* ३।२३३: ए२: ४,१९५; ए४: ४,१४६; ए६: १,१९० * श्रुतेर् जाताधिकारः स्यात्
* 3/233: E2: 4,195; E4: 4,146; E6: 1,190 * śruter jātādhikāraḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya·3·3.3
Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 3.3
* ३।२३४: मैत्स्। ३।६।५ * वेदो वा प्रायदर्शनात्
* 3/234: Mait.S. 3.6.5 * vedo vā prāyadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२३५: ए२: ४,२००; ए४: ४,१५७; ए६: १,१९१ * लिङ्गाच् च
* 3/235: E2: 4,200; E4: 4,157; E6: 1,191 * liṅgāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२३६: तैत्ब्र्। ३।१२।९।१ * धर्मोपदेशाच् च न हि द्रव्येण संबन्धः
* 3/236: Tait.Br. 3.12.9.1 * dharmopadeśāc ca na hi dravyeṇa saṃbandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मोपदेशश् च भवति साम्नः, उच्चैः साम्नेति, स वेदाधिकारपक्षे युज्यते। जाताधिकारे त्व् ऋच उच्चैस् त्वेन साम्न उच्चैस् त्वं सिद्धम्, नास्य सामद्रव्येण सह संबन्धो वेदितव्यः, तस्माद् अपि वेदाधिकारा इति। त्रयीविद्याख्या च तद्विदि
dharmopadeśaś ca bhavati sāmnaḥ, uccaiḥ sāmneti, sa vedādhikārapakṣe yujyate. jātādhikāre tv ṛca uccais tvena sāmna uccais tvaṃ siddham, nāsya sāmadravyeṇa saha saṃbandho veditavyaḥ, tasmād api vedādhikārā iti. trayīvidyākhyā ca tadvidi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२३७: ए४ (फ़्न्।): आख्यायते * * ३।२३८: ए२: ४,२०२; ए४: ४,१६६; ए६: १,१९१ * व्यतिक्रमे यथाश्रुतीति चेत्
* 3/237: E4 (Fn.): ākhyāyate * * 3/238: E2: 4,202; E4: 4,166; E6: 1,191 * vyatikrame yathāśrutīti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२३९: ए२ हत् आभाषान्तं सूत्रम् गेक्लम्मेर्त् * न सर्वस्मिन् निवेशात्
* 3/239: E2 hat ābhāṣāntaṃ sūtram geklammert * na sarvasmin niveśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२४०: ए२,४: स न * वेदसंयोगान् न प्रकरणेन बाध्येत
* 3/240: E2,4: sa na * vedasaṃyogān na prakaraṇena bādhyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उक्तम् - प्रकरणम् एवम् अनुगृहीतं भवतीति, वेदसंयोगाद् वाक्येन प्रकरणे बाध्यमाने न दोषो भविष्यति। गुणमुख्यव्यतिक्रमे तदर्थत्वान् मुख्येन वेदसंयोगः
yad uktam - prakaraṇam evam anugṛhītaṃ bhavatīti, vedasaṃyogād vākyena prakaraṇe bādhyamāne na doṣo bhaviṣyati. guṇamukhyavyatikrame tadarthatvān mukhyena vedasaṃyogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२४१: मैत्स्। १।६।६ * * ३।२४२: मैत्स्। १।६।७ * * ३।२४३: मैत्स्। १।६।७ * * ३।२४४: ए२: ४,२०४; ए४: ४,१७०; ए६: १,१९१ * * ३।२४५: ए२,४: याजुर्वेदिकत्वाद् * * ३।२४६: ए२,४: सामवेदिकं * भूयस्त्वेनोभयश्रुति
* 3/241: Mait.S. 1.6.6 * * 3/242: Mait.S. 1.6.7