Haribhatta: Jatakamala, Jatakas 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35. 32

तृणम् अपि रक्षन्ति बुधा यत्नेन महीयसान्यनिक्षिप्तम् । प्रज्ञागुरवः किं पुनर् अश्रान्ताः प्राणिनिक्षेपम्

tṛṇam api rakṣanti budhā yatnena mahīyasānyanikṣiptam / prajñāguravaḥ kiṃ punar aśrāntāḥ prāṇinikṣepam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते धौतरजतस्तम्भानुरूपसतुहिनशिखराग्रस्खलनपरिजर्जरीकृतजलधरस्य मुक्ताचूर्णनिकरधवलप्रालेयोपरिव्याधगणानुसृतचमरखुरमार्गस्य हरवृषभविषाणोल्लेखविषमीकृतविविधकुक्षेर् अनेकभूर्जसरलदेवदारुनमेरुपद्मकवनश्यामनिकुञ्जस्य प्रसृतनिर्झरसलिलक्षालितमूलभूमेः क्षणदासमयज्वलितमहौषधित्वात् कृतप्रदीपसहस्रस्येव विद्याधरमिथुनपरिभोगसुरभीकृतमानससरस्तीरपर्यन्तलतागृहकान्तरस्य क्वचित् केसरितलप्रहारविनिपातितभीतप्रस्फुरितन्यङ्कुचरणक्षेपोत्खाततृणस्य क्वचिद् उमाचरणतलालक्तकाण्कितशाद्वलश्यामभूमेर् अन्यत्र शकुनितुण्डखण्डितपरिणततरुफलाकीर्णोपवनान्तरस्य पवनवितन्यमानोच्चावचकुसुमगन्धसुरभेः सुरभिमासप्रारब्धविटपिमुकुलाङ्कुरस्य कुररविनिपातशब्दभीतशकुनिकुलविमुच्यमानगङ्गातीरसलिलस्य सलीलकिन्नरमिथुनगीतश्रवणनिश्चलमृगकुलस्य तुङ्गशिखरतया क्षीरसागरस्येवोच्चताम् उपगतस्य हिमगिरेर् एकदेशे सादरम् इव तरुभिः कुसुमार्चितद्वारशिलातलां हरिततृणाङ्कुरोद्भेदश्यामपर्यन्तां विकचकमलेन सरसाभ्यलंकृतसमीपाम् अनतिमहतीं गुहाम् अध्यावसन्न् अतिबहलहरिद्रासलिलाभिषिक्तदुकूलसूत्रपरिपिङ्गकेसरनिरुद्धकन्धरः किसलयसुकुमारलोलतरजिह्वः किंचित्परिम्लानातिमुक्तककुसुमराशिपरिपाण्डुविग्रहः शशिकलाकोटिकुटिलतीक्ष्णदंष्ट्रः पृथूरस्कः पीवरप्रकोष्ठः प्रतनुमध्यः स्फुरितखदिराङ्गारकपिलनयनयुगलः श्येनतुण्डवृजिननखाङ्कुरः श्यामप्रान्तवालधिर् अलंकार इव तुहिनगिरेर् अनिन्दिताङ्गो नाम कदाचिद् अनुत्त्रासितद्विरदमृगो मृगाधिपतिर् बोधिसत्त्वो बभूव । अवेत्य तस्याथ निसर्गभद्रतां मुनेर् इव प्राणिषु भद्रचेतसः । स्वभावभद्राः कमनीयलोचना मुदा मृगा बन्धुम् इवैनम् अन्वयुः

tadyathānuśrūyate dhautarajatastambhānurūpasatuhinaśikharāgraskhalanaparijarjarīkṛtajaladharasya muktācūrṇanikaradhavalaprāleyoparivyādhagaṇānusṛtacamarakhuramārgasya haravṛṣabhaviṣāṇollekhaviṣamīkṛtavividhakukṣer anekabhūrjasaraladevadārunamerupadmakavanaśyāmanikuñjasya prasṛtanirjharasalilakṣālitamūlabhūmeḥ kṣaṇadāsamayajvalitamahauṣadhitvāt kṛtapradīpasahasrasyeva vidyādharamithunaparibhogasurabhīkṛtamānasasarastīraparyantalatāgṛhakāntarasya kvacit kesaritalaprahāravinipātitabhītaprasphuritanyaṅkucaraṇakṣepotkhātatṛṇasya kvacid umācaraṇatalālaktakāṇkitaśādvalaśyāmabhūmer anyatra śakunituṇḍakhaṇḍitapariṇatataruphalākīrṇopavanāntarasya pavanavitanyamānoccāvacakusumagandhasurabheḥ surabhimāsaprārabdhaviṭapimukulāṅkurasya kuraravinipātaśabdabhītaśakunikulavimucyamānagaṅgātīrasalilasya salīlakinnaramithunagītaśravaṇaniścalamṛgakulasya tuṅgaśikharatayā kṣīrasāgarasyevoccatām upagatasya himagirer ekadeśe sādaram iva tarubhiḥ kusumārcitadvāraśilātalāṃ haritatṛṇāṅkurodbhedaśyāmaparyantāṃ vikacakamalena sarasābhyalaṃkṛtasamīpām anatimahatīṃ guhām adhyāvasann atibahalaharidrāsalilābhiṣiktadukūlasūtraparipiṅgakesaraniruddhakandharaḥ kisalayasukumāralolatarajihvaḥ kiṃcitparimlānātimuktakakusumarāśiparipāṇḍuvigrahaḥ śaśikalākoṭikuṭilatīkṣṇadaṃṣṭraḥ pṛthūraskaḥ pīvaraprakoṣṭhaḥ pratanumadhyaḥ sphuritakhadirāṅgārakapilanayanayugalaḥ śyenatuṇḍavṛjinanakhāṅkuraḥ śyāmaprāntavāladhir alaṃkāra iva tuhinagirer aninditāṅgo nāma kadācid anuttrāsitadviradamṛgo mṛgādhipatir bodhisattvo babhūva | avetya tasyātha nisargabhadratāṃ muner iva prāṇiṣu bhadracetasaḥ / svabhāvabhadrāḥ kamanīyalocanā mudā mṛgā bandhum ivainam anvayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमान्वितः केसरवल्कलाकुलो मृगानुयातो मृगराजतापसः । शनैः स निष्क्रम्य गुहोटजान्तराच् चखाद पक्वानि फलानि शाखिनाम्

śamānvitaḥ kesaravalkalākulo mṛgānuyāto mṛgarājatāpasaḥ / śanaiḥ sa niṣkramya guhoṭajāntarāc cakhāda pakvāni phalāni śākhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलोपयोगाय वनान्तरे चरन् स खेलगामी चलचारुकेसरः । महागृहस्थैर् अतिथिप्रियैर् इव प्रतीक्ष्यते स्मातिथिवन् महीरुहैः

phalopayogāya vanāntare caran sa khelagāmī calacārukesaraḥ / mahāgṛhasthair atithipriyair iva pratīkṣyate smātithivan mahīruhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहान्तरान् निष्पततो हिमात्यये प्रकाशतालोर् अतिमात्रजृम्भणात् । ततान तस्याङ्गसुखं पुरः शनैर् दिवाकरः प्राभृतवन् नवातपम्

guhāntarān niṣpatato himātyaye prakāśatālor atimātrajṛmbhaṇāt / tatāna tasyāṅgasukhaṃ puraḥ śanair divākaraḥ prābhṛtavan navātapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं मृगाणां पतिर् अत्र भूधरे पतत्रिणां तार्क्ष इवोरुविक्रमः । इतीव तस्योपरि जातसंभ्रमा निशाकरच्छत्त्रम् अधारयन् निशा

