Mahasannipataratnaketudharanisutra, or Ratnaketuparivarta 3

अथ कामेश्वरो मारस् तेषां मारकोटीशतानां विस्तरेणारोचयति स्म । यत् खलु मार्षा जानीयुर् इह भो श्रमण उत्पन्नः शाक्यवंशात् परमशठः मायावी । तेनोत्पन्नमात्रेण सर्वावतीयं सहालोकधातुर् अवभासिता प्रकंपिता क्षोभिता । ये केचिद् इह कृत्स्नलोकधातुविद्वांसो ब्रह्मेन्द्रा वा नागेन्द्र वा यक्षेन्द्रा वासुरेन्द्रा वा महोरगेन्द्रा वा गरुडेन्द्रा वा किन्नरेन्द्रा वा यावद् अन्ये ऽपि केचिन् मनुष्यामनुष्या विद्वांसस् ते सर्वे तम् उपागताः पूजाकर्मणे यावत् षड्वर्षाण्य् एकाक्यद्वितीया निषद्यालक्षणां मायं साधितवान् । अहं च स्वबलसंदर्शनं चिकीर्षुर् एवं षट्त्रिंशत्कोटीसैन्यपरिवार उपसंक्रम्य समंततो ऽनुपरिवार्य सर्वमारबलविकुर्वणर्द्धिवीर्यपराक्रमं संदर्शितवान् एकरोमकूपम् अप्य् अहम् अशक्तो ऽस्य संत्रासयितुं वा भीषयितुं वा किम् अंग पुनस् तस्माद् आसनात् कंपयितुं किं वा पुनर् अन्यं विघातं कर्तुम् इत्य् अथ चेत् तेन वृषलेन तादृशी माया प्रदर्शिता पृथिवीकंपश् च कृतः । यत् ससैन्यो ऽहं पराजितः छिन्नवृक्ष इव धरणीतले निपतितः । तेन च तत्रैव (कुरुमिय ५४) निषण्णेन तादृशी अलक्षणा माया साधिता यत् सर्वमारविषयम् अभिभूय साधितविद्यस् तस्माद् उत्थाय सत्त्वेभ्यः संप्रकाशयाम् आस । ये च केचिद् इह चातुर्द्वीपिकायां लोकधातौ पण्डिता विज्ञाः सत्त्वास् तथा माययावर्जिता यथा चित्तम् अप्य् अहं तेषां न प्रजानामि गत्युपपत्तिं वा षट्सु गतिषु । ये च तच्छरणगतास् तेषाम् एकरोमकूपम् अपि न शक्नोमि संत्रासयितुं वा संक्षोभयितुं वा किम् अंग पुनस् तस्माद् विसंवादयितुं वा कंपयितुं वा शक्नुयाम् । अद्यैव च मे पंच परिचारिकाशतानि विंशतिश् च पुत्रसहस्राणि सगणपार्षद्यानि वृषलं गौतमं तं श्रमणं शरणं गतास् तस्य पुरतो निषण्णाः । न चाहं भूयस् तानि शक्तस् तस्माद् विवेचयितुं । तेन हि यूयं बलवन्तः पुण्यवन्तो ज्ञानवन्तः ऐश्वर्यवन्तः सुहृदो भवत । तं शाक्यपुत्रं वृषलं जीविताद् व्यवरोपयिष्यामः । ये च सत्त्वास् तच्छरणगतास् तां सर्वां विध्वंसयिष्यामः । (कुरुमिय ५५) कृष्णं मायाशठं श्रमणपक्षं पराजेष्यामः । शुक्लं मारपक्षम् उद्द्योतयिष्यामः । ततः पश्चात् सुखं फाषं विहरिष्यामः ॥ अथ ज्योतिष्प्रभो मारः इमं जंबुद्वीपं व्यवलोकयाम् आस यत्र तथागतो निषण्णो धर्मं देशयति । अथ ज्योतिष्प्रभो मारो भगवतः कायम् अद्राक्षीत् । स्वरघोषयुक्तां धर्मदेशनाम् अश्रौषीत् । अथ तावद् एव तस्य रोमहर्षणः संत्रास उत्पन्नः । अथ स मारं पापीमन्तम् एवम् आह ॥ कृत्स्ने क्षेत्रे ह्य् एष विशिष्टो वररूपः पुण्यज्ञानैर् आश्रयशुद्धश् चिरकालं । क्लेशान् मुक्तो मार्गसुयुक्तश् चिररात्रं क्षीणाः सर्वे तस्य भवा शोकविमुक्तः

atha kāmeśvaro māras teṣāṃ mārakoṭīśatānāṃ vistareṇārocayati sma / yat khalu mārṣā jānīyur iha bho śramaṇa utpannaḥ śākyavaṃśāt paramaśaṭhaḥ māyāvī / tenotpannamātreṇa sarvāvatīyaṃ sahālokadhātur avabhāsitā prakaṃpitā kṣobhitā / ye kecid iha kṛtsnalokadhātuvidvāṃso brahmendrā vā nāgendra vā yakṣendrā vāsurendrā vā mahoragendrā vā garuḍendrā vā kinnarendrā vā yāvad anye 'pi kecin manuṣyāmanuṣyā vidvāṃsas te sarve tam upāgatāḥ pūjākarmaṇe yāvat ṣaḍvarṣāṇy ekākyadvitīyā niṣadyālakṣaṇāṃ māyaṃ sādhitavān / ahaṃ ca svabalasaṃdarśanaṃ cikīrṣur evaṃ ṣaṭtriṃśatkoṭīsainyaparivāra upasaṃkramya samaṃtato 'nuparivārya sarvamārabalavikurvaṇarddhivīryaparākramaṃ saṃdarśitavān ekaromakūpam apy aham aśakto 'sya saṃtrāsayituṃ vā bhīṣayituṃ vā kim aṃga punas tasmād āsanāt kaṃpayituṃ kiṃ vā punar anyaṃ vighātaṃ kartum ity atha cet tena vṛṣalena tādṛśī māyā pradarśitā pṛthivīkaṃpaś ca kṛtaḥ / yat sasainyo 'haṃ parājitaḥ chinnavṛkṣa iva dharaṇītale nipatitaḥ / tena ca tatraiva (Kurumiya 54) niṣaṇṇena tādṛśī alakṣaṇā māyā sādhitā yat sarvamāraviṣayam abhibhūya sādhitavidyas tasmād utthāya sattvebhyaḥ saṃprakāśayām āsa / ye ca kecid iha cāturdvīpikāyāṃ lokadhātau paṇḍitā vijñāḥ sattvās tathā māyayāvarjitā yathā cittam apy ahaṃ teṣāṃ na prajānāmi gatyupapattiṃ vā ṣaṭsu gatiṣu / ye ca taccharaṇagatās teṣām ekaromakūpam api na śaknomi saṃtrāsayituṃ vā saṃkṣobhayituṃ vā kim aṃga punas tasmād visaṃvādayituṃ vā kaṃpayituṃ vā śaknuyām / adyaiva ca me paṃca paricārikāśatāni viṃśatiś ca putrasahasrāṇi sagaṇapārṣadyāni vṛṣalaṃ gautamaṃ taṃ śramaṇaṃ śaraṇaṃ gatās tasya purato niṣaṇṇāḥ / na cāhaṃ bhūyas tāni śaktas tasmād vivecayituṃ / tena hi yūyaṃ balavantaḥ puṇyavanto jñānavantaḥ aiśvaryavantaḥ suhṛdo bhavata / taṃ śākyaputraṃ vṛṣalaṃ jīvitād vyavaropayiṣyāmaḥ / ye ca sattvās taccharaṇagatās tāṃ sarvāṃ vidhvaṃsayiṣyāmaḥ / (Kurumiya 55) kṛṣṇaṃ māyāśaṭhaṃ śramaṇapakṣaṃ parājeṣyāmaḥ / śuklaṃ mārapakṣam uddyotayiṣyāmaḥ / tataḥ paścāt sukhaṃ phāṣaṃ vihariṣyāmaḥ // atha jyotiṣprabho māraḥ imaṃ jaṃbudvīpaṃ vyavalokayām āsa yatra tathāgato niṣaṇṇo dharmaṃ deśayati / atha jyotiṣprabho māro bhagavataḥ kāyam adrākṣīt / svaraghoṣayuktāṃ dharmadeśanām aśrauṣīt / atha tāvad eva tasya romaharṣaṇaḥ saṃtrāsa utpannaḥ / atha sa māraṃ pāpīmantam evam āha // kṛtsne kṣetre hy eṣa viśiṣṭo vararūpaḥ puṇyajñānair āśrayaśuddhaś cirakālaṃ / kleśān mukto mārgasuyuktaś cirarātraṃ kṣīṇāḥ sarve tasya bhavā śokavimuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा त्वं भूयः क्रोधवशं गच्छ न युक्तम् अग्रो ह्य् एष श्रेष्ठ शरण्यस् त्रिभवेस्मिं । यस्यास्मि विद्वेषलवो ऽपि प्रतिभाति व्यामूढो ऽसौ सौख्यविनष्टो भवतीह

