं । आध्यात्मिकप्रत्ययसिद्धितः स्वसंतानपरिपाकात् पुष्पम् इव जन्माबन्ध्यं वेदितव्यं । बाह्यप्रत्ययसिद्धितः परसंतानपरिपाकात् फलभूतः सत्वपरिपाको वेदितव्यः । करुणानुशंसे श्लोकः । कः कुर्वीत न करुणां सत्वेषु महाकृपागुणकरेषु । दुःखे ऽपि सौख्यम् अतुलं भवति यद् एषां कृपाजनितं
etābhyāṃ ślokābhyāṃ vṛkṣamūlasekādisādharmyaṃ karuṇāvṛkṣasya darśayati | karuṇā hi mūlavṛkṣā | tasyāḥ seko maitrī tayā tadāpy āyanāt | maitricitto hi paraduḥkhena duḥkhāyate | tataś ca karuṇodbhavaduḥkham utpadyate bodhisatvasya svārthaprayuktasya tatra saukhyotpādād vipulapuṣṭiḥ kṣāntipuṣṭir ity arthaḥ | sā hi skandha ity uktā | skandhaś ca vipulaḥ | yoniśomanaskārād bahuvidhā mahāyāne śākhāvṛddhiḥ | cintā hi śākhety uktā | pūrvāparanirodhotpādakrameṇa praṇidhānasaṃtānasyānucchedāt | parṇatyāgādānasādharmyaṃ praṇidhānānāṃ veditavyaṃ | ādhyātmikapratyayasiddhitaḥ svasaṃtānaparipākāt puṣpam iva janmābandhyaṃ veditavyaṃ | bāhyapratyayasiddhitaḥ parasaṃtānaparipākāt phalabhūtaḥ satvaparipāko veditavyaḥ | karuṇānuśaṃse ślokaḥ | kaḥ kurvīta na karuṇāṃ satveṣu mahākṛpāguṇakareṣu | duḥkhe 'pi saukhyam atulaṃ bhavati yad eṣāṃ kṛpājanitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र महाकरुणागुण उत्तरार्धेन संदर्शितः । शेषो गतार्थः । करुणानिःसङ्गतायां श्लोकाः । अविष्टानां कृपया न तिष्ठति मनः शमे कृपालूनां । कुत एव लोकसौख्ये स्वजीविते वा भवेत् स्नेहः
atra mahākaruṇāguṇa uttarārdhena saṃdarśitaḥ | śeṣo gatārthaḥ | karuṇāniḥsaṅgatāyāṃ ślokāḥ | aviṣṭānāṃ kṛpayā na tiṣṭhati manaḥ śame kṛpālūnāṃ | kuta eva lokasaukhye svajīvite vā bhavet snehaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्य हि लोकस्य लौकिके सौख्ये स्वजीविते च स्नेहः । तत्रापि च निःस्नेहानां श्रावकप्रत्येकबुद्धानां सर्वदुःखोपशमे निर्वाणे प्रतिष्ठितं मनः । बोधिसत्वानां (म्स १२७) तु करुणाविष्टत्वान् निर्वाणे ऽपि मनो न प्रतिष्ठितं । कुत एव तयोः स्नेहो भविष्यति । करुणास्नेहवैशेष्ये त्रयः श्लोकाः । स्नेहो न विद्यते ऽसौ यो ऽनिरवद्यो न लौकिको यश् च । धीमत्सु कृपास्नेहो निरवद्यो लोकसमतीतः
sarvasya hi lokasya laukike saukhye svajīvite ca snehaḥ | tatrāpi ca niḥsnehānāṃ śrāvakapratyekabuddhānāṃ sarvaduḥkhopaśame nirvāṇe pratiṣṭhitaṃ manaḥ | bodhisatvānāṃ (Msa 127) tu karuṇāviṣṭatvān nirvāṇe 'pi mano na pratiṣṭhitaṃ | kuta eva tayoḥ sneho bhaviṣyati | karuṇāsnehavaiśeṣye trayaḥ ślokāḥ | sneho na vidyate 'sau yo 'niravadyo na laukiko yaś ca | dhīmatsu kṛpāsneho niravadyo lokasamatītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातापितृप्रभृतीनां हि तृष्णामयः स्नेहः सावद्यः । लौकिककरुणाविहारिणां निरवद्यो ऽपि लौकिकः । बोधिसत्वानां तु करुणामयः स्नेहो निरवद्यश् च लौकिकातिक्रान्तश् च । कथं च पुनर् निरवद्य इत्य् आह । दुःखाज्ञानमहाउघे महान्धकारे च निश्रितं लोकं । उद्धर्तुं य उपायः कथम् इव न स्यात् स निरवद्यः