ayaṃ mṛgāṇāṃ patir atra bhūdhare patatriṇāṃ tārkṣa ivoruvikramaḥ / itīva tasyopari jātasaṃbhramā niśākaracchattram adhārayan niśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पपौ स यस्यां सरिति क्षपाकरप्रसन्नम् अम्भः शिशिरं तटस्थितः । कृतार्थम् आत्मानम् अमन्यतेव सा स्फुटं जहासेव च फेनपङ्क्तिभिः

papau sa yasyāṃ sariti kṣapākaraprasannam ambhaḥ śiśiraṃ taṭasthitaḥ / kṛtārtham ātmānam amanyateva sā sphuṭaṃ jahāseva ca phenapaṅktibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमाचलस् तेन विशुद्धचेतसा महात्मना केसरिणा समाश्रितः । महान्तम् आत्मानम् अतीव भासतो मुदेव मेने कनकाचलाद् अपि

himācalas tena viśuddhacetasā mahātmanā kesariṇā samāśritaḥ / mahāntam ātmānam atīva bhāsato mudeva mene kanakācalād api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व च भुवनभयंकरं हरित्वं क्व च करुणास्य गरीयसी मृगेषु । इति मुनिम् इव तं स्थितं हिमाद्रौ मृगरिपवो ऽपि मृगाधिपं प्रणेमुः

kva ca bhuvanabhayaṃkaraṃ haritvaṃ kva ca karuṇāsya garīyasī mṛgeṣu / iti munim iva taṃ sthitaṃ himādrau mṛgaripavo 'pi mṛgādhipaṃ praṇemuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदाचित् तस्य मृगपतेर् अवनिपतेर् इव सलीलम् आसन्नकुसुमितलतानर्तकीकिसलयाङ्गुलिसमाहन्यमानमधुकरश्रेणिवीणाशब्दरमणीये प्रसृतनिर्झरमृदङ्गध्वनिप्रवर्तितमयूरलासके गुहाद्वारे समुपविष्टस्य पुरस्तान् निष्पीदितालक्तकगुलिकापरिपाटलमुखम् अभिनवामलकीफलानुरूपनयनम् आत्तपरिणतोदुम्बराभ्यां शावकाभ्याम् अध्यासितस्कन्धं फलरसार्द्रमलिनकराङ्गुलीकं वानरमिथुनम् अभिप्रणम्योवाच । अनिन्दितम् अहो कर्म तव वाक्कायचेतसाम् । अनिन्दिताङ्ग इत्य् एतत् त्वन्नामानुगुणं स्मृतम्

atha kadācit tasya mṛgapater avanipater iva salīlam āsannakusumitalatānartakīkisalayāṅgulisamāhanyamānamadhukaraśreṇivīṇāśabdaramaṇīye prasṛtanirjharamṛdaṅgadhvanipravartitamayūralāsake guhādvāre samupaviṣṭasya purastān niṣpīditālaktakagulikāparipāṭalamukham abhinavāmalakīphalānurūpanayanam āttapariṇatodumbarābhyāṃ śāvakābhyām adhyāsitaskandhaṃ phalarasārdramalinakarāṅgulīkaṃ vānaramithunam abhipraṇamyovāca | aninditam aho karma tava vākkāyacetasām / aninditāṅga ity etat tvannāmānuguṇaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो त्यागक्षमावीर्यगाम्भीर्यकरुणादयः । त्वद्गुणाः गुणिनां श्रेष्ठ मुनीन् अप्य् अतिशेरते

aho tyāgakṣamāvīryagāmbhīryakaruṇādayaḥ / tvadguṇāḥ guṇināṃ śreṣṭha munīn apy atiśerate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो वृत्तेन शुद्धेन भवतः शुद्धचेतसः । परं मार्दवम् आनीतं क्रूराणाम् अपि मानसम्

aho vṛttena śuddhena bhavataḥ śuddhacetasaḥ / paraṃ mārdavam ānītaṃ krūrāṇām api mānasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्यो ऽयं धन्यहिमवान् हिमच्छन्नशिलातलः । इति धीरस्वभावेन यस् त्वया समुपाश्रितः

dhanyo 'yaṃ dhanyahimavān himacchannaśilātalaḥ / iti dhīrasvabhāvena yas tvayā samupāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् इमौ शिशू भीमव्यालदर्शनभीरुकौ । निक्षिप्य त्वयि गच्छावो वनम् आवां फलार्थिनौ

tasmād imau śiśū bhīmavyāladarśanabhīrukau / nikṣipya tvayi gacchāvo vanam āvāṃ phalārthinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपादाय फलं यावद् आव्रजावो वनान्तरात् । रक्षणीयौ त्वया तावद् एतौ चपलगात्रकौ

upādāya phalaṃ yāvad āvrajāvo vanāntarāt / rakṣaṇīyau tvayā tāvad etau capalagātrakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कापेयं चपलत्वं च तुल्यकालम् इदं द्वयम् । तस्माद् आभ्यां कृता बाधा सोढव्या भवता क्षणम्

kāpeyaṃ capalatvaṃ ca tulyakālam idaṃ dvayam / tasmād ābhyāṃ kṛtā bādhā soḍhavyā bhavatā kṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखान्य् अपि गरीयांसि परार्थप्रतिपत्तये । सहन्त एव धीमन्त आत्मसौख्यानपेक्षिणः

duḥkhāny api garīyāṃsi parārthapratipattaye / sahanta eva dhīmanta ātmasaukhyānapekṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयम् इच्छति यो हर्तुम् अत्यन्तम् भीरुचेतसाम् । मनःसंतापिनीं पीडां स कथं न सहिष्यते

bhayam icchati yo hartum atyantam bhīrucetasām / manaḥsaṃtāpinīṃ pīḍāṃ sa kathaṃ na sahiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति समभिहितः स तेन सिंहः कपिमिथुनेन सुताभिरक्षणाय । नृप इव पररक्षणक्षमो ऽपि क्षणम् इदम् आकुलतां गतः प्रदध्यौ

iti samabhihitaḥ sa tena siṃhaḥ kapimithunena sutābhirakṣaṇāya / nṛpa iva pararakṣaṇakṣamo 'pi kṣaṇam idam ākulatāṃ gataḥ pradadhyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यते हि महान् अपि कनकराशिर् अन्यनिक्षिप्तो ऽभिरक्षितुम् । कथम् इमौ चपलप्रकृती वानरशिशू रक्षणीयाव् इति । अथ वा येन मया सकलम् एव संसारभयाज् जगत् परिपालनीयं सो ऽहम् एतौ न परिपालयिष्यामीति न तु युक्तम् इदं मया वितर्कयितुम् इति स महात्मा विनिश्चित्य तत् प्रवङ्गमिथुनम् उवाच । तद् गच्छतं तुहिनशैलम् इमं विगाह्य तुङ्गैः स्नुभिर् गगनमध्यम् इवोल्लिखन्तम् । स्वादूनि शीघ्रतरम् आनयतं फलानि प्रेम्णा शिशुद्वयम् इदं परिपालयामि