mā tvaṃ bhūyaḥ krodhavaśaṃ gaccha na yuktam agro hy eṣa śreṣṭha śaraṇyas tribhavesmiṃ / yasyāsmi vidveṣalavo 'pi pratibhāti vyāmūḍho 'sau saukhyavinaṣṭo bhavatīha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरो मारः सन्निमिको नाम तं मारं पापीमन्तम् एवम् आह । महर्द्धिको ऽसौ वरपुण्यलक्षणो ह्य् अनाशृतः सर्वगतिप्रमुक्तः । अशेषदुःखक्षयमार्गदेशको विहिंसितुं मारशतैर् न शक्यम्

athāparo māraḥ sannimiko nāma taṃ māraṃ pāpīmantam evam āha / maharddhiko 'sau varapuṇyalakṣaṇo hy anāśṛtaḥ sarvagatipramuktaḥ / aśeṣaduḥkhakṣayamārgadeśako vihiṃsituṃ māraśatair na śakyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापीमान् आह । वशं मदीया जनता कृता हि युष्मज्जनस् तस्य वशानुगो ऽयं । न चिरात् स शून्यं विषयं करिष्यति अस्मद्गतिः कुत्र पुनर् भविष्यति

pāpīmān āha / vaśaṃ madīyā janatā kṛtā hi yuṣmajjanas tasya vaśānugo 'yaṃ / na cirāt sa śūnyaṃ viṣayaṃ kariṣyati asmadgatiḥ kutra punar bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नवरजो नाम मारः स मारं पापीमन्तम् एवम् आह । यदा तवासीत् परमा समृद्धिस् तदा त्वया दर्शितम् आत्मशौर्यं । बलप्रनष्टो ऽस्य् अधुना निराशः किं स्पर्धसे सर्वविदा सहाद्य

atha navarajo nāma māraḥ sa māraṃ pāpīmantam evam āha / yadā tavāsīt paramā samṛddhis tadā tvayā darśitam ātmaśauryaṃ / balapranaṣṭo 'sy adhunā nirāśaḥ kiṃ spardhase sarvavidā sahādya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गसोमो मारः प्राह । क्वचिन् न तस्यास्ति मनःप्रदोषं भावेन शुद्धो हि निराश्रयो ऽसौ । त्रैधातुकान् मुक्तगतिप्रचारो नासौ परैर् घातयितुं हि शक्यम्

khaḍgasomo māraḥ prāha / kvacin na tasyāsti manaḥpradoṣaṃ bhāvena śuddho hi nirāśrayo 'sau / traidhātukān muktagatipracāro nāsau parair ghātayituṃ hi śakyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापीमान् आह । ये सन्तिसत्त्वा इह कामधातौ कामप्रसक्ता मदमानमूर्च्छिताः । सदानुवृत्ता मम किंकरास् ते कथं न शक्यं हनितुं समग्रैः

pāpīmān āha / ye santisattvā iha kāmadhātau kāmaprasaktā madamānamūrcchitāḥ / sadānuvṛttā mama kiṃkarās te kathaṃ na śakyaṃ hanituṃ samagraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षितितोयो नाम मारः स एवम् आह । मायामरीचिप्रतिमान् असारान् भावान् परिज्ञाय विनीततृष्णः । भवेष्व् असक्तो गगनस्वभावः शक्यं विघातः कथम् अस्य कर्तुम्

kṣititoyo nāma māraḥ sa evam āha / māyāmarīcipratimān asārān bhāvān parijñāya vinītatṛṣṇaḥ / bhaveṣv asakto gaganasvabhāvaḥ śakyaṃ vighātaḥ katham asya kartum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापीमान् आह । इहैव तस्यास्ति वशो त्रिलोके मृष्टान्नपानासनवस्त्रसेवितः । तृवेदना चास्य मतौ प्रतिष्ठिता क्षयं प्रणेतुं स कथं न शक्यम्

pāpīmān āha / ihaiva tasyāsti vaśo triloke mṛṣṭānnapānāsanavastrasevitaḥ / tṛvedanā cāsya matau pratiṣṭhitā kṣayaṃ praṇetuṃ sa kathaṃ na śakyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णाजहो नाम मारः स एवम् आह । या ऋद्धिर् अस्मद्विषये ऽस्ति काचित् पापीमतां चैव महोरगाणां । सिद्धार्थ-ऋद्धेर् न कलां स्पृशंति क्षयं प्रणेतुं स कथं हि शक्यम्

tṛṣṇājaho nāma māraḥ sa evam āha / yā ṛddhir asmadviṣaye 'sti kācit pāpīmatāṃ caiva mahoragāṇāṃ / siddhārtha-ṛddher na kalāṃ spṛśaṃti kṣayaṃ praṇetuṃ sa kathaṃ hi śakyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापीमान् आह । भक्तच्छेदो मयास्मै हि कारितस् तच्छिला पुनः । क्षिप्ता दत्तास् तथाक्रोशा आश्रमात् कंपितो ऽपि न

pāpīmān āha / bhaktacchedo mayāsmai hi kāritas tacchilā punaḥ / kṣiptā dattās tathākrośā āśramāt kaṃpito 'pi na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधाक्षो नाम मारः स एवम् आह । यदा त्वया तस्य कृतो विघातः कश्चित् प्रदोषः कुपितेन तेन । संदर्शितस् ते भृकुटी मुखे वा किं तस्य साक्षाद् अवचः श्रुतं ते

bodhākṣo nāma māraḥ sa evam āha / yadā tvayā tasya kṛto vighātaḥ kaścit pradoṣaḥ kupitena tena / saṃdarśitas te bhṛkuṭī mukhe vā kiṃ tasya sākṣād avacaḥ śrutaṃ te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषु सत्त्वेषु स मैत्रचित्तः संसर्गचर्या पुनर् अस्य नित्यम्

sarveṣu sattveṣu sa maitracittaḥ saṃsargacaryā punar asya nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्धर्षो नाम मारः स एवम् आह । ये च त्रिसंयोजनपाशबद्धास् तेषां विघाताय वयं यतेम । स तु प्रहीणामयमोहपाशः क्षयं प्रणेतुं स कथं हि शक्यम्

durdharṣo nāma māraḥ sa evam āha / ye ca trisaṃyojanapāśabaddhās teṣāṃ vighātāya vayaṃ yatema / sa tu prahīṇāmayamohapāśaḥ kṣayaṃ praṇetuṃ sa kathaṃ hi śakyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापीमान् आह । यूयं मम प्राप्तबलाः सहायाः सद्यो भवन्तो भवथाप्रमत्ताः । अपो ऽधितिष्ठामि महीम् अशेषां सर्वा दिशः पर्वतमालिनी च

pāpīmān āha / yūyaṃ mama prāptabalāḥ sahāyāḥ sadyo bhavanto bhavathāpramattāḥ / apo 'dhitiṣṭhāmi mahīm aśeṣāṃ sarvā diśaḥ parvatamālinī ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गगनात् प्रचण्डं घनशैलवर्षं समुत्सृजाम्य् आयसचूर्णराशिम् । नाराचशक्तिक्षुरतोमरांश् च क्षिपामि काये ऽस्य विचूर्णनार्थं

gaganāt pracaṇḍaṃ ghanaśailavarṣaṃ samutsṛjāmy āyasacūrṇarāśim / nārācaśaktikṣuratomarāṃś ca kṣipāmi kāye 'sya vicūrṇanārthaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिः प्रयोगैर् अभिघातदीप्तैस् तं शाक्यसिंहं प्रकरोमि भस्म

ebhiḥ prayogair abhighātadīptais taṃ śākyasiṃhaṃ prakaromi bhasma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन त्वं सह संलपस्व विशदं नानाकथाभिः स्थिरः तत्रैवे त्वम् अतीव पंच नियतं प्राप्स्यस्य् अभिज्ञावशिम्

