Library·Atharvaveda Saṃhitā (Śaunaka)·13·13.3

Atharvaveda Saṃhitā (Śaunaka) 13.3

य इमे द्यावापृथिवी जजान यो द्रापिम् कृत्वा भुवनानि वस्ते । यस्मिन् क्षियन्ति प्रदिशः षड् उर्वीर् याः पतङ्गो अनु विचाकशीति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

ya ime dyāvāpṛthivī jajāna yo drāpim kṛtvā bhuvanāni vaste | yasmin kṣiyanti pradiśaḥ ṣaḍ urvīr yāḥ pataṅgo anu vicākaśīti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

He who generated these two, heaven-and-earth; who clothes himself in existences, making them a garment (drā́pi); in whom abide the six wide directions, toward which he, the flying one, looks all abroad—against that god, angered, [is] this offense (ā́gas); whoso scathes a Brahman that knows thus, do thou, O ruddy one, make him quake, destroy him; fasten on the fetters of the Brahman-scather.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

यस्माद् वाता ऋतुथा पवन्ते यस्मात् समुद्रा अधि विक्षरन्ति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥२॥

yasmād vātā ṛtuthā pavante yasmāt samudrā adhi vikṣaranti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||2||

From whom the winds in their season go purifying (pū), out of whom the oceans flow forth—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

यो मारयति प्राणयति यस्मात् प्राणन्ति भुवनानि विश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥३॥

yo mārayati prāṇayati yasmāt prāṇanti bhuvanāni viśvā | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||3||

Who causes to die [and] causes to breathe; from whom all existences breathe—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

यः प्राणेन द्यावापृथिवी तर्पयत्य् अपानेन समुद्रस्य जठरं यः पिपर्ति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥४॥

yaḥ prāṇena dyāvāpṛthivī tarpayaty apānena samudrasya jaṭharaṃ yaḥ piparti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||4||

Who gratifies heaven-and-earth with breath; who fills the belly of the ocean with respiration—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

यस्मिन् विराट् परमेष्ठी प्रजापतिर् अग्निर् वैश्वानरः सह पङ्क्त्या श्रितः । यः परस्य प्राणं परमस्य तेज आददे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

yasmin virāṭ parameṣṭhī prajāpatir agnir vaiśvānaraḥ saha paṅktyā śritaḥ | yaḥ parasya prāṇaṃ paramasya teja ādade | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

In whom is set (çritá) Virāj, the most exalted one, Prajāpati, Agni Vāiçvānara with the series (pan̄ktí); who took to himself the breath of the lofty one, the brilliancy of the loftiest one—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

यस्मिन् षड् उर्वीः पञ्च दिशो अधिश्रिताश् चतस्र आपो यज्ञस्य त्रयो ऽक्षराः । यो अन्तरा रोदसी क्रुद्धश् चक्षुषैक्षत । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणम् जिनाति ।

yasmin ṣaḍ urvīḥ pañca diśo adhiśritāś catasra āpo yajñasya trayo 'kṣarāḥ | yo antarā rodasī kruddhaś cakṣuṣaikṣata | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇam jināti |

Upon whom are set (çritá) the six wide [spaces], the five quarters, the four waters, the three syllables (? akṣára) of the sacrifice; who, angered, looked with his eye between the two firmaments (ródaṣī)—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

यो अन्नादो अन्नपतिर् बभूव ब्रह्मणस् पतिर् उत यः । भूतो भविष्यत् भुवनस्य यस् पतिः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

yo annādo annapatir babhūva brahmaṇas patir uta yaḥ | bhūto bhaviṣyat bhuvanasya yas patiḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

Who became food-eater, lord of food, and also Brahmaṇaspati (lord of worship); who is and shall be lord of existence—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

अहोरात्रैर् विमितं त्रिंशदङ्गं त्रयोदशं मासं यो निर्मिमीते । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥८॥

ahorātrair vimitaṃ triṃśadaṅgaṃ trayodaśaṃ māsaṃ yo nirmimīte | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||8||

He who measures out the thirteenth month, fabricated (vi-mā) of days-and-nights, having thirty members—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

कृस्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवम् उत् पतन्ति । त आववृत्रन्त् सदनाद् ऋतस्य । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

kṛsṇaṃ niyānaṃ harayaḥ suparṇā apo vasānā divam ut patanti | ta āvavṛtrant sadanād ṛtasya | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

Black the descent, the yellow eagles, clothing themselves in waters, fly up to the sky; they have come hither from the seat of righteousness—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