śakyate hi mahān api kanakarāśir anyanikṣipto 'bhirakṣitum | katham imau capalaprakṛtī vānaraśiśū rakṣaṇīyāv iti | atha vā yena mayā sakalam eva saṃsārabhayāj jagat paripālanīyaṃ so 'ham etau na paripālayiṣyāmīti na tu yuktam idaṃ mayā vitarkayitum iti sa mahātmā viniścitya tat pravaṅgamithunam uvāca | tad gacchataṃ tuhinaśailam imaṃ vigāhya tuṅgaiḥ snubhir gaganamadhyam ivollikhantam / svādūni śīghrataram ānayataṃ phalāni premṇā śiśudvayam idaṃ paripālayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत् कपिमिथुनं बोधिसत्त्वसमीपे तत् पुत्रकद्वयं विनिक्षिप्य सान्त्वयित्वा च त्वरिततरगमनं फलोपनयनाय हिमवद्वनान्तराणि परिबभ्राम । अचिरगतयोश् च तयोः कप्योस् तस्मिन् महात्मनि केसरिणि पितरीव तौ कपिशावौ प्रेमाबबन्धतुः । अनिन्दिताण्गश् च ताभ्यां परिणतिस्वादूनि शिथिलदशनप्रान्तगृहीतानि फलानि प्रायच्छत् । तौ च प्रकृतिचपलतया तस्य महात्मनस् तां तां विहेठनां चक्रतुः । गुहाजिरोपान्तवने मनोहरे हरेः सुषुप्सोः सुखशीतमारुते । रुतेन तौ वानरशावकौ मुहुर् मुहूर्तनिद्रासुखम् अस्य जघ्नतुः

atha tat kapimithunaṃ bodhisattvasamīpe tat putrakadvayaṃ vinikṣipya sāntvayitvā ca tvaritataragamanaṃ phalopanayanāya himavadvanāntarāṇi paribabhrāma | aciragatayoś ca tayoḥ kapyos tasmin mahātmani kesariṇi pitarīva tau kapiśāvau premābabandhatuḥ | aninditāṇgaś ca tābhyāṃ pariṇatisvādūni śithiladaśanaprāntagṛhītāni phalāni prāyacchat | tau ca prakṛticapalatayā tasya mahātmanas tāṃ tāṃ viheṭhanāṃ cakratuḥ | guhājiropāntavane manohare hareḥ suṣupsoḥ sukhaśītamārute / rutena tau vānaraśāvakau muhur muhūrtanidrāsukham asya jaghnatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्रानिमीलिते किंचित् पुनस् तस्य विलोचने । अङ्गुलिभ्यां तुतुदतुः स्फुलिङ्गापिङ्गतारके

nidrānimīlite kiṃcit punas tasya vilocane / aṅgulibhyāṃ tutudatuḥ sphuliṅgāpiṅgatārake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखं तस्योपविष्टस्य स्थित्वाचकितम् अन्तिके । प्रान्ते लाङ्गूलम् आदाय समाचकृषतुर् मुहुः

sukhaṃ tasyopaviṣṭasya sthitvācakitam antike / prānte lāṅgūlam ādāya samācakṛṣatur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सटां व्यालम्ब्य पृष्ठं च तस्यारुह्य पुनः पुनः । सहजाच् चापलाद् दूरम् उत्पत्योत्पत्य पेततुः

saṭāṃ vyālambya pṛṣṭhaṃ ca tasyāruhya punaḥ punaḥ / sahajāc cāpalād dūram utpatyotpatya petatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमानेष्व् अपि पुरः प्रभूतेषु फलेषु तौ । जिघत्सोर् आननात् तस्य समाचिक्षिपतुः फलम्

vidyamāneṣv api puraḥ prabhūteṣu phaleṣu tau / jighatsor ānanāt tasya samācikṣipatuḥ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति दुश्चेष्टितं तत् तत् तयोर् वानरशावयोः । करुणाभद्रचित्तत्वात् स सेहे पुत्रयोर् इव

iti duśceṣṭitaṃ tat tat tayor vānaraśāvayoḥ / karuṇābhadracittatvāt sa sehe putrayor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्र समचित्तानां सुखदुःखानपेक्षिणाम् । सतां सर्वधुरीणानां न क्वचित् खिद्यते मनः

sarvatra samacittānāṃ sukhaduḥkhānapekṣiṇām / satāṃ sarvadhurīṇānāṃ na kvacit khidyate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदाचिद् अतिपरुषविपुलपक्षसंघातः कुटिलकर्कशनखाग्रः प्रकृतिरौद्रनयनः क्वचिद् अलब्धपिशिताहारः परिभ्रम्य गगनतलं निशातक्षुरतीक्ष्णतुण्डः क्षुरको नाम गृध्रः सशब्दवेगः सहसावपत्य तौ बोधिसत्त्वसमीपवर्तिनौ फलास्वादेन चलितधवलतनुदन्तपङ्क्ती वानरशिशू भयविवृतविकृतमुखकौ विरसतरव्याहृती चरणाभ्याम् आदाय त्वरिततरम् अन्तरीक्षम् उत्पत्य हिमगिरिशिखरे व्यलीयत । बोधिसत्त्वो ऽपि च कष्टं कष्टम् इत्य् अभिधाय यद्य् अहम् एनं गृध्रं पराक्रमेणाभिद्रवेयं पुनर् अयम् उत्पत्यान्यत्र विषमतरे शिखरे निलीय प्रवगशिशुद्वयम् इदम् विपादयेत् । सर्वथा नेदं कपिशिशुद्वयं मया शक्यते द्रष्टुम् । अभिवर्धितवेदनाकुलाक्षं विरसव्याहृतिलक्ष्यतालुरन्ध्रम् । उदरस्रुतशोनितार्द्ररोम क्षुधितश्येनविलुप्यमानमांसम्

atha kadācid atiparuṣavipulapakṣasaṃghātaḥ kuṭilakarkaśanakhāgraḥ prakṛtiraudranayanaḥ kvacid alabdhapiśitāhāraḥ paribhramya gaganatalaṃ niśātakṣuratīkṣṇatuṇḍaḥ kṣurako nāma gṛdhraḥ saśabdavegaḥ sahasāvapatya tau bodhisattvasamīpavartinau phalāsvādena calitadhavalatanudantapaṅktī vānaraśiśū bhayavivṛtavikṛtamukhakau virasataravyāhṛtī caraṇābhyām ādāya tvaritataram antarīkṣam utpatya himagiriśikhare vyalīyata | bodhisattvo 'pi ca kaṣṭaṃ kaṣṭam ity abhidhāya yady aham enaṃ gṛdhraṃ parākrameṇābhidraveyaṃ punar ayam utpatyānyatra viṣamatare śikhare nilīya pravagaśiśudvayam idam vipādayet | sarvathā nedaṃ kapiśiśudvayaṃ mayā śakyate draṣṭum | abhivardhitavedanākulākṣaṃ virasavyāhṛtilakṣyatālurandhram / udarasrutaśonitārdraroma kṣudhitaśyenavilupyamānamāṃsam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन गृध्रेण विलुप्तमांसके प्रकामम् अस्मिन् कपिशावकद्वये । फलान्य् उपादाय तयोर् उपेतयोः किम् अद्य शक्ष्याम्य् अभिधातुम् अग्रतः

anena gṛdhreṇa viluptamāṃsake prakāmam asmin kapiśāvakadvaye / phalāny upādāya tayor upetayoḥ kim adya śakṣyāmy abhidhātum agrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातुं गतौ चपलकौ सरसो जलं नु वृक्षं फलार्थम् अभिरुह्य नु किं निविष्टौ । स्याताम् इमां किम् अथ वाद्रिगुहां प्रविष्टौ व्यालेन केनचिद् उतात्र विपादितौ तौ

pātuṃ gatau capalakau saraso jalaṃ nu vṛkṣaṃ phalārtham abhiruhya nu kiṃ niviṣṭau / syātām imāṃ kim atha vādriguhāṃ praviṣṭau vyālena kenacid utātra vipāditau tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तूष्णीं स्थितो मृगपते किम् अधोमुखस् त्वम् आचक्ष्व ताव् इह शिशू क्व गतौ भवेताम् । इत्थं तयोः प्रवगयोः परिदीनदृष्ट्योः श्रोष्यामि विह्वलपदानि कथं वचांसि

tūṣṇīṃ sthito mṛgapate kim adhomukhas tvam ācakṣva tāv iha śiśū kva gatau bhavetām / itthaṃ tayoḥ pravagayoḥ paridīnadṛṣṭyoḥ śroṣyāmi vihvalapadāni kathaṃ vacāṃsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलभ्य चिरात् तयोर् अभावं सुतयोः कुन्दविपाण्डुदन्तपङ्क्त्योः । समुपेत्य शुचा करिष्यतस् तौ बडिशोत्तारितमीनवेपनानि