mātāpitṛprabhṛtīnāṃ hi tṛṣṇāmayaḥ snehaḥ sāvadyaḥ | laukikakaruṇāvihāriṇāṃ niravadyo 'pi laukikaḥ | bodhisatvānāṃ tu karuṇāmayaḥ sneho niravadyaś ca laukikātikrāntaś ca | kathaṃ ca punar niravadya ity āha | duḥkhājñānamahāughe mahāndhakāre ca niśritaṃ lokaṃ | uddhartuṃ ya upāyaḥ katham iva na syāt sa niravadyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखमहाउघ अज्ञानमहान्धकारे चेति योज्यं । शेषं गतार्थं । कथं लोकातिक्रान्त इत्याह । स्नेहो न सो ऽस्त्य् अरिहतां लोके प्रत्येकबोधिबुद्धानां । प्राग् एव तद् अन्येषां कथम् इव लोकोत्तरो न स्यात्
duḥkhamahāugha ajñānamahāndhakāre ceti yojyaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ | kathaṃ lokātikrānta ityāha | sneho na so 'sty arihatāṃ loke pratyekabodhibuddhānāṃ | prāg eva tad anyeṣāṃ katham iva lokottaro na syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्येकां बोधिं बुद्धाः । शेषं गतार्थं । त्रासाभिनन्दननिमित्तत्वे श्लोकः । दुःखाभावे दुःखं यत्कृपया भवति बोधिसत्वानां । संत्रासयति तद् आदौ स्पृष्टं त्व् अभिनन्दयति गाढं
pratyekāṃ bodhiṃ buddhāḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | trāsābhinandananimittatve ślokaḥ | duḥkhābhāve duḥkhaṃ yatkṛpayā bhavati bodhisatvānāṃ | saṃtrāsayati tad ādau spṛṣṭaṃ tv abhinandayati gāḍhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखाभावे इति दुःखाभावो निमित्तं । सत्वेषु करुणया बोधिसत्वानां यद् दुःखम् उत्पद्यते तदादौ संत्रासयति अधिमुक्तिचर्याभूमौ । आत्मपरसमतया दुःखस्य यथाभूतम् अस्पृष्टत्वात् । स्पृष्टं तु शुद्धाध्याशयभूमाव् अभिनन्दयत्य् एवेत्य् अर्थः । करुणादुःखेन सुखाभिभवे श्लोकः । किम् अतः परमाश्चर्यं यद् दुःखं सौख्यम् अभिभवति सर्व । कृपया जनितं लौक्यं येन विमुक्तो अपि कृतार्थः
duḥkhābhāve iti duḥkhābhāvo nimittaṃ | satveṣu karuṇayā bodhisatvānāṃ yad duḥkham utpadyate tadādau saṃtrāsayati adhimukticaryābhūmau | ātmaparasamatayā duḥkhasya yathābhūtam aspṛṣṭatvāt | spṛṣṭaṃ tu śuddhādhyāśayabhūmāv abhinandayaty evety arthaḥ | karuṇāduḥkhena sukhābhibhave ślokaḥ | kim ataḥ paramāścaryaṃ yad duḥkhaṃ saukhyam abhibhavati sarva | kṛpayā janitaṃ laukyaṃ yena vimukto api kṛtārthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्त्य् अत आश्चर्यतरं यद् दुःखम् एव करुणाजनितं बोधिसत्वानां तथा सुखं (म्स १२८) भवति । यत् सर्वं लौकिकं सुखम् अभिभवति । येन सुखेन विमुक्ता अर्हन्तो ऽपि कृतार्थाः प्राग् एवान्ये । कृपाकृतदानानुशंसे श्लोकः । कृपया सहितं दानं यद् दानसुखं करोति धीराणां । त्रैधातुकम् उपभोगैर् न तत्सुखं तत्कलां स्पृशति