यत् ते चन्द्रं कश्यप रोचनावद् यत् संहितं पुष्कलं चित्रभानु यस्मिन्त् सूर्या आर्पिताः सप्त साकम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥१०॥ १२

yat te candraṃ kaśyapa rocanāvad yat saṃhitaṃ puṣkalaṃ citrabhānu yasmint sūryā ārpitāḥ sapta sākam | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||10|| 12

What of thee, O Kaçyapa, is bright (candrá), full of shining (rocanā́vant), what that is combined (saṁhitá), splendid (puṣkalá), of wondrous light, in which seven suns are set (ā́rpita) together—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

बृहद् एनम् अनु वस्ते पुरस्ताद् रथंतरं प्रति गृह्णाति पश्चात् । ज्योतिर् वसाने सदम् अप्रमादम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

bṛhad enam anu vaste purastād rathaṃtaraṃ prati gṛhṇāti paścāt | jyotir vasāne sadam apramādam | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

The bṛhát dresses itself in him in front; the rathaṁtará accepts [him] behind: [both] clothing themselves always in light unremittingly—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

बृहद् अन्यतः पक्ष आसीद् रथंतरम् अन्यतः सबले सध्रीची । यद् रोहितम् अजनयन्त देवाः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

bṛhad anyataḥ pakṣa āsīd rathaṃtaram anyataḥ sabale sadhrīcī | yad rohitam ajanayanta devāḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

The bṛhát was his wing on the one side, rathaṁtará on the other, [both] of like strength, of like motion (? sadhryàñc), when the gods generated the ruddy one—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

स वरुणः सायम् अग्निर् भवति स मित्रो भवति प्रातर् उद्यन् । स सविता भूत्वान्तरिक्षेण याति स इन्द्रो भूत्वा तपति मध्यतो दिवम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

sa varuṇaḥ sāyam agnir bhavati sa mitro bhavati prātar udyan | sa savitā bhūtvāntarikṣeṇa yāti sa indro bhūtvā tapati madhyato divam | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

This Agni becomes Varuṇa in the evening; in the morning, rising, he becomes Mitra; he, having become Savitar, goes through the atmosphere; he, having become Indra, burns (tap) through the midst of the sky.—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

सहस्राह्ण्यं वियताव् अस्य पक्षौ हरेर् हंसस्य पततः स्वर्गम् । स देवान्त् सर्वान् उरस्य् उपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

sahasrāhṇyaṃ viyatāv asya pakṣau harer haṃsasya patataḥ svargam | sa devānt sarvān urasy upadadya saṃpaśyan yāti bhuvanāni viśvā | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

A thousand days' journey are expanded the wings of him, of the yellow swan flying to heaven; he, putting all the gods in his breast, goes viewing together all existences.—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

अयं स देवो अप्स्व् अन्तः सहस्रमूलः परुशाको अत्त्रिः । य इदं विश्वं भुवनं जजान । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

ayaṃ sa devo apsv antaḥ sahasramūlaḥ paruśāko attriḥ | ya idaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

This is that god within the waters, the thousand-rooted, many-powered (?) Atri; he who generated all this existence—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

शुक्रं वहन्ति हरयो रघुष्यदो देवं दिवि वर्चसा भ्राजमानम् । यस्योर्ध्वा दिवं तन्वस् तपन्त्य् अर्वाङ् सुवर्णैः पटरैर् वि भाति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

śukraṃ vahanti harayo raghuṣyado devaṃ divi varcasā bhrājamānam | yasyordhvā divaṃ tanvas tapanty arvāṅ suvarṇaiḥ paṭarair vi bhāti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

Swift-running yellow [horses] draw the bright one (çukrá), the god shining with splendor in the sky, whose lofty bodies heat the sky; hitherward with well-colored gleams (? paṭará) he shines forth.—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

येनादित्यान् हरितः सम्वहन्ति येन यज्ञेन बहवो यन्ति प्रजानन्तः । यद् एकं ज्योतिर् बहुधा विभाति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

yenādityān haritaḥ samvahanti yena yajñena bahavo yanti prajānantaḥ | yad ekaṃ jyotir bahudhā vibhāti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

By whom the yellow steeds draw the Ādityas together; by what sacrifice go many foreknowing; which, sole light, shines forth variously—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

सप्त युञ्जन्ति रथम् एकचक्रम् एको अश्वो वहति सप्तनामा । त्रिनाभि चक्रम् अजरम् अनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

sapta yuñjanti ratham ekacakram eko aśvo vahati saptanāmā | trinābhi cakram ajaram anarvaṃ yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

