क्अ इ,३६८।२५-३६९।२४ रो इइ,५३७-५४० अथ किमर्थम् पदविधौ समर्थाधिकारः क्रियते । पदविधौ समर्थवचनम् वर्णाश्रये शास्त्रे आनन्तर्यविज्ञानात्। पदविधौ समर्थाधिकारः क्रियते वर्णाश्रये शास्त्रे आनन्तर्यमात्रे कार्यम् यथा विज्ञायेत । तिष्ठतु दधि अशान त्वम् शाकेन । तिष्ठतु कुमारी छत्रम् हर देवदत्त इति । समर्थाधिकारस्य विधेयसामानाधिकरण्यात् निर्देशानर्थक्यम् । समर्थाधिकारः अयम् विधेयेन समानाधिकरणः । किम् च विधेयम् । समासः । यावत् ब्रूयात् समर्थः समासः इति तावत् समर्थः पदविधिः । न च राजपुरुषः इति एतस्याम् अवस्थायाम् समर्थाधिकारेण किम् चित् अपि शक्यम् प्रवर्तयितुम् निवर्तयितुम् वा । समर्थाधिकारस्य विधेयसामानाधिकरण्यात् निर्देशः अनर्थकः । सिद्धम् तु समर्थानाम् इति वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । समर्थानाम् पदानाम् विधिः इति वक्तव्यम् । एवम् अपि द्व्येकयोः न प्राप्नोति । एकशेषनिर्देशात् वा । अथ वा एकशेषनिर्देशः अयम्। समर्थस्य च समर्थयोः च समर्थानाम् च समर्थानाम् इति । एवम् अपि षट्प्रभृतीनाम् एव प्राप्नोति । षट्प्रभृतिषु हि एकशेषः परिसमाप्यते । न एषः दोषः । प्रत्येकम् वाक्यपरिसमाप्तिः दृष्टा इति द्व्येकयोः अपि भविष्यति । एवम् अपि विविभक्तीनाम् न प्राप्नोति । समर्थात् समर्थे पदात् पदे इति । एवम् तर्हि समर्थपदयोः विधिशब्देन सर्वविभक्त्यन्तः समासः : समर्थस्य विधिः समर्थविधिः , समर्थयोः विधिः समर्थविधिः , समर्थात् विधिः समर्थविधिः , समर्थे विधिः समर्थ्विधिः । पदस्य विधिः पदविधिः , पदयोः विधिः पदविधिः , पदानाम् विधिः पदविधिः , पदात् विधिः पदविधिः , पदे विधिः पदविधिः । समर्थविधिः च समर्थविधिः च समर्थविधिः च समर्थविधिः च समर्थविधिः च समर्थविधिः । पदविधिः च पदविधिः च पदविधिः च पदविधिः च पदविधिः च पदविधिः । समर्थविधिः च पदविधिः च समर्थः पदविधिः । पूर्वः समासः उत्तरपदलोपी यादृच्छिकीविभक्तिः ।
KA I,368.25-369.24 Ro II,537-540 atha kimartham padavidhau samarthādhikāraḥ kriyate . padavidhau samarthavacanam varṇāśraye śāstre ānantaryavijñānāt. padavidhau samarthādhikāraḥ kriyate varṇāśraye śāstre ānantaryamātre kāryam yathā vijñāyeta . tiṣṭhatu dadhi aśāna tvam śākena . tiṣṭhatu kumārī chatram hara devadatta iti . samarthādhikārasya vidheyasāmānādhikaraṇyāt nirdeśānarthakyam . samarthādhikāraḥ ayam vidheyena samānādhikaraṇaḥ . kim ca vidheyam . samāsaḥ . yāvat brūyāt samarthaḥ samāsaḥ iti tāvat samarthaḥ padavidhiḥ . na ca rājapuruṣaḥ iti etasyām avasthāyām samarthādhikāreṇa kim cit api śakyam pravartayitum nivartayitum vā . samarthādhikārasya vidheyasāmānādhikaraṇyāt nirdeśaḥ anarthakaḥ . siddham tu samarthānām iti vacanāt . siddham etat . katham . samarthānām padānām vidhiḥ iti vaktavyam . evam api dvyekayoḥ na prāpnoti . ekaśeṣanirdeśāt vā . atha vā ekaśeṣanirdeśaḥ ayam. samarthasya ca samarthayoḥ ca samarthānām ca samarthānām iti . evam api ṣaṭprabhṛtīnām eva prāpnoti . ṣaṭprabhṛtiṣu hi ekaśeṣaḥ parisamāpyate . na eṣaḥ doṣaḥ . pratyekam vākyaparisamāptiḥ dṛṣṭā iti dvyekayoḥ api bhaviṣyati . evam api vivibhaktīnām na prāpnoti . samarthāt samarthe padāt pade iti . evam tarhi samarthapadayoḥ vidhiśabdena sarvavibhaktyantaḥ samāsaḥ : samarthasya vidhiḥ samarthavidhiḥ , samarthayoḥ vidhiḥ samarthavidhiḥ , samarthāt vidhiḥ samarthavidhiḥ , samarthe vidhiḥ samarthvidhiḥ . padasya vidhiḥ padavidhiḥ , padayoḥ vidhiḥ padavidhiḥ , padānām vidhiḥ padavidhiḥ , padāt vidhiḥ padavidhiḥ , pade vidhiḥ padavidhiḥ . samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ . padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ . samarthavidhiḥ ca padavidhiḥ ca samarthaḥ padavidhiḥ . pūrvaḥ samāsaḥ uttarapadalopī yādṛcchikīvibhaktiḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.