nāsty ata āścaryataraṃ yad duḥkham eva karuṇājanitaṃ bodhisatvānāṃ tathā sukhaṃ (Msa 128) bhavati | yat sarvaṃ laukikaṃ sukham abhibhavati | yena sukhena vimuktā arhanto 'pi kṛtārthāḥ prāg evānye | kṛpākṛtadānānuśaṃse ślokaḥ | kṛpayā sahitaṃ dānaṃ yad dānasukhaṃ karoti dhīrāṇāṃ | traidhātukam upabhogair na tatsukhaṃ tatkalāṃ spṛśati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्च त्रैधातुकं सुखम् उपभोगैः कृतं न तत्सुखं तस्य सुखस्य कलां स्पृशतीत्य् अयम् उत्तरार्धस्यार्थः । शेषं गतार्थं । कृपया दुःखाभ्युपगमे श्लोकः । दुःखमयं संसारं यत्कृपया न त्यजति सत्वार्थं । परहितहेतोर् दुःखं किं कारूणिकैर् न समुपेतम्
yacca traidhātukaṃ sukham upabhogaiḥ kṛtaṃ na tatsukhaṃ tasya sukhasya kalāṃ spṛśatīty ayam uttarārdhasyārthaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | kṛpayā duḥkhābhyupagame ślokaḥ | duḥkhamayaṃ saṃsāraṃ yatkṛpayā na tyajati satvārthaṃ | parahitahetor duḥkhaṃ kiṃ kārūṇikair na samupetam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं हि दुःखं संसारदुःखे ऽन्तर्भूतं । तस्याभ्युपगमात् सर्वं दुःखम् अभ्युपगतं भवति । तत्र तत्फलवृद्धौ श्लोकः । करूणा दानं भोगाः सदा कृपालोर् विवृद्धिम् उपयान्ति । स्नेहानुग्रहजनितं तच् छक्तिकृतं सुखं चास्मात्
sarvaṃ hi duḥkhaṃ saṃsāraduḥkhe 'ntarbhūtaṃ | tasyābhyupagamāt sarvaṃ duḥkham abhyupagataṃ bhavati | tatra tatphalavṛddhau ślokaḥ | karūṇā dānaṃ bhogāḥ sadā kṛpālor vivṛddhim upayānti | snehānugrahajanitaṃ tac chaktikṛtaṃ sukhaṃ cāsmāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयं बोधिसत्वानां सर्वजन्मसु वर्धते करुणायोगात् । करुणा तदभ्यासात् । दानं करुणावशात् । भोगाश् च दानवशात् । तस्माच् च त्रयात् फलं त्रिविधं सुखं भवति । स्नेहजनितं करुणातः । सत्वानुग्रहजनितं दानात् । तदनुग्रहक्रियाशक्तिकृतं भोगेभ्यः । दानप्रोत्साहनायां श्लोकः । वर्धे च वर्धयामि च दाने परिपाचयामि सुखयामि । आकर्षामि नयामि च करुणासन्नान् प्रवदतीव
trayaṃ bodhisatvānāṃ sarvajanmasu vardhate karuṇāyogāt | karuṇā tadabhyāsāt | dānaṃ karuṇāvaśāt | bhogāś ca dānavaśāt | tasmāc ca trayāt phalaṃ trividhaṃ sukhaṃ bhavati | snehajanitaṃ karuṇātaḥ | satvānugrahajanitaṃ dānāt | tadanugrahakriyāśaktikṛtaṃ bhogebhyaḥ | dānaprotsāhanāyāṃ ślokaḥ | vardhe ca vardhayāmi ca dāne paripācayāmi sukhayāmi | ākarṣāmi nayāmi ca karuṇāsannān pravadatīva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाने सन्नान् इति संबन्धनीयं । षड्भिर् गुणैर् दाने ऽवसन्नान् बोधिसत्वान्करुणा प्रोत्सहयतीव । स्वभाववृद्ध्या । भोगैस् तद्वर्धनया । दानेन सत्वपरिपाचनया । दातुश् च सुखोत्पादनात् । महाबोधिसंभारस्यान्यस्याकर्षणात् । महाबोधिसमीपनयनाच् च । परसौख्येन सुखाभवे श्लोकः । दुःखे दुःखी कृपया सुखान्य् अनाधाय केन सुखितः स्यात् । सुखयत्य् आत्मानम् अतः कृपालुर् आधाय परसौख्यम्