Seven harness a one-wheeled chariot; one horse, having seven names, draws [it]; of three naves [is] the wheel, unwasting, unassailed, whereon stand all these existences.—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

अष्टधा युक्तो वहति वह्निर् उग्रः पिता देवानां जनिता मतीनाम् । ऋतस्य तन्तुं मनसा मिमानः सर्वा दिशः पवते मातरिश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

aṣṭadhā yukto vahati vahnir ugraḥ pitā devānāṃ janitā matīnām | ṛtasya tantuṃ manasā mimānaḥ sarvā diśaḥ pavate mātariśvā | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

Harnessed eight-fold draws the formidable draft-horse (váhni), father of gods, generator of prayers (mati); measuring with the mind the line of righteousness, Mātariçvan goes cleansing (pū) to all the quarters.—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

संयञ्चं तन्तुं प्रदिशो ऽनु सर्वा अन्तर् गायत्र्याम् अमृतस्य गर्भे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥२०॥ १३

saṃyañcaṃ tantuṃ pradiśo 'nu sarvā antar gāyatryām amṛtasya garbhe | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||20|| 13

A united (saviyáñc) line along all the directions, within the gāyatrī́, the womb (embryo?) of the immortal.—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

निम्रुचस् तिस्रो व्युषो ह तिस्रस् त्रीणि रजांसि दिवो अङ्ग तिस्रः । विद्मा ते अग्ने त्रेधा जनित्रं त्रेधा देवानां जनिमानि विद्म । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

nimrucas tisro vyuṣo ha tisras trīṇi rajāṃsi divo aṅga tisraḥ | vidmā te agne tredhā janitraṃ tredhā devānāṃ janimāni vidma | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

Three settings, dawnings also three; three welkins, skies verily three: we know, O Agni, the birth-place of thee threefold; threefold the births of the gods we know.—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

वि य और्णोत् पृथिवीं जायमान आ समुद्रम् अदधात् अन्तरिक्षे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥२२॥

vi ya aurṇot pṛthivīṃ jāyamāna ā samudram adadhāt antarikṣe | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||22||

He who in birth (jā́yamāna) opened out the earth, [who] set the ocean in the atmosphere—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

त्वम् अग्ने क्रतुभिः केतुभिर् हितो ऽर्कः समिद्ध उद् अरोचथा दिवि । किम् अभ्य् आर्चन् मरुतः पृश्निमातरो यद् रोहितम् अजनयन्त देवाः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

tvam agne kratubhiḥ ketubhir hito 'rkaḥ samiddha ud arocathā divi | kim abhy ārcan marutaḥ pṛśnimātaro yad rohitam ajanayanta devāḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

Thou, O Agni, impelled by powers (krátu), by lights (ketú), didst shine up, a kindled song (? arká) in the sky; unto what did the Maruts, having the spotted one for mother, sing, when the gods generated the ruddy one?—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः । यो ऽस्येशे द्विपदो यश् चतुष्पदः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ | yo 'syeśe dvipado yaś catuṣpadaḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

He who is self-giving, strength-giving, of whom all, of whom [even] the gods wait upon the direction, who is master of these bipeds, who of quadrupeds—against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

एकपाद् द्विपदो भूयो वि चक्रमे द्विपात् त्रिपादम् अभ्य् एति पश्चात् । चतुष्पाच् चक्रे द्विपदाम् अभिस्वरे संपश्यन् पङ्क्तिम् उपतिष्ठमानः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति ।

ekapād dvipado bhūyo vi cakrame dvipāt tripādam abhy eti paścāt | catuṣpāc cakre dvipadām abhisvare saṃpaśyan paṅktim upatiṣṭhamānaḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti |

The one-footed strode out more than the two-footed; the two-footed falls upon the three-footed from behind; the four-footed acted within the call of the two-footed ones, beholding the series (pan̄tí), drawing near (upa-sthā).—Against that god etc. etc.

Translated by William Dwight Whitney (1905)

कृष्णायः पुत्रो अर्जुनो रात्र्या वत्सो ऽजायत । स ह द्याम् अधि रोहति रुहो रुरोह रोहितः ॥२६॥ १४

kṛṣṇāyaḥ putro arjuno rātryā vatso 'jāyata | sa ha dyām adhi rohati ruho ruroha rohitaḥ ||26|| 14

The white son of the black [mother], the young of night, was born; he ascends upon the sky; the ruddy one ascended the ascents.

Translated by William Dwight Whitney (1905)