Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 1.1

अथातो धर्मजिज्ञासा

athāto dharmajijñāsā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।१: त्ब्: एवं हि; त्अ: एवं सति; ए१,२,३,५,६: एवं * * १।२: त्अ, त्ब्: तद् यत्न-; ए१: प्रयत्न-; ए२,३,६: इति प्रयत्न-; ए५: इति यत्न- * * १।३: ए२,३,५, त्अ, त्ब्, श्व्: तादृशीं; ए१,६: मादृशां * * १।४: ए२: १,४; ए३: २३; ए५: १,९; ए६: १,१ * * १।५: ए२,५; हिन्तेर् शिष्मः फ़ोल्ग्त् बेइ त्अ: नापि परस्ताद् आनन्तर्यम्, बेइ ए१,३: परस्ताच् च; नछ् कुमारिल, श्व् १।८४-८५ wउर्दे दिएस् वोन् एइनिगेन् हिन्ज़ुगेफ़्üग्त् (केचिद् अध्याहरन्ति) * * १।६: ए१,२,३,५,६, त्ब्; त्अ, ए१ (व्ल्।): प्रतिषेधयिष्यति * * १।७: ए१,५, त्अ, त्ब्; ए२,३,६: प्रतिषेधति॥।उपदिशति * * १।८: ए१,२,३,६, त्अ; ए६, म्परि।: वेदं नानधीत्य; त्ब्: वेदं नाधीत * * १।९: म्स् २।१।४६: अर्थैनोतेस्:अकत्वाद् एकं वाक्यम्, साकाङ्क्षं चेद् विभागे स्यात् * * १।१०: ए२,३,५, त्अ, त्ब्, तात्प्।; ए१,६: किं च * * १।११: ए५; ए१,२,३,६, त्अ: पूर्वं गम्यते, त्ब्: पूर्वम् * * १।१२: ब्ग्सू। इइ।६।१ (फ़्रग्लिछ्, ओब् wइर्क्लिछ् दिएसे स्तेल्ले गेमेइन्त् इस्त् * * १।१३: ए१,२,३,५,६;, त्अ, त्ब्: अवकल्पयेम * * १।१४: ए१,२,३,६, त्अ; ए५, त्ब्: तत्र * * १।१५: म्स् ४।३।१ * * १।१६: ए५, त्ब्; हि फ़ेह्ल्त् इन् ए१,२,३,६, त्अ * * १।१७: ए२: १,८; ए३: २८; ए५: १,१४; ए६: १,२ * * १।१८: ए५, तात्प्।; ए१,२,३,६, त्अ, त्ब्: हेत्वर्थः * * १।१९: पुनः फ़ेह्ल्त् इन् त्अ, त्ब् * * १।२०: म्स् १।१।२ * * १।२१: ए१,२,३,५,६, त्अ, काश्।, न्य्रत्।; त्ब्, तात्प्।: शेषलक्षणे * * १।२२: म्स् ३-१२ * * १।२३: त्अ, त्ब्, काश्।; ए१,२,३,५,६, न्य्रत्।: जिज्ञासितव्यः * * १।२४: ए१,२,३,५,६, त्अ; त्ब्: उभयत्रापि * * १।२५: त्ब्; ए१,२,३,५,६, त्अ: जिज्ञासितव्य इति * चोदनालक्षणो ऽर्थो धर्मः