upalabhya cirāt tayor abhāvaṃ sutayoḥ kundavipāṇḍudantapaṅktyoḥ / samupetya śucā kariṣyatas tau baḍiśottāritamīnavepanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदम् अत्र प्राप्तकालं मन्ये । यावद् व्याघ्रनखाङ्कुराकृतिभृता चञ्च्वा विभिद्योदरे गृध्रो ऽयं कपिशावयोर् भयवतोर् अन्त्राणि नाकर्षति । गत्वा तावद् अहं हिमाद्रिशिखरप्रान्तं निवेश्योन्मुखः सान्त्वेनैनम् उपायपूर्वकम् अहं नेष्यामि धर्म्यां स्थितिम्

tad idam atra prāptakālaṃ manye | yāvad vyāghranakhāṅkurākṛtibhṛtā cañcvā vibhidyodare gṛdhro 'yaṃ kapiśāvayor bhayavator antrāṇi nākarṣati / gatvā tāvad ahaṃ himādriśikharaprāntaṃ niveśyonmukhaḥ sāntvenainam upāyapūrvakam ahaṃ neṣyāmi dharmyāṃ sthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विचिन्त्य स महात्मा गृध्रसमीपम् आगम्योवाच । भो शकुनिवर मम हस्ते पितृभ्याम् एतौ शावकौ निक्षिप्तौ तन् न युक्तं भवतो विवृतदशनदीनमुखकौ विरसस्वरौ विपादयितुम् एनाव् इति । नूनं तवाप्य् अपत्यानि भूतपूर्वाणि सन्ति वा । यादृशो भवतस् तेषु स्नेहो ऽन्यस्यापि तादृशः

iti vicintya sa mahātmā gṛdhrasamīpam āgamyovāca | bho śakunivara mama haste pitṛbhyām etau śāvakau nikṣiptau tan na yuktaṃ bhavato vivṛtadaśanadīnamukhakau virasasvarau vipādayitum enāv iti | nūnaṃ tavāpy apatyāni bhūtapūrvāṇi santi vā / yādṛśo bhavatas teṣu sneho 'nyasyāpi tādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कारुण्यम् आलम्ब्य मा वधीः कपिशावकौ । तृप्तिर् आत्यन्तिकी नास्ति भुक्त्वाप्य् एनौ तवातुरौ

iti kāruṇyam ālambya mā vadhīḥ kapiśāvakau / tṛptir ātyantikī nāsti bhuktvāpy enau tavāturau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिग् अहो जीवितं तस्य धिग् आत्मस्नेहम् ईदृशम् । यः शरीरकलेः पुष्टिं करोति परहिंसया

dhig aho jīvitaṃ tasya dhig ātmasneham īdṛśam / yaḥ śarīrakaleḥ puṣṭiṃ karoti parahiṃsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानाज् जायते स्नेहः सदोषे ऽपि शरीरके । तत्पुष्टये करोत्य् अज्ञो निमित्तकर्म दुर्गतेः

ajñānāj jāyate snehaḥ sadoṣe 'pi śarīrake / tatpuṣṭaye karoty ajño nimittakarma durgateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मात्मीयविनाभावाद् यः शून्यं सर्वम् ईक्षते । तस्याभूतविकल्पोत्थं न रुणद्धि मनस् तमः

ātmātmīyavinābhāvād yaḥ śūnyaṃ sarvam īkṣate / tasyābhūtavikalpotthaṃ na ruṇaddhi manas tamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमोऽभावाद् यदा तत्त्वम् आसादयति कोविदः । तदा भवति मोक्षाय शुभाशुभपराङ्मुखः

tamo'bhāvād yadā tattvam āsādayati kovidaḥ / tadā bhavati mokṣāya śubhāśubhaparāṅmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहान् नान्यो मांसभुक् कश्चिद् अस्ति क्रूरो वेति स्पष्टम् एतत् पृथिव्याम् । सैंहीं कष्टां योनिम् अप्य् आश्रितो ऽहं नेच्छाम्य् एतां प्राणिहिंसाम् अधर्म्याम्

siṃhān nānyo māṃsabhuk kaścid asti krūro veti spaṣṭam etat pṛthivyām / saiṃhīṃ kaṣṭāṃ yonim apy āśrito 'haṃ necchāmy etāṃ prāṇihiṃsām adharmyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगम् इह गहने मृगेन्द्रजुष्टे मृगरिपुणाभिहतं स्वयं मृतं वा । खगवर नभसि भ्रमन् निरीक्ष्य द्रुतगतिर् अत्स्यसि तस्य मांसम् एत्य

mṛgam iha gahane mṛgendrajuṣṭe mṛgaripuṇābhihataṃ svayaṃ mṛtaṃ vā / khagavara nabhasi bhraman nirīkṣya drutagatir atsyasi tasya māṃsam etya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुधम् अपि महतीं ततो ऽधिवास्य ज्वलनशिखाम् इव देहम् उत्तपन्तीम् । नरकनिपतनाय मा स्म कार्षीर् अकुशलम् ईदृशम् उज्झिताप्रमादः

kṣudham api mahatīṃ tato 'dhivāsya jvalanaśikhām iva deham uttapantīm / narakanipatanāya mā sma kārṣīr akuśalam īdṛśam ujjhitāpramādaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःसत्त्वास्थिसंधिस्फुटनतटतटाशब्दहुंकारभीमाः संतन्वन्तः स्फुलिङ्गानिकरम् उरुशिखालोहितध्यामभीमाः । लोलज्वालाकलापा नरकहुतभुजः सूरिभिः कथ्यमानाः कुर्वन्त्य् आधिं जनस्य श्रवणम् अपि गताः किं पुनः संस्पृशन्तः

antaḥsattvāsthisaṃdhisphuṭanataṭataṭāśabdahuṃkārabhīmāḥ saṃtanvantaḥ sphuliṅgānikaram uruśikhālohitadhyāmabhīmāḥ / lolajvālākalāpā narakahutabhujaḥ sūribhiḥ kathyamānāḥ kurvanty ādhiṃ janasya śravaṇam api gatāḥ kiṃ punaḥ saṃspṛśantaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयस्यां कूणिताक्षं ज्वलितहुतवहस्पर्शसंतापितायां कुम्भ्यां गाढं नदन्तं क्वथितपरिचलत्तैलपूर्णास्यकण्ठम् । आलोक्यालेख्यभित्तौ लिखितम् अपि नरं नारकं पच्यमानं हिंस्रो ऽपि क्रूरभावात् क इव न विरमेद् दुर्गतिप्राप्तिहेतोः

āyasyāṃ kūṇitākṣaṃ jvalitahutavahasparśasaṃtāpitāyāṃ kumbhyāṃ gāḍhaṃ nadantaṃ kvathitaparicalattailapūrṇāsyakaṇṭham / ālokyālekhyabhittau likhitam api naraṃ nārakaṃ pacyamānaṃ hiṃsro 'pi krūrabhāvāt ka iva na viramed durgatiprāptihetoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा दुर्गतिदुःखानि विरमत्य् अशुभान् न यः । सो ऽनद्धापुरुषाकारः पाषाणहृदयो ऽपि वा