tena tvaṃ saha saṃlapasva viśadaṃ nānākathābhiḥ sthiraḥ tatraive tvam atīva paṃca niyataṃ prāpsyasy abhijñāvaśim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मारः पापीमान् इमां गाथां भाषित्वा तत्रैवान्तर्हितः । स्वभवनं च गत्वा स्वपार्षद्यानां माराणाम् आरोचयति स्म ॥ मत्तो भो शृणुताद्य यादृग् अतुला बुद्धिर् मया चिन्तिता स्वैरं शाक्यसुतं समालपत ये-द्-ऋद्धिप्रभावान्विताः । तां मायां न विदर्शयेत् स्वविषयीं मारोरुदर्पापहां नित्यं स्निग्धवचाः स शिष्यनिरतो मातेव पुत्रेष्व् इव

atha māraḥ pāpīmān imāṃ gāthāṃ bhāṣitvā tatraivāntarhitaḥ / svabhavanaṃ ca gatvā svapārṣadyānāṃ mārāṇām ārocayati sma // matto bho śṛṇutādya yādṛg atulā buddhir mayā cintitā svairaṃ śākyasutaṃ samālapata ye-d-ṛddhiprabhāvānvitāḥ / tāṃ māyāṃ na vidarśayet svaviṣayīṃ mārorudarpāpahāṃ nityaṃ snigdhavacāḥ sa śiṣyanirato māteva putreṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यास् तस्य हि ये प्रहीणमदनाश् चर्यां चरंति ध्रुवं पूर्वाह्णे नगरं क्रमेण निभृताः स्वैरेण तावद् वयं । गृह्णीमो द्रुत नृत्यगीतमधुरप्राधान्यभावैर् यथा श्रुत्वैतां प्रकृतिं मनोविरसतां यायात् स शाक्यर्षभः

śiṣyās tasya hi ye prahīṇamadanāś caryāṃ caraṃti dhruvaṃ pūrvāhṇe nagaraṃ krameṇa nibhṛtāḥ svaireṇa tāvad vayaṃ / gṛhṇīmo druta nṛtyagītamadhuraprādhānyabhāvair yathā śrutvaitāṃ prakṛtiṃ manovirasatāṃ yāyāt sa śākyarṣabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठेमो वयम् आयुधप्रहरणाः साक्षात् स दृष्ट्वाद्भुतान् भ्रान्तो ऋद्धिम् अपास्य यास्यति ततो नानादिशो विस्मृतः

tiṣṭhemo vayam āyudhapraharaṇāḥ sākṣāt sa dṛṣṭvādbhutān bhrānto ṛddhim apāsya yāsyati tato nānādiśo vismṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरो मारः प्राह । वीथीचत्वरतोरणेषु बहुशः स्थित्वा विरूपैर् मुखैर् नानाद्यायुधतीक्ष्णतोमरशरप्रासासिखड्गाश्रितैः । आकाशाद् घनरावसुप्रहरणैर् मेघासनिं मुंचत क्षिप्रं स प्रलयं प्रयास्यति ततो भूकंपभीतो ऽवशः

aparo māraḥ prāha / vīthīcatvaratoraṇeṣu bahuśaḥ sthitvā virūpair mukhair nānādyāyudhatīkṣṇatomaraśaraprāsāsikhaḍgāśritaiḥ / ākāśād ghanarāvasupraharaṇair meghāsaniṃ muṃcata kṣipraṃ sa pralayaṃ prayāsyati tato bhūkaṃpabhīto 'vaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरेण यथासौ माराणां मारबलविषयविकुर्वां तां सर्वां तथैव चक्रुः ॥ भगवांश् च पुनः सर्वावतीम् इमां त्रिसाहस्रमहासाहस्रीं लोकधातुं वज्रमयीम् अध्यतिष्ठत् । न च पुनर् भूयो माराः रावांश् चक्रुर् न चतुर्दिशम् अग्निपर्वतास् तस्थुः न कृष्णाभ्रा नाकालवायवो न च कश्चिन् नागो ऽभिप्रवर्षति स्मान्तशः एकबिन्दुर् अपि बुद्धबलाधिष्ठानेन ॥ तेन खलु पुनः समयेन चत्वारो महाश्रावकाः पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय राजगृहं महानगरं पिण्डाय प्रविविशुः । आयुष्माञ् छारिपुत्रो दक्षिणेन नगरद्वारेण राजगृहं महानगरं पिण्डाय प्रविवेश । (कुरुमिय ६३) तत्र च नगरे पंचाशन् मारकुमारकाः परमयौवनसुरूपा महात्मपुत्रवेशसदृशा नृत्यंतो गायन्तः संचेरुः । त आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् उभाभ्यां पाणिभ्यां गृहीत्वा वीथ्यां धावन्ति स्म । नृत्यन्तो गायन्तः शारिपुत्रम् एवम् आहुः । नर्तस्व श्रमण गायस्व श्रमण । शारिपुत्र आह । शृणुत यूयं मार्षाः स्वयम् । अश्रुतपूर्वां गीतिकां श्रावयिष्यामि । ते च सर्वे मारकुमारका धावन्तो गीतस्वरेण सह शारिपुत्रेणैवम् आहुः । अलम् एव हि आयतनेहि वंचिते आ वयम् आयतनेहि । आघतनानि हि आयतनानि अन्तु करोम्य् अहु आयतनानाम्

vistareṇa yathāsau mārāṇāṃ mārabalaviṣayavikurvāṃ tāṃ sarvāṃ tathaiva cakruḥ // bhagavāṃś ca punaḥ sarvāvatīm imāṃ trisāhasramahāsāhasrīṃ lokadhātuṃ vajramayīm adhyatiṣṭhat / na ca punar bhūyo mārāḥ rāvāṃś cakrur na caturdiśam agniparvatās tasthuḥ na kṛṣṇābhrā nākālavāyavo na ca kaścin nāgo 'bhipravarṣati smāntaśaḥ ekabindur api buddhabalādhiṣṭhānena // tena khalu punaḥ samayena catvāro mahāśrāvakāḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya praviviśuḥ / āyuṣmāñ chāriputro dakṣiṇena nagaradvāreṇa rājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya praviveśa / (Kurumiya 63) tatra ca nagare paṃcāśan mārakumārakāḥ paramayauvanasurūpā mahātmaputraveśasadṛśā nṛtyaṃto gāyantaḥ saṃceruḥ / ta āyuṣmantaṃ śāriputram ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ gṛhītvā vīthyāṃ dhāvanti sma / nṛtyanto gāyantaḥ śāriputram evam āhuḥ / nartasva śramaṇa gāyasva śramaṇa / śāriputra āha / śṛṇuta yūyaṃ mārṣāḥ svayam / aśrutapūrvāṃ gītikāṃ śrāvayiṣyāmi / te ca sarve mārakumārakā dhāvanto gītasvareṇa saha śāriputreṇaivam āhuḥ / alam eva hi āyatanehi vaṃcite ā vayam āyatanehi / āghatanāni hi āyatanāni antu karomy ahu āyatanānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि स्कन्धकृतेहि वंचिते आ वय स्कन्धकृतेहि । आघतनानि हि स्कन्धकृतानि अन्तु करोम्य् अहु स्कन्धकृतानाम्

alam eva hi skandhakṛtehi vaṃcite ā vaya skandhakṛtehi / āghatanāni hi skandhakṛtāni antu karomy ahu skandhakṛtānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमापयामो वयम् अद्य नाथं त्वाम् एव बन्धुं जगतः सुदेशकं । स्कन्धा यथा ते सभयाः प्रदिष्ठास् तथा वयं साक्षिण एणु नित्यम्

kṣamāpayāmo vayam adya nāthaṃ tvām eva bandhuṃ jagataḥ sudeśakaṃ / skandhā yathā te sabhayāḥ pradiṣṭhās tathā vayaṃ sākṣiṇa eṇu nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे च ते शारिपुत्रस्य वीथीमध्ये पादौ शिरसाभिवन्द्य पुरतो न्यषेदुर् धर्मश्रवणाय ॥ अथ खल्व् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः पूर्वेण नगरद्वारेण राजगृहे महानगरे पिण्डाय प्राविशत् । तथापि पंचाशन् मारकुमारकाः यावद् गीतस्वरेणैवम् आहुः । अलम् एव हि धातुमयेहि वंचिते आ वय धातुमयेहि । आघतनानि हि धातुमयानि अन्तु करोम्य् अहु धातुमयानाम्