dāne sannān iti saṃbandhanīyaṃ | ṣaḍbhir guṇair dāne 'vasannān bodhisatvānkaruṇā protsahayatīva | svabhāvavṛddhyā | bhogais tadvardhanayā | dānena satvaparipācanayā | dātuś ca sukhotpādanāt | mahābodhisaṃbhārasyānyasyākarṣaṇāt | mahābodhisamīpanayanāc ca | parasaukhyena sukhābhave ślokaḥ | duḥkhe duḥkhī kṛpayā sukhāny anādhāya kena sukhitaḥ syāt | sukhayaty ātmānam ataḥ kṛpālur ādhāya parasaukhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करुणया बोधिसत्वः परदुःखैर् दुःखितः सत्वेष्व् अनाधाय सुखं कथं सुखितः (म्स १२९) स्यात् । तस्मात् परेषु सुखम् आधाय बोधिसत्व आत्मानम् एव सुखयतीति वेदितव्यं । कृपया दानसमनुशास्तौ षट् श्लोकाः । स्वं दानं कारुणिकः शास्तीव सदैव निःस्वसुखकामः । भोगैः सुखय परं वा माम प्य् अयुतसौख्यम्
karuṇayā bodhisatvaḥ paraduḥkhair duḥkhitaḥ satveṣv anādhāya sukhaṃ kathaṃ sukhitaḥ (Msa 129) syāt | tasmāt pareṣu sukham ādhāya bodhisatva ātmānam eva sukhayatīti veditavyaṃ | kṛpayā dānasamanuśāstau ṣaṭ ślokāḥ | svaṃ dānaṃ kāruṇikaḥ śāstīva sadaiva niḥsvasukhakāmaḥ | bhogaiḥ sukhaya paraṃ vā māma py ayutasaukhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि कारुणिकस्य विना परसुखेनास्ति सुखं । तस्यायुतसौख्यत्वाद् बोधिसत्वस् तेन विना नो दानस्य फलं सुखं नेच्छति । सफलं दानं दत्तं तन् मे सत्वेषु तत् सुखसुखेन । फल तेष्व् एव निकामं यदि मे कर्तव्यता ते ऽस्ति
na hi kāruṇikasya vinā parasukhenāsti sukhaṃ | tasyāyutasaukhyatvād bodhisatvas tena vinā no dānasya phalaṃ sukhaṃ necchati | saphalaṃ dānaṃ dattaṃ tan me satveṣu tat sukhasukhena | phala teṣv eva nikāmaṃ yadi me kartavyatā te 'sti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानं ददता दानं च दानफलं च तन्मया सत्वेषु दत्तं । तत्सुखम् एव मे सुखं यस्मात् । अतस् तेष्व् एव यावत् फलितव्यं तावत् फलेति लोट् । बोधिसत्वः करुणया दानम् अनुशास्ति । भोगे द्वेष्टुर् दातुर् भोगा बहुशुभतरोपसर्पन्ति । न हि तत्सुखं मतं मे दाने पारंपरो ऽस्मि यतः
