क्अ इइइ,२३८।१४-२३९।२४ रो व्,७-९ नुम्विधौ झल्ग्रहणम् । नुम्विधौ झल्ग्रहणम् कर्तव्यम् । झलन्तस्य उगितः इष्यते : उगिदचाम् सर्वनामस्थाने अधातोः झलः इति । तत् च अवश्यम् कर्तव्यम् । लिङ्गविशिष्टप्रतिषेधार्थम् । प्रातिपदिकग्रहणे लिङ्गविशिष्टस्य अपि ग्रहणम् भवति इति यथा इह भवति गोमान् यवमान् एवम् गोमती यवमती इति अत्र अपि स्यात् ।न वा विभक्तौ लिङ्गविशिष्टाग्रहणात् । न वा वक्तव्यम् । किम् कारणम् । विभक्तौ लिङ्गविशिष्टग्रहणम् न इति एषा परिभाषा कर्तव्या । कः पुनः अत्र विशेषः एषा वा परिभाषा क्रियेत झल्ग्रहणम् वा इति । अवश्यम् एषा परिभाषा कर्तव्या । बहूनि एतस्याः परिभाषायाः प्रयोजनानि । कानि । प्रयोजनम् शुनः स्वरे । यथा इह भवति शुना शुनः एवम् शुन्या शुन्याः इति अत्र अपि स्यात् । यूनः सम्प्रसारणे । यूनः सम्प्रसारणे प्रयोजनम् । यथा इह भवति यूनः पश्य इति एवम् युवतीः पश्य इति अत्र अपि स्यात् । उगिदचाम् नुम्विधौ । उगिदचाम् नुम्विधौ प्रयोजनम् । यथा इह भवति गोमान् यवमान् एवम् गोमती यवमती इति अत्र अपि स्यात् । अनडुहः च आम्विधौ । अनडुहः च आम्विधौ प्रयोजनम् । यथा इह भवति अनड्वान् इति एवम् अनडुही इति अत्र अपि स्यात् । न वा भवति अनड्वाही इति । भवति अन्येन यत्नेन । आम् अनडुहः स्त्रियाम् वा इति । लिङ्गविशिष्टग्रहणात् ईकारान्तस्य प्राप्नोति । पथिमथोः आत्त्वे । पथिमथोः आत्त्वे प्रयोजनम् । यथा इह भवति पन्थाः मन्थाः एवम् पथी मथी इति अत्र अपि प्राप्नोति । न केवलः पथिशब्दः स्त्रियाम् वर्तते । उपसमस्तः तर्हि वर्तते । सुपथी इति । पुंसः असुङ्विधौ । पुंसः असुङ्विधौ प्रयोजनम् । यथा इह भवति पुमान् एवम् पुंसी इति अत्र अपि स्यात् । न केवलः पुंशब्दः स्त्रियाम् वर्तते । उपसमस्तः तर्हि वर्तते । सुपुंसी इति । सख्युः णित्त्वानङौ । सख्युः णित्त्वानङौ प्रयोजनम् । यथा इह भवति सखा सखायौ सखायः एवम् सखी सख्यौ सख्यः इति अत्र अपि प्राप्नोति । भवद्भगवदघवताम् ओद्भावे । भवद्भगवदघवताम् ओद्भावे प्रयोजनम् । यथा इह भवति भोः भगोः अघोः इति एवम् भवति भगवति अघवति इति अत्र अपि स्यात् । एतानि अस्याः परिभाषायाः प्रयोजनानि यदर्थम् एषा परिभाषा कर्तव्या । एतस्याम् च सत्याम् न अर्थः झल्ग्रहणेन ।
KA III,238.14-239.24 Ro V,7-9 numvidhau jhalgrahaṇam . numvidhau jhalgrahaṇam kartavyam . jhalantasya ugitaḥ iṣyate : ugidacām sarvanāmasthāne adhātoḥ jhalaḥ iti . tat ca avaśyam kartavyam . liṅgaviśiṣṭapratiṣedhārtham . prātipadikagrahaṇe liṅgaviśiṣṭasya api grahaṇam bhavati iti yathā iha bhavati gomān yavamān evam gomatī yavamatī iti atra api syāt .na vā vibhaktau liṅgaviśiṣṭāgrahaṇāt . na vā vaktavyam . kim kāraṇam . vibhaktau liṅgaviśiṣṭagrahaṇam na iti eṣā paribhāṣā kartavyā . kaḥ punaḥ atra viśeṣaḥ eṣā vā paribhāṣā kriyeta jhalgrahaṇam vā iti . avaśyam eṣā paribhāṣā kartavyā . bahūni etasyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni . kāni . prayojanam śunaḥ svare . yathā iha bhavati śunā śunaḥ evam śunyā śunyāḥ iti atra api syāt . yūnaḥ samprasāraṇe . yūnaḥ samprasāraṇe prayojanam . yathā iha bhavati yūnaḥ paśya iti evam yuvatīḥ paśya iti atra api syāt . ugidacām numvidhau . ugidacām numvidhau prayojanam . yathā iha bhavati gomān yavamān evam gomatī yavamatī iti atra api syāt . anaḍuhaḥ ca āmvidhau . anaḍuhaḥ ca āmvidhau prayojanam . yathā iha bhavati anaḍvān iti evam anaḍuhī iti atra api syāt . na vā bhavati anaḍvāhī iti . bhavati anyena yatnena . ām anaḍuhaḥ striyām vā iti . liṅgaviśiṣṭagrahaṇāt īkārāntasya prāpnoti . pathimathoḥ āttve . pathimathoḥ āttve prayojanam . yathā iha bhavati panthāḥ manthāḥ evam pathī mathī iti atra api prāpnoti . na kevalaḥ pathiśabdaḥ striyām vartate . upasamastaḥ tarhi vartate . supathī iti . puṃsaḥ asuṅvidhau . puṃsaḥ asuṅvidhau prayojanam . yathā iha bhavati pumān evam puṃsī iti atra api syāt . na kevalaḥ puṃśabdaḥ striyām vartate . upasamastaḥ tarhi vartate . supuṃsī iti . sakhyuḥ ṇittvānaṅau . sakhyuḥ ṇittvānaṅau prayojanam . yathā iha bhavati sakhā sakhāyau sakhāyaḥ evam sakhī sakhyau sakhyaḥ iti atra api prāpnoti . bhavadbhagavadaghavatām odbhāve . bhavadbhagavadaghavatām odbhāve prayojanam . yathā iha bhavati bhoḥ bhagoḥ aghoḥ iti evam bhavati bhagavati aghavati iti atra api syāt . etāni asyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni yadartham eṣā paribhāṣā kartavyā . etasyām ca satyām na arthaḥ jhalgrahaṇena .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.