sarve ca te śāriputrasya vīthīmadhye pādau śirasābhivandya purato nyaṣedur dharmaśravaṇāya // atha khalv āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ pūrveṇa nagaradvāreṇa rājagṛhe mahānagare piṇḍāya prāviśat / tathāpi paṃcāśan mārakumārakāḥ yāvad gītasvareṇaivam āhuḥ / alam eva hi dhātumayehi vaṃcite ā vaya dhātumayehi / āghatanāni hi dhātumayāni antu karomy ahu dhātumayānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि वेदयितेभि वंचिते आ वय वेदयितेभि । आघतनानि हि वेदयितानि अन्तु करोम्य् अहु वेदयितानाम्

alam eva hi vedayitebhi vaṃcite ā vaya vedayitebhi / āghatanāni hi vedayitāni antu karomy ahu vedayitānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि चेतयितेहि वंचिते आ वय चेतयितेहि । आघतनानि हि चेतयितानि अन्तु करोम्य् अहु चेतयितानाम्

alam eva hi cetayitehi vaṃcite ā vaya cetayitehi / āghatanāni hi cetayitāni antu karomy ahu cetayitānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि संज्ञकृतेहि वंचिते या वय संज्ञकृतेहि । आघतनानि हि संज्ञकृतानि अन्तु करोम्य् अहु संज्ञकृतानाम्

alam eva hi saṃjñakṛtehi vaṃcite yā vaya saṃjñakṛtehi / āghatanāni hi saṃjñakṛtāni antu karomy ahu saṃjñakṛtānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि संसरितेहि वंचिते या वय संसरितेहि । आघतनानि हि संसरितानि अन्तु करोम्य् अहु संसरितानाम्

alam eva hi saṃsaritehi vaṃcite yā vaya saṃsaritehi / āghatanāni hi saṃsaritāni antu karomy ahu saṃsaritānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथा आमव २ आमव ३ आमव ४ आमव ५ । आरज ६ रनजह ७ । शम्यथ ८ शम्यथ ९ शम्यथ १० । गगनवम ११ स्वाहा १२ ॥ धावन् गीतस्वरेणायुष्मान् महामौद्गल्यायनो मारपुत्रेभ्य इमा गाथा इमानि च मन्त्रपदानि भाषते स्म । अथ ते पंचाशन् मारकुमारकाः परमहृष्टाः सुप्रसन्नमनस एवम् आहुः । ऋद्ध्यान्वितार्यपथगुप्त मुनीन्द्रसूनो संसारदोषसमदर्शक धर्मदीप । पापं प्रहाय वयम् आदरभक्तिजाता बुद्धं गता द्य शरणं वरधर्मसंघं

tadyathā āmava 2 āmava 3 āmava 4 āmava 5 / āraja 6 ranajaha 7 / śamyatha 8 śamyatha 9 śamyatha 10 / gaganavama 11 svāhā 12 // dhāvan gītasvareṇāyuṣmān mahāmaudgalyāyano māraputrebhya imā gāthā imāni ca mantrapadāni bhāṣate sma / atha te paṃcāśan mārakumārakāḥ paramahṛṣṭāḥ suprasannamanasa evam āhuḥ / ṛddhyānvitāryapathagupta munīndrasūno saṃsāradoṣasamadarśaka dharmadīpa / pāpaṃ prahāya vayam ādarabhaktijātā buddhaṃ gatā dya śaraṇaṃ varadharmasaṃghaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे ते पंचाशन् मारकुमारका वीथीमध्ये आयुष्मतो मौदल्यायनस्य पादौ शिरसाभिवन्द्य तस्यैव पुरतो न्यषेदुर् धर्मश्रवणाय ॥ अथायुष्मान् पूर्णो मैत्रायणिपुत्र उत्तरेण नगरद्वारेण पिण्डाय (कुरुमिय ६६) प्राविशत् । यावद् गीतस्वरेणैवम् आहुः । अलम् एव हि स्पर्शकृतेहि वंचिते या वय स्पर्शकृतेहि । आघतनानि हि स्पर्शकृतानि अन्तु करोम्य् अहु स्पर्शकृतानाम्

sarve te paṃcāśan mārakumārakā vīthīmadhye āyuṣmato maudalyāyanasya pādau śirasābhivandya tasyaiva purato nyaṣedur dharmaśravaṇāya // athāyuṣmān pūrṇo maitrāyaṇiputra uttareṇa nagaradvāreṇa piṇḍāya (Kurumiya 66) prāviśat / yāvad gītasvareṇaivam āhuḥ / alam eva hi sparśakṛtehi vaṃcite yā vaya sparśakṛtehi / āghatanāni hi sparśakṛtāni antu karomy ahu sparśakṛtānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि आधिपतेहि वंचिते या वयम् आधिपतेहि । आघतनानि हि आधिपतीनि अन्तु करोम्य् अहु आधिपतीनाम्

alam eva hi ādhipatehi vaṃcite yā vayam ādhipatehi / āghatanāni hi ādhipatīni antu karomy ahu ādhipatīnām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि संसरितेहि वंचिते या वय संसरितेहि । आघतनानि हि संसरितानि अन्तु करोम्य् अहु संसरितानाम्

alam eva hi saṃsaritehi vaṃcite yā vaya saṃsaritehi / āghatanāni hi saṃsaritāni antu karomy ahu saṃsaritānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् एव हि सर्वभवेहि वंचिते या वय सर्वभवेहि । आघतनानि हि सर्वभवानि अन्तु करोम्य् अहु सर्वभवानाम्

alam eva hi sarvabhavehi vaṃcite yā vaya sarvabhavehi / āghatanāni hi sarvabhavāni antu karomy ahu sarvabhavānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघु गच्छति आयु मार्षाः सलिला शीघ्रजवेन वेगिनी । न च जानति बालिशो जनो अबुधो रूपमदेन मत्तकः

laghu gacchati āyu mārṣāḥ salilā śīghrajavena veginī / na ca jānati bāliśo jano abudho rūpamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेयालम् । अबुधः शब्दमदेन मत्तकः

peyālam / abudhaḥ śabdamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधो गन्धमदेन मत्तकः

abudho gandhamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधो रसमदेन मत्तकः

abudho rasamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधः स्पर्शमदेन मत्तकः

abudhaḥ sparśamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघु गच्छति आयु मार्षाः सलिला शीघ्रजवेन वेगिनी । न च पश्यति बालिशो जनो अबुधो धर्ममदेन मत्तकः

laghu gacchati āyu mārṣāḥ salilā śīghrajavena veginī / na ca paśyati bāliśo jano abudho dharmamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधः स्कन्धमदेन मत्तकः

abudhaḥ skandhamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधो धातुमदेन मत्तकः

abudho dhātumadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधो भोगमदेन मत्तकः

abudho bhogamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधः सौख्यमदेन मत्तकः

abudhaḥ saukhyamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधो जातिमदेन मत्तकः

abudho jātimadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबुधः काममदेन मत्तकः

abudhaḥ kāmamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघु गच्छति आयु मार्षाः सलिला शीघ्रजवेन वेगिनी । न च जानति बालिशो जनो अबुधः सर्वमदेन मत्तकः

laghu gacchati āyu mārṣāḥ salilā śīghrajavena veginī / na ca jānati bāliśo jano abudhaḥ sarvamadena mattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथा खर्गव २ खर्गव ३ खर्गव ४ मुज्ञिनि ५ । आवर्त ६ विवर्त ७ । खवर्त ८ ब्रमार्थ ९ ज्योतिवर्त १० । स्वाहा ११ ॥ अथायुष्मान् पूर्णो धावन् गीतस्वरेण मारपुत्रेभ्यः इमा गाथा इमानि च मन्त्रपदानि भाषते स्म । अथ ते पंचाशन् मारकुमारकाः परमहृष्टाः सुप्रसन्नमनस एवम् आहुः । त्वयोपदिष्टः खलु शान्तिमार्गो मायामरीचिप्रतिमाश् च धातवः । संकल्पमात्रजनितो वत जीवलोको रत्नत्रयं हि शरणं वरदं व्रजामः