* 1/1: TB: evaṃ hi; TA: evaṃ sati; E1,2,3,5,6: evaṃ * * 1/2: TA, TB: tad yatna-; E1: prayatna-; E2,3,6: iti prayatna-; E5: iti yatna- * * 1/3: E2,3,5, TA, TB, ŚV: tādṛśīṃ; E1,6: mādṛśāṃ * * 1/4: E2: 1,4; E3: 23; E5: 1,9; E6: 1,1 * * 1/5: E2,5; hinter śiṣmaḥ folgt bei TA: nāpi parastād ānantaryam, bei E1,3: parastāc ca; nach Kumārila, ŚV 1.84-85 wurde dies von einigen hinzugefügt (kecid adhyāharanti) * * 1/6: E1,2,3,5,6, TB; TA, E1 (v.l.): pratiṣedhayiṣyati * * 1/7: E1,5, TA, TB; E2,3,6: pratiṣedhati...upadiśati * * 1/8: E1,2,3,6, TA; E6, M.pari.: vedaṃ nānadhītya; TB: vedaṃ nādhīta * * 1/9: MS 2.1.46: arthaiNOTES:akatvād ekaṃ vākyam, sākāṅkṣaṃ ced vibhāge syāt * * 1/10: E2,3,5, TA, TB, Tātp.; E1,6: kiṃ ca * * 1/11: E5; E1,2,3,6, TA: pūrvaṃ gamyate, TB: pūrvam * * 1/12: BGSū. II.6.1 (fraglich, ob wirklich diese Stelle gemeint ist * * 1/13: E1,2,3,5,6;, TA, TB: avakalpayema * * 1/14: E1,2,3,6, TA; E5, TB: tatra * * 1/15: MS 4.3.1 * * 1/16: E5, TB; hi fehlt in E1,2,3,6, TA * * 1/17: E2: 1,8; E3: 28; E5: 1,14; E6: 1,2 * * 1/18: E5, Tātp.; E1,2,3,6, TA, TB: hetvarthaḥ * * 1/19: punaḥ fehlt in TA, TB * * 1/20: MS 1.1.2 * * 1/21: E1,2,3,5,6, TA, Kāś., Ny.rat.; TB, Tātp.: śeṣalakṣaṇe * * 1/22: MS 3-12 * * 1/23: TA, TB, Kāś.; E1,2,3,5,6, Ny.rat.: jijñāsitavyaḥ * * 1/24: E1,2,3,5,6, TA; TB: ubhayatrāpi * * 1/25: TB; E1,2,3,5,6, TA: jijñāsitavya iti * codanālakṣaṇo 'rtho dharmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।२६: ए२: १,१४; ए३: ३६; ए५: १,२०; ए६: १,३ * * १।२७: ए५, त्ब्, त्च्, काश्।, न्य्। रत्।; ए१,२,३,६, त्अ, अ: उच्यते * * १।२८: त्ब्, त्च्; ए१,२,३,५,६, त्अ, अ: गम्यते * * १।२९: त्ब्, त्च्; ए१,२,३,५,६, त्अ, अ: भवतीति * * १।३०: ए१,२,३,५,६, त्अ, अ; त्च्, तात्प्।: अग्निहोत्रं जुहुयात् स्वर्गकाम; त्ब्: अग्निहोत्रात् स्वर्गो भवति * * १।३१: ए५, त्अ, त्ब्, त्च्, अ; ए१,२,३,६: तावत् * * १।३२: व्ल्।: न च विदुषां (न्र् अद् श्व्, स्।१५५); मित्तेइलुन्ग् वोन् प्रोफ़्। स्लजे * * १।३३: ए५, त्अ, त्ब्, त्च्, अ; ए१,२,३,६: पुरुषात् * * १।३४: ए१,२,३,५,६, त्अ, अ; त्ब्, त्च्: विदितवन्तः * * १।३५: ए५, त्अ, त्ब्, त्च्, तात्प्।, काश्।; ए१,२,३,६, न्यरत्।: उपदेशा॥।भवन्ति॥।भवन्ति * * १।३६: त्ब्, त्च्, काश्।; ए१,२,३,५,६, त्अ, अ, तात्प्। ओम् * * १।३७: त्च्, तात्प्।, काश्।; ए१,२,३,५,६, त्अ, त्ब्, अ: -साम्याद् * * १।३८: त्च्, अ, काश्।: वेदवचनं मिथ्येत्य् अनुमीयते; ए१,२,३,५,६, त्अ: इदम् अपि वितथम् अवगम्य-ते; तात्प्।: वैदिकम् अपि तथा स्यात् * * १।३९: ए१,२,३,५,६, त्अ, त्ब्, अ; त्च्, काश्।: वैतथ्ये * * १।४०: ए१,२,३,५,६, त्अ; त्ब्, त्च्, तात्प्।: भवति * * १।४१: ए१,२,३,५,६, त्अ, त्ब्, त्च्; अ, काश्।, न्य्रत्।: मिथ्या; तात्प्।: अप्रमाणम् * * १।४२: त्अ, अ, तात्प्।, काश्।, न्य्रत्।; ए५, त्ब्, त्च्: अनुमानाद् अवगम्यते; ए१,२,३,६: अनुमानं व्यप-देशाद् अवगम्यते * * १।४३: त्अ, त्ब्, त्च्, अ, तात्प्।, काश्।, त्स्प्; ए१,२,३,५,६, न्य्रत्।: वेदवचनेन * * १।४४: ए१,२,३,५,६, त्अ, अ; त्ब्, त्च्: -विरोधे; तात्प्।, न्य्रत्।: -विरुद्धम् * * १।४५: ए१,२,३,५,६, त्अ, त्ब्, अ, त्स्प्; त्च्, तात्प्।: भवितुम् अर्हति, न्य्रत्।: आत्मानं लभते * * १।४६: त्अ, त्च्, काश्।, न्य्रत्। ओम्। ऽर्थः * * १।४७: त्अ, त्ब्, त्च्, अ, त्स्प्; ए१,२,३,५,६: अवगम्यताम् * * १।४८: ए१,२,३,५,६, त्अ, अ; त्ब्, त्च्: समाख्यायते, त्स्प्: आख्यायते * * १।४९: ए२,३,५,६ त्च्, त्स्प्; ए१, त्ब्, त्अ, अ ओम्। एव * * १।५०: तैत्स्। ३।५।११।५ * * १।५१: त्ब्, त्च्: -वाच्ये * * १।५२: त्ब्, त्च्: धर्मशब्दं * * १।५३: त्ब्, त्च्, काश्।: इत्य् एवमर्थम् अर्थग्रहनम् * * १।५४: ए५, त्अ, त्ब्, त्च्, तात्प्।, काश्।; ए१,२,३,६: हिंसा च * * १।५५: त्ब्, त्च्; ए१,२,३,५,६, त्अ, अ: प्रतिषिद्धेति * * १।५६: ए१,२,३,५,६, त्अ, त्ब्, काश्।, न्य। रत्।: कर्तव्यतया; अ, तात्प्।, काश्।, न्य्रत्।: कर्तव्या * * १।५७: आप्श्स् २२।४।१३ (१७) * * १।५८: ए२: १,२२; ए३: ९६; ए५: १,३८; ए६: १,४ * * १।५९: त्ब्, त्च्, काश्।; ए१,२,३,५,६, त्अ, अ, तात्प्। ओम्। एव * * १।६०: त्ब्, त्च्, काश्।; ए१,२,३,५,६, त्अ, अ: एवमर्थम् इदम् * * १।६१: व्ग्ल्। य्द्, ए१, स्।२।२३-२४: सूचनात् सूत्रम्; सूचयति तांस् तान् अर्थविशेषान् इति सूत्रम्। * * १।६२: तात्प्।, काश्। ओम्। उच्यते * * १।६३: ए१,२,३,५,६, त्अ, त्ब्, अ, काश्।, न्य्रत्।; त्च्, तात्प्।: एकार्थत्वम् * तस्य निमित्तपरीष्टिः