śrutvā durgatiduḥkhāni viramaty aśubhān na yaḥ / so 'naddhāpuruṣākāraḥ pāṣāṇahṛdayo 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स गृध्रो बोधिसत्त्वधर्मदेशनाप्रसादितमतिर् अभिप्रणम्योवाच । मृगपते प्रकाशितम् इदम् भवता बाललक्षणम् । पण्डितलक्षणम् इदानीं व्याख्यातुम् अर्हसीति । अथ बोधिसत्त्वः प्रसन्नमनसम् एनम् अवेत्योवाच । यद्य् एवम् अतः श्रूयतां पण्डितलक्षणम् इति । अलाभे लाभे वा सुहृदि हितवाचि द्विषति वा स्तुतौ निन्दायां वा महति विभवे वा विपदि वा । विकारं यो नायात्य् उपशमविशुद्धेन मनसा स्थितः स प्राज्ञानाम् उपरि सवितेव द्युतिमताम्

atha sa gṛdhro bodhisattvadharmadeśanāprasāditamatir abhipraṇamyovāca | mṛgapate prakāśitam idam bhavatā bālalakṣaṇam | paṇḍitalakṣaṇam idānīṃ vyākhyātum arhasīti | atha bodhisattvaḥ prasannamanasam enam avetyovāca | yady evam ataḥ śrūyatāṃ paṇḍitalakṣaṇam iti | alābhe lābhe vā suhṛdi hitavāci dviṣati vā stutau nindāyāṃ vā mahati vibhave vā vipadi vā / vikāraṃ yo nāyāty upaśamaviśuddhena manasā sthitaḥ sa prājñānām upari saviteva dyutimatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा किम् अनेन भवतः पण्डितलक्षणश्रवणेन । विमुच्येताम् एतौ कपिशावकाव् आत्मानम् एवाहं ते प्रदास्यामीति । त्वम् अद्धि मांसं पिब शोणितं च ममाक्षिणी चोद्धर निश्चलस्य । इतीदम् उक्त्वा विनिमीलितेक्षणश् चिरं विनिष्कम्पतनुर् बभूव सः

athavā kim anena bhavataḥ paṇḍitalakṣaṇaśravaṇena | vimucyetām etau kapiśāvakāv ātmānam evāhaṃ te pradāsyāmīti | tvam addhi māṃsaṃ piba śoṇitaṃ ca mamākṣiṇī coddhara niścalasya / itīdam uktvā vinimīlitekṣaṇaś ciraṃ viniṣkampatanur babhūva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दध्वान दुन्दुभिर् अथ ध्वनिना दिगन्तान् आपूरयन् सुरपतेः पुरमध्यवर्ती । गृध्राय दत्ततनुम् आनमितैः शिरोभिः सिंहं स्थिता नभसि तुष्टुविरे च सिद्धाः

dadhvāna dundubhir atha dhvaninā digantān āpūrayan surapateḥ puramadhyavartī / gṛdhrāya dattatanum ānamitaiḥ śirobhiḥ siṃhaṃ sthitā nabhasi tuṣṭuvire ca siddhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चचाल भूश् चलितसुवर्णभूधरा विसिस्मिये त्रिदशगणः सवासवः । उदीरितस्तुतिभिर् अहीश्वरैर् अपि प्रपातितास् तदुपरि पुष्पवृष्टयः

cacāla bhūś calitasuvarṇabhūdharā visismiye tridaśagaṇaḥ savāsavaḥ / udīritastutibhir ahīśvarair api prapātitās tadupari puṣpavṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ केसरिणो गुहान्तिके निदधौ वानरशावकौ खगः । नखभिन्नतनू विनिश्चलौ भयमूर्च्छाविनिमीलितेक्षणौ

atha kesariṇo guhāntike nidadhau vānaraśāvakau khagaḥ / nakhabhinnatanū viniścalau bhayamūrcchāvinimīlitekṣaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैर् उपागम्य च बोधिसत्त्वम् उत्थापयामास स गृध्रवर्यः । स्थितो ऽग्रतस् तस्य विनीतभावो जगाद भक्त्या स्तुतिम् ईदृशीं च

śanair upāgamya ca bodhisattvam utthāpayāmāsa sa gṛdhravaryaḥ / sthito 'gratas tasya vinītabhāvo jagāda bhaktyā stutim īdṛśīṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयालुता क्वेयम् अहो तवोच्छ्रिता क्व सिंहतेयं जगतो भयंकरी । चिराय केनापि विशेषहेतुना भवान् मुनिः को ऽपि मृगाधिपायते

dayālutā kveyam aho tavocchritā kva siṃhateyaṃ jagato bhayaṃkarī / cirāya kenāpi viśeṣahetunā bhavān muniḥ ko 'pi mṛgādhipāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञावलम्बि यस्यैव समदुःखसुखं मनः । स एव प्राणमूल्येन क्रीणात्य् आपद्गतं परम्

prajñāvalambi yasyaiva samaduḥkhasukhaṃ manaḥ / sa eva prāṇamūlyena krīṇāty āpadgataṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वादृशा न भवेयुश् चेत् स्थिराः सज्जनसेतवः । दुःखोदन्वति मज्जेयुर् अगाधे महति प्रजाः

tvādṛśā na bhaveyuś cet sthirāḥ sajjanasetavaḥ / duḥkhodanvati majjeyur agādhe mahati prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमाम् आकर्ण्य कल्याणीं भवतो धर्मदेशनाम् । अद्यारभ्य करिष्यामि वैरिष्व् अपि दयाम् अहम्

imām ākarṇya kalyāṇīṃ bhavato dharmadeśanām / adyārabhya kariṣyāmi vairiṣv api dayām aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृच्छामि च भवन्तं किं पुनर् अनेन तपसा पदम् अभिलषसीति । बोधिसत्त्व उवाच । अनादिसंसारविवर्तनश्रमप्रबाधनादुःखपरंपराहतम् । जगत् समुद्धर्तुम् इदं भवोदधेस् तथागतत्वाय ममायम् आदरः

pṛcchāmi ca bhavantaṃ kiṃ punar anena tapasā padam abhilaṣasīti | bodhisattva uvāca | anādisaṃsāravivartanaśramaprabādhanāduḥkhaparaṃparāhatam / jagat samuddhartum idaṃ bhavodadhes tathāgatatvāya mamāyam ādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृध्र उवाच । ईदृङ् महाप्रज्ञस्य भवतो न दुर्लभं बौद्धं पदं सर्वथा । गम्भीरैर् अदुरासदैः सदसतां विज्ञातृभिः कर्मणां शास्त्राविष्कृतबुद्धिभिः परहितव्यापारसक्तात्मभिः । साध्वीनाम् अवगन्तृभिर् भवभिदां ताथागतीनां गिरां मोहच्छेदि भवे भवे भवतु नो युष्मद्विधैः संगतम्

gṛdhra uvāca | īdṛṅ mahāprajñasya bhavato na durlabhaṃ bauddhaṃ padaṃ sarvathā | gambhīrair adurāsadaiḥ sadasatāṃ vijñātṛbhiḥ karmaṇāṃ śāstrāviṣkṛtabuddhibhiḥ parahitavyāpārasaktātmabhiḥ / sādhvīnām avagantṛbhir bhavabhidāṃ tāthāgatīnāṃ girāṃ mohacchedi bhave bhave bhavatu no yuṣmadvidhaiḥ saṃgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहान्तिके मया तत्र स्थापितौ कपिशावकौ । तस्मान् माम् अधुना साधो विसर्जयितुम् अर्हसि

guhāntike mayā tatra sthāpitau kapiśāvakau / tasmān mām adhunā sādho visarjayitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्व उवाच । अहो पटुविज्ञानो ऽसि यत् त्वयायम् अस्मदुपदेशो गृहीतः । बोध्यं बन्धुगिरा स्फुटीकृतम् अपि स्थूलं न गृह्णाति यः सूक्ष्मे वस्तुनि तस्य शास्त्रविषये व्यर्थं मतिः खिद्यते । द्रष्टुं यस्य न शक्तिर् अस्ति भवनद्वारं प्रकाशे सति च्छिद्रं सूक्ष्मतरं स जाततिमिरः सूच्याः कथं द्रक्ष्यति