dānaṃ dadatā dānaṃ ca dānaphalaṃ ca tanmayā satveṣu dattaṃ | tatsukham eva me sukhaṃ yasmāt | atas teṣv eva yāvat phalitavyaṃ tāvat phaleti loṭ | bodhisatvaḥ karuṇayā dānam anuśāsti | bhoge dveṣṭur dātur bhogā bahuśubhataropasarpanti | na hi tatsukhaṃ mataṃ me dāne pāraṃparo 'smi yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगविमुखस्य दातुर् भोगा बहुतराश् चोपतिष्ठन्ते । शोभनतराश् च । धर्मतैवेयं चित्तस्योदारतरत्वात् । न हि तत्सुखं मतं मे यद् भोगास् तथोपतिष्ठते । यस्माद् अहं दाने पारंपरस् तत्प्रबन्धकामत्वान् न सुखे । सर्वस्तिपरित्यागे यत्कृपया मां निरीक्षसे सततं । ननु ते तेन ज्ञेयं न मत्फलेनार्थिता ऽस्येति
bhogavimukhasya dātur bhogā bahutarāś copatiṣṭhante | śobhanatarāś ca | dharmataiveyaṃ cittasyodārataratvāt | na hi tatsukhaṃ mataṃ me yad bhogās tathopatiṣṭhate | yasmād ahaṃ dāne pāraṃparas tatprabandhakāmatvān na sukhe | sarvastiparityāge yatkṛpayā māṃ nirīkṣase satataṃ | nanu te tena jñeyaṃ na matphalenārthitā 'syeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽहं दानफलं सर्वम् एव करुणया नित्यं परित्यजामि नन्व् अत एव वेदितव्यं नास्ति मे दानफलेनार्थित्वम् इति बोधिसत्वो दानं समनुशास्ति । दानाभिरतो न स्यां प्राप्तं चेत् तत्फलं न विसृजेयं । तथा हि । क्षणम् अपि दानेन विना दानाभिरतो भवति नैव
yo 'haṃ dānaphalaṃ sarvam eva karuṇayā nityaṃ parityajāmi nanv ata eva veditavyaṃ nāsti me dānaphalenārthitvam iti bodhisatvo dānaṃ samanuśāsti | dānābhirato na syāṃ prāptaṃ cet tatphalaṃ na visṛjeyaṃ | tathā hi | kṣaṇam api dānena vinā dānābhirato bhavati naiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्वा करोति तस्य त्वं फलसि । तस्मात् त्वं प्रतिकारापेक्षया न मत्तुल्यं । तथा ह्य् अहं । प्रतिकारनिर्व्यपेक्षः परत्र फलदो ऽस्य कामं ते
yas tvā karoti tasya tvaṃ phalasi | tasmāt tvaṃ pratikārāpekṣayā na mattulyaṃ | tathā hy ahaṃ | pratikāranirvyapekṣaḥ paratra phalado 'sya kāmaṃ te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतार्थम् एतत् । कृपादाने द्वौ श्लोकौ । निरवद्यं शुद्धपदं हिताव् अहं चैव सानुरक्षं च । निर्मृग्यं निर्लेपं जिनात्मजानां कृपादानम्
gatārtham etat | kṛpādāne dvau ślokau | niravadyaṃ śuddhapadaṃ hitāv ahaṃ caiva sānurakṣaṃ ca | nirmṛgyaṃ nirlepaṃ jinātmajānāṃ kṛpādānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र निरवद्यं परम् अनुपहृत्य दानात् । शुद्धपदं कल्पिकवसुदानात् । विषशस्त्रमद्यादिविवर्जनतः । हितावहं दानेन संगृह्य कुशले नियोजनात् । सानुरक्षं परिजनस्याविघातं कृत्वा अन्यस्मै दानात् । निर्मृग्यम् अयाचमाने ऽप्य् अर्थित्वं विघातं वावगम्य स्वयम् एव दानात् दक्षिणीयापरिमार्गणाच् च । निर्लेपं प्रतिकारविपाकनिःस्पृहत्वात् । अपरः प्रकारः । सकलं विपुलं श्रेष्ठं सततं मुदितं निरामिषं शुद्धं । बोधिनतं कुशलनतं जिनात्मजानां कृषादानम्