tadyathā khargava 2 khargava 3 khargava 4 mujñini 5 / āvarta 6 vivarta 7 / khavarta 8 bramārtha 9 jyotivarta 10 / svāhā 11 // athāyuṣmān pūrṇo dhāvan gītasvareṇa māraputrebhyaḥ imā gāthā imāni ca mantrapadāni bhāṣate sma / atha te paṃcāśan mārakumārakāḥ paramahṛṣṭāḥ suprasannamanasa evam āhuḥ / tvayopadiṣṭaḥ khalu śāntimārgo māyāmarīcipratimāś ca dhātavaḥ / saṃkalpamātrajanito vata jīvaloko ratnatrayaṃ hi śaraṇaṃ varadaṃ vrajāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे ते पंचाशन् मारकुमारकाः आयुष्मतः पूर्णस्य पादौ शिरसाभिवन्द्य वीथीमध्ये तस्य पुरतो निषण्णा धर्मश्रवणाय ॥ तेन च समयेनायुष्मान् सुभूतिः पश्चिमेन नगरद्वारेण राजगृहं महानगरं पिण्डाय प्राविशत् । तत्र च नगरद्वारे पंचाशन् मारकुमारकाः परमयौवनसुरूपा महात्मपुत्रवेषधारिणो नृत्यंतो गायन्तो विचेरुः । त आयुष्मन्तं सुभूतिम् उभाभ्यां पाणिभ्यां गृह्य वीथ्यां धावन्त आयुष्मन्तं सुभूतिम् एवम् आहुः । नर्तस्व श्रमण गायस्व श्रमण । सुभूतिर् आह । शृणुत मार्षा यूयम् अश्रुतपूर्वां गीतिकां श्रावयिष्यामि । सर्वे चाल्पशब्दा अभूवन् । धावन् गीतस्वरेणायुष्मान् सुभूतिर् एवम् आहुः । अनित्य सर्वभाव मायबुद्बुदोपम अनित्यम् अस्ति संस्कृते क्वचिच् चलात्मके । यथा मरीचि दृष्टनष्ट नास्ति तत्र शाश्वतं लघुव्यया हि सर्वधर्म बुद्धिमान् प्रजानते

sarve te paṃcāśan mārakumārakāḥ āyuṣmataḥ pūrṇasya pādau śirasābhivandya vīthīmadhye tasya purato niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya // tena ca samayenāyuṣmān subhūtiḥ paścimena nagaradvāreṇa rājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya prāviśat / tatra ca nagaradvāre paṃcāśan mārakumārakāḥ paramayauvanasurūpā mahātmaputraveṣadhāriṇo nṛtyaṃto gāyanto viceruḥ / ta āyuṣmantaṃ subhūtim ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ gṛhya vīthyāṃ dhāvanta āyuṣmantaṃ subhūtim evam āhuḥ / nartasva śramaṇa gāyasva śramaṇa / subhūtir āha / śṛṇuta mārṣā yūyam aśrutapūrvāṃ gītikāṃ śrāvayiṣyāmi / sarve cālpaśabdā abhūvan / dhāvan gītasvareṇāyuṣmān subhūtir evam āhuḥ / anitya sarvabhāva māyabudbudopama anityam asti saṃskṛte kvacic calātmake / yathā marīci dṛṣṭanaṣṭa nāsti tatra śāśvataṃ laghuvyayā hi sarvadharma buddhimān prajānate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्पर्श दुःखभार वेदना निरात्मिका यत्र प्रसक्त सर्वबाल दुःखधर्मपीडिता । मित्रं न कश्चिद् अस्ति सर्वदुःखमोचक यथा हि श्रद्ध बोधिमार्ग भावना च सेविता

sarvasparśa duḥkhabhāra vedanā nirātmikā yatra prasakta sarvabāla duḥkhadharmapīḍitā / mitraṃ na kaścid asti sarvaduḥkhamocaka yathā hi śraddha bodhimārga bhāvanā ca sevitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकलक्ष सर्वधर्म संज्ञवर्जिताः शुभा निरात्मयोग सर्वचर्य ऽद्रव्यलक्षणात्मिका । न जीवपोष पुद्गलो ऽपि कारको न विद्यते त्यजित्व मारशाठ्य बोधि चित्त नामये

ekalakṣa sarvadharma saṃjñavarjitāḥ śubhā nirātmayoga sarvacarya 'dravyalakṣaṇātmikā / na jīvapoṣa pudgalo 'pi kārako na vidyate tyajitva māraśāṭhya bodhi citta nāmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानु वर्तते ऽन्द्रियेषु विद्युता यथा नभे अनात्मकाश् च सर्वस्पर्शवेदना पि चेतना । योनिशो निरीक्ष किंचिद् अस्ति नैव द्रव्यतः संमोहितो हि बालवर्गु यंत्रवत् प्रवर्तते

vijñānu vartate 'ndriyeṣu vidyutā yathā nabhe anātmakāś ca sarvasparśavedanā pi cetanā / yoniśo nirīkṣa kiṃcid asti naiva dravyataḥ saṃmohito hi bālavargu yaṃtravat pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमोहधर्मतैष उक्त बोधिमार्गचारिका नयाहि नायकेन बोधि प्राप्त तायिन

amohadharmataiṣa ukta bodhimārgacārikā nayāhi nāyakena bodhi prāpta tāyina

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथा । सुमुन्दे २ विमुन्दे ३ मुन्द ४ जहि ५ । सिलि ६ सिलि ७ सिलि ८ । अवसिलि ९ तथात्वसिलि ११ भूतकोटिसिलि १२ स्वाहा १३ ॥ अथायुष्मान् सुभूतिर् धावन् गीतस्वरेणेमा गाथा इमानि च मन्त्रपदानि भाषते स्म । अथ ते पंचाशन् मारकुमारकाः परमहृष्टाः प्रसन्नमनसः एवम् आहुः । अश्रुत्वा हीदृशान् धर्मान् पापमित्रवशानुगैः । यत् कृतं पापकं कर्ममोहाविद्यान्वितेन्द्रियैः

tadyathā / sumunde 2 vimunde 3 munda 4 jahi 5 / sili 6 sili 7 sili 8 / avasili 9 tathātvasili 11 bhūtakoṭisili 12 svāhā 13 // athāyuṣmān subhūtir dhāvan gītasvareṇemā gāthā imāni ca mantrapadāni bhāṣate sma / atha te paṃcāśan mārakumārakāḥ paramahṛṣṭāḥ prasannamanasaḥ evam āhuḥ / aśrutvā hīdṛśān dharmān pāpamitravaśānugaiḥ / yat kṛtaṃ pāpakaṃ karmamohāvidyānvitendriyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिदेश्य तद् अद्यैव वयं साक्षाज् जिनात्मजा । प्रणिधानं शुभं कुर्मो बुद्धत्वाय जगद्धिताः

pratideśya tad adyaiva vayaṃ sākṣāj jinātmajā / praṇidhānaṃ śubhaṃ kurmo buddhatvāya jagaddhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकपुद्गल उत्पन्नो बुद्धक्षेत्र इहानघः । निहतो मार एकेन ससैन्यबलवाहनः

ekapudgala utpanno buddhakṣetra ihānaghaḥ / nihato māra ekena sasainyabalavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेन बुद्धवीर्येण धर्मचक्रं प्रवर्तितं । एकाकीह जगद्धेतोर् आयास्यति न संशयः

ekena buddhavīryeṇa dharmacakraṃ pravartitaṃ / ekākīha jagaddhetor āyāsyati na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्वांसौ बहुनीतिशास्त्रकुशलौ धर्मार्थमोक्षार्थिकौ नीतिज्ञाव् उपतिष्यकौलितवरौ शास्त्रा विनीताव् इह । विद्वां सर्वजगद्धितार्थकुशलः सद्धर्मवादी महान् नेष्यत्य् अद्य स सर्वलोकमहितो वादिप्रधानो मुनिः

vidvāṃsau bahunītiśāstrakuśalau dharmārthamokṣārthikau nītijñāv upatiṣyakaulitavarau śāstrā vinītāv iha / vidvāṃ sarvajagaddhitārthakuśalaḥ saddharmavādī mahān neṣyaty adya sa sarvalokamahito vādipradhāno muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यध्वज्ञानसुदेशकः श्रमणराट् छिक्षात्रयोद्भावकस् त्राता वै सनरामरस्य जगतो धर्माप्रमेयार्थवित् । लोकस्यार्थहितप्रचारकुशलो ज्ञानप्रदीपो महान् सद्वादी तृमलप्रहीण इह सो अद्यैव संगास्यति