* 1/26: E2: 1,14; E3: 36; E5: 1,20; E6: 1,3 * * 1/27: E5, TB, TC, Kāś., Ny. rat.; E1,2,3,6, TA, A: ucyate * * 1/28: TB, TC; E1,2,3,5,6, TA, A: gamyate * * 1/29: TB, TC; E1,2,3,5,6, TA, A: bhavatīti * * 1/30: E1,2,3,5,6, TA, A; TC, Tātp.: agnihotraṃ juhuyāt svargakāma; TB: agnihotrāt svargo bhavati * * 1/31: E5, TA, TB, TC, A; E1,2,3,6: tāvat * * 1/32: v.l.: na ca viduṣāṃ (NR ad ŚV, S.155); Mitteilung von Prof. Slaje * * 1/33: E5, TA, TB, TC, A; E1,2,3,6: puruṣāt * * 1/34: E1,2,3,5,6, TA, A; TB, TC: viditavantaḥ * * 1/35: E5, TA, TB, TC, Tātp., Kāś.; E1,2,3,6, Nya.rat.: upadeśā...bhavanti...bhavanti * * 1/36: TB, TC, Kāś.; E1,2,3,5,6, TA, A, Tātp. om * * 1/37: TC, Tātp., Kāś.; E1,2,3,5,6, TA, TB, A: -sāmyād * * 1/38: TC, A, Kāś.: vedavacanaṃ mithyety anumīyate; E1,2,3,5,6, TA: idam api vitatham avagamya-te; Tātp.: vaidikam api tathā syāt * * 1/39: E1,2,3,5,6, TA, TB, A; TC, Kāś.: vaitathye * * 1/40: E1,2,3,5,6, TA; TB, TC, Tātp.: bhavati * * 1/41: E1,2,3,5,6, TA, TB, TC; A, Kāś., Ny.rat.: mithyā; Tātp.: apramāṇam * * 1/42: TA, A, Tātp., Kāś., Ny.rat.; E5, TB, TC: anumānād avagamyate; E1,2,3,6: anumānaṃ vyapa-deśād avagamyate * * 1/43: TA, TB, TC, A, Tātp., Kāś., TSP; E1,2,3,5,6, Ny.rat.: vedavacanena * * 1/44: E1,2,3,5,6, TA, A; TB, TC: -virodhe; Tātp., Ny.rat.: -viruddham * * 1/45: E1,2,3,5,6, TA, TB, A, TSP; TC, Tātp.: bhavitum arhati, Ny.rat.: ātmānaṃ labhate * * 1/46: TA, TC, Kāś., Ny.rat. om. 'rthaḥ * * 1/47: TA, TB, TC, A, TSP; E1,2,3,5,6: avagamyatām * * 1/48: E1,2,3,5,6, TA, A; TB, TC: samākhyāyate, TSP: ākhyāyate * * 1/49: E2,3,5,6 TC, TSP; E1, TB, TA, A om. eva * * 1/50: Tait.S. 3.5.11.5 * * 1/51: TB, TC: -vācye * * 1/52: TB, TC: dharmaśabdaṃ * * 1/53: TB, TC, Kāś.: ity evamartham arthagrahanam * * 1/54: E5, TA, TB, TC, Tātp., Kāś.; E1,2,3,6: hiṃsā ca * * 1/55: TB, TC; E1,2,3,5,6, TA, A: pratiṣiddheti * * 1/56: E1,2,3,5,6, TA, TB, Kāś., Nya. rat.: kartavyatayā; A, Tātp., Kāś., Ny.rat.: kartavyā * * 1/57: ĀpŚS 22.4.13 (17) * * 1/58: E2: 1,22; E3: 96; E5: 1,38; E6: 1,4 * * 1/59: TB, TC, Kāś.; E1,2,3,5,6, TA, A, Tātp. om. eva * * 1/60: TB, TC, Kāś.; E1,2,3,5,6, TA, A: evamartham idam * * 1/61: Vgl. YD, E1, S.2/23-24: sūcanāt sūtram; sūcayati tāṃs tān arthaviśeṣān iti sūtram/ * * 1/62: Tātp., Kāś. om. ucyate * * 1/63: E1,2,3,5,6, TA, TB, A, Kāś., Ny.rat.; TC, Tātp.: ekārthatvam * tasya nimittaparīṣṭiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।६४: ए५, त्अ, त्ब्, त्च्, अ; ए१,२,३,६: इत्य् अन्यद् * सत्संप्रयोगे पुरुषस्येन्द्रियाणां बुद्धिजन्म तत् प्रत्यक्षम् अनिमित्तम्, विद्यमानोपलंभनत्वात्

* 1/64: E5, TA, TB, TC, A; E1,2,3,6: ity anyad * satsaṃprayoge puruṣasyendriyāṇāṃ buddhijanma tat pratyakṣam animittam, vidyamānopalaṃbhanatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।६५: त्ब्, त्च्; ए१,२,३,५,६, त्अ, अ: अस्तीति * * १।६६: ए१,२,३,५,६, त्अ, अ: अकारणत्वम् इति * औत्पत्तिकस् तु शब्दस्यार्थेन संबन्धस् तस्य ज्ञानम् उपदेशो ऽव्यतिरेकश् चार्थे ऽनुपलब्धे, तत् प्रमाणं बादरायणस्य, अनपेक्षत्वात्

