आपन्नसत्त्वनारिसदृशाः क्लेशाः । कललमहाभूतगतचक्रवर्तिवत्तथागतधातुरिति । नारी यथा काचिदनाथभूता वसेदनाथावसथे विरूपा । गर्भेण राजश्रियमुद्वहन्ती न सावबुध्येत नृपं स्वकुक्षौ
āpannasattvanārisadṛśāḥ kleśāḥ / kalalamahābhūtagatacakravartivattathāgatadhāturiti / nārī yathā kācidanāthabhūtā vasedanāthāvasathe virūpā / garbheṇa rājaśriyamudvahantī na sāvabudhyeta nṛpaṃ svakukṣau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाथशालेव भवोपपत्तिरन्तर्वतीस्त्रीवदशुद्धसत्त्वाः । तद्गर्भवत्तेष्वमलः स धातुर्भवन्ति यस्मिन्सति ते सनाथाः
anāthaśāleva bhavopapattirantarvatīstrīvadaśuddhasattvāḥ / tadgarbhavatteṣvamalaḥ sa dhāturbhavanti yasminsati te sanāthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वत् स्त्री मलिनाम्वरावृततनुर्बीभत्सरूपान्विता विन्देद्दुःखमनाथवेश्मनि परं गर्भान्तरस्थे नृपे । तद्वत् क्लेशवशादशान्तमनसो दुःखालयस्था जनाः सन्नाथेषु च सत्स्वनाथमतयः स्वात्मान्तरस्थेष्वपि
yadvat strī malināmvarāvṛtatanurbībhatsarūpānvitā vindedduḥkhamanāthaveśmani paraṃ garbhāntarasthe nṛpe / tadvat kleśavaśādaśāntamanaso duḥkhālayasthā janāḥ sannātheṣu ca satsvanāthamatayaḥ svātmāntarastheṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्पङ्कलेपसदृशाः क्लेशाः । कनकबिम्बवत्तथागतधातुरिति । हेम्नो यथान्तःक्वथितस्य पूर्णं बिम्बं बहिर्मृन्मयमेक्ष्य शान्तम् । (र्ग्व् ६६) अन्तर्विशुद्ध्यै कनकस्य तज्ज्ञः संचोदयेदावरणं बहिर्धा
mṛtpaṅkalepasadṛśāḥ kleśāḥ / kanakabimbavattathāgatadhāturiti / hemno yathāntaḥkvathitasya pūrṇaṃ bimbaṃ bahirmṛnmayamekṣya śāntam / (Rgv 66) antarviśuddhyai kanakasya tajjñaḥ saṃcodayedāvaraṇaṃ bahirdhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभास्वरत्वं प्रकृतेर्मलानामागन्तुकत्वं च सदावलोक्य । रत्नाकराभं जगदग्रबोधिर्विशोधयत्यावरणेभ्य एवम्
prabhāsvaratvaṃ prakṛtermalānāmāgantukatvaṃ ca sadāvalokya / ratnākarābhaṃ jagadagrabodhirviśodhayatyāvaraṇebhya evam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वन्निर्मलदीप्तकाञ्चनमयं बिम्बं मृदन्तर्गतं स्याच्छान्त तदवेत्य रत्नकुशलः संचोदयेन्मृत्तिकाम् । तद्वच्छान्तमवेत्य शुद्धकनकप्रख्यं मनः सर्वविद् धर्माख्याननयप्रहारविधितः संचोदयत्यावृतिम्
yadvannirmaladīptakāñcanamayaṃ bimbaṃ mṛdantargataṃ syācchānta tadavetya ratnakuśalaḥ saṃcodayenmṛttikām / tadvacchāntamavetya śuddhakanakaprakhyaṃ manaḥ sarvavid dharmākhyānanayaprahāravidhitaḥ saṃcodayatyāvṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदाहरणानां पिण्डार्थः । अम्बुजभ्रमरप्राणितुषोच्चारक्षितिष्वथ । फलत्वक्पूतिवस्त्रस्त्रीगर्भमृत्कोशकेष्वपि
udāharaṇānāṃ piṇḍārthaḥ / ambujabhramaraprāṇituṣoccārakṣitiṣvatha / phalatvakpūtivastrastrīgarbhamṛtkośakeṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धवन्मधुवत्सारसुवर्णनिधिवृक्षवत् । रत्नविग्रहवच्चक्रवर्तिवद्धेमबिम्ब वत्
buddhavanmadhuvatsārasuvarṇanidhivṛkṣavat / ratnavigrahavaccakravartivaddhemabimba vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वधातोरसंबद्धं क्लेशकोशेष्वनादिषु । चित्तप्रकृतिवैमल्यमनादिमदुदाहृतम्