tryadhvajñānasudeśakaḥ śramaṇarāṭ chikṣātrayodbhāvakas trātā vai sanarāmarasya jagato dharmāprameyārthavit / lokasyārthahitapracārakuśalo jñānapradīpo mahān sadvādī tṛmalaprahīṇa iha so adyaiva saṃgāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकार्थम् अश्रान्तमतिश् चचार दुःखार्दितं सर्वजगद् विमोचयन् । अविद्यया नीवृतलोचनानां सद्धर्मचक्षुः प्रददौ यथावत्

lokārtham aśrāntamatiś cacāra duḥkhārditaṃ sarvajagad vimocayan / avidyayā nīvṛtalocanānāṃ saddharmacakṣuḥ pradadau yathāvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वावतीयं परिषत् समागता न चिराद् इहायास्यति वादिसिंहः । परमार्थदर्शी परमं सुरूपो बलैर् उपेतो हि परापरज्ञः

sarvāvatīyaṃ pariṣat samāgatā na cirād ihāyāsyati vādisiṃhaḥ / paramārthadarśī paramaṃ surūpo balair upeto hi parāparajñaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा जगद् दुःखमहार्णवस्थम् आहंतुम् आयास्यति धर्मदुन्दुभिम् । षडिन्द्रियैर् उत्तमसंवरस्थः षडाश्रयश् च षडभिज्ञकोविदः

dṛṣṭvā jagad duḥkhamahārṇavastham āhaṃtum āyāsyati dharmadundubhim / ṣaḍindriyair uttamasaṃvarasthaḥ ṣaḍāśrayaś ca ṣaḍabhijñakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्सारधर्मोत्तमदेशनायै षड्बीज आयास्यति वादिसिंहः । षडिन्द्रियग्रामविहेटनाय षडुत्तमार्थस्मृतिसारथीन्द्रः

ṣaṭsāradharmottamadeśanāyai ṣaḍbīja āyāsyati vādisiṃhaḥ / ṣaḍindriyagrāmaviheṭanāya ṣaḍuttamārthasmṛtisārathīndraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत् षट्सु कामावचरेषु देवेषु ततः पद्माद् इमा गाथा निश्चेरुः । यूयं समग्रा रतिम् अद्य भुंजथ प्रमत्तचित्ताः मदतृष्णसंवृताः । सदा विमूढा रतिपानमत्ता न पूजयध्वं सुगतं प्रमादात्

yāvat ṣaṭsu kāmāvacareṣu deveṣu tataḥ padmād imā gāthā niśceruḥ / yūyaṃ samagrā ratim adya bhuṃjatha pramattacittāḥ madatṛṣṇasaṃvṛtāḥ / sadā vimūḍhā ratipānamattā na pūjayadhvaṃ sugataṃ pramādāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामा अनित्या दगचन्द्रसन्निभाः संसारपाशो ऽतिदृढः प्रजायाः । अनिःसृतानां रतिषु प्रमादिनां न निर्वृतिर् जातु पुनर् भविष्यति

kāmā anityā dagacandrasannibhāḥ saṃsārapāśo 'tidṛḍhaḥ prajāyāḥ / aniḥsṛtānāṃ ratiṣu pramādināṃ na nirvṛtir jātu punar bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा प्रमत्ता न शमाय युक्ता न पश्यत प्राक्सुकृतं शुभाशुभं । जरारुजामृत्युभयैः परीता अपायभूमिप्रसृताश् च यूयं

sadā pramattā na śamāya yuktā na paśyata prāksukṛtaṃ śubhāśubhaṃ / jarārujāmṛtyubhayaiḥ parītā apāyabhūmiprasṛtāś ca yūyaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानं दमं संयमम् अप्रमादं निषेवत प्राक्सुकृतं च रक्षत । उत्सृज्य कामान् अशुचीन् दुरन्तान् उपसंक्रमध्वं सुगतं शरण्यं

dānaṃ damaṃ saṃyamam apramādaṃ niṣevata prāksukṛtaṃ ca rakṣata / utsṛjya kāmān aśucīn durantān upasaṃkramadhvaṃ sugataṃ śaraṇyaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा च तस्माद् वचनं शृणुध्वं सुभाषितं तद् धि महार्थिकं च । प्रज्ञाविमुक्तिप्रशमाय हेतुः सद्धर्मयुक्तं श्रवणे महार्थं

gatvā ca tasmād vacanaṃ śṛṇudhvaṃ subhāṣitaṃ tad dhi mahārthikaṃ ca / prajñāvimuktipraśamāya hetuḥ saddharmayuktaṃ śravaṇe mahārthaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मं प्रयत्नेन विभावयध्वं समाहितध्यानरता अनङ्गनाः । अभ्रान्तचित्ताश् च विमोक्षकांक्षिणो द्वेषप्रहाणाय मतिं च कृध्वं

dharmaṃ prayatnena vibhāvayadhvaṃ samāhitadhyānaratā anaṅganāḥ / abhrāntacittāś ca vimokṣakāṃkṣiṇo dveṣaprahāṇāya matiṃ ca kṛdhvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाकारनिमित्तदीपिकां विभावयध्वं परंआं हि क्षान्तिम् । तयैव चात्यन्तविमोक्षम् आशु संप्राप्स्यथ व्याधिजरावियुक्तम्

trayodaśākāranimittadīpikāṃ vibhāvayadhvaṃ paraṃāṃ hi kṣāntim / tayaiva cātyantavimokṣam āśu saṃprāpsyatha vyādhijarāviyuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रद्धास् तु ये रूपविकल्पसंचये नित्यं ध्रुवात्मस्थिरभावदृष्टयः । तेषां न जन्मप्रवहस्य हानिर् अपायभूमिप्रवणा हि ते वै

śraddhās tu ye rūpavikalpasaṃcaye nityaṃ dhruvātmasthirabhāvadṛṣṭayaḥ / teṣāṃ na janmapravahasya hānir apāyabhūmipravaṇā hi te vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैधातुकं वीक्ष्य सदा निरात्मम् निर्द्रव्यम् अस्वंवशिकं निरीहं । क्षान्तिं विभावेन्ति य आनुलोमिकीं भवंति ते सर्वि गतिप्रमुक्ताः

traidhātukaṃ vīkṣya sadā nirātmam nirdravyam asvaṃvaśikaṃ nirīhaṃ / kṣāntiṃ vibhāventi ya ānulomikīṃ bhavaṃti te sarvi gatipramuktāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशतुल्यान् इह सर्वधर्मान् ये भावयंते व्ययभावयुक्तान्

ākāśatulyān iha sarvadharmān ye bhāvayaṃte vyayabhāvayuktān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यन्तशुद्धो हि वरः स मार्गो येषाम् असंगं मन इन्द्रियेषु । मारान् विधुन्वन्ति चतुष्प्रकारान् यथा ह्य् अयं संप्रति शाक्यसिम्ःअः

atyantaśuddho hi varaḥ sa mārgo yeṣām asaṃgaṃ mana indriyeṣu / mārān vidhunvanti catuṣprakārān yathā hy ayaṃ saṃprati śākyasimḥaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं नयं ये तु विभावयंति निष्किंचनं सर्वनिमित्तवर्जितं । द्वयप्रहाणाय विनीतचेष्टास् तेषाम् अयं मार्गवरः प्रणीतः

ekaṃ nayaṃ ye tu vibhāvayaṃti niṣkiṃcanaṃ sarvanimittavarjitaṃ / dvayaprahāṇāya vinītaceṣṭās teṣām ayaṃ mārgavaraḥ praṇītaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभाव्य शून्यान् इह सर्वधर्मान् अस्वामिकाङ् कारकजातिवृत्तान् । स्पृशंति बोधिं गगनस्वभावान् निरुत्तमां प्रार्थनया विवर्जिताम्