tatra niravadyaṃ param anupahṛtya dānāt | śuddhapadaṃ kalpikavasudānāt | viṣaśastramadyādivivarjanataḥ | hitāvahaṃ dānena saṃgṛhya kuśale niyojanāt | sānurakṣaṃ parijanasyāvighātaṃ kṛtvā anyasmai dānāt | nirmṛgyam ayācamāne 'py arthitvaṃ vighātaṃ vāvagamya svayam eva dānāt dakṣiṇīyāparimārgaṇāc ca | nirlepaṃ pratikāravipākaniḥspṛhatvāt | aparaḥ prakāraḥ | sakalaṃ vipulaṃ śreṣṭhaṃ satataṃ muditaṃ nirāmiṣaṃ śuddhaṃ | bodhinataṃ kuśalanataṃ jinātmajānāṃ kṛṣādānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सकलम् आध्यात्मिकबाह्यवस्तुदानात् । विपुलं प्रभूतवस्तुदानात् । श्रेष्ठं प्रणीतवस्तुदानात् । सततम् अभीक्ष्णदानात् । मुदितप्रतिसंख्याय प्रहृष्टदानात् । निरामिषं यथा निर्लेपं । शुद्धं यथा शुद्धपदं । बोधिनतं महाबोधिपरिणामनात् । कुशलनतं यथा हितावहं । उपभोगविशेषे श्लोकः । न तथोपभोगतुष्टिं लभते भोगी यथा परित्यागात् । तुष्टिम् उपैति कृपालुः सुखत्रयाप्यायितमनस्कः
tatra sakalam ādhyātmikabāhyavastudānāt | vipulaṃ prabhūtavastudānāt | śreṣṭhaṃ praṇītavastudānāt | satatam abhīkṣṇadānāt | muditapratisaṃkhyāya prahṛṣṭadānāt | nirāmiṣaṃ yathā nirlepaṃ | śuddhaṃ yathā śuddhapadaṃ | bodhinataṃ mahābodhipariṇāmanāt | kuśalanataṃ yathā hitāvahaṃ | upabhogaviśeṣe ślokaḥ | na tathopabhogatuṣṭiṃ labhate bhogī yathā parityāgāt | tuṣṭim upaiti kṛpāluḥ sukhatrayāpyāyitamanaskaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सुखत्रयं दानप्रीतिः परानुग्रहप्रीतिः बोधिसंभारसंभरणप्रीतिश् च । शेषं गतार्थं । पारमिताभिनिर्हारकरुणायां श्लोकः । कृपणकृपा रौद्रकृपा संक्षुब्धकृपा कृपा प्रमत्तेषु । विषयपरतन्त्रकरुणा मिथ्याभिनिविष्टकरुणा च
tatra sukhatrayaṃ dānaprītiḥ parānugrahaprītiḥ bodhisaṃbhārasaṃbharaṇaprītiś ca | śeṣaṃ gatārthaṃ | pāramitābhinirhārakaruṇāyāṃ ślokaḥ | kṛpaṇakṛpā raudrakṛpā saṃkṣubdhakṛpā kṛpā pramatteṣu | viṣayaparatantrakaruṇā mithyābhiniviṣṭakaruṇā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कृपणा मत्सरिणः । रौद्रा दुःशीलाः परोपतानिः । संक्षुब्धाः (म्स १३१) क्रोधनाः । प्रमत्ताः कुशीदाः । विषयपरतन्त्राः कामेषु विक्षिप्तचित्ताः । मिथ्याभिनिविष्टाः दुःप्रज्ञाः तीर्थिकादयः । एषु पारमिताविपक्षधर्मावस्थितेषु या करुणा सा कृपणादिकरुणा । सा च तद्विपक्षविदूषणात् पारमिताभिनिर्हाराय संपद्यते । तस्मात् पारमिताभिनिर्हारकरुणेत्य् उच्यते । करुणाप्रत्ययसंदर्शने श्लोकः । करुणा बोधिसत्वानां सुखाद् दुःखात् तदन्वयात् । करुणा बोधिसत्वानां हेतोर् मित्रात् स्वभावतः
