Library·Rupa Gosvami: Laghubhagavatamrta·1·1.5
तथा हि श्री-प्रथमे (१।३।१-५) -- जगृहे पौरुषं रूपं भगवान् महद्-आदिभिः । सम्भूतं षोडश-कलम् आदौ लोक-सिसृक्षया
tathā hi śrī-prathame (1.3.1-5) -- jagṛhe pauruṣaṃ rūpaṃ bhagavān mahad-ādibhiḥ | sambhūtaṃ ṣoḍaśa-kalam ādau loka-sisṛkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याम्भसि शयानस्य योग-निद्रां वितन्वतः । नाभि-ह्रदाम्बुजाद् आसीद् ब्रह्मा विश्व-सृजां पतिः
yasyāmbhasi śayānasya yoga-nidrāṃ vitanvataḥ | nābhi-hradāmbujād āsīd brahmā viśva-sṛjāṃ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यावयव-संस्थानैः कल्पितो लोक-विस्तरः । तद् वै भगवतो रूपं विशुद्धं सत्त्वम् ऊर्जितम्
yasyāvayava-saṃsthānaiḥ kalpito loka-vistaraḥ | tad vai bhagavato rūpaṃ viśuddhaṃ sattvam ūrjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन्त्य् अदो रूपम् अदभ्र-चक्षुषा सहस्र-पादोरु-भुजाननाद्भुतम् । सहस्र-मूर्ध-श्रवणाक्षि-नासिकं सहस्र-मौल्य्-अम्बर-कुण्डलोल्लसत्
paśyanty ado rūpam adabhra-cakṣuṣā sahasra-pādoru-bhujānanādbhutam | sahasra-mūrdha-śravaṇākṣi-nāsikaṃ sahasra-mauly-ambara-kuṇḍalollasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन् नानावताराणां निधानं बीजम् अव्ययम् । यस्यांशांशेन सृज्यन्ते देव-तिर्यङ्-नरादयः इति । अत्र कारिकाः - आदौ सर्वावताराग्रे भगवान् पुरुषोत्तमः । महत्-तत्त्वादिभिः कृत्वा भुवनानां सिसृक्षया
etan nānāvatārāṇāṃ nidhānaṃ bījam avyayam | yasyāṃśāṃśena sṛjyante deva-tiryaṅ-narādayaḥ iti | atra kārikāḥ - ādau sarvāvatārāgre bhagavān puruṣottamaḥ | mahat-tattvādibhiḥ kṛtvā bhuvanānāṃ sisṛkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौरुषं पुरुषाकारम् अथवा पुरुषाभिधम् । रूपम् आनन्द-चिन्-मूर्तिं जगृहे प्रादुराचरत्
pauruṣaṃ puruṣākāram athavā puruṣābhidham | rūpam ānanda-cin-mūrtiṃ jagṛhe prādurācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थः सम्भूत-शब्दस्य सम्यक् सत्यम् इतीरतिः । सम्भूतं युक्तम् इति वा भुवनानां सिसृक्षया । षोडशैव कला यस्मिंस् तत् षोडश-कलं मतम्
arthaḥ sambhūta-śabdasya samyak satyam itīratiḥ | sambhūtaṃ yuktam iti vā bhuvanānāṃ sisṛkṣayā | ṣoḍaśaiva kalā yasmiṃs tat ṣoḍaśa-kalaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताः षोडश-कलाः प्रोक्ता वैष्णवैः शास्त्र-दर्शनात् । शक्तित्वेन च ता भक्ति-विवेकादिषु सम्मताः
tāḥ ṣoḍaśa-kalāḥ proktā vaiṣṇavaiḥ śāstra-darśanāt | śaktitvena ca tā bhakti-vivekādiṣu sammatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीर् भूः कीर्तिर् इला लीला कान्तिर् विद्येति सप्तकम् । विमलाद्या नवेत्य् एता मुख्याः षोडश शक्तयः
śrīr bhūḥ kīrtir ilā līlā kāntir vidyeti saptakam | vimalādyā navety etā mukhyāḥ ṣoḍaśa śaktayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । तद् इदं पौरुषं रूपं त्रिविधं पूर्वम् ईरितम् । तत्र प्रोच्य महत्-स्रष्टृ-रूपम् अण्ड-स्थम् उच्यते
iti | tad idaṃ pauruṣaṃ rūpaṃ trividhaṃ pūrvam īritam | tatra procya mahat-sraṣṭṛ-rūpam aṇḍa-stham ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याजाण्ड-प्रवेशेन शयानस्य तद् अम्भसि । नाभिह्रदाम्बुजाद् आसीद् इति सुव्यक्तम् एव हि
yasyājāṇḍa-praveśena śayānasya tad ambhasi | nābhihradāmbujād āsīd iti suvyaktam eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य नाभि-ह्रदाब्जस्यावयवाः कर्णिकादयः । संस्थानान्य् अत्र विद्या-स-विशेषास् तैस् तु कल्पितः । लोकानां सर्व-जगतां विस्तारो विततिः किल
yasya nābhi-hradābjasyāvayavāḥ karṇikādayaḥ | saṃsthānāny atra vidyā-sa-viśeṣās tais tu kalpitaḥ | lokānāṃ sarva-jagatāṃ vistāro vitatiḥ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शेते येन रूपेण तच् छुद्धं सत्त्वम् ऊर्जितम्
sa śete yena rūpeṇa tac chuddhaṃ sattvam ūrjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन्तीत्य्-आदि-पद्येन तद् एवेदं विशिष्यते । एतद्-रूपं तु नानावताराणाम् उदयास्पदम्
paśyantīty-ādi-padyena tad evedaṃ viśiṣyate | etad-rūpaṃ tu nānāvatārāṇām udayāspadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैकादशे (११।४।३) -- भूतैर् यदा पञ्चभिर् आत्म-सृष्टैः पुरं विराजं विरचय्य तस्मिन् । स्वांशेन विष्टः पुरुषाभिधानम् अवाप नारायण आदिदेवः
yathaikādaśe (11.4.3) -- bhūtair yadā pañcabhir ātma-sṛṣṭaiḥ puraṃ virājaṃ viracayya tasmin | svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhānam avāpa nārāyaṇa ādidevaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र सार्ध-कारिका - नारायणोऽत्र परम-व्योमेशानः स आत्मना । पुंस्वरूपेण सृष्टैस् तैर् भूतैः सृष्ट्वा विराट्-तनुम् । विष्टः स्वांशेन तेनैव सम्प्राप्तः पुरुषाभिधाम्
atra sārdha-kārikā - nārāyaṇo'tra parama-vyomeśānaḥ sa ātmanā | puṃsvarūpeṇa sṛṣṭais tair bhūtaiḥ sṛṣṭvā virāṭ-tanum | viṣṭaḥ svāṃśena tenaiva samprāptaḥ puruṣābhidhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्तुते तु किम् आयातम् इत्य् आशङ्क्य निगद्यते । सोऽस्य गर्भोदशय्यस्य विलासो यश् चतुर्भुजः । शेते प्रविश्य लोकाब्जं विष्ण्व्-आख्यः क्षीर-वारिधौ