vibhāvya śūnyān iha sarvadharmān asvāmikāṅ kārakajātivṛttān / spṛśaṃti bodhiṃ gaganasvabhāvān niruttamāṃ prārthanayā vivarjitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिर् एवंरूपैर् अर्थपदधर्मशब्दैर् निश्चरद्भिर् य इह लोकधातौ मनुष्यामनुष्यास् ते समागम्य वीथीमध्ये समन्ततस् तस्य पद्मस्य न्यषेदुः । यावद् अप्रमेयासंख्येया अकनिष्ठा देवा अकनिष्ठभवनाद् अवतीर्य तस्य पद्मस्य समन्ततो न्यषीदन् धर्मश्रवणाय । अश्रौषीन् मारः पापीमान् एतञ् छ्लोकान् । समन्ततं च व्यवलोक्याद्राक्षीत् राजगृहे महानगरे वीथीमध्ये पद्मं । ततश् चेमे श्लोका निश्चेरुः । (कुरुमिय ७७) तदा पद्मं परिवार्य अप्रमेयासंख्येयानि मनुष्यकोटीनयुतशतस्हस्राणि सन्निषण्णानि धर्मश्रवणाय । अथ खलु मारः पापीमान् ऊर्ध्वं व्यवलोकितवान् अद्राक्षीत् षट्सु कामावचरेषु देवेषु सर्वत्र देवभवने तत् पद्मं । तद् एव चानुपरिवार्याप्रमेयासंख्येयानि देवकोटीनयुतशतसहस्राणि सन्निषण्णानि धर्मश्रवणाय । अथ भूयस्या मत्रया मारः पापीमान् दुःखितो दुर्मना विप्रतिसारी संहृष्टरोमकूपः प्रस्विन्नगात्रः संप्रकंपितशरीरो गगने प्रधावन् महता स्वरेणापरान् मारान् प्रक्रोशन्न् एवम् आह । शृणु गिरिम् असमां समवहितमना न मे वशो स्वविषये न च बलम् इह मे । इदम् इह मुनिबलम् अतिगुणविशदं प्रसरति जगति स्थिरजनकरणम्

ebhir evaṃrūpair arthapadadharmaśabdair niścaradbhir ya iha lokadhātau manuṣyāmanuṣyās te samāgamya vīthīmadhye samantatas tasya padmasya nyaṣeduḥ / yāvad aprameyāsaṃkhyeyā akaniṣṭhā devā akaniṣṭhabhavanād avatīrya tasya padmasya samantato nyaṣīdan dharmaśravaṇāya / aśrauṣīn māraḥ pāpīmān etañ chlokān / samantataṃ ca vyavalokyādrākṣīt rājagṛhe mahānagare vīthīmadhye padmaṃ / tataś ceme ślokā niśceruḥ / (Kurumiya 77) tadā padmaṃ parivārya aprameyāsaṃkhyeyāni manuṣyakoṭīnayutaśatashasrāṇi sanniṣaṇṇāni dharmaśravaṇāya / atha khalu māraḥ pāpīmān ūrdhvaṃ vyavalokitavān adrākṣīt ṣaṭsu kāmāvacareṣu deveṣu sarvatra devabhavane tat padmaṃ / tad eva cānuparivāryāprameyāsaṃkhyeyāni devakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sanniṣaṇṇāni dharmaśravaṇāya / atha bhūyasyā matrayā māraḥ pāpīmān duḥkhito durmanā vipratisārī saṃhṛṣṭaromakūpaḥ prasvinnagātraḥ saṃprakaṃpitaśarīro gagane pradhāvan mahatā svareṇāparān mārān prakrośann evam āha / śṛṇu girim asamāṃ samavahitamanā na me vaśo svaviṣaye na ca balam iha me / idam iha munibalam atiguṇaviśadaṃ prasarati jagati sthirajanakaraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमलम् इह पुनर् उदयति नर्ऽअमरु दयितुम् उपगत निखिलतो सुजनत नियता । परितृषितसुगतसुवचननिरता व्रजति शमथपथम् अतिगुणपरमा

kamalam iha punar udayati nar'amaru dayitum upagata nikhilato sujanata niyatā / paritṛṣitasugatasuvacananiratā vrajati śamathapatham atiguṇaparamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायेयं श्रमणेन वर्तित इह त्रैलोक्यसंमोहनी सर्वे ऽनन्यमना नरामरगणाः पद्मं वितन्य स्थिताः । क्षिप्रं मुंचथ शैलवृष्टिम् अभुना भीष्मस्वरं राविणो गच्छेन् नाशम् अयं यथाद्य निहतो मारोग्रसैन्यायुधैः

māyeyaṃ śramaṇena vartita iha trailokyasaṃmohanī sarve 'nanyamanā narāmaragaṇāḥ padmaṃ vitanya sthitāḥ / kṣipraṃ muṃcatha śailavṛṣṭim abhunā bhīṣmasvaraṃ rāviṇo gacchen nāśam ayaṃ yathādya nihato mārograsainyāyudhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरो मारः पापीमंतम् एवम् आह । शृण्व् अस्माकम् इदं वचो हितकरं विज्ञातधर्मो ऽसि किं यत् पश्यन्न् अपि मारसैन्यविलयं नायासि शान्तिं ततः । भ्रान्ताः स्मः प्रसमीक्ष्य सौगतम् इदं तेजोवपुः श्रीधनं रूपं नान्यद् इहोत्तमं सुशरणं बुद्धाद् ऋते नायकात्

athāparo māraḥ pāpīmaṃtam evam āha / śṛṇv asmākam idaṃ vaco hitakaraṃ vijñātadharmo 'si kiṃ yat paśyann api mārasainyavilayaṃ nāyāsi śāntiṃ tataḥ / bhrāntāḥ smaḥ prasamīkṣya saugatam idaṃ tejovapuḥ śrīdhanaṃ rūpaṃ nānyad ihottamaṃ suśaraṇaṃ buddhād ṛte nāyakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरो मारः प्ररुदन् परमक्रोधाविष्टवदनो मारं पापीमन्तम् एव आह । कुमार्गसंप्रस्थित मार्गहीन प्रजानसे न स्वबलं न शक्तिं । न लज्जसे ऽपत्रपसे न चैव यत् त्वं सह स्पर्धसि नायकेन

athāparo māraḥ prarudan paramakrodhāviṣṭavadano māraṃ pāpīmantam eva āha / kumārgasaṃprasthita mārgahīna prajānase na svabalaṃ na śaktiṃ / na lajjase 'patrapase na caiva yat tvaṃ saha spardhasi nāyakena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मद्बलं यद् विलयं प्रयातं बुद्धस्य शक्त्या तु जगत् समग्रम् । उपागमत् पद्मसमीपम् आशु धर्मश्रवाप्यायितशुद्धदेहं

asmadbalaṃ yad vilayaṃ prayātaṃ buddhasya śaktyā tu jagat samagram / upāgamat padmasamīpam āśu dharmaśravāpyāyitaśuddhadehaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन् न याता विलयं क्षणेन तावद् व्रजामः शरणं मुनीन्द्रम्

yāvan na yātā vilayaṃ kṣaṇena tāvad vrajāmaḥ śaraṇaṃ munīndram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरे माराः कृतांजलयः एवम् आहुः । पापीमंस् त्वम् अपेतधर्मचरणः पापक्रियायां रतो नाथो ह्य् एष जगद्धितार्थकुशलो बुद्धः सताम् अग्रणी । आयामो नगरं द्रुतं वयम् इह प्रीतिप्रसन्नेक्षणाः गच्छामः शरणं त्रिलोकमहितं सर्वौषधं प्राणिनां

athāpare mārāḥ kṛtāṃjalayaḥ evam āhuḥ / pāpīmaṃs tvam apetadharmacaraṇaḥ pāpakriyāyāṃ rato nātho hy eṣa jagaddhitārthakuśalo buddhaḥ satām agraṇī / āyāmo nagaraṃ drutaṃ vayam iha prītiprasannekṣaṇāḥ gacchāmaḥ śaraṇaṃ trilokamahitaṃ sarvauṣadhaṃ prāṇināṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्रैव गगने घोषवतिर् नाम मारः स उच्चस्वरेणैवम् आह । सर्वे यूयं समग्राः शृणुत मम वचो भक्तितः प्रीतियुक्ताः पापाद् दृष्टिं निवार्य प्रणततनु मनोवाक्समाचारचेष्टाः । त्यक्तक्रोधाः प्रहृष्टा मुनिवरवचने स्फीतभक्तिप्रसादा गत्वा बुद्धं समक्षं शरणम् असुलभं पूजयामो ऽद्य भक्त्या

atha tatraiva gagane ghoṣavatir nāma māraḥ sa uccasvareṇaivam āha / sarve yūyaṃ samagrāḥ śṛṇuta mama vaco bhaktitaḥ prītiyuktāḥ pāpād dṛṣṭiṃ nivārya praṇatatanu manovāksamācāraceṣṭāḥ / tyaktakrodhāḥ prahṛṣṭā munivaravacane sphītabhaktiprasādā gatvā buddhaṃ samakṣaṃ śaraṇam asulabhaṃ pūjayāmo 'dya bhaktyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भूयो मे सहायो ऽस्ति नष्टा श्रीर् मे ऽद्य सर्वतः । भ्रष्टो ऽस्मि मारविषयात् कुर्यां वीर्यं हि पश्चिमम्