bodhisattva uvāca | aho paṭuvijñāno 'si yat tvayāyam asmadupadeśo gṛhītaḥ | bodhyaṃ bandhugirā sphuṭīkṛtam api sthūlaṃ na gṛhṇāti yaḥ sūkṣme vastuni tasya śāstraviṣaye vyarthaṃ matiḥ khidyate / draṣṭuṃ yasya na śaktir asti bhavanadvāraṃ prakāśe sati cchidraṃ sūkṣmataraṃ sa jātatimiraḥ sūcyāḥ kathaṃ drakṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेष्टरि सत्य् अपि प्रमादी न हि बालो मतिवामतां जहाति । ऋजुताम् उपनीतम् अप्य् अभीक्ष्णं पुनर् आगच्छति वक्रतां श्वपुच्छम्

upadeṣṭari saty api pramādī na hi bālo mativāmatāṃ jahāti / ṛjutām upanītam apy abhīkṣṇaṃ punar āgacchati vakratāṃ śvapuccham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदिष्टपथः प्रसन्नशास्त्रैर् अनवाचीनमतिर् न यात्य् अमार्गम् । पटुभद्रमनाः परीतदेहः पटुभिर् वेणुधरैर् इव द्विपेन्द्रः

upadiṣṭapathaḥ prasannaśāstrair anavācīnamatir na yāty amārgam / paṭubhadramanāḥ parītadehaḥ paṭubhir veṇudharair iva dvipendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् अक्षगणः सुसंयतो न विकारं कुरुते विपश्चितः । सुगृहीतफणो भुजङ्गमो न हि शक्नोत्य् अपराद्धुम् अण्व् अपि

ayam akṣagaṇaḥ susaṃyato na vikāraṃ kurute vipaścitaḥ / sugṛhītaphaṇo bhujaṅgamo na hi śaknoty aparāddhum aṇv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपकारफलं जनस्य गाढं पदम् ऐश्वर्यम् असज्जने तनोति । हरितालम् अहेर् निषिक्तम् अन्तर् वदने तीव्रतरं विषं करोति

apakāraphalaṃ janasya gāḍhaṃ padam aiśvaryam asajjane tanoti / haritālam aher niṣiktam antar vadane tīvrataraṃ viṣaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितम् इन्द्रियवैरिभिः प्रमादाज् जनम् इच्छा विनिपातयत्य् अनर्थे । प्रविलीनसुवर्णदर्शनीया शलभं दीप्तिर् इव स्फुरन्तम् अग्नौ

jitam indriyavairibhiḥ pramādāj janam icchā vinipātayaty anarthe / pravilīnasuvarṇadarśanīyā śalabhaṃ dīptir iva sphurantam agnau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविपश्चितम् इन्द्रियार्थसक्तिः पुरुषं पातयति स्वधर्ममार्गात् । श्लथबन्धनरुद्धनाभिमूलं फलम् अग्राद् इव पादपस्य पक्तिः

avipaścitam indriyārthasaktiḥ puruṣaṃ pātayati svadharmamārgāt / ślathabandhanaruddhanābhimūlaṃ phalam agrād iva pādapasya paktiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चेद् भवेयुः प्रकृतिप्रबाधना विषद्रुमाशीविषशस्त्रवह्नयः । असज्जनस्याविलतीक्ष्णचेतसः समा भवेत् केन पुनः सहोपमा

na ced bhaveyuḥ prakṛtiprabādhanā viṣadrumāśīviṣaśastravahnayaḥ / asajjanasyāvilatīkṣṇacetasaḥ samā bhavet kena punaḥ sahopamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणक्रोधक उष्णभाषणः खलो भृकुट्या विषमीकृतेक्षणः । अनेकरन्ध्रोत्थितभीमपन्नगः करोति वल्मीक इवाधिकं भयम्

akāraṇakrodhaka uṣṇabhāṣaṇaḥ khalo bhṛkuṭyā viṣamīkṛtekṣaṇaḥ / anekarandhrotthitabhīmapannagaḥ karoti valmīka ivādhikaṃ bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशातया रोषशिलातले दृढं परोपघाताय मुदाभ्युदीर्णया । दुनोति कं नाम न गोचरं गतं गतत्रपो वागसिधारया खलः

niśātayā roṣaśilātale dṛḍhaṃ paropaghātāya mudābhyudīrṇayā / dunoti kaṃ nāma na gocaraṃ gataṃ gatatrapo vāgasidhārayā khalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शठत्वसंनाहभृतः खलाश् चिरं दुरावराश् चेन्द्रियसैन्यमध्यगाः । अरुंतुदाः साधुजने ऽपि निष्कृपाः कृपाणधाराम् इव पातयन्ति गाम्

śaṭhatvasaṃnāhabhṛtaḥ khalāś ciraṃ durāvarāś cendriyasainyamadhyagāḥ / aruṃtudāḥ sādhujane 'pi niṣkṛpāḥ kṛpāṇadhārām iva pātayanti gām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुधो न विश्वासम् इयाद् असज्जने विनीतवेषे ऽपि मनोज्ञवाच्य् अपि । सुरूपदेहो ऽपि कलस्वनो ऽपि सन् न किं मयूरः स्फुरतो ऽत्ति पन्नगान्

budho na viśvāsam iyād asajjane vinītaveṣe 'pi manojñavācy api / surūpadeho 'pi kalasvano 'pi san na kiṃ mayūraḥ sphurato 'tti pannagān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदीष्यते चित्तकुटुम्बपोषणं चिराय वा धीमहिषीविवर्धनम् । अतो विपश्चिज्जलदोदये सति प्रकीर्यतां सद्गुणबीजम् आत्मनि

yadīṣyate cittakuṭumbapoṣaṇaṃ cirāya vā dhīmahiṣīvivardhanam / ato vipaścijjaladodaye sati prakīryatāṃ sadguṇabījam ātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिराय सत्संगतशुद्धमानसो न यात्य् असत्संगतम् आत्मवान् नरः । मनोहरेन्दीवरपुष्पगोचरो न जातु भृङ्गः कुणपे निलीयते

cirāya satsaṃgataśuddhamānaso na yāty asatsaṃgatam ātmavān naraḥ / manoharendīvarapuṣpagocaro na jātu bhṛṅgaḥ kuṇape nilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रणगतस्य यथा रतिर् उद्भवत्य् अनपराद्धशरस्य धनुष्मतः । गुणशरैर् अतिदूरनिपातिभिः प्रहतदोषरिपोः सुधियस् तथा

raṇagatasya yathā ratir udbhavaty anaparāddhaśarasya dhanuṣmataḥ / guṇaśarair atidūranipātibhiḥ prahatadoṣaripoḥ sudhiyas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिविशुद्धम् अहार्यम् अकृत्रिमं गुणविभूषणम् आर्यजनार्चितम् । समुपलभ्य नरस्य न जायते सुरवराभरणेष्व् अपि विस्मयः

ativiśuddham ahāryam akṛtrimaṃ guṇavibhūṣaṇam āryajanārcitam / samupalabhya narasya na jāyate suravarābharaṇeṣv api vismayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखम् अत्यन्तम् अन्विच्छन् गुणानां वा समुद्भवम् । असज्जनम् अतस् त्यक्त्वा कल्याणं मित्रम् आश्रयेत्

sukham atyantam anvicchan guṇānāṃ vā samudbhavam / asajjanam atas tyaktvā kalyāṇaṃ mitram āśrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जातु प्रीतये साधोर् अनार्यजनसंगतम् । स्नातस्य तीर्थसलिलैः शुक्लेतरम् इवाम्बरम्