sattvadhātorasaṃbaddhaṃ kleśakośeṣvanādiṣu / cittaprakṛtivaimalyamanādimadudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासतो ऽनेन तथागतगर्भसूत्रोदाहरणनिर्देशेन कृत्स्नस्य सत्त्वधातोरनादिचित्तसंक्लेशधर्मागन्तुकत्वमनादिचित्तव्यवदानधर्मसहजाविनिर्भागता च (र्ग्व् ६७) परिदीपिता । तत उच्यते । चित्तसंक्लेशात् सत्त्वाः संक्लिष्यन्ते चित्तव्यवदानाद्विशुध्यन्त इति । तत्र कतमश्चित्तसंक्लेशो यमधिकृत्य नवधा पद्मकोशादिदृष्टान्तदेशना । रागद्विड् मोहतत्तीव्रपर्यवस्थान वासनाः । दृङ्मार्गभावनाशुद्धशुद्धभूमिगता मलाः
samāsato 'nena tathāgatagarbhasūtrodāharaṇanirdeśena kṛtsnasya sattvadhātoranādicittasaṃkleśadharmāgantukatvamanādicittavyavadānadharmasahajāvinirbhāgatā ca (Rgv 67) paridīpitā / tata ucyate / cittasaṃkleśāt sattvāḥ saṃkliṣyante cittavyavadānādviśudhyanta iti / tatra katamaścittasaṃkleśo yamadhikṛtya navadhā padmakośādidṛṣṭāntadeśanā / rāgadviḍ mohatattīvraparyavasthāna vāsanāḥ / dṛṅmārgabhāvanāśuddhaśuddhabhūmigatā malāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मकोशादिदृष्टान्तैर्नवधा संप्रकाशिताः । अपर्यन्तोपसंक्लेशकोशकोट्यस्तु भेदतः
padmakośādidṛṣṭāntairnavadhā saṃprakāśitāḥ / aparyantopasaṃkleśakośakoṭyastu bhedataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासत इमे न व क्लेशाः प्रकृतिपरिशुद्धे ऽपि तथागतधातौ पद्मकोशादय इव बुद्धबिम्बादिषु सदागन्तुकतया संविद्यन्ते । कतमे नव । तद्यथा रागानुशयलक्षणः क्लेशः । द्वेषानुशयलक्षणः । मोहानुशयलक्षणः । तीव्ररागद्वेषमोहपर्यवस्थानलक्षणः । अविद्यावासभूमिसंगृहीतः । दर्शनप्रहातव्यः । भावनाप्रहातव्यः । अशुद्धभूमिगतः । शुद्धभूमिगतश्च । तत्र ये लौकिकवीतरागसान्तानिकाः क्लेशा आनिञ्ज्यसंस्कारोपचयहेतवो रूपारूप्यधातुनिर्वर्तका लोकोत्तरज्ञानवध्यास्त उच्यन्ते रागद्वेषमोहानुशयलक्षणा इति । ये रागादिचरितसत्त्वसान्तानिकाः पुण्यापुण्यसंस्कारोपचयहेतवः केवलकामधातुनिर्वर्तका अशुभादिभावज्ञानवध्यास्त उच्यन्ते तीव्ररागद्वेषमोहपर्यवस्थानलक्षणा इति । ये ऽर्हत्सान्तानिका अनास्रवकर्मप्रवृत्तिहेतवो विमलमनोमयात्मभावनिर्वर्तकास्तथागतबोधिज्ञानवध्यास्त उच्यन्ते ऽविद्यावासभूमिसंगृहीता इति । द्विविधः शैक्षः पृथग्जन आर्यश्च । तत्र ये पृथग्जनशैक्षसांतानिकाः प्रथमलोकोत्तरधर्मदर्शनज्ञानवध्यास्त उच्यन्ते दर्शनप्रहातव्या (र्ग्व् ६८) इति । य आर्यपुद्गलशैक्षसान्तानिका यथादृष्टलोकोत्तरधर्मभावनाज्ञानवध्यास्त उच्यन्ते भावनाप्रहातव्या इति । ये ऽनिष्ठागतबोधिसत्त्वसान्तानिकाः सप्तविधज्ञानभूमिविपक्षा अष्टाम्यादिभूमित्रयभावनाज्ञानवध्यास्त उच्यन्ते ऽशुद्धभूमिगता इति । ये निष्ठागतबोधिसत्त्वसान्तानिका अष्टम्यादिभूमित्रयभावनाज्ञानविपक्षा वज्रोपमसमाधिज्ञानवध्यास्त उच्यन्ते शुद्धभूमिगता इति । एते नव रागादयः क्लेशाः संक्षेपेण यथाक्रमम् । नवभिः पद्मकोशादिदृष्टान्तैः संप्रकाशिताः