* 1/65: TB, TC; E1,2,3,5,6, TA, A: astīti * * 1/66: E1,2,3,5,6, TA, A: akāraṇatvam iti * autpattikas tu śabdasyārthena saṃbandhas tasya jñānam upadeśo 'vyatirekaś cārthe 'nupalabdhe, tat pramāṇaṃ bādarāyaṇasya, anapekṣatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।२८२: ए५, त्ब्, त्च्, बृह्।; ए१,२,६, अ: उच्यते * * १।२८३: ए५, त्अ, त्ब्, त्च्, अ, बृह्, ए१ (व्ल्।); ए१,२,६: अपरो * * १।२८४: ए५; ए१,२,६, अ ओम्। यो * * १।२८५: ए५, त्अ, त्ब्, त्च्: तद् यथा; ए१,२,६, अ: यथा * * १।२८६: त्अ, न्य्। रत्।; त्च्: आत्मप्रत्ययम्; ए१,२,५,६, त्ब्, अ: प्रत्ययम् * * १।२८७: त्ब्, त्च्; ए१,२,५,६, त्अ, अ ओम्। हि * * १।२८८: बु (म्) ३।९।२८, (क्) ३।९।२६, इदेन्तिस्छ् मित् (म्) ४।२।६, (क्) ४।२।४। उन्द् (म्) ४।४।२७, (क्) ४।४।२२ उन्द् (क्) ४।५।१५ (फ़ेह्ल्त् इन् म्) * * १।२८९: ए१ (व्ल्।), त्अ; त्च्: ये चैव; ए५: ये ऽपि चैव; ए१,२,६: ये; अ: यच् च * * १।२९०: बु (म्) ४।५।१५, (क्) ४।५।१४ * * १।२९१: ए१,२,५,६, त्अ, अ; त्ब्: विज्ञानाद् अन्य आत्मा; त्च्: विज्ञानाद् अन्यो ऽस्ति * * १।२९२: ए२: १,८०; ए५: १,२३२; ए६: १,१६ * * १।२९३: ए१,२,५,६, त्अ, अ; त्ब्, त्च्: इत्य् एतत् तत्त्वम् (इत्य्) अवगम्येत * * १।२९४: ए१,२,५,६: निदर्श्येत; त्अ, त्ब्: निदर्श्यत; त्अ, च्: निर्दिश्यत * * १।२९५: त्ब्, त्च्, बृह्। ओम्। च * * १।२९६: ए१,२,५,६, त्च्, अ; त्अ, त्ब्: परम् आत्मानम् * * १।२९७: त्अ, त्ब्, त्च्, अ; ए१,२,५,६: परपुरुषं नोपलभन्त * * १।२९८: बु (म्) ४।३।६ (=क्) * * १।२९९: बु (म्) ३।९।२८ (क् ३।९।२६) इदेन्तिस्छ् मित् (म्) ४।२।६ (क् ४।२।४), (म्) ४।४।२७ (क् ४।४।२२) उन्द् (क्) ४।५।१५ (फ़ेह्ल्त् इन् म्) * * १।३००: त्अ, त्च्; ए१,२,५,६, अ: अथापि * * १।३०१: बु (म्) ४।४।१० (क् ४।३।९), इदेन्तिस्छ् मित् (म्) ४।३।१६ (क् ४।३।१४) * * १।३०२: त्ब्, त्च् ओम्। अयम् (सो औछ् ए१।२) * * १।३०३: त्अ, त्ब्, त्च्; ए१,२,५,६, अ: तत्राप्य् * * १।३०४: ए२: १,८३; ए५: १,२४७; ए६: १,१७ * * १।३०५: बु (म्) ३।९।२८ (क् ३।९।२६), इदेन्तिस्छ् मित् (म्) ४।२।६ (क् ४।२।४), (म्) ४।४।२७ (क् ४।४।२२) उन्द् क् ४।५।१५ (फ़ेह्ल्त् इन् म्) * * १।३०६: ए१,२,५,६ ओम्। अयम् * * १।३०७: त्ब्, त्च्; ए१,२,५,६, त्अ, अ: अन्य इति * * १।३०८: ए१,२,५,६, त्च्, अ ओम्। आत्मा * * १।३०९: ए१,२,५,६, त्अ, अ ओम्। इति * * १।३१०: ए५, अ ओम्। तेभ्यो; ए१,२,६ हबेन् तेभ्यो (फ़ल्स्छ् बेइ फ़्रौwअल्ल्नेर्) * * १।३११: ए१,२,५,६, त्अ, अ; त्ब्: तया; त्च्: अनया * * १।३१२: ए१,२,५,६, त्अ, अ; त्ब्: पश्यति; त्च्: अन्यं पश्यति * * १।३१३: ए१,२,५,६; त्अ: पाट्यमानस्य॥।तद्यमानस्य; त्ब् भिद्यमानस्य; त्च्: नुद्यमानस्य॥।ताड्-यमानस्य॥।भिद्यमान्स्य; अ: दह्यमानस्य॥।वाद्यमानस्य॥।तुद्यमानस्य * * १।३१४: त्ब्, त्च्, ऋज्।; ए१।२, त्अ, अ: यद् * * १।३१५: ए२: १,८५; ए५: १,२५४; ए६: १,१७ * * १।३१६: त्ब्, त्च्; ए१,२,५,६, त्अ, अ ओम्। अप्य् * * १।३१७: बु (म्) ४।५।१४ (=क्); व्ग्ल्। म् २।४।१३ (=क्) * * १।३१८: त्अ, त्ब्, त्च्; ए१,२,५,६, अ: मोहान्त- * * १।३१९: ए१,२,५,६, अ ओम्। वचनस्य * * १।३२०: ए१,२,५,६ ओम्। ऽहं * * १।३२१: बु (म्) ४।५।१५ (व्ग्ल्। क् ४।५।१४) * कर्मैके तत्र दर्शनात्