na bhūyo me sahāyo 'sti naṣṭā śrīr me 'dya sarvataḥ / bhraṣṭo 'smi māraviṣayāt kuryāṃ vīryaṃ hi paścimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलाच् छिन्द्याम् अहं पद्मं सत्त्वा येन दिशो ऽव्रजन् । छेदात् पद्मस्य संभ्रान्ता एतत् स्यात् पश्चिमं बलं

mūlāc chindyām ahaṃ padmaṃ sattvā yena diśo 'vrajan / chedāt padmasya saṃbhrāntā etat syāt paścimaṃ balaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य मारः पापीमां वायुवद् अवतीर्य गगनाद् येन तत् पद्मं वीथीगतं तेन प्रसृत्य तत् पद्मम् आ दण्डाद् इच्छत्य् उद्धर्तुं स्प्रष्टुम् अपि न शशाक । पत्राणि च्छेतुम् इच्छति न च तानि ददर्श । पद्मकर्णिकाम् अपि पाणिना पराहंतुम् इच्छति ताम् अपि नैवोपलेभे ॥ तद्यथा विद्युद् दृश्यते न चोपलभ्यते । तद्यथा वा च्छाया दृश्यते न चोपलभ्यते । एवम् एव तत् पद्मं दृश्यते न चोपलभ्यते । यदा च मारः पापीमांस् तत् पद्मं ददर्श न चोपलेभे न पस्पर्श । अथ पुनः सर्वपर्षत्संत्रासनार्थम् उच्चैर् महाभैरवं स्वरं मोक्तुम् इच्छति तदापि न शशाक । स पुनर् महाबलवेगेनोभाभ्यां पाणिभ्याम् इच्छति महापृथिवीं पराहंतुं कंपयितुं ताम् अपि स्प्रष्टुम् अपि न शशाक नैवोपलेभे । तद्यथापि नाम कश्चिद् आकाशम् इच्छेत् परामर्ष्टुं न चोपलेभे । एवम् एव मारः पापीमां ददर्श पृथिवीं न च पस्पर्श नोपलेभे । तस्यैतद् अभवत् । यन् न्व् अहं यथा सन्निपतितानां सत्त्वानां प्रहारां दद्यां चित्तविक्षेपं वा कुर्याम् इति ददर्श तान् सत्त्वान् न चैकसत्त्वम् अप्य् उपलेभे न पस्पर्श । अथ भूयस्या मात्रया मारः पापीमान् रुरोद । बुद्धानुभावेन चास्य सर्वं शरीरं वृक्षवच् (कुरुमिय ८३) चकंपे । साश्रुमुखश् चतुर्दिशं च व्यवलोकयन्न् एवम् आह । मायैषा श्रमणेन सर्वजगतो ऽद्यावर्जनार्थं कृता येनाहं पुरतो विमोहित इव भ्रान्तिं गतो ऽस्मि क्षणात् । भ्रष्टो ऽहं विषयात् स्वपुण्यबलतः क्षीणं च मे जीवितं शीघ्रं यामि निराकृतः स्वभवनं यावन् न यामि क्षयम्

iti saṃcintya māraḥ pāpīmāṃ vāyuvad avatīrya gaganād yena tat padmaṃ vīthīgataṃ tena prasṛtya tat padmam ā daṇḍād icchaty uddhartuṃ spraṣṭum api na śaśāka / patrāṇi cchetum icchati na ca tāni dadarśa / padmakarṇikām api pāṇinā parāhaṃtum icchati tām api naivopalebhe // tadyathā vidyud dṛśyate na copalabhyate / tadyathā vā cchāyā dṛśyate na copalabhyate / evam eva tat padmaṃ dṛśyate na copalabhyate / yadā ca māraḥ pāpīmāṃs tat padmaṃ dadarśa na copalebhe na pasparśa / atha punaḥ sarvaparṣatsaṃtrāsanārtham uccair mahābhairavaṃ svaraṃ moktum icchati tadāpi na śaśāka / sa punar mahābalavegenobhābhyāṃ pāṇibhyām icchati mahāpṛthivīṃ parāhaṃtuṃ kaṃpayituṃ tām api spraṣṭum api na śaśāka naivopalebhe / tadyathāpi nāma kaścid ākāśam icchet parāmarṣṭuṃ na copalebhe / evam eva māraḥ pāpīmāṃ dadarśa pṛthivīṃ na ca pasparśa nopalebhe / tasyaitad abhavat / yan nv ahaṃ yathā sannipatitānāṃ sattvānāṃ prahārāṃ dadyāṃ cittavikṣepaṃ vā kuryām iti dadarśa tān sattvān na caikasattvam apy upalebhe na pasparśa / atha bhūyasyā mātrayā māraḥ pāpīmān ruroda / buddhānubhāvena cāsya sarvaṃ śarīraṃ vṛkṣavac (Kurumiya 83) cakaṃpe / sāśrumukhaś caturdiśaṃ ca vyavalokayann evam āha / māyaiṣā śramaṇena sarvajagato 'dyāvarjanārthaṃ kṛtā yenāhaṃ purato vimohita iva bhrāntiṃ gato 'smi kṣaṇāt / bhraṣṭo 'haṃ viṣayāt svapuṇyabalataḥ kṣīṇaṃ ca me jīvitaṃ śīghraṃ yāmi nirākṛtaḥ svabhavanaṃ yāvan na yāmi kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं भो शोकमनास् त्वम् अद्य रुदिषि व्याक्रोशवक्त्रस्वरः क्षिप्रं सर्वजगद्वरं मुनिवरं निर्भी शरण्यं व्रज । त्राणं लोकगतिश् च दीपशरणं नाथस् त्रिदुःखापहो नन्व् एतं समुपास्यसि ःः ः ःः शमं सौख्यं च संप्राप्स्यसि

kiṃ bho śokamanās tvam adya rudiṣi vyākrośavaktrasvaraḥ kṣipraṃ sarvajagadvaraṃ munivaraṃ nirbhī śaraṇyaṃ vraja / trāṇaṃ lokagatiś ca dīpaśaraṇaṃ nāthas triduḥkhāpaho nanv etaṃ samupāsyasi ḥḥ ḥ ḥḥ śamaṃ saukhyaṃ ca saṃprāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मारस्य पापीमत एतद् अभवत् । यन् न्व् अहं सन्तोषवचनेन श्रमणं गौतमं शरणं व्रजेयं यद् अहम् एभ्यो बन्धनेभ्यः परिमुच्येयम् ॥ अथ मारः पापीमान् यस्यां दिशि भगवां विजहार तेनांजलिं प्रणाम्यैवम् आह । नमस् तस्मै वरपुद्गलाय जराव्याधिमरणपरिमोचकाय । एषो ऽहं तं बुद्धं भगवन्तं शरणं गच्छामि । एवम् चाह । अस्मान् नाथ महाभयात् सुविषमात् क्षिप्रं मुनेर् बन्धनान् मुच्येयं शरणगतो ऽस्मि सुगतस्याद्य प्रभ्र्त्याग्रणी । मोहान्धेन मया त्वयि प्रकुपितेनोच्चैः प्रदोशः कृतः तत् सर्वं प्रतिदेशयामि पुरतस् त्वां साक्षिणं स्थाप्य तु

atha mārasya pāpīmata etad abhavat / yan nv ahaṃ santoṣavacanena śramaṇaṃ gautamaṃ śaraṇaṃ vrajeyaṃ yad aham ebhyo bandhanebhyaḥ parimucyeyam // atha māraḥ pāpīmān yasyāṃ diśi bhagavāṃ vijahāra tenāṃjaliṃ praṇāmyaivam āha / namas tasmai varapudgalāya jarāvyādhimaraṇaparimocakāya / eṣo 'haṃ taṃ buddhaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi / evam cāha / asmān nātha mahābhayāt suviṣamāt kṣipraṃ muner bandhanān mucyeyaṃ śaraṇagato 'smi sugatasyādya prabhrtyāgraṇī / mohāndhena mayā tvayi prakupitenoccaiḥ pradośaḥ kṛtaḥ tat sarvaṃ pratideśayāmi puratas tvāṃ sākṣiṇaṃ sthāpya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.