samāsata ime na va kleśāḥ prakṛtipariśuddhe 'pi tathāgatadhātau padmakośādaya iva buddhabimbādiṣu sadāgantukatayā saṃvidyante / katame nava / tadyathā rāgānuśayalakṣaṇaḥ kleśaḥ / dveṣānuśayalakṣaṇaḥ / mohānuśayalakṣaṇaḥ / tīvrarāgadveṣamohaparyavasthānalakṣaṇaḥ / avidyāvāsabhūmisaṃgṛhītaḥ / darśanaprahātavyaḥ / bhāvanāprahātavyaḥ / aśuddhabhūmigataḥ / śuddhabhūmigataśca / tatra ye laukikavītarāgasāntānikāḥ kleśā āniñjyasaṃskāropacayahetavo rūpārūpyadhātunirvartakā lokottarajñānavadhyāsta ucyante rāgadveṣamohānuśayalakṣaṇā iti / ye rāgādicaritasattvasāntānikāḥ puṇyāpuṇyasaṃskāropacayahetavaḥ kevalakāmadhātunirvartakā aśubhādibhāvajñānavadhyāsta ucyante tīvrarāgadveṣamohaparyavasthānalakṣaṇā iti / ye 'rhatsāntānikā anāsravakarmapravṛttihetavo vimalamanomayātmabhāvanirvartakāstathāgatabodhijñānavadhyāsta ucyante 'vidyāvāsabhūmisaṃgṛhītā iti / dvividhaḥ śaikṣaḥ pṛthagjana āryaśca / tatra ye pṛthagjanaśaikṣasāṃtānikāḥ prathamalokottaradharmadarśanajñānavadhyāsta ucyante darśanaprahātavyā (Rgv 68) iti / ya āryapudgalaśaikṣasāntānikā yathādṛṣṭalokottaradharmabhāvanājñānavadhyāsta ucyante bhāvanāprahātavyā iti / ye 'niṣṭhāgatabodhisattvasāntānikāḥ saptavidhajñānabhūmivipakṣā aṣṭāmyādibhūmitrayabhāvanājñānavadhyāsta ucyante 'śuddhabhūmigatā iti / ye niṣṭhāgatabodhisattvasāntānikā aṣṭamyādibhūmitrayabhāvanājñānavipakṣā vajropamasamādhijñānavadhyāsta ucyante śuddhabhūmigatā iti / ete nava rāgādayaḥ kleśāḥ saṃkṣepeṇa yathākramam / navabhiḥ padmakośādidṛṣṭāntaiḥ saṃprakāśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तरेण पुनरेत एव चतुरशीतिसहस्रप्रकारभेदेन तथागतज्ञानवदपर्यन्ता भवन्ति यैरपर्यन्तक्लेशकोशकोटिगूढस्तथागतगर्भ उच्यते । बालानामर्हतामेभिः शैक्षाणां धीमतां क्रमात् । मलैश्चतुर्भिरेकेन द्वाभ्यां द्वाभ्यामशुद्धता
vistareṇa punareta eva caturaśītisahasraprakārabhedena tathāgatajñānavadaparyantā bhavanti yairaparyantakleśakośakoṭigūḍhastathāgatagarbha ucyate / bālānāmarhatāmebhiḥ śaikṣāṇāṃ dhīmatāṃ kramāt / malaiścaturbhirekena dvābhyāṃ dvābhyāmaśuddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुक्तं भगवता । सर्वसत्त्वास्तथागतगर्भ इति । तत्र सर्वसत्त्वाः संक्षेपेणोच्यन्ते चतुर्विधास्तद्यथा पृथग्जना अर्हन्तः शैक्षा बोधिसत्त्वाश्चेति । तत्रैषामनास्रवे धातौ यथाक्रमं चतुर्भिरेकेन द्वाभ्यां द्वाभ्यां च क्लेशमलाभ्यामशुद्धिः परिदीपिता । कथं पुनरिमे नव रागादयः क्लेशाः पद्मकोशादिसदृशा वेदितव्याः । कथं च तथागतधातोर्बुद्धबिम्बादिसाधर्म्यमनुगन्तव्यमिति । तत्पद्मं मृदि संभूतं पुरा भूत्वा मनोरमम् । अरम्यमभवत् पश्चाद्यथा रागरतिस्तथा
yaduktaṃ bhagavatā / sarvasattvāstathāgatagarbha iti / tatra sarvasattvāḥ saṃkṣepeṇocyante caturvidhāstadyathā pṛthagjanā arhantaḥ śaikṣā bodhisattvāśceti / tatraiṣāmanāsrave dhātau yathākramaṃ caturbhirekena dvābhyāṃ dvābhyāṃ ca kleśamalābhyāmaśuddhiḥ paridīpitā / kathaṃ punarime nava rāgādayaḥ kleśāḥ padmakośādisadṛśā veditavyāḥ / kathaṃ ca tathāgatadhātorbuddhabimbādisādharmyamanugantavyamiti / tatpadmaṃ mṛdi saṃbhūtaṃ purā bhūtvā manoramam / aramyamabhavat paścādyathā rāgaratistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमराः प्राणीनो यद्वद्दशन्ति कुपिता भृशम् । दुःख जनयति द्वेषो जायमानस्तथा हृदि
bhramarāḥ prāṇīno yadvaddaśanti kupitā bhṛśam / duḥkha janayati dveṣo jāyamānastathā hṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहाण्डकोशसंछन्नमेवं सारार्थदर्शनम्
mohāṇḍakośasaṃchannamevaṃ sārārthadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिकूलं यथामेध्यमेवं कामा विरागिणाम् । कामसेवानिमित्तत्वात् पर्युत्थानान्यमेध्यवत्
pratikūlaṃ yathāmedhyamevaṃ kāmā virāgiṇām / kāmasevānimittatvāt paryutthānānyamedhyavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुधान्तरितं यद्वदज्ञानान्नाप्नुयुर्निधिम् । स्वयंभूत्वं तथाविद्यावासभूम्यावृता जनाः
vasudhāntaritaṃ yadvadajñānānnāpnuyurnidhim / svayaṃbhūtvaṃ tathāvidyāvāsabhūmyāvṛtā janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा बीजत्वगुच्छित्तिरङ्कुरादिक्रमोदयात् । तथा दर्शनहेयानां व्यावृत्तिस्तत्त्वदर्शनात्
yathā bījatvagucchittiraṅkurādikramodayāt / tathā darśanaheyānāṃ vyāvṛttistattvadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतसत्कायसाराणामार्यमार्गानुषङ्गतः । भावनाज्ञानहेयानां पूतिवस्त्रनिदर्शनम्
hatasatkāyasārāṇāmāryamārgānuṣaṅgataḥ / bhāvanājñānaheyānāṃ pūtivastranidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भकोशमलप्रख्याः सप्तभूमिगता मला । विकोशगर्भवज्ज्ञानमविकल्पं विपाकवत्
garbhakośamalaprakhyāḥ saptabhūmigatā malā / vikośagarbhavajjñānamavikalpaṃ vipākavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्पङ्कलेपवज्ज्ञेयास्त्रिभूम्यनुगता मलाः । वज्रोपमसमाधानज्ञानवध्या महात्मनाम्
mṛtpaṅkalepavajjñeyāstribhūmyanugatā malāḥ / vajropamasamādhānajñānavadhyā mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पद्मादिभिस्तुल्या नव रागादयो मलाः । धातोर्बुद्धादिसाधर्म्यं स्वभावत्रयसंग्रहात्
evaṃ padmādibhistulyā nava rāgādayo malāḥ / dhātorbuddhādisādharmyaṃ svabhāvatrayasaṃgrahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविधं स्वभावमधिकृत्य चित्तव्यवदानहेतोस्तथागतगर्भस्य नवधा बुद्धाबिम्बादिसाधर्म्यमनुगन्तव्यम् । त्रिविधः स्वभावः कतमः । स्वभावो धर्मकायो ऽस्य तथता गोत्रमित्यपि । त्रिभिरेकेन स ज्ञेयः पञ्चभिश्च निदर्शनैः
trividhaṃ svabhāvamadhikṛtya cittavyavadānahetostathāgatagarbhasya navadhā buddhābimbādisādharmyamanugantavyam / trividhaḥ svabhāvaḥ katamaḥ / svabhāvo dharmakāyo 'sya tathatā gotramityapi / tribhirekena sa jñeyaḥ pañcabhiśca nidarśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभिर्बुद्धबिम्बमधुसारदृष्टान्तैर्धर्मकायस्वभावः स धातुरवगन्तव्यः । एकेन सुवर्णदृष्टान्तेन तथतास्वभावः । पञ्चभिर्निधितरुत्नविग्रहचक्रवर्तिकनकबिम्बदृष्टान्तैस्त्रिविधबुद्धकायोत्पत्तिगोत्रस्वभाव (र्ग्व् ७०) इति । तत्र धर्म कायः कतमः । धर्मकायो द्विधा ज्ञेयो धर्मधातुः सुनिर्मलः । तन्निष्यन्दश्च गाम्भीर्यवैचित्र्यनयदेशना
tribhirbuddhabimbamadhusāradṛṣṭāntairdharmakāyasvabhāvaḥ sa dhāturavagantavyaḥ / ekena suvarṇadṛṣṭāntena tathatāsvabhāvaḥ / pañcabhirnidhitarutnavigrahacakravartikanakabimbadṛṣṭāntaistrividhabuddhakāyotpattigotrasvabhāva (Rgv 70) iti / tatra dharma kāyaḥ katamaḥ / dharmakāyo dvidhā jñeyo dharmadhātuḥ sunirmalaḥ / tanniṣyandaśca gāmbhīryavaicitryanayadeśanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधो बुद्धानां धर्मकायो ऽनुगन्तव्यः । सुविशुद्ध्श्च धर्मधातोरविकल्पज्ञानगोचरविषयः । स च तथागतानां प्रत्यात्ममधिगमधर्ममधिकृत्य वेदितव्यः । तत्प्राप्तिहेतुश्च सुविशुद्धधर्मधातुनिष्यन्दो यथावैनयिकपरसत्त्वेषु विज्ञप्तिप्रभवः । स च देशनाधर्ममधिकृत्य वेदितव्यः । देशना पुनर्द्विविधा सूक्ष्मौदारिकधर्मव्यवस्थाननयभेदात् । यदुत गम्भीरबोधिसत्त्वपिटकधर्मव्यवस्थान नयदेशना च परमार्थसत्यमधिकृत्य विचित्रसूत्रगेयव्याकरणगाथोदाननिदानादिविविधधर्मव्यवस्थाननयदेशना च संवृतिसत्यमधिकृत्य । लोकोत्तरत्वाल्लोके ऽस्य दृष्टान्तानुपलब्धितः । धातोस्तथागतेनैव सादृश्यमुपपपादितम्
dvividho buddhānāṃ dharmakāyo 'nugantavyaḥ / suviśuddhśca dharmadhātoravikalpajñānagocaraviṣayaḥ / sa ca tathāgatānāṃ pratyātmamadhigamadharmamadhikṛtya veditavyaḥ / tatprāptihetuśca suviśuddhadharmadhātuniṣyando yathāvainayikaparasattveṣu vijñaptiprabhavaḥ / sa ca deśanādharmamadhikṛtya veditavyaḥ / deśanā punardvividhā sūkṣmaudārikadharmavyavasthānanayabhedāt / yaduta gambhīrabodhisattvapiṭakadharmavyavasthāna nayadeśanā ca paramārthasatyamadhikṛtya vicitrasūtrageyavyākaraṇagāthodānanidānādivividhadharmavyavasthānanayadeśanā ca saṃvṛtisatyamadhikṛtya / lokottaratvālloke 'sya dṛṣṭāntānupalabdhitaḥ / dhātostathāgatenaiva sādṛśyamupapapāditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्वेकरसवत् सूक्ष्मगम्भीरनयदेशना । नानाण्डसारवज्ज्ञेया विचित्रनयदेशना
madhvekarasavat sūkṣmagambhīranayadeśanā / nānāṇḍasāravajjñeyā vicitranayadeśanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाम्बरं रूपगतेषु सर्वगं तथैव तत्सत्त्वगणेषु सर्वगमिति ॥ प्रकृतेरविकारित्वात् कल्याणत्वाद्विशुद्धितः । हेममण्डलकौपम्यं तथतायामुदाहृतम्
yathāmbaraṃ rūpagateṣu sarvagaṃ tathaiva tatsattvagaṇeṣu sarvagamiti // prakṛteravikāritvāt kalyāṇatvādviśuddhitaḥ / hemamaṇḍalakaupamyaṃ tathatāyāmudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्चित्तमपर्यन्तक्लेशदुःखधर्मानुगतमपि प्रकृतिप्रभास्वरतया विकारानुदाहृतेरतः कल्याणसुवर्णवदनन्यथाभावार्थेन तथतेत्युच्यते । स च सर्वेषामपि मिथ्यात्वनियतसंतानानां सत्त्वानां प्रकृतिनिर्विशिष्टानां सर्वागन्तुकमलविशुद्धिमागतस्तथागत इति संख्यां गच्छति । एवमेकेन सुवर्णदृष्टान्तेन तथताव्यतिभेदार्थमधिकृत्य तथागतस्तथतैषां गर्भः सर्वसत्त्वानामिति परिदीपितम् । चित्तप्रकृतिविशुद्ध्यद्वयधर्मतामुपादाय यथोक्तं भगवता । तत्रमञ्जुश्रीस्तथागत आत्मोपादानमूलपरिज्ञातावी । आत्मंविशुद्ध्या सर्वसत्त्वविशुद्धिमनुगतः । या चात्मविशुद्धिर्या च सत्त्वविशुद्धिरद्वयैषाद्वैधिकारो ति । एवं ह्याह । सर्वेषामविशिष्टापि तथता शुद्धिमागता । तथागतत्वं तस्माच्च तद्गर्भाः सर्वदेहिन इति ॥ गोत्रं तद् द्विविधं ज्ञेयं निधानफलवृक्षवत् । अनादिप्रकृतिस्थं च समुदानीतमुत्तरम्
yaccittamaparyantakleśaduḥkhadharmānugatamapi prakṛtiprabhāsvaratayā vikārānudāhṛterataḥ kalyāṇasuvarṇavadananyathābhāvārthena tathatetyucyate / sa ca sarveṣāmapi mithyātvaniyatasaṃtānānāṃ sattvānāṃ prakṛtinirviśiṣṭānāṃ sarvāgantukamalaviśuddhimāgatastathāgata iti saṃkhyāṃ gacchati / evamekena suvarṇadṛṣṭāntena tathatāvyatibhedārthamadhikṛtya tathāgatastathataiṣāṃ garbhaḥ sarvasattvānāmiti paridīpitam / cittaprakṛtiviśuddhyadvayadharmatāmupādāya yathoktaṃ bhagavatā / tatramañjuśrīstathāgata ātmopādānamūlaparijñātāvī / ātmaṃviśuddhyā sarvasattvaviśuddhimanugataḥ / yā cātmaviśuddhiryā ca sattvaviśuddhiradvayaiṣādvaidhikāro ti / evaṃ hyāha / sarveṣāmaviśiṣṭāpi tathatā śuddhimāgatā / tathāgatatvaṃ tasmācca tadgarbhāḥ sarvadehina iti // gotraṃ tad dvividhaṃ jñeyaṃ nidhānaphalavṛkṣavat / anādiprakṛtisthaṃ ca samudānītamuttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमात्प्रथमः कायो द्विती याद्द्वौ तु पश्चिमौ
prathamātprathamaḥ kāyo dvitī yāddvau tu paścimau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नविग्रहवज्ज्ञेयः कायः स्वाभाविकः शुभः । अकृत्रिमत्वात् प्रकृतेर्गुणरत्नाश्रयत्वतः
ratnavigrahavajjñeyaḥ kāyaḥ svābhāvikaḥ śubhaḥ / akṛtrimatvāt prakṛterguṇaratnāśrayatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाधर्माधिराजत्वात् साम्भोगश्चक्रवर्तिवत् । प्रतिबिम्बस्वभावत्वान्निर्माणं हेमबिम्बवत्
mahādharmādhirājatvāt sāmbhogaścakravartivat / pratibimbasvabhāvatvānnirmāṇaṃ hemabimbavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्यचक्षुः प्रभादीप्तमीक्षते सूर्यमण्डलम्
na hyacakṣuḥ prabhādīptamīkṣate sūryamaṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टव्यं भूततो भूतं भूतदर्शी विमुच्यते
draṣṭavyaṃ bhūtato bhūtaṃ bhūtadarśī vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्य आगन्तुकैर्धातुः सविनिर्भागलक्षणैः । अशून्यो ऽनुत्तरैर्धर्मैरविनिर्भागलक्षणैः
śūnya āgantukairdhātuḥ savinirbhāgalakṣaṇaiḥ / aśūnyo 'nuttarairdharmairavinirbhāgalakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमनेन परिदीपितम् । यतो न किंचिदपनेयमस्त्यतः प्रकृतिपरिशुद्धात् तथागतधातोः संक्लेशनिमित्तमागन्तुकमलशून्यताप्रकृतित्वादस्य । नाप्यत्रकिंचिदुपनेयमस्ति व्यवदाननिमित्तमविनिर्भागशुद्धधर्मप्रकृतित्वात् । तत उच्यते । शून्यस्तथागतगर्भो विनिर्भागैर्मुक्तज्ञैः सर्वक्लेशकोशैः । अशून्यो गङ्गानदीवालिकाव्यतिवृत्तैरविनिर्भागैरमुक्तज्ञैरचिन्त्यैर्बुद्धधर्मैरिति । एवं यद्यत्र नास्ति तत्तेन शून्यमिति समनुपश्यति । यत्पुनरत्रावशिष्टं भवति तत्सदिहास्तीति यथाभूतं प्रजानाति । समारोपापवादान्तपरिवर्जनादपर्यन्तं शून्यतालक्षणमनेन श्लोकद्वयेन परिदीपितम् । तत्र येषामितः शून्यतार्थनयाद्वहिश्चित्तं विक्षिप्यते विसरति न समाधीयते नैकाग्रीभवति तेन ते शून्यताविक्षिप्तचित्ता उच्यन्ते । न हि परमार्थशून्यताज्ञानमुखमन्तरेण शक्यते ऽविकल्पो धातुरधिगन्तुं साक्षात्कर्तुम् । इदं च संधायोक्तम् । तथागतगर्भज्ञानमेव तथागतानां शून्यताज्ञानम् । तथागतगर्भश्च सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धैरदृष्टपूर्वो ऽनधिगतपूर्व इति विस्तरः । स खल्वेष तथागतगर्भो यथा धर्मधातुगर्भस्तथा सत्कायदृष्टिपतितानामगोचर इत्युक्तं दृष्टिप्रतिपक्षत्वाद्धर्मधातोः । यथा धर्मकायो लोकोत्तरधर्म गर्भस्तथा विपर्यासाभिरतानामगोचर इत्युक्तमनित्यादिलोकधर्मप्रतिपक्षेण लोकोत्तरधर्मपरिदीपनात् । यथा प्रकृतिपरिशुद्धधर्मगर्भस्तथा शून्यताविक्षिप्तानामगोचर इत्युक्तमागन्तुकमलशून्यताप्रकृतित्वाद्विशुद्धिगुणधर्माणामविनिर्भागलोकोत्तरधर्मकायप्रभावितानामिति । (र्ग्व् ७७) तत्र यदेकनयधर्मधात्वसंभेदज्ञानमुखमागम्य लोकोत्तरधर्मकायप्रकृतिपरिशुद्धिव्यवलोकनमिदमत्र यथाभूतज्ञानदर्शनमभिप्रेतं येन दशभूमिस्थिता बोधिसत्त्वास्तथागतगर्भमीषत्पश्यन्तीत्युक्तम् । एवं ह्याह । छिद्राभ्रे नभसीव भास्कर इह त्वं शुद्धबुद्धीक्षणैर् आर्येरप्यवलोक्यसे न सकलः प्रादेशिकीबुद्धिभिः । ज्ञेयानन्तनभस्तलप्रविसृतं ते धर्मकायं तु ते साकल्येन विलोकयन्ति भगवन् येषामनन्ता मतिरिति ॥ यद्येवमसङ्गनिष्ठाभूमिप्रतिष्ठितानामपि परमार्याणामसर्वविषय एष दुर्दृशो धातुः । तत्किमनेन बालपृथग्जनमारभ्य देशितेनेति । देशनाप्रयोजनसंग्रहे श्लोकौ । एकेन प्रश्नो द्वितीयेन व्याकरणम् । शून्यं सर्वं सर्वथा तत्र तत्र ज्ञेयं मेघस्वप्नमायाकृताभम् । इत्युक्त्वैवं बुद्धधातुः पुनः किं सत्त्वे सत्त्वे ऽस्तीति बुद्धैरिहोक्तम्
kimanena paridīpitam / yato na kiṃcidapaneyamastyataḥ prakṛtipariśuddhāt tathāgatadhātoḥ saṃkleśanimittamāgantukamalaśūnyatāprakṛtitvādasya / nāpyatrakiṃcidupaneyamasti vyavadānanimittamavinirbhāgaśuddhadharmaprakṛtitvāt / tata ucyate / śūnyastathāgatagarbho vinirbhāgairmuktajñaiḥ sarvakleśakośaiḥ / aśūnyo gaṅgānadīvālikāvyativṛttairavinirbhāgairamuktajñairacintyairbuddhadharmairiti / evaṃ yadyatra nāsti tattena śūnyamiti samanupaśyati / yatpunaratrāvaśiṣṭaṃ bhavati tatsadihāstīti yathābhūtaṃ prajānāti / samāropāpavādāntaparivarjanādaparyantaṃ śūnyatālakṣaṇamanena ślokadvayena paridīpitam / tatra yeṣāmitaḥ śūnyatārthanayādvahiścittaṃ vikṣipyate visarati na samādhīyate naikāgrībhavati tena te śūnyatāvikṣiptacittā ucyante / na hi paramārthaśūnyatājñānamukhamantareṇa śakyate 'vikalpo dhāturadhigantuṃ sākṣātkartum / idaṃ ca saṃdhāyoktam / tathāgatagarbhajñānameva tathāgatānāṃ śūnyatājñānam / tathāgatagarbhaśca sarvaśrāvakapratyekabuddhairadṛṣṭapūrvo 'nadhigatapūrva iti vistaraḥ / sa khalveṣa tathāgatagarbho yathā dharmadhātugarbhastathā satkāyadṛṣṭipatitānāmagocara ityuktaṃ dṛṣṭipratipakṣatvāddharmadhātoḥ / yathā dharmakāyo lokottaradharma garbhastathā viparyāsābhiratānāmagocara ityuktamanityādilokadharmapratipakṣeṇa lokottaradharmaparidīpanāt / yathā prakṛtipariśuddhadharmagarbhastathā śūnyatāvikṣiptānāmagocara ityuktamāgantukamalaśūnyatāprakṛtitvādviśuddhiguṇadharmāṇāmavinirbhāgalokottaradharmakāyaprabhāvitānāmiti / (Rgv 77) tatra yadekanayadharmadhātvasaṃbhedajñānamukhamāgamya lokottaradharmakāyaprakṛtipariśuddhivyavalokanamidamatra yathābhūtajñānadarśanamabhipretaṃ yena daśabhūmisthitā bodhisattvāstathāgatagarbhamīṣatpaśyantītyuktam / evaṃ hyāha / chidrābhre nabhasīva bhāskara iha tvaṃ śuddhabuddhīkṣaṇair āryerapyavalokyase na sakalaḥ prādeśikībuddhibhiḥ / jñeyānantanabhastalapravisṛtaṃ te dharmakāyaṃ tu te sākalyena vilokayanti bhagavan yeṣāmanantā matiriti // yadyevamasaṅganiṣṭhābhūmipratiṣṭhitānāmapi paramāryāṇāmasarvaviṣaya eṣa durdṛśo dhātuḥ / tatkimanena bālapṛthagjanamārabhya deśiteneti / deśanāprayojanasaṃgrahe ślokau / ekena praśno dvitīyena vyākaraṇam / śūnyaṃ sarvaṃ sarvathā tatra tatra jñeyaṃ meghasvapnamāyākṛtābham / ityuktvaivaṃ buddhadhātuḥ punaḥ kiṃ sattve sattve 'stīti buddhairihoktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीनं चित्तं हीनसत्त्वेष्ववज्ञाभूतग्राहो भूतधर्मापवादः । आत्मस्नेहश्चाधिकः पञ्च दोषा येषां तेषां तत्प्रहाणार्थमुक्तम्
līnaṃ cittaṃ hīnasattveṣvavajñābhūtagrāho bhūtadharmāpavādaḥ / ātmasnehaścādhikaḥ pañca doṣā yeṣāṃ teṣāṃ tatprahāṇārthamuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशकर्मविपाकार्थं मेघादिवदुदाहृतम्
kleśakarmavipākārthaṃ meghādivadudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशा मेघोपमाः कृत्यक्रिया स्वप्नोपभोगवत् । मायानिर्मितवत् स्कन्धा विपाकाः क्लेशकर्मणाम्
kleśā meghopamāḥ kṛtyakriyā svapnopabhogavat / māyānirmitavat skandhā vipākāḥ kleśakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमेवं व्यवस्थाप्य तन्त्रे पुनरिहोत्तरे । पञ्चदोषप्रहाणाय धात्वस्तित्वं प्रकाशितम्
pūrvamevaṃ vyavasthāpya tantre punarihottare / pañcadoṣaprahāṇāya dhātvastitvaṃ prakāśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा ह्यश्रवणादस्य बोधौ चित्तं न जायते । केषांचिन्नीचचित्तानामात्मावज्ञानदोषतः
tathā hyaśravaṇādasya bodhau cittaṃ na jāyate / keṣāṃcinnīcacittānāmātmāvajñānadoṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिचित्तोदये ऽप्यस्य श्रेयानस्मीति मन्यतः बोध्यनुत्पन्नचित्तेषु हीनसंज्ञा प्रवर्तते
bodhicittodaye 'pyasya śreyānasmīti manyataḥ bodhyanutpannacitteṣu hīnasaṃjñā pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैवंमतिनः सम्यग्ज्ञानं नोत्पद्यते ततः । अभूतं परिगृह्णाति भूतमर्थं न विन्दते
tasyaivaṃmatinaḥ samyagjñānaṃ notpadyate tataḥ / abhūtaṃ parigṛhṇāti bhūtamarthaṃ na vindate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभूतं सत्त्वदोषास्ते कृत्रिमागन्तुकत्वतः । भूतं तद्दोषनैरात्म्यं शुद्धिप्रकृतयो गुणाः
abhūtaṃ sattvadoṣāste kṛtrimāgantukatvataḥ / bhūtaṃ taddoṣanairātmyaṃ śuddhiprakṛtayo guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्णन् दोषानसद्भूतान् भूतानपवदनु गुणान् । मैत्रीं न लभते धीमान् सत्त्वात्मसमदर्शिकाम्
gṛhṇan doṣānasadbhūtān bhūtānapavadanu guṇān / maitrīṃ na labhate dhīmān sattvātmasamadarśikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रवाज्जायते त्वस्य प्रोत्साहः शास्तृगौरवम् । प्रज्ञा ज्ञानं महामैत्री पञ्चधर्मोदयात्ततः
tacchravājjāyate tvasya protsāhaḥ śāstṛgauravam / prajñā jñānaṃ mahāmaitrī pañcadharmodayāttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरवज्ञः समप्रेक्षी निर्दोषो गुणवानसौ । आत्मसत्त्वसमस्नेहः क्षिप्रमाप्नोति बुद्धताम्
niravajñaḥ samaprekṣī nirdoṣo guṇavānasau / ātmasattvasamasnehaḥ kṣipramāpnoti buddhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.