* 1/282: E5, TB, TC, Bṛh.; E1,2,6, A: ucyate * * 1/283: E5, TA, TB, TC, A, Bṛh, E1 (v.l.); E1,2,6: aparo * * 1/284: E5; E1,2,6, A om. yo * * 1/285: E5, TA, TB, TC: tad yathā; E1,2,6, A: yathā * * 1/286: TA, Ny. rat.; TC: ātmapratyayam; E1,2,5,6, TB, A: pratyayam * * 1/287: TB, TC; E1,2,5,6, TA, A om. hi * * 1/288: BU (M) 3.9.28, (K) 3.9.26, identisch mit (M) 4.2.6, (K) 4.2.4. und (M) 4.4.27, (K) 4.4.22 und (K) 4.5.15 (fehlt in M) * * 1/289: E1 (v.l.), TA; TC: ye caiva; E5: ye 'pi caiva; E1,2,6: ye; A: yac ca * * 1/290: BU (M) 4.5.15, (K) 4.5.14 * * 1/291: E1,2,5,6, TA, A; TB: vijñānād anya ātmā; TC: vijñānād anyo 'sti * * 1/292: E2: 1,80; E5: 1,232; E6: 1,16 * * 1/293: E1,2,5,6, TA, A; TB, TC: ity etat tattvam (ity) avagamyeta * * 1/294: E1,2,5,6: nidarśyeta; TA, TB: nidarśyata; TA, C: nirdiśyata * * 1/295: TB, TC, Bṛh. om. ca * * 1/296: E1,2,5,6, TC, A; TA, TB: param ātmānam * * 1/297: TA, TB, TC, A; E1,2,5,6: parapuruṣaṃ nopalabhanta * * 1/298: BU (M) 4.3.6 (=K) * * 1/299: BU (M) 3.9.28 (K 3.9.26) identisch mit (M) 4.2.6 (K 4.2.4), (M) 4.4.27 (K 4.4.22) und (K) 4.5.15 (fehlt in M) * * 1/300: TA, TC; E1,2,5,6, A: athāpi * * 1/301: BU (M) 4.4.10 (K 4.3.9), identisch mit (M) 4.3.16 (K 4.3.14) * * 1/302: TB, TC om. ayam (so auch E1/2) * * 1/303: TA, TB, TC; E1,2,5,6, A: tatrāpy * * 1/304: E2: 1,83; E5: 1,247; E6: 1,17 * * 1/305: BU (M) 3.9.28 (K 3.9.26), identisch mit (M) 4.2.6 (K 4.2.4), (M) 4.4.27 (K 4.4.22) und K 4.5.15 (fehlt in M) * * 1/306: E1,2,5,6 om. ayam * * 1/307: TB, TC; E1,2,5,6, TA, A: anya iti * * 1/308: E1,2,5,6, TC, A om. ātmā * * 1/309: E1,2,5,6, TA, A om. iti * * 1/310: E5, A om. tebhyo; E1,2,6 haben tebhyo (falsch bei Frauwallner) * * 1/311: E1,2,5,6, TA, A; TB: tayā; TC: anayā * * 1/312: E1,2,5,6, TA, A; TB: paśyati; TC: anyaṃ paśyati * * 1/313: E1,2,5,6; TA: pāṭyamānasya...tadyamānasya; TB bhidyamānasya; TC: nudyamānasya...tāḍ-yamānasya...bhidyamānsya; A: dahyamānasya...vādyamānasya...tudyamānasya * * 1/314: TB, TC, Ṛj.; E1/2, TA, A: yad * * 1/315: E2: 1,85; E5: 1,254; E6: 1,17 * * 1/316: TB, TC; E1,2,5,6, TA, A om. apy * * 1/317: BU (M) 4.5.14 (=K); vgl. M 2.4.13 (=K) * * 1/318: TA, TB, TC; E1,2,5,6, A: mohānta- * * 1/319: E1,2,5,6, A om. vacanasya * * 1/320: E1,2,5,6 om. 'haṃ * * 1/321: BU (M) 4.5.15 (vgl. K 4.5.14) * karmaike tatra darśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तम् - नित्यः शब्दार्थयोः संबन्ध इति। तद् अनुपपन्नम्, शब्दस्यानित्यत्वात्। विनष्टः शब्दः, पुनर् अस्य क्रियमाणस्यार्थेनाकृतकः संबन्धो नोपपद्यते। न हि प्रथमश्रुताच् छब्दात् कश्चिद् अर्थं प्रत्येति। कथं पुनर् अनित्यः शब्दः। प्रयत्नाद् उत्तरकालं दृश्यते यतः। अतः प्रयत्नानन्तर्यात् तेन क्रियत इति गम्यते। नन्व् अभिव्यञ्ज्यात् स एनम्। नेति ब्रूमः। न ह्य् अस्य प्राग् अभिव्यञ्जनात् सद्भावे किंचन प्रमाणम् अस्ति। संश् चाभिव्यज्यते नासन्। अस्थानात्

uktam - nityaḥ śabdārthayoḥ saṃbandha iti. tad anupapannam, śabdasyānityatvāt. vinaṣṭaḥ śabdaḥ, punar asya kriyamāṇasyārthenākṛtakaḥ saṃbandho nopapadyate. na hi prathamaśrutāc chabdāt kaścid arthaṃ pratyeti. kathaṃ punar anityaḥ śabdaḥ. prayatnād uttarakālaṃ dṛśyate yataḥ. ataḥ prayatnānantaryāt tena kriyata iti gamyate. nanv abhivyañjyāt sa enam. neti brūmaḥ. na hy asya prāg abhivyañjanāt sadbhāve kiṃcana pramāṇam asti. saṃś cābhivyajyate nāsan. asthānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३२२: ए१ गिब्त् अल्स् व्ल्।: न चैनम् उच्चरितं * करोतिशब्दात्