na jātu prītaye sādhor anāryajanasaṃgatam / snātasya tīrthasalilaiḥ śukletaram ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपर्केण तमोभिदाम् जगदघप्रध्वंसिनां धीमतां क्रूरो ऽपि प्रकृतिं विहाय मलिनाम् आलम्बते भद्रताम् । यत् तृष्णाग्लपितो ऽपि नेच्छति जनः पातुं तद् एव क्षणाद् उज्झत्य् अम्बुधरोदरस्थितम् अपां पत्युः पयः क्षारताम्

saṃparkeṇa tamobhidām jagadaghapradhvaṃsināṃ dhīmatāṃ krūro 'pi prakṛtiṃ vihāya malinām ālambate bhadratām / yat tṛṣṇāglapito 'pi necchati janaḥ pātuṃ tad eva kṣaṇād ujjhaty ambudharodarasthitam apāṃ patyuḥ payaḥ kṣāratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् गम्यताम् यथासुखम् इति बोधिसत्त्वेनाभिहितः स पक्षी तं महात्मानं प्रदक्षिणीकृत्य गगनतलम् उत्पत्य परिभ्रमन् ददर्श रुधिराभिरक्तनखमुखश्मश्रुणा व्याघ्रेणोपयुज्यमानमांसम् उपचितमेदःपीवरस्कन्धम् अभिनवमुस्तास्वादनसुरभीकृतवदनान्तरालम् अवनितलोत्किरणमलिनकुटिलदंष्ट्राद्वयम् ईषत्पङ्कोपदिग्धशरीरम् अनतिदूरावस्थितगृध्रमण्डलपरिवृतम् उपान्ततरुनिलीनमुखरवायसगणावलोक्यमानं वराहतरुणम् । आलोक्य चैवम् अचिन्तयद् यावद् अयं व्याघ्रः कृताहारपर्याप्तिर् भूत्वा स्वनिलयं गच्छति तावद् अहम् एकान्ते तिष्ठामीति स्थित्वा च क्रमेण । शार्दूले प्रमनसि तत्र लब्धतृप्तौ संगत्या स्ववसतिम् आगते सलीलम् । वाराहं पलम् उपयुज्य बद्धमेदः श्येनो ऽपि स्वनिलयम् आजगाम तूर्णम्

tad gamyatām yathāsukham iti bodhisattvenābhihitaḥ sa pakṣī taṃ mahātmānaṃ pradakṣiṇīkṛtya gaganatalam utpatya paribhraman dadarśa rudhirābhiraktanakhamukhaśmaśruṇā vyāghreṇopayujyamānamāṃsam upacitamedaḥpīvaraskandham abhinavamustāsvādanasurabhīkṛtavadanāntarālam avanitalotkiraṇamalinakuṭiladaṃṣṭrādvayam īṣatpaṅkopadigdhaśarīram anatidūrāvasthitagṛdhramaṇḍalaparivṛtam upāntatarunilīnamukharavāyasagaṇāvalokyamānaṃ varāhataruṇam | ālokya caivam acintayad yāvad ayaṃ vyāghraḥ kṛtāhāraparyāptir bhūtvā svanilayaṃ gacchati tāvad aham ekānte tiṣṭhāmīti sthitvā ca krameṇa | śārdūle pramanasi tatra labdhatṛptau saṃgatyā svavasatim āgate salīlam / vārāhaṃ palam upayujya baddhamedaḥ śyeno 'pi svanilayam ājagāma tūrṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगपतिर् अपि भानौ किंशुकोत्तंसरागे स्थितवति कनकाद्रेर् मूर्ध्नि भास्वन्मयूखे । तरुविटपकुलायालीनचञ्चद्विहङ्गचलितमृदुसटान्तः स्वं निवासं जगाम

mṛgapatir api bhānau kiṃśukottaṃsarāge sthitavati kanakādrer mūrdhni bhāsvanmayūkhe / taruviṭapakulāyālīnacañcadvihaṅgacalitamṛdusaṭāntaḥ svaṃ nivāsaṃ jagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च तौ क्षुरकनखविभिन्नतनू तनूभूतचेष्टौ मूर्च्छावशविनिमीलितनयनौ कपिशिशू दुःखायमानहृदयो भवतु सलिलाभिषेकेणानयोर् मूर्च्छापनोदं करिष्यामीति विचिन्त्य । निरुद्धम् अम्भस्तटसेविभिर् विभिर् निरन्तरम् पल्लवविद्रुमैर् द्रुमैः । शनैर् उपेतालि कुशेशयाशया व्यगाहतापिञ्जरकेसरः सरः

dṛṣṭvā ca tau kṣurakanakhavibhinnatanū tanūbhūtaceṣṭau mūrcchāvaśavinimīlitanayanau kapiśiśū duḥkhāyamānahṛdayo bhavatu salilābhiṣekeṇānayor mūrcchāpanodaṃ kariṣyāmīti vicintya | niruddham ambhastaṭasevibhir vibhir nirantaram pallavavidrumair drumaiḥ / śanair upetāli kuśeśayāśayā vyagāhatāpiñjarakesaraḥ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवगाह्य च तत् सरो महद् द्रुतम् उत्तीर्य विलम्बिकेसरः । स गुहान्तिकम् आगमन् मुहुश् चरणन्यासविभुग्नशाद्वलम्

avagāhya ca tat saro mahad drutam uttīrya vilambikesaraḥ / sa guhāntikam āgaman muhuś caraṇanyāsavibhugnaśādvalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शितगृध्रनखक्षताङ्गयोर् अथ शाखामृगशावयोस् तयोः । उपरि त्वरितं स केसरं सलिलस्रावि दुधाव केसरी

śitagṛdhranakhakṣatāṅgayor atha śākhāmṛgaśāvayos tayoḥ / upari tvaritaṃ sa kesaraṃ salilasrāvi dudhāva kesarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिकेसरवारिसिच्यमानौ गुरुमूर्च्छापगमाद् उपेतसंज्ञौ । उदमीलयतां विलोचनानि स्फुरितोत्तानमुखौ प्रवङ्गशावौ

harikesaravārisicyamānau gurumūrcchāpagamād upetasaṃjñau / udamīlayatāṃ vilocanāni sphuritottānamukhau pravaṅgaśāvau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृध्रातिभीतपरिवेपितकातराङ्गौ तौ तस्थतुर् मृगपतेश् चरणान्तम् एत्य । आलोलपल्लवमनोहरयाथ सो ऽपि स्नेहेन तौ रसनया मुहुर् आलिलेह

gṛdhrātibhītaparivepitakātarāṅgau tau tasthatur mṛgapateś caraṇāntam etya / ālolapallavamanoharayātha so 'pi snehena tau rasanayā muhur ālileha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृन्तच्युतं परिणतं फलम् आदयित्वा प्रेम्णा मुहुः स्वतनयाव् इव सान्त्वयित्वा । खद्योतदीपतरलां स्वगुहां प्रविश्य सुष्वाप तौ स परिरभ्य सुखं निशायाम्

vṛntacyutaṃ pariṇataṃ phalam ādayitvā premṇā muhuḥ svatanayāv iva sāntvayitvā / khadyotadīpataralāṃ svaguhāṃ praviśya suṣvāpa tau sa parirabhya sukhaṃ niśāyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण च परिम्लानमालतीकुसुमशेखरपरिधूसरनिशाकरपरिमुच्यमानपश्चिमदिग्भागायां स्ववसतिस्थानोत्थितमात्रहरिणदशनादश्यमानतृणाङ्कुरायां पूर्वसंध्यासंरज्यमानसागरसलिलायां प्रविरलीभवन्नक्षत्रगणायां कमलवनप्रबोधरमणीयतरसलिलाशयायां तरुविटपावतरणचलितशिखिकलापमनोहरतरवनान्तरायाम् अपगतायां रात्रौ गुहासमीपतरुलताकुसुमपर्यन्तसंचारिणीभिर् अलिकुलावलीभिः सादरम् उपगीयमान इवानिन्दितकर्मानिन्दिताङ्गः । तपने तपनीयकुम्भवद् दिशम् आक्रामति शातमन्यवीम् । शनकैः कपिशावकान्वितः स्फुरितालम्बिसटो विनिर्ययौ