tatra kṛpaṇā matsariṇaḥ | raudrā duḥśīlāḥ paropatāniḥ | saṃkṣubdhāḥ (Msa 131) krodhanāḥ | pramattāḥ kuśīdāḥ | viṣayaparatantrāḥ kāmeṣu vikṣiptacittāḥ | mithyābhiniviṣṭāḥ duḥprajñāḥ tīrthikādayaḥ | eṣu pāramitāvipakṣadharmāvasthiteṣu yā karuṇā sā kṛpaṇādikaruṇā | sā ca tadvipakṣavidūṣaṇāt pāramitābhinirhārāya saṃpadyate | tasmāt pāramitābhinirhārakaruṇety ucyate | karuṇāpratyayasaṃdarśane ślokaḥ | karuṇā bodhisatvānāṃ sukhād duḥkhāt tadanvayāt | karuṇā bodhisatvānāṃ hetor mitrāt svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पूर्वार्धेनालम्बनप्रत्ययं करुणायाः संदर्शयति । त्रिविधां वेदनाम् आलम्ब्य तिसृभिर् दुःखताभिः करुणायनात् । अदुःखासुखा हि वेदना सुखदुःखयोर् अन्वयः पुनस् तदावाहनात् । उत्तरार्धेन यथाक्रमं हेतुमित्रस्वभावैः करुणाया हेत्वधिपतिसमनन्तरप्रत्ययान् संदर्शयति । महाकरुणत्वे श्लोकः । करुणा बोधिसत्वानां समा ज्ञेया तदाशयात् । प्रतिपत्तेर् विरागाच् च नोपलम्भाद् विशुद्धितः
tatra pūrvārdhenālambanapratyayaṃ karuṇāyāḥ saṃdarśayati | trividhāṃ vedanām ālambya tisṛbhir duḥkhatābhiḥ karuṇāyanāt | aduḥkhāsukhā hi vedanā sukhaduḥkhayor anvayaḥ punas tadāvāhanāt | uttarārdhena yathākramaṃ hetumitrasvabhāvaiḥ karuṇāyā hetvadhipatisamanantarapratyayān saṃdarśayati | mahākaruṇatve ślokaḥ | karuṇā bodhisatvānāṃ samā jñeyā tadāśayāt | pratipatter virāgāc ca nopalambhād viśuddhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र समा त्रिविधवेदनावस्थेषु यत् किंचिद् वेदितम् इदम् अत्र दुःखस्येति विदित्वा । सा पुनर् आशयतो ऽपि चित्तेन करुणायनात् । प्रतिपत्तितो ऽपि तत्परित्राणात् । विरागतो ऽपि तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणात् । अनुपलम्भतो ऽप्य् आत्मपरकरुणानुपलम्भात् । विशुद्धितो ऽप्य् अष्टम्यां भूमाव् अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभात् । मैत्रादिभावनाग्रा स्वचित्ततो धर्मतो ऽधिमोक्षाच् च । आशयतो ऽपि विभुत्वाद् अविकल्पाद् ऐक्यतश् चापि
tatra samā trividhavedanāvastheṣu yat kiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti viditvā | sā punar āśayato 'pi cittena karuṇāyanāt | pratipattito 'pi tatparitrāṇāt | virāgato 'pi tadvipakṣavihiṃsāprahāṇāt | anupalambhato 'py ātmaparakaruṇānupalambhāt | viśuddhito 'py aṣṭamyāṃ bhūmāv anutpattikadharmakṣāntilābhāt | maitrādibhāvanāgrā svacittato dharmato 'dhimokṣāc ca | āśayato 'pi vibhutvād avikalpād aikyataś cāpi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । पूर्वनिर्देशानुसारेणार्थो ऽनुगन्तव्यः । इति भगवति जातसुप्रसादो महदुपधिध्रुवसत्क्रियाभिपूजी । बहुगुणहितमित्रनित्यसेवो जगदनुकम्पक एति सर्वसिद्धिं
iti | pūrvanirdeśānusāreṇārtho 'nugantavyaḥ | iti bhagavati jātasuprasādo mahadupadhidhruvasatkriyābhipūjī | bahuguṇahitamitranityasevo jagadanukampaka eti sarvasiddhiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.