* 1/322: E1 gibt als v.l.: na cainam uccaritaṃ * karotiśabdāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च शब्दं कुरु, मा शब्दं कार्षीर् इति व्यवहर्तारः प्रयुञ्जते, न ते नूनम् अवगच्छन्ति स एवायं शब्द इति। सत्त्वान्तरे च यौगपद्यात्

api ca śabdaṃ kuru, mā śabdaṃ kārṣīr iti vyavahartāraḥ prayuñjate, na te nūnam avagacchanti sa evāyaṃ śabda iti. sattvāntare ca yaugapadyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानादेशेषु च युगपच् छब्दम् उपलभामहे, तद् एकस्य नित्यस्यानुपपन्नम् इति। असति विशेषे नित्यस्य नानेकत्वम्। कार्याणां तु बहूनां नानादेशेषु क्रियमाणानाम् उपपद्यते ऽनेकदेशसंबन्धः। तस्माद् अप्य् अनित्यः। प्रकृतिविकृत्योश् च

nānādeśeṣu ca yugapac chabdam upalabhāmahe, tad ekasya nityasyānupapannam iti. asati viśeṣe nityasya nānekatvam. kāryāṇāṃ tu bahūnāṃ nānādeśeṣu kriyamāṇānām upapadyate 'nekadeśasaṃbandhaḥ. tasmād apy anityaḥ. prakṛtivikṛtyoś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च दध्यत्रेत्य् अत्रेकारः प्रकृतिः, यकारो विकृतिर् इत्य् उपपदिशन्ति। यद् विक्रियते, तद् अनित्यम्। इकारसादृश्यं च यकारस्योपलभ्यते, तेनापि तयोः प्रकृतिविकारभावो लक्ष्यते। वृद्धिश् च कर्तृभूम्नास्य

api ca dadhyatrety atrekāraḥ prakṛtiḥ, yakāro vikṛtir ity upapadiśanti. yad vikriyate, tad anityam. ikārasādṛśyaṃ ca yakārasyopalabhyate, tenāpi tayoḥ prakṛtivikārabhāvo lakṣyate. vṛddhiś ca kartṛbhūmnāsya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३२३: ए२: १,९०; ए५: १,२७२; ए६: १,१९ * समं तु तत्र दर्शनम्

* 1/323: E2: 1,90; E5: 1,272; E6: 1,19 * samaṃ tu tatra darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३२४: ए१,५,६; ए२: तद् * * १।३२५: श्भ् अद् म्स् १।१।६ * सतः परम् अदर्शनं विषयानागमात्

* 1/324: E1,5,6; E2: tad * * 1/325: ŚBh ad MS 1.1.6 * sataḥ param adarśanaṃ viṣayānāgamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३२६: च्फ़्। श्भ् अद् म्स् १।१।७ * * १।३२७: ए२,५,६ हबेन् स्रुघ्न- * * १।३२८: ए२: १,९५; ए५: १,२८०; ए६: १,२० * * १।३२९: ए२ ओम्। न चेद् उपकुर्वन्ति * * १।३३०: ए१,६; ए२,५ (रिछ्तिग्): वायवः स्तिमितानि * प्रयोगस्य परम्

* 1/326: Cf. ŚBh ad MS 1.1.7 * * 1/327: E2,5,6 haben srughna- * * 1/328: E2: 1,95; E5: 1,280; E6: 1,20 * * 1/329: E2 om. na ced upakurvanti * * 1/330: E1,6; E2,5 (richtig): vāyavaḥ stimitāni * prayogasya param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३३१: श्भ् अद् म्स् १।१।८ * * १।३३२: ए२,५,६ (रिछ्तिग्): गोमयान् * * १।३३३: ए१,५; ए२,६: संवाहे (ए१ गिब्त् संवाहे अल्स् फ़्न्।) * आदित्यवद् यौगपद्यम्

* 1/331: ŚBh ad MS 1.1.8 * * 1/332: E2,5,6 (richtig): gomayān * * 1/333: E1,5; E2,6: saṃvāhe (E1 gibt saṃvāhe als Fn.) * ādityavad yaugapadyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३३४: ए५: यथैतद् एकस्य * * १।३३५: च्फ़्। श्भ् अद् म्स् १।१।९ * * १।३३६: ए२: संप्रति स्थितं तिरश्चीनं (ए१ गिब्त्: संप्रतिस्थिते तिरश्चीनं अल्स् फ़्न्।) * * १।३३७: ए२: १,९८; ए५: १,३०८; ए६: १,२० * वर्णान्तरम् अविकारः

* 1/334: E5: yathaitad ekasya * * 1/335: Cf. ŚBh ad MS 1.1.9 * * 1/336: E2: saṃprati sthitaṃ tiraścīnaṃ (E1 gibt: saṃpratisthite tiraścīnaṃ als Fn.) * * 1/337: E2: 1,98; E5: 1,308; E6: 1,20 * varṇāntaram avikāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३३९: ए५: नादवृद्धिः परा * * १।३४०: ए१,६; ए२: आधमद्भिः, ए५: अघ्नद्भिः (?) * * १।३४१: ए५: गोशब्दम् * * १।३४२: च्फ़्। श्भ् अद् म्स् १।१।११ * * १।३४३: ए२: १,१०१; ए५: १,३१८; ए६: १,२१ * नित्यस् तु स्याद् दर्शनस्य परार्थत्वात्