krameṇa ca parimlānamālatīkusumaśekharaparidhūsaraniśākaraparimucyamānapaścimadigbhāgāyāṃ svavasatisthānotthitamātrahariṇadaśanādaśyamānatṛṇāṅkurāyāṃ pūrvasaṃdhyāsaṃrajyamānasāgarasalilāyāṃ praviralībhavannakṣatragaṇāyāṃ kamalavanaprabodharamaṇīyatarasalilāśayāyāṃ taruviṭapāvataraṇacalitaśikhikalāpamanoharataravanāntarāyām apagatāyāṃ rātrau guhāsamīpatarulatākusumaparyantasaṃcāriṇībhir alikulāvalībhiḥ sādaram upagīyamāna ivāninditakarmāninditāṅgaḥ | tapane tapanīyakumbhavad diśam ākrāmati śātamanyavīm / śanakaiḥ kapiśāvakānvitaḥ sphuritālambisaṭo viniryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गृहीतफलं फललुब्धकौ स्वतनयाव् अवलोकयितुं मुदा । मृगपतेर् वसतिं द्रुतम् उत्सुकं प्रवगयोर् मिथुनं द्रुतम् आगमत्

atha gṛhītaphalaṃ phalalubdhakau svatanayāv avalokayituṃ mudā / mṛgapater vasatiṃ drutam utsukaṃ pravagayor mithunaṃ drutam āgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपगतं गतमानमदोदयो मृदुपदं मृदुवाक् करुणान्वितम् । कृतनमस्कृति तन् मिथुनं हरिः कुशलपूर्वम् अभाषत लोकवित्

upagataṃ gatamānamadodayo mṛdupadaṃ mṛduvāk karuṇānvitam / kṛtanamaskṛti tan mithunaṃ hariḥ kuśalapūrvam abhāṣata lokavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपिशावकयोः सर्वम् यथावृत्तम् अनुक्रमात् । ततश् चरमम् आचख्यौ गृध्रापहरणं तयोः

kapiśāvakayoḥ sarvam yathāvṛttam anukramāt / tataś caramam ācakhyau gṛdhrāpaharaṇaṃ tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिक्रान्ताम् अथ श्रुत्वा व्यापदं पुत्रयोः शुचा । गृध्रक्षतानि गात्राणि तयोः पस्पृशतुः कपी

atikrāntām atha śrutvā vyāpadaṃ putrayoḥ śucā / gṛdhrakṣatāni gātrāṇi tayoḥ paspṛśatuḥ kapī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचतुश् चेदम् आर्द्रार्द्रं स्तुतियुक्तं मृगाधिपम् । भवता रक्षता पुत्राव् आवाम् अपि सुरक्षितौ

ūcatuś cedam ārdrārdraṃ stutiyuktaṃ mṛgādhipam / bhavatā rakṣatā putrāv āvām api surakṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्वन् धर्मकथागङ्गां चिह्नितो गुणसानुभिः । यशस्तुहिनसंछन्नो जङ्गमस् त्वं हिमाचलः

tanvan dharmakathāgaṅgāṃ cihnito guṇasānubhiḥ / yaśastuhinasaṃchanno jaṅgamas tvaṃ himācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये न मान्ति तनोर् अन्तर् असंख्या भवतो गुणाः । मन्ये केसरतां प्राप्य ते ऽमी बहिर् अवस्थिताः

ye na mānti tanor antar asaṃkhyā bhavato guṇāḥ / manye kesaratāṃ prāpya te 'mī bahir avasthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तिमितम् उदधेः क्षुभ्णात्य् अम्भः पतत्रिपतिः पतञ् जलदपटलच्छन्नस्येन्दोः प्रसर्पति न द्युतिः । तव पुनर् अघव्युच्छेदिन्यां स्थितौ स्थितम् अन्यतां न तु गमयितुं चेतः शुद्धं रजस्तमसी क्षमे

stimitam udadheḥ kṣubhṇāty ambhaḥ patatripatiḥ patañ jaladapaṭalacchannasyendoḥ prasarpati na dyutiḥ / tava punar aghavyucchedinyāṃ sthitau sthitam anyatāṃ na tu gamayituṃ cetaḥ śuddhaṃ rajastamasī kṣame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालयित्वा सुताव् एताव् आवयोर् यच् छुभं त्वया । प्राप्तं तेनातिमहता लभस्व प्रार्थितं फलम्

pālayitvā sutāv etāv āvayor yac chubhaṃ tvayā / prāptaṃ tenātimahatā labhasva prārthitaṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इमाव् उपगृह्य पुत्रकौ भवता यत्नवताभिपालितौ । बहुबन्धुपरीतगह्वरां वसतिं याव वनान्तरे निजाम्

tad imāv upagṛhya putrakau bhavatā yatnavatābhipālitau / bahubandhuparītagahvarāṃ vasatiṃ yāva vanāntare nijām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन प्रोक्तौ यातम् इत्य् उत्सुकौ तौ कृत्वा भक्त्या वन्दनां तस्य साधोः । शान्तस्थानात् पुत्रकारूढपृष्ठौ मन्दं मन्दं जग्मतुः काननान्तम्

tena proktau yātam ity utsukau tau kṛtvā bhaktyā vandanāṃ tasya sādhoḥ / śāntasthānāt putrakārūḍhapṛṣṭhau mandaṃ mandaṃ jagmatuḥ kānanāntam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातोः पित्रोः पृष्ठमध्याधिरूढौ लग्नौ गाढं स्कन्धरोम्णां समूहे । व्यावर्त्येषल् लोचनान्य् उत्सुकौ तौ भूयो भूयो दृष्टवन्तौ मृगेन्द्रम्

yātoḥ pitroḥ pṛṣṭhamadhyādhirūḍhau lagnau gāḍhaṃ skandharomṇāṃ samūhe / vyāvartyeṣal locanāny utsukau tau bhūyo bhūyo dṛṣṭavantau mṛgendram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं निक्षेपं सर्वनिक्षेपसारं सारप्रज्ञागोचरः सो ऽर्पयित्वा । स्कन्धाद् भारं स्थापयित्वेव भूमौ खेदच्छेदाद् भूयसीं प्रीतिम् आप

taṃ nikṣepaṃ sarvanikṣepasāraṃ sāraprajñāgocaraḥ so 'rpayitvā / skandhād bhāraṃ sthāpayitveva bhūmau khedacchedād bhūyasīṃ prītim āpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यत् कष्टतरं किंचित् प्राणिनिक्षेपधारणात् । प्रत्यर्पणाच् च तस्यैव नान्यद् अस्ति सुखम् नृणाम्

nānyat kaṣṭataraṃ kiṃcit prāṇinikṣepadhāraṇāt / pratyarpaṇāc ca tasyaiva nānyad asti sukham nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवं तेन भगवता तिर्यग्गताव् अपि वर्तमानेन सुचिरम् अभिरक्षितः प्राणिनिक्षेपः । तदवस्थेनापि च प्रज्ञापरिचयः कृत इति विचिन्त्य यस् तेन धर्मनिक्षेपो निक्षिप्तः साधु तायिना । पालनीयः स युष्माभिर् अत्यन्तं सुखम् इच्छुभिः

tad evaṃ tena bhagavatā tiryaggatāv api vartamānena suciram abhirakṣitaḥ prāṇinikṣepaḥ | tadavasthenāpi ca prajñāparicayaḥ kṛta iti vicintya yas tena dharmanikṣepo nikṣiptaḥ sādhu tāyinā / pālanīyaḥ sa yuṣmābhir atyantaṃ sukham icchubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.