prastute tu kim āyātam ity āśaṅkya nigadyate | so'sya garbhodaśayyasya vilāso yaś caturbhujaḥ | śete praviśya lokābjaṃ viṣṇv-ākhyaḥ kṣīra-vāridhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं च स्थावरान्तानां स्य्रादीनां शरीरिणाम् । हृद्य्-अन्तर्यामितां प्राप्तो नाना-रूप इव स्थितः
ayaṃ ca sthāvarāntānāṃ syrādīnāṃ śarīriṇām | hṛdy-antaryāmitāṃ prāpto nānā-rūpa iva sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयं सर्व-भूत-स्थम् इति विष्णोर् यद् उच्यते । रूपं सात्वत-तन्त्रे तद्-विलासोऽस्यैव सम्मतः
tṛtīyaṃ sarva-bhūta-stham iti viṣṇor yad ucyate | rūpaṃ sātvata-tantre tad-vilāso'syaiva sammataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः क्षीराम्बुधेस् तीरे कृतोपस्थानकः सुरैः । एष एवावतीर्णोऽभूत् कृष्णाख्य इति युज्यते
ataḥ kṣīrāmbudhes tīre kṛtopasthānakaḥ suraiḥ | eṣa evāvatīrṇo'bhūt kṛṣṇākhya iti yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्र पूर्व-पक्षे वः सिद्धान्तः प्रतिपद्यते । यथा श्री-दशमे तेषु सुरेष्व् एवाशरीरगीः
athātra pūrva-pakṣe vaḥ siddhāntaḥ pratipadyate | yathā śrī-daśame teṣu sureṣv evāśarīragīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुदेव-गृहे साक्षाद् भगवान् पुरुषः परः । जनिष्यते तत्-प्रियार्थं सम्भवन्तु सुर-स्त्रियः
vasudeva-gṛhe sākṣād bhagavān puruṣaḥ paraḥ | janiṣyate tat-priyārthaṃ sambhavantu sura-striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति (भ्प् १०।१।२३) अत्र कारिकाः - पुरुषस्य परत्वेन साक्षाच् च भगवान् इति । एतस्यैव महत्-स्रष्टा सोऽंश इत्य् अभिविश्रुतः
iti (BhP 10.1.23) atra kārikāḥ - puruṣasya paratvena sākṣāc ca bhagavān iti | etasyaiva mahat-sraṣṭā so'ṃśa ity abhiviśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र श्री-स्वामि-पादानाम् अपि सम्मतिर् ईक्ष्यते । यद् अंशभागेनेत्य् अस्य व्याख्यां कुर्वद्भिर् एव तैः ॥ अंशेन भागो मायाया येनेत्य् अंशोऽस्य पुरुषः । भागो भजनम् इत्य् एवं पूर्णतास्य स्फुटीकृता
atra śrī-svāmi-pādānām api sammatir īkṣyate | yad aṃśabhāgenety asya vyākhyāṃ kurvadbhir eva taiḥ || aṃśena bhāgo māyāyā yenety aṃśo'sya puruṣaḥ | bhāgo bhajanam ity evaṃ pūrṇatāsya sphuṭīkṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च तत्रैव देवक्या कृते स्तोत्रे निरूपितम्
kiṃ ca tatraiva devakyā kṛte stotre nirūpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा (१०।८५।३१) -- यस्यांशांशांश-भागेन विश्वोत्पत्ति-लयोदयाः । भवन्ति किल विश्वात्मंस् तं त्व् आद्याहं गतिं गता
yathā (10.85.31) -- yasyāṃśāṃśāṃśa-bhāgena viśvotpatti-layodayāḥ | bhavanti kila viśvātmaṃs taṃ tv ādyāhaṃ gatiṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र कारिका - यस्यांशः पुरुषस्य स्याद् अंशः प्रकृतिस् तु सा । तस्या अंशा गुणास् तेषां भागेनास्योद्भवादयः
atra kārikā - yasyāṃśaḥ puruṣasya syād aṃśaḥ prakṛtis tu sā | tasyā aṃśā guṇās teṣāṃ bhāgenāsyodbhavādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च तत्रैव (१०।१४।१४) नारायणस् त्वं न हि सर्व-देहिनाम् आत्मास्य् अधीशाखिल-लोक-साक्षी । नारायणोऽङ्गं नर-भू-जलायनात् तच् चापि सत्यं न तवैव माया
kiṃ ca tatraiva (10.14.14) nārāyaṇas tvaṃ na hi sarva-dehinām ātmāsy adhīśākhila-loka-sākṣī | nārāyaṇo'ṅgaṃ nara-bhū-jalāyanāt tac cāpi satyaṃ na tavaiva māyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिकाः - जगत्-त्रयेति पद्येन श्री-नारायणतां वदन् । कृष्णस्याथ स्वयं दृष्ट्वा परमैश्वर्यम् अद्भुतम् ॥ पर्याप्त्याजाण्ड-नियुतं स्वयं भीतिभराकुलः । नारायणस् त्वं नेत्य् आह सापराध इवात्मभूः
iti | atra kārikāḥ - jagat-trayeti padyena śrī-nārāyaṇatāṃ vadan | kṛṣṇasyātha svayaṃ dṛṣṭvā paramaiśvaryam adbhutam || paryāptyājāṇḍa-niyutaṃ svayaṃ bhītibharākulaḥ | nārāyaṇas tvaṃ nety āha sāparādha ivātmabhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे अधीशेत्य् अजाण्डौघ-स्थितान्तर्यामि-पुरुषाः । ईशास् तेभ्योऽधिकोऽधीशो हि यतः सर्व-देहिनाम् ॥ समष्टीनां सविकुण्ठ-जीवानां त्वं प्रकाशकः । तेषाम् अखिल-लोकानां साक्षी द्रष्टाप्य् असि स्वयम्
he adhīśety ajāṇḍaugha-sthitāntaryāmi-puruṣāḥ | īśās tebhyo'dhiko'dhīśo hi yataḥ sarva-dehinām || samaṣṭīnāṃ savikuṇṭha-jīvānāṃ tvaṃ prakāśakaḥ | teṣām akhila-lokānāṃ sākṣī draṣṭāpy asi svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो यो नरभू-नीरायणान् नारायणः स्मृतः । स तेऽङ्गम् अंशः पूर्णस्य चिनि-माया-शक्ति-वैभवैः । चातुष्पादिकम् ऐश्वर्यं तव तस्य तु पादिकम्
ato yo narabhū-nīrāyaṇān nārāyaṇaḥ smṛtaḥ | sa te'ṅgam aṃśaḥ pūrṇasya cini-māyā-śakti-vaibhavaiḥ | cātuṣpādikam aiśvaryaṃ tava tasya tu pādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्टभ्याहम् इदं कृत्स्नम् एकांशेनेति ते वचः । तच् चांशत्वं भवेत् सत्यं विराड्वन् न तु मायिकम्
viṣṭabhyāham idaṃ kṛtsnam ekāṃśeneti te vacaḥ | tac cāṃśatvaṃ bhavet satyaṃ virāḍvan na tu māyikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-ब्रह्म-संहितायां (५।४८) - यस्यैक-निश्वसित-कालम् अथावलम्ब्य जीवन्ति लोम-विलजा जगद्-अण्ड-नाथाः । विष्णुर् महान् स इह यस्य कला-विशेषो गोविन्दम् आदि-पुरुषं तम् अहं भजामि
śrī-brahma-saṃhitāyāṃ (5.48) - yasyaika-niśvasita-kālam athāvalambya jīvanti loma-vilajā jagad-aṇḍa-nāthāḥ | viṣṇur mahān sa iha yasya kalā-viśeṣo govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः पुरुष एवास्य कृष्णस्यांशो भवेद् यदि । तद्-विलासस् तु नितरां भवेत् क्षीराब्धि-नायकः
ataḥ puruṣa evāsya kṛṣṇasyāṃśo bhaved yadi | tad-vilāsas tu nitarāṃ bhavet kṣīrābdhi-nāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु द्वितीय-स्कन्धे तु योऽवतीर्णो यदोः कुले । किं विधात्रा स हि सित-कृष्ण-केशतयोदितः
nanu dvitīya-skandhe tu yo'vatīrṇo yadoḥ kule | kiṃ vidhātrā sa hi sita-kṛṣṇa-keśatayoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि (२।७।२६) भूमेः सुरेतर-वरूथ-विमर्दितायाः क्लेश-व्ययाय कलया सित-कृष्ण-केशः । जातः करिष्यति जनानुपलक्ष्य-मार्गः कर्माणि चात्म-महिमोपनिबन्धनानि
tathā hi (2.7.26) bhūmeḥ suretara-varūtha-vimarditāyāḥ kleśa-vyayāya kalayā sita-kṛṣṇa-keśaḥ | jātaḥ kariṣyati janānupalakṣya-mārgaḥ karmāṇi cātma-mahimopanibandhanāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । मैवं भोः श्रूयताम् अस्य पद्यसार्थो विधीयते । कलया शिल्प-नैपुण्य-विशेष-विधिना सिताः । बद्धाः कृष्णा अतिश्यामाः केशा येनेति विग्रहः । स एवेत्यस्य वैदग्धी-विशेषोत्कर्ष ईरितः
iti | maivaṃ bhoḥ śrūyatām asya padyasārtho vidhīyate | kalayā śilpa-naipuṇya-viśeṣa-vidhinā sitāḥ | baddhāḥ kṛṣṇā atiśyāmāḥ keśā yeneti vigrahaḥ | sa evetyasya vaidagdhī-viśeṣotkarṣa īritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंवा यः कलयांशेन स्यात् सित-श्याम-केशकः । स एवात्रावतीर्णोऽभूत् श्री-लीला-पुरुषोत्तमः
kiṃvā yaḥ kalayāṃśena syāt sita-śyāma-keśakaḥ | sa evātrāvatīrṇo'bhūt śrī-līlā-puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च - मार्कण्डेयेन वज्राय विष्णुधर्मोत्तरे स्फुटम् । लयाब्धिस्थोऽनिरुद्धोऽयं पिता ते इति कीर्तितम्
kiṃ ca - mārkaṇḍeyena vajrāya viṣṇudharmottare sphuṭam | layābdhistho'niruddho'yaṃ pitā te iti kīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वज्र-प्रश्नः - (१।७९।१) कस् त्व् असौ बाल-रूपेण कल्पान्तेषु पुनः पुनः । दृष्टो यो न त्वया ज्ञातस् तत्र कौतूहलं मम
tatra vajra-praśnaḥ - (1.79.1) kas tv asau bāla-rūpeṇa kalpānteṣu punaḥ punaḥ | dṛṣṭo yo na tvayā jñātas tatra kautūhalaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मारकण्डेयोत्तरम् - (१।७९।२-३) भूयो भूयस् त्व असौ दृष्टो मया देवो जगत्-पतिः । कल्प-क्षये न विज्ञातः स मया मोहितेन वै
mārakaṇḍeyottaram - (1.79.2-3) bhūyo bhūyas tva asau dṛṣṭo mayā devo jagat-patiḥ | kalpa-kṣaye na vijñātaḥ sa mayā mohitena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्प-क्षये व्यतीते तु तं तु देवं पितामहात् । अनिरुद्धं विजानामि पितरं ते जगत्-पतिम्
kalpa-kṣaye vyatīte tu taṃ tu devaṃ pitāmahāt | aniruddhaṃ vijānāmi pitaraṃ te jagat-patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिका -- अन्यथा मुनिवर्षेऽयम् अवदिष्यद् इदं तदा । तं श्री-कृष्णं विजानामि प्रपितामहम् एव ते
iti | atra kārikā -- anyathā munivarṣe'yam avadiṣyad idaṃ tadā | taṃ śrī-kṛṣṇaṃ vijānāmi prapitāmaham eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः केशावतारत्व-भ्रमोऽप्य् आरात् पराहतः
ataḥ keśāvatāratva-bhramo'py ārāt parāhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्व् अस्तु पुरुषादिभ्यः श्रैष्ठ्यं तस्याघ-विद्विषः । किन्तु श्री-वासुदेवोऽत्र सर्वैश्वर्य-निषेवितः । त्रिपात्-पाद-विभूत्योश् च नाना-रूप इव स्थितः ॥ उन्मीलद्-बाल-मार्तण्ड-परार्ध-मधुर-द्युतिः । क्वचिन् नव-घन-श्यामः क्वचिज् जाम्बुनद-प्रभः ॥ महा-वैकुण्ठ-नाथस्य विलासत्वेन विश्रुतः । परमात्मा बल-ज्ञान-वीर्य-तेजोभिर् अन्वितः
nanv astu puruṣādibhyaḥ śraiṣṭhyaṃ tasyāgha-vidviṣaḥ | kintu śrī-vāsudevo'tra sarvaiśvarya-niṣevitaḥ | tripāt-pāda-vibhūtyoś ca nānā-rūpa iva sthitaḥ || unmīlad-bāla-mārtaṇḍa-parārdha-madhura-dyutiḥ | kvacin nava-ghana-śyāmaḥ kvacij jāmbunada-prabhaḥ || mahā-vaikuṇṭha-nāthasya vilāsatvena viśrutaḥ | paramātmā bala-jñāna-vīrya-tejobhir anvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावस्थाख्यया ख्यातं यद्-व्यूहानां चतुष्टयम् । तस्याद्योऽयम् तथोपास्यश् चित्ते तद्-अधिदैवतम् । तथा विशुद्ध-सत्त्वस्य यश् चाधिष्ठानम् उच्यते
mahāvasthākhyayā khyātaṃ yad-vyūhānāṃ catuṣṭayam | tasyādyo'yam tathopāsyaś citte tad-adhidaivatam | tathā viśuddha-sattvasya yaś cādhiṣṭhānam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजांशो यस्य भगवान् श्री-सङ्कर्षण ईष्यते । यस्य सङ्कर्षणो व्यूहो द्वितीय इति सम्मतः । जीवश् च स्यात् सर्व-जीव-प्रादुर्भावास्पदत्वतः
nijāṃśo yasya bhagavān śrī-saṅkarṣaṇa īṣyate | yasya saṅkarṣaṇo vyūho dvitīya iti sammataḥ | jīvaś ca syāt sarva-jīva-prādurbhāvāspadatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ण-शारद-शुभ्रांशु-परार्ध-मधुर-द्युतिः । उपास्योऽयम् अहङ्कारे शेष-न्यस्त-निजांशकः ॥ स्मरारातेर् अधर्मस्य सर्पान्तक-सुर-द्विषाम् । अन्तर्यामित्वम् आस्थाय जगत्-संहार-कारकः
pūrṇa-śārada-śubhrāṃśu-parārdha-madhura-dyutiḥ | upāsyo'yam ahaṅkāre śeṣa-nyasta-nijāṃśakaḥ || smarārāter adharmasya sarpāntaka-sura-dviṣām | antaryāmitvam āsthāya jagat-saṃhāra-kārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यूहस् तृतीयः प्रद्युम्नो विलासो यस्य विश्रुतः । यः प्रद्युम्नो बुद्धि-तत्त्वे बुद्धिमद्भिर् उपास्यते ॥ स्तुवत्या च श्रिया देव्या निषेव्यते इलावृते । शुद्ध-जाम्बुनद-प्रख्यः क्वचिन् नील-घन-च्छविः ॥ निदानं विश्व-सर्गस्य काम-न्यस्य-निजांशकः । विधेः प्रजापतीनां रागिनां च स्मरस्य च । अन्तर्यामित्वम् आपन्नः सर्गं सम्यक् करोत्य् असौ
vyūhas tṛtīyaḥ pradyumno vilāso yasya viśrutaḥ | yaḥ pradyumno buddhi-tattve buddhimadbhir upāsyate || stuvatyā ca śriyā devyā niṣevyate ilāvṛte | śuddha-jāmbunada-prakhyaḥ kvacin nīla-ghana-cchaviḥ || nidānaṃ viśva-sargasya kāma-nyasya-nijāṃśakaḥ | vidheḥ prajāpatīnāṃ rāgināṃ ca smarasya ca | antaryāmitvam āpannaḥ sargaṃ samyak karoty asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यूहस् तुर्योऽनिरुद्धाख्यो विलासो यस्य शस्यते । योऽनिरुद्धो मनस्-तत्त्वे मनीषिभिर् उपास्यते ॥ नील-जीमूत-सङ्काशो विश्व-रक्षण-तत्परः । धर्मस्यायं मनूनां च देवानां भूभुजां तथा । अन्तर्यामित्वम् आस्थाय कुरुते जगतः स्थितिम्
vyūhas turyo'niruddhākhyo vilāso yasya śasyate | yo'niruddho manas-tattve manīṣibhir upāsyate || nīla-jīmūta-saṅkāśo viśva-rakṣaṇa-tatparaḥ | dharmasyāyaṃ manūnāṃ ca devānāṃ bhūbhujāṃ tathā | antaryāmitvam āsthāya kurute jagataḥ sthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षधर्मे तु मनसः स्यात् प्रद्युम्नोऽधिदैवतम् । अनिरुद्धस् त्व् अहङ्कारस्येति तत्रैव कीर्तितम्
mokṣadharme tu manasaḥ syāt pradyumno'dhidaivatam | aniruddhas tv ahaṅkārasyeti tatraiva kīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां पञ्चरात्राणाम् अप्य् एषा प्रक्रिया मता
sarveṣāṃ pañcarātrāṇām apy eṣā prakriyā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्मे तु परम-व्योम्नः पूर्वाद्ये दिक्-चतुष्टये । वासुदेवादयो व्यूहश् चत्वारः कथिताः क्रमात्
pādme tu parama-vyomnaḥ pūrvādye dik-catuṣṭaye | vāsudevādayo vyūhaś catvāraḥ kathitāḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा पाद-विभूतौ च निवसन्ति क्रमादि मे । जलावृति-स्थ-वैकुण्ठ-स्थित वेदवती-पुरे ॥ सत्योर्ध्वे वैष्णवे लोके नित्याख्ये द्वारका-पुरे । शुद्धोदाद् उत्तरे श्वेत-द्वीपे चैरावती-पुरे । क्षीराम्बुधि-स्थितान्ते क्रोड-पर्यङ्क-धामनि
tathā pāda-vibhūtau ca nivasanti kramādi me | jalāvṛti-stha-vaikuṇṭha-sthita vedavatī-pure || satyordhve vaiṣṇave loke nityākhye dvārakā-pure | śuddhodād uttare śveta-dvīpe cairāvatī-pure | kṣīrāmbudhi-sthitānte kroḍa-paryaṅka-dhāmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्वतीये क्वचित् तन्त्रे नव व्यूहाः प्रकीर्तिताः । चत्वारो वासुदेवाद्या नारायण-नृसिंहकौ ॥ हयग्रीवो महा-क्रोडो ब्रह्मा चेति नवोदिताः । तत्र ब्रह्मा तु विज्ञेयः पूर्वोक्त-विधया हरिः
sātvatīye kvacit tantre nava vyūhāḥ prakīrtitāḥ | catvāro vāsudevādyā nārāyaṇa-nṛsiṃhakau || hayagrīvo mahā-kroḍo brahmā ceti navoditāḥ | tatra brahmā tu vijñeyaḥ pūrvokta-vidhayā hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्तु व्यूहास् तु चत्वारो राजद्-भुज-चतुष्टयाः । अजस्र-परमैश्वर्यम् अर्षादापैर्भूषिताः
kintu vyūhās tu catvāro rājad-bhuja-catuṣṭayāḥ | ajasra-paramaiśvaryam arṣādāpairbhūṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रापि वासुदेवोऽयं सम्पूर्णानन्द-सम्प्लवः । ऐश्वर्यादौ निर्विशेषः परम-व्योम-नायकात् । आद्यानाम् अपि सर्वेषाम् आदिभूतः सुपर्वणाम्
atrāpi vāsudevo'yaṃ sampūrṇānanda-samplavaḥ | aiśvaryādau nirviśeṣaḥ parama-vyoma-nāyakāt | ādyānām api sarveṣām ādibhūtaḥ suparvaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आशङ्के स एवायं कृष्णाख्यः सन्न् अवातरत् । वासुदेवतया यस्मात् सर्वत्रैष सुविश्रुतः
ity āśaṅke sa evāyaṃ kṛṣṇākhyaḥ sann avātarat | vāsudevatayā yasmāt sarvatraiṣa suviśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवं युक्तं शृणु ततः समाधानं विधीयते । आद्य-व्यूहाद् अपि श्रेष्ठः कथ्यते देवकी-सुतः
naivaṃ yuktaṃ śṛṇu tataḥ samādhānaṃ vidhīyate | ādya-vyūhād api śreṣṭhaḥ kathyate devakī-sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा श्री-दशमे - एते चांशकलाः पुंसः कृष्णस् तु भगवान् स्वयम्
tathā śrī-daśame - ete cāṃśakalāḥ puṃsaḥ kṛṣṇas tu bhagavān svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र कारिके - पुं-नाम्नः पुरुषस्यैते श्री-वराह-ऋषादयः । अंशाः अत्रावताराः स्युः कुमाराद्याः कला मताः ॥ तु-भिन्नोपक्रमे कृष्णो भगवान् पुरुषोत्तमः । स्वयम् इत्य् अपयातास्य वासुदेवावतारता
atra kārike - puṃ-nāmnaḥ puruṣasyaite śrī-varāha-ṛṣādayaḥ | aṃśāḥ atrāvatārāḥ syuḥ kumārādyāḥ kalā matāḥ || tu-bhinnopakrame kṛṣṇo bhagavān puruṣottamaḥ | svayam ity apayātāsya vāsudevāvatāratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-दशमे चैवम् एवोक्तम् (१०।१४।२) - अस्यापि देव वपुषो मद्-अनुग्रहाय स्वेच्छामयस्य न तु भूतमयस्य कोऽपि । नेशे महि त्व् अवसितुं मनसाऽन्तरेण साक्षात् तवैव किम् उतात्म-सुखानुभूतेः
śrī-daśame caivam evoktam (10.14.2) - asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahāya svecchāmayasya na tu bhūtamayasya ko'pi | neśe mahi tv avasituṃ manasā'ntareṇa sākṣāt tavaiva kim utātma-sukhānubhūteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिकाः - देवः स्व-नाम्नि देवेति ख्यातं यस्य वपुः स हि । व्यूहानाम् आदिमो वासुदेवो देव-वपुर् मतः ॥ ततोऽपि महि माहात्म्यं साक्षाद् एवात्र ते सतः । को विधाताप्य् अवसितुं ज्ञातुं नेशेऽस्मि न क्षमः । किम् उताहो आत्म-सुखानुभूतेर् ब्रह्म-रूपतः
iti | atra kārikāḥ - devaḥ sva-nāmni deveti khyātaṃ yasya vapuḥ sa hi | vyūhānām ādimo vāsudevo deva-vapur mataḥ || tato'pi mahi māhātmyaṃ sākṣād evātra te sataḥ | ko vidhātāpy avasituṃ jñātuṃ neśe'smi na kṣamaḥ | kim utāho ātma-sukhānubhūter brahma-rūpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अर्थोऽस्य पद्यस्य कैमुत्य-न्याय-संस्थितः
evam artho'sya padyasya kaimutya-nyāya-saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यूनेऽधिके च कैमुत्यं तत्र न्यूने भवेद् यथा । कौस्तुभस् तु महा-तेजाः सूर्य-कोटि-शताद् अपि । अयं किम् उत वक्तव्यं प्रदीपाद् दीप्तिमान् इति
nyūne'dhike ca kaimutyaṃ tatra nyūne bhaved yathā | kaustubhas tu mahā-tejāḥ sūrya-koṭi-śatād api | ayaṃ kim uta vaktavyaṃ pradīpād dīptimān iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाधिके यथा ध्वान्तैः शक्यो दीपोऽपि नार्दितुम् । स तु मार्तण्ड-कोटीभिः समऽय् किम् उत कौस्तुभः
athādhike yathā dhvāntaiḥ śakyo dīpo'pi nārditum | sa tu mārtaṇḍa-koṭībhiḥ sama`y kim uta kaustubhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो न्यूनाद् अपि न्यूने कैमुत्यम् इह तु स्थितम्
ato nyūnād api nyūne kaimutyam iha tu sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मय्य् एवानुग्रहो यस्येत्य् अनुग्रह-भरो यतः । मय्य् एव विहितो भूयान् अपूर्वाश्चर्य-दर्शनात्
mayy evānugraho yasyety anugraha-bharo yataḥ | mayy eva vihito bhūyān apūrvāścarya-darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेच्छामयस्य भक्तानां कामायाखिल-कर्मणः । न तु भूतमयस्येति पुरुषत्वं च खण्डितम् । यद् एष सर्व-जीवानां पुरुषः परमाश्रयः
svecchāmayasya bhaktānāṃ kāmāyākhila-karmaṇaḥ | na tu bhūtamayasyeti puruṣatvaṃ ca khaṇḍitam | yad eṣa sarva-jīvānāṃ puruṣaḥ paramāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आन्तरेण निरुद्धेन मनसेत्य् एकतानता । ज्ञातुं स्यान् महिमा शक्यो यद्यप्य् एभिर् विशेषणैः । ज्ञातुं तथापि नेशेऽस्मीत्य् अचिन्त्यैश्वर्यतोदिता
āntareṇa niruddhena manasety ekatānatā | jñātuṃ syān mahimā śakyo yadyapy ebhir viśeṣaṇaiḥ | jñātuṃ tathāpi neśe'smīty acintyaiśvaryatoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानता वासुदेवाच् च ब्रह्मतश् चाधिकाधिकम् । माहात्म्यं कृष्ण-चन्द्रस्य विरिञ्चेन समर्थितम्
jānatā vāsudevāc ca brahmataś cādhikādhikam | māhātmyaṃ kṛṣṇa-candrasya viriñcena samarthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो मन्व्-अक्षर-मनोर् ध्याने स्वायम्भुवागमे । चत्वारो वासुदेवाद्याः कृष्णस्यावृतिर् ईरिताः
ato manv-akṣara-manor dhyāne svāyambhuvāgame | catvāro vāsudevādyāḥ kṛṣṇasyāvṛtir īritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमादि-दीपिकायां च वस्व्-अक्षर-मनोर् विधौ । गोकुलेशावृतित्वेन वासुदेवादयो मताः
kramādi-dīpikāyāṃ ca vasv-akṣara-manor vidhau | gokuleśāvṛtitvena vāsudevādayo matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु श्रैष्ठ्यं मुकुन्दस्य ब्रह्मतो युज्यते कथम् । यद् ब्रह्म श्रीभागअतोर् ऐक्यम् एव प्रसिध्यते
nanu śraiṣṭhyaṃ mukundasya brahmato yujyate katham | yad brahma śrībhāgaator aikyam eva prasidhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषं परमात्मा च ब्रह्म च ज्ञानम् इत्य् अपि । स एको भगवान् एव शास्त्रेषु बहुधोच्यते
puruṣaṃ paramātmā ca brahma ca jñānam ity api | sa eko bhagavān eva śāstreṣu bahudhocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च स्कान्दे -- भगवान् परमात्मेति प्रोच्यतेऽष्टाङ्ग-योगिभिः । ब्रह्मेत्य् उपनिषन्-निष्ठैर् ज्ञानं च ज्ञान-योगिभिः
tathā ca skānde -- bhagavān paramātmeti procyate'ṣṭāṅga-yogibhiḥ | brahmety upaniṣan-niṣṭhair jñānaṃ ca jñāna-yogibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-प्रथमे च (१।२।११) - वदन्ति तत् तत्त्व-विदस् तत्त्वं यज् ज्ञानम् अद्वयम् । ब्रह्मेति परमात्मेति भगवान् इति शब्द्यते
śrī-prathame ca (1.2.11) - vadanti tat tattva-vidas tattvaṃ yaj jñānam advayam | brahmeti paramātmeti bhagavān iti śabdyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । सत्यम् उक्तं शृणु ततस् तृतीये कापिलं वचः
iti | satyam uktaṃ śṛṇu tatas tṛtīye kāpilaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा (३।३२।३३) - यथेन्द्रियैः पृथग्-द्वारैर् अर्थो बहु-गुणाश्रयः । एको नानेयते तद्वद् भगवान् शास्त्र-वर्त्मभिः
yathā (3.32.33) - yathendriyaiḥ pṛthag-dvārair artho bahu-guṇāśrayaḥ | eko nāneyate tadvad bhagavān śāstra-vartmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिकाः - तत् तत् श्री-भगवत्य् एव स्वरूपं भुवि विद्यते । उपासनानुसारेण भाति तत्-तद्-उपासके
iti | atra kārikāḥ - tat tat śrī-bhagavaty eva svarūpaṃ bhuvi vidyate | upāsanānusāreṇa bhāti tat-tad-upāsake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा रूप-रसादीनां गुणानाम् आश्रयः सदा । क्षीरादिर् एक एवार्थो ज्ञायते बहुधेन्द्रियैः
yathā rūpa-rasādīnāṃ guṇānām āśrayaḥ sadā | kṣīrādir eka evārtho jñāyate bahudhendriyaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृशा शुक्लो रसनया मधुरो भगवांस् तथा । उपासनाभिर् बहुधा स एकोऽपि प्रतीयते
dṛśā śuklo rasanayā madhuro bhagavāṃs tathā | upāsanābhir bahudhā sa eko'pi pratīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वयैव यथा ग्राह्यं माधुर्यं तस्य नापरैः । यथा चक्षुर्-आदीनि गृह्णन्त्य् अर्थं निजं निजम्
jihvayaiva yathā grāhyaṃ mādhuryaṃ tasya nāparaiḥ | yathā cakṣur-ādīni gṛhṇanty arthaṃ nijaṃ nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्या बाह्य-करण-स्थानीयोपासनाखिला । भक्तिस् तु चेतः स्थानीया तत् तत् सर्वार्ह्त-लाभतः
tathānyā bāhya-karaṇa-sthānīyopāsanākhilā | bhaktis tu cetaḥ sthānīyā tat tat sarvārhta-lābhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति प्रवर-शास्त्रेषु तस्य ब्रह्म-स्वरूपतः । माधुर्यादि-गुणाधिक्यात् कृष्णस्य श्रेष्ठतोच्यते
iti pravara-śāstreṣu tasya brahma-svarūpataḥ | mādhuryādi-guṇādhikyāt kṛṣṇasya śreṣṭhatocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च श्री-दशमे (१०।१४।६-७) तथापि भूमन् महिमा-गुणस्य ते विबोद्धुम् अर्हत्य् अमलान्तर्-आत्मभिः अविक्रिया स्वानुभवाद् अरूपतो ह्य् अनन्य-बोध्यात्मतया न चान्यथा
tathā ca śrī-daśame (10.14.6-7) tathāpi bhūman mahimā-guṇasya te viboddhum arhaty amalāntar-ātmabhiḥ avikriyā svānubhavād arūpato hy ananya-bodhyātmatayā na cānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। गुणात्मनस् ते ऽपि गुणान् विमातुं; हितावतीर्णस्य क ईशिरे ऽस्य । कालेन यैर् वा विमिताः सुकल्पैर्; भू-पांशवः खे मिहिका द्युभासः
| guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ; hitāvatīrṇasya ka īśire 'sya | kālena yair vā vimitāḥ sukalpair; bhū-pāṃśavaḥ khe mihikā dyubhāsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । ननु प्राकृत-रूपत्वान् मृग-तृष्णोपमा-जुषाम् । गुणानां गणना न स्याद् इति कात्र विचित्रता
iti | nanu prākṛta-rūpatvān mṛga-tṛṣṇopamā-juṣām | guṇānāṃ gaṇanā na syād iti kātra vicitratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवं गुणानाम् एतस्य प्राकृतत्वं न विद्यते । तेषां स्वरूप-भूतत्वात् सुखरूपत्वम् एव हि
maivaṃ guṇānām etasya prākṛtatvaṃ na vidyate | teṣāṃ svarūpa-bhūtatvāt sukharūpatvam eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च ब्रह्म-तर्के - गुणैः स्वरूप-भूतैस् तु गुण्य् असौ हरिर् ईश्वरः । न विष्णोर् न च मुक्तानां क्वापि भिन्नो गुणो मतः
tathā ca brahma-tarke - guṇaiḥ svarūpa-bhūtais tu guṇy asau harir īśvaraḥ | na viṣṇor na ca muktānāṃ kvāpi bhinno guṇo mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-विष्णु-पुराणे (१।९।४३) सत्त्वादयो न सन्तीशे यत्र च प्राकृता गुणाः । स शुद्धः सर्व-शुद्धेभ्यः पुमान् आद्यः प्रसीदतु
śrī-viṣṇu-purāṇe (1.9.43) sattvādayo na santīśe yatra ca prākṛtā guṇāḥ | sa śuddhaḥ sarva-śuddhebhyaḥ pumān ādyaḥ prasīdatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च तत्रैव (६।५।७९) ज्ञान-शक्ति-बलैश्वर्य-वीर्य-तेजांस्य् अशेषतः । भगवच्-छब्द-वाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः
tathā ca tatraiva (6.5.79) jñāna-śakti-balaiśvarya-vīrya-tejāṃsy aśeṣataḥ | bhagavac-chabda-vācyāni vinā heyair guṇādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्मे च (६।२५५।३९-४०) - योऽसौ निर्गुण इत्य् उक्तः शास्त्रेषु जगद्-ईश्वरः । प्राकृतैर् हेय-संयुक्तैर् गुणैर् हीनत्वम् उच्यते
pādme ca (6.255.39-40) - yo'sau nirguṇa ity uktaḥ śāstreṣu jagad-īśvaraḥ | prākṛtair heya-saṃyuktair guṇair hīnatvam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमे च (१।१६।३०) -- एते चान्ये च भगवन् नित्या यत्र महा-गुणाः । प्रार्थ्या महत्त्वम् इच्छद्भिर् न वियन्ति स्म कर्हिचित्
prathame ca (1.16.30) -- ete cānye ca bhagavan nityā yatra mahā-guṇāḥ | prārthyā mahattvam icchadbhir na viyanti sma karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अतः कृष्णोऽप्राकृतानां गुणानां नियुतायुतैः । विशिष्टोऽयं महाशक्तिः पूर्णानन्द-घनाकृतिः
iti | ataḥ kṛṣṇo'prākṛtānāṃ guṇānāṃ niyutāyutaiḥ | viśiṣṭo'yaṃ mahāśaktiḥ pūrṇānanda-ghanākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म-निधर्मकं वस्तु निर्विशेषम् अमूर्तिकम् । इति सूर्योपमस्यास्य कथ्यते तत् प्रभोपमम्
brahma-nidharmakaṃ vastu nirviśeṣam amūrtikam | iti sūryopamasyāsya kathyate tat prabhopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च श्री-गीतासु (१४।२६-२७) - मां च यो ऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते । स गुणान् समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते
tathā ca śrī-gītāsu (14.26-27) - māṃ ca yo 'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate | sa guṇān samatītyaitān brahmabhūyāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहम् अमृतस्याव्ययस्य च । शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च
brahmaṇo hi pratiṣṭhāham amṛtasyāvyayasya ca | śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिकाः - स ब्रह्म-भावम् आसाद्य लीलाविग्रहम् आश्रयम् । मानानन्द-घनं प्रेम्णा भजेद् इत्य् अयम् आश्रयः
iti | atra kārikāḥ - sa brahma-bhāvam āsādya līlāvigraham āśrayam | mānānanda-ghanaṃ premṇā bhajed ity ayam āśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तेर् अव्यभिचारायाः प्रेम-सेवैव यत् फलम् । केवलं ब्रह्म-भावस् तु विद्वेषेणापि लभ्यते
bhakter avyabhicārāyāḥ prema-sevaiva yat phalam | kevalaṃ brahma-bhāvas tu vidveṣeṇāpi labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु ते यादवस्यास्य भजनाद् ब्रह्मता कथम् । इत्य् आह ब्रह्मणो हीति हि यतोऽहं पुरस् तव ॥ स्थितोऽयं विविधानन्द-पूर्ण-चिद्-घन-विग्रहः । ब्रह्मणश् चित्-स्वरूपस्य प्रतिष्ठा परमाश्रयः । रविस् तेजो-घनाकारः करौघस्य यथा भवेत्
nanu te yādavasyāsya bhajanād brahmatā katham | ity āha brahmaṇo hīti hi yato'haṃ puras tava || sthito'yaṃ vividhānanda-pūrṇa-cid-ghana-vigrahaḥ | brahmaṇaś cit-svarūpasya pratiṣṭhā paramāśrayaḥ | ravis tejo-ghanākāraḥ karaughasya yathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्ययेनामृतेनेह नित्य-मुक्तिर् उदीर्यते । शाश्वतेन तु धर्मेण भगवद्-धर्म उच्यते
avyayenāmṛteneha nitya-muktir udīryate | śāśvatena tu dharmeṇa bhagavad-dharma ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐकान्तिक-सुखेनात्र प्रेम-भक्ति-रसोत्सवः । येन मोक्ष-सुखस्यापि तिरस्कारो विधीयते
aikāntika-sukhenātra prema-bhakti-rasotsavaḥ | yena mokṣa-sukhasyāpi tiraskāro vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च ब्रह्म-संहितायाम् (५।४०) - यस्य प्रभा प्रभवतो जगद्-अण्ड-कोटि- कोटिष्व् अशेष-वसुधादि विभूति-भिन्नम् । तद् ब्रह्म निष्कलम् अनन्तम् अशेष-भूतं गोविन्दम् आदि-पुरुषं तम् अहं भजामि
kiṃ ca brahma-saṃhitāyām (5.40) - yasya prabhā prabhavato jagad-aṇḍa-koṭi- koṭiṣv aśeṣa-vasudhādi vibhūti-bhinnam | tad brahma niṣkalam anantam aśeṣa-bhūtaṃ govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिके - निष्कलादि-स्वरूपं तत् ब्रह्माण्डार्बुद-कोटिषु । विभूतिभिर् धराद्याभिर् भिन्नं भेदम् उपागतम् ॥ सदा प्रभाव-युक्तस्य ब्रह्म यस्य प्रभा भवेत् । तं गोविन्दं भजामीति पद्यस्यार्थः स्फुटीकृतः
iti | atra kārike - niṣkalādi-svarūpaṃ tat brahmāṇḍārbuda-koṭiṣu | vibhūtibhir dharādyābhir bhinnaṃ bhedam upāgatam || sadā prabhāva-yuktasya brahma yasya prabhā bhavet | taṃ govindaṃ bhajāmīti padyasyārthaḥ sphuṭīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु भोस् तव भावोऽयं ज्ञात एव मया ध्रुवम् । परव्योम-पतेः शौरिर् अवतारस् तयोच्यते
nanu bhos tava bhāvo'yaṃ jñāta eva mayā dhruvam | paravyoma-pateḥ śaurir avatāras tayocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मादि-लीला-प्राकट्यात् अवतारतयाप्य् असौ । प्रोक्तो विलास एव स्यात् सर्वोत्कर्षातिभूमतः
janmādi-līlā-prākaṭyāt avatāratayāpy asau | prokto vilāsa eva syāt sarvotkarṣātibhūmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पर-व्योम-नाथः स्याद् असमानोर्ध-वैभवः । श्रुति-स्मृति-महातन्त्र-वर्णितोत्कर्ष-सौष्ठवः । लोक-सृष्टेः पुरा ब्राह्मे कल्पे यः परमेष्ठिने । महावैकुण्ठ-लोकस्थं स्वम् आत्मानम् अदर्शयत्
yaḥ para-vyoma-nāthaḥ syād asamānordha-vaibhavaḥ | śruti-smṛti-mahātantra-varṇitotkarṣa-sauṣṭhavaḥ | loka-sṛṣṭeḥ purā brāhme kalpe yaḥ parameṣṭhine | mahāvaikuṇṭha-lokasthaṃ svam ātmānam adarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि श्री-द्वितीय-स्कन्धे (२।९।९-१६) -- तस्मै स्व-लोकं भगवान् सभाजितः सन्दर्शयाम् आस परं न यत्-परम् व्यपेत-सङ्क्लेश-विमोह-साध्वसं स्व-दृष्टवद्भिर् पुरुषैर् अभिष्टुतम्
tathā hi śrī-dvitīya-skandhe (2.9.9-16) -- tasmai sva-lokaṃ bhagavān sabhājitaḥ sandarśayām āsa paraṃ na yat-param vyapeta-saṅkleśa-vimoha-sādhvasaṃ sva-dṛṣṭavadbhir puruṣair abhiṣṭutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवर्तते यत्र रजस् तमस् तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च काल-विक्रमः । न यत्र माया किम् उतापरे हरेर् अनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः
pravartate yatra rajas tamas tayoḥ sattvaṃ ca miśraṃ na ca kāla-vikramaḥ | na yatra māyā kim utāpare harer anuvratā yatra surāsurārcitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामावदाताः शत-पत्र-लोचनाः पिशङ्ग-वस्त्राः सुरुचः सुपेशसः । सर्वे चतुर्-बाहव उन्मिषन्-मणि- प्रवेक-निष्काभरणाः सुवर्चसः । प्रवाल-वैदूर्य-मृणाल-वर्चसः परिस्फुरत्-कुण्डल-मौलि-मालिनः
śyāmāvadātāḥ śata-patra-locanāḥ piśaṅga-vastrāḥ surucaḥ supeśasaḥ | sarve catur-bāhava unmiṣan-maṇi- praveka-niṣkābharaṇāḥ suvarcasaḥ | pravāla-vaidūrya-mṛṇāla-varcasaḥ parisphurat-kuṇḍala-mauli-mālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राजिष्णुभिर् यः परितो विराजते लसद्-विमानावलिभिर् महात्मनाम् । विद्योतमानः प्रमदोत्तमाद्युभिः सविद्युद् अभ्रावलिभिर् यथा नभः
bhrājiṣṇubhir yaḥ parito virājate lasad-vimānāvalibhir mahātmanām | vidyotamānaḥ pramadottamādyubhiḥ savidyud abhrāvalibhir yathā nabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीर् यत्र रूपिण्य् उरुगाय-पादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः । प्रेङ्खं श्रिता या कुसुमाकरानुगैर् विगीयमाना प्रिय-कर्म गायती
śrīr yatra rūpiṇy urugāya-pādayoḥ karoti mānaṃ bahudhā vibhūtibhiḥ | preṅkhaṃ śritā yā kusumākarānugair vigīyamānā priya-karma gāyatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श तत्राखिल-सात्वतां पतिं श्रियः पतिं यज्ञ-पतिं जगत्-पतिम् । सुनन्द-नन्द-प्रबलार्हणादिभिः स्व-पार्षदाग्रैः परिसेवितं विभुम् ॥ भृत्य-प्रसादाभिमुखं दृग्-आसवं प्रसन्न-हासारुण-लोचनाननम् । किरीटिनं कुण्डलिनं चतुर्-भुजं पीतांशुकं वक्षसि लक्षितं श्रिया ॥ अध्यर्हणीयासनम् आस्थितं परं वृतं चतुः-षोडश-पञ्च-शक्तिभिः । युक्तं भगैः स्वैर् इतरत्र चाध्रुवैः स्व एव धामन् रममाणम् ईश्वरम्
dadarśa tatrākhila-sātvatāṃ patiṃ śriyaḥ patiṃ yajña-patiṃ jagat-patim | sunanda-nanda-prabalārhaṇādibhiḥ sva-pārṣadāgraiḥ parisevitaṃ vibhum || bhṛtya-prasādābhimukhaṃ dṛg-āsavaṃ prasanna-hāsāruṇa-locanānanam | kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ catur-bhujaṃ pītāṃśukaṃ vakṣasi lakṣitaṃ śriyā || adhyarhaṇīyāsanam āsthitaṃ paraṃ vṛtaṃ catuḥ-ṣoḍaśa-pañca-śaktibhiḥ | yuktaṃ bhagaiḥ svair itaratra cādhruvaiḥ sva eva dhāman ramamāṇam īśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति । अत्र कारिकाः - यद् यतः परम् उत्कृष्टं पदम् अन्यन् न हि क्वचित् । सङ्क्लेशाः पञ्चविद्याद्या विमोहो निर्विवेकता ॥ साध्वसं पाततो भीतिर् न सन्त्य् एतानि यत्र तम् । स्व-दृष्टम् आत्मनः साक्षात् कारस् तद्वद्भिर् ईडितम्
iti | atra kārikāḥ - yad yataḥ param utkṛṣṭaṃ padam anyan na hi kvacit | saṅkleśāḥ pañcavidyādyā vimoho nirvivekatā || sādhvasaṃ pātato bhītir na santy etāni yatra tam | sva-dṛṣṭam ātmanaḥ sākṣāt kāras tadvadbhir īḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजस् तमश् च नो यत्र सत्त्वं सध्र्यक् तयोर् न च । गुणा यत्र प्रकृतिजा न सत्नीति प्रदर्शितम् ॥ न काल-विक्रमो यत्र सर्व-विध्वंस-कारिता । परं मूलम् अनर्थानां यत्र मायैव नास्ति हि ॥ अपरे तत्र किम् उत विकारा महद्-आदयः । अतो वैकुण्ठ-लोकस्य कथिता नित्य-सिद्धता
rajas tamaś ca no yatra sattvaṃ sadhryak tayor na ca | guṇā yatra prakṛtijā na satnīti pradarśitam || na kāla-vikramo yatra sarva-vidhvaṃsa-kāritā | paraṃ mūlam anarthānāṃ yatra māyaiva nāsti hi || apare tatra kim uta vikārā mahad-ādayaḥ | ato vaikuṇṭha-lokasya kathitā nitya-siddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरेर् अनुव्रता यत्र श्यामारुण-हरित्-सिताः । तत्-तद्-वर्णम् उपास्येशं तत्-सारूप्यम् उपागताः । अथवा नित्य-सिद्धत्वात् तद्-रुचाम् अप्य् अनादिता
harer anuvratā yatra śyāmāruṇa-harit-sitāḥ | tat-tad-varṇam upāsyeśaṃ tat-sārūpyam upāgatāḥ | athavā nitya-siddhatvāt tad-rucām apy anāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीः सम्पद्-रूपिणी मूर्ता यत्र पद्मांश-सम्भवा । मानं सेवां रचयति विविधाभिर् विभूतिभिः ॥ कुसुमाकार-शब्देन ऋतूनाम् अधिपो मतः । तेन तस्यानुगैर् ग्रीष्म-वर्षाद्यैर् ऋतुभिश् च या ॥ विशेषाद् गीयमानापि प्रियकर्मैव गायती । शत्रन्तेन पदेनात्र तिङ्-अन्ता लक्षिता क्रिया
śrīḥ sampad-rūpiṇī mūrtā yatra padmāṃśa-sambhavā | mānaṃ sevāṃ racayati vividhābhir vibhūtibhiḥ || kusumākāra-śabdena ṛtūnām adhipo mataḥ | tena tasyānugair grīṣma-varṣādyair ṛtubhiś ca yā || viśeṣād gīyamānāpi priyakarmaiva gāyatī | śatrantena padenātra tiṅ-antā lakṣitā kriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रेश्वरं ददर्शासौ कथम्भूतं दृग्-आसवम् । सान्द्रानन्दैर् दृशां सुष्ठु मादकत्वात् स आसवः
tatreśvaraṃ dadarśāsau kathambhūtaṃ dṛg-āsavam | sāndrānandair dṛśāṃ suṣṭhu mādakatvāt sa āsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतांशुक-पदेनास्य ध्वन्यते श्याम-वर्णता
pītāṃśuka-padenāsya dhvanyate śyāma-varṇatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.