* 1/339: E5: nādavṛddhiḥ parā * * 1/340: E1,6; E2: ādhamadbhiḥ, E5: aghnadbhiḥ (?) * * 1/341: E5: gośabdam * * 1/342: Cf. ŚBh ad MS 1.1.11 * * 1/343: E2: 1,101; E5: 1,318; E6: 1,21 * nityas tu syād darśanasya parārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३४४: ए२: कृत्रिमसंबन्धो * * १।३४५: ए१,६; ए२ (रिछ्तिग्): शालाशब्दान् मालाप्रत्यय इव, ए५: शालाशब्दान् मालाप्रत्ययवत् * * १।३४६: ए१,६; ए२,५: चैकेनोच्चारणयत्नेन * * १।३४७: ए२ ओम्। शक्यते * सर्वत्र यौगपद्यात्

* 1/344: E2: kṛtrimasaṃbandho * * 1/345: E1,6; E2 (richtig): śālāśabdān mālāpratyaya iva, E5: śālāśabdān mālāpratyayavat * * 1/346: E1,6; E2,5: caikenoccāraṇayatnena * * 1/347: E2 om. śakyate * sarvatra yaugapadyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३४८: ए२: १,१०५; ए५: १,३२८; ए६: १,२२ * संख्याभावात्

* 1/348: E2: 1,105; E5: 1,328; E6: 1,22 * saṃkhyābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३४९: व्ग्ल्। स्फोटसिद्धिव्याख्या, व्। २१२ * * १।३५०: ए१,५; ए२, ए१ (फ़्न्।), ए६: प्रत्यभिजानानाः प्रत्यभिजानन्ति चेद् वयम् * * १।३५१: च्फ़्। कुमारिल, श्व्, शब्दनित्यताधिकरण, व्व्। ३८९।९०-३९३।९४ * * १।३५२: ए५: तस्माद् अव्यामोहः। सति चाव्यामोहे नाभावाः * * १।३५३: ए२: १,१०६; ए५: १,३४०; ए६: १,२२ * * १।३५४: ए२: तथा * अनपेक्षत्वात्

* 1/349: Vgl. Sphoṭasiddhivyākhyā, v. 212 * * 1/350: E1,5; E2, E1 (Fn.), E6: pratyabhijānānāḥ pratyabhijānanti ced vayam * * 1/351: Cf. Kumārila, ŚV, Śabdanityatādhikaraṇa, vv. 389/90-393/94 * * 1/352: E5: tasmād avyāmohaḥ. sati cāvyāmohe nābhāvāḥ * * 1/353: E2: 1,106; E5: 1,340; E6: 1,22 * * 1/354: E2: tathā * anapekṣatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषाम् अनवगतोत्पत्तीनां द्रव्याणां भाव एव लक्ष्यते, तेषाम् अपि केषांचिद् अनित्यता गम्यते, येषां विनाशकारणम् उपलभ्यते। यथाभिनवं पटं दृष्ट्वा, न चैवं क्रियमाणम् उपलब्धवान्, अथवानित्यत्वम् अवगच्छति रूपम् एव दृष्ट्वा, तन्तुव्यतिषङ्गजनितो ऽयं तन्तुव्यतिषङ्गविनाशात् तन्तुविनाशाद् वा विनश्यतीत्य् अवगच्छति। नैवं शब्दस्य किंचित् कारणम् अवगम्यते, यद् विनाशाद् विनङ्क्ष्यतीत्य् अवगम्यते। प्रख्याभावाच् च योगस्य

yeṣām anavagatotpattīnāṃ dravyāṇāṃ bhāva eva lakṣyate, teṣām api keṣāṃcid anityatā gamyate, yeṣāṃ vināśakāraṇam upalabhyate. yathābhinavaṃ paṭaṃ dṛṣṭvā, na caivaṃ kriyamāṇam upalabdhavān, athavānityatvam avagacchati rūpam eva dṛṣṭvā, tantuvyatiṣaṅgajanito 'yaṃ tantuvyatiṣaṅgavināśāt tantuvināśād vā vinaśyatīty avagacchati. naivaṃ śabdasya kiṃcit kāraṇam avagamyate, yad vināśād vinaṅkṣyatīty avagamyate. prakhyābhāvāc ca yogasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३५५: क़ुएल्ले निछ्त् नछ्wएइस्बर्। व्ग्ल्। अबेर् नारदशिक्षा १।५।८-१० * * १।३५६: ए२: १,१०९; ए५:१,३४६; ए६: १,२३ * लिङ्गदर्शनाच् च

* 1/355: Quelle nicht nachweisbar. Vgl. aber Nāradaśikṣā 1.5.8-10 * * 1/356: E2: 1,109; E5:1,346; E6: 1,23 * liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३५७: क़ुएल्ले निछ्त् नछ्गेwइएसेन् * उत्पत्तौ वावचनाः *१।३५८* स्युर् अर्थस्यातन्निमित्तत्वात्

* 1/357: Quelle nicht nachgewiesen * utpattau vāvacanāḥ *1/358* syur arthasyātannimittatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३५८: ए१ (फ़्न्।): वावचनानि * * १।३५९: ए१,६; ए२,५: शब्दः संबन्धश् च * * १।३६०: ए१; ए२ (बेस्सेर्): अन्यतमात्, ए५: एकस्मात्, ए६: अन्यतमस्मात् * * १।३६१: ए२: १,११३; ए५: १,३७७; ए६: १,२४ * * १।३६२: ए१,५,६; ए२: तदा न * * १।३६३: ए२: गोर् * * १।३६४: ए२ ओम्। न हि * * १।३६५: ए१,६; ए२,५ (रिछ्तिग्): प्रनृत्यन्तीव * * १।३६६: क़ुएल्ले उन्बेकन्न्त् * * १।३६७: ए२: १,११५; ए५: १,३८२; ए६: १,२४ * तद् भूतानं क्रियार्थेन समाम्नायो ऽर्थस्य तन्निमित्तत्वात्

* 1/358: E1 (Fn.): vāvacanāni * * 1/359: E1,6; E2,5: śabdaḥ saṃbandhaś ca * * 1/360: E1; E2 (besser): anyatamāt, E5: ekasmāt, E6: anyatamasmāt * * 1/361: E2: 1,113; E5: 1,377; E6: 1,24 * * 1/362: E1,5,6; E2: tadā na * * 1/363: E2: gor * * 1/364: E2 om. na hi * * 1/365: E1,6; E2,5 (richtig): pranṛtyantīva * * 1/366: Quelle unbekannt * * 1/367: E2: 1,115; E5: 1,382; E6: 1,24 * tad bhūtānaṃ kriyārthena samāmnāyo 'rthasya tannimittatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३६८: ए२ ओम्। पदानां, ए१ गिब्त् एस् गेक्लम्मेर्त्, ए५,६ उन्गेक्लम्मेर्त् * * १।३६९: ए५: क्रियार्थेन समानायः समुच्चारणम् * * १।३७०: ए२,५,६: वर्तितुम् * * १।३७१: ए५: मानसाद् अपचारात् * * १।३७२: ए५: उच्चरितेभ्यो ऽपि * * १।३७३: ए५ (रिछ्तिग्): न तदानीं * * १।३७४: ए२: १,११७; ए५: १,३९३; ए६: १,२५ * * १।३७५: ए५ (रिछ्तिग्): पार्थगर्थ्यम् * * १।३७६: ए२,५,६ (रिछ्तिग्): शौक्ल्यम् * * १।३७७: च्फ़्। ए१, स्।३३।१७ * * १।३७८: ए२: सत्यम् एवैवम् एतत् * * १।३७९: च्फ़्। ए१, स्।३३।१८-१९ * * १।३८०: च्फ़्। ए१, स्।३३।२३ * * १।३८१: च्फ़्। ए१, स्।१५।२३ * लोके सन्नियमात् प्रयोगसंनिकर्षः स्यात्

* 1/368: E2 om. padānāṃ, E1 gibt es geklammert, E5,6 ungeklammert * * 1/369: E5: kriyārthena samānāyaḥ samuccāraṇam * * 1/370: E2,5,6: vartitum * * 1/371: E5: mānasād apacārāt * * 1/372: E5: uccaritebhyo 'pi * * 1/373: E5 (richtig): na tadānīṃ * * 1/374: E2: 1,117; E5: 1,393; E6: 1,25 * * 1/375: E5 (richtig): pārthagarthyam * * 1/376: E2,5,6 (richtig): śauklyam * * 1/377: Cf. E1, S.33/17 * * 1/378: E2: satyam evaivam etat * * 1/379: Cf. E1, S.33/18-19 * * 1/380: Cf. E1, S.33/23 * * 1/381: Cf. E1, S.15/23 * loke sanniyamāt prayogasaṃnikarṣaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३८२: ए१, स्।३३।२१-२२ * * १।३८३: ए२: १,१२०; ए५: १,४०१; ए६: १,२६ * वेदांश् चैके संनिकर्षं पुरुषाख्याः

* 1/382: E1, S.33/21-22 * * 1/383: E2: 1,120; E5: 1,401; E6: 1,26 * vedāṃś caike saṃnikarṣaṃ puruṣākhyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३८४: म्स् १।१।२ * * १।३८५: ए१,६; ए२ ओम्। मौहुलम्, ए५: मौद्गलम् * * १।३८६: ए२: पुरुषस्यान्यः शब्देनास्ति * * १।३८७: ए१,६, ए६: संबन्धो ऽन्यतः; ए२: संबन्धो यद् अतः। ए५: संबन्धो ऽन्यद् अतः * अनित्यदर्शनाच् च

* 1/384: MS 1.1.2 * * 1/385: E1,6; E2 om. mauhulam, E5: maudgalam * * 1/386: E2: puruṣasyānyaḥ śabdenāsti * * 1/387: E1,6, E6: saṃbandho 'nyataḥ; E2: saṃbandho yad ataḥ. E5: saṃbandho 'nyad ataḥ * anityadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३८८: च्फ़्। तैत्स्। ७।१।२० * * १।३८९: च्फ़्। तैत्स्। ७।२।२ * * १।३९०: ए२: १,१२२; ए५: १,४०४; ए६: १,२६ * उक्तं तु शब्दपूर्वत्वम्

* 1/388: Cf. Tait.S. 7.1.20 * * 1/389: Cf. Tait.S. 7.2.2 * * 1/390: E2: 1,122; E5: 1,404; E6: 1,26 * uktaṃ tu śabdapūrvatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३९१: च्फ़्। श्भ् अद् म्स् १।१।५ * आख्या प्रवचनात्

* 1/391: Cf. ŚBh ad MS 1.1.5 * ākhyā pravacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३९२: ए२,६, इन् ए२ गेक्लम्मेर्त्; ए५ ओम् * परं तु श्रुतिसामान्यमात्रम्

* 1/392: E2,6, in E2 geklammert; E5 om * paraṃ tu śrutisāmānyamātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* १।३९३: इन् ए२ गेक्लम्मेर्त् * कृते वा विनियोगः स्यात् कर्मणः संबन्धात्

* 1/393: In E2 geklammert * kṛte vā viniyogaḥ syāt karmaṇaḥ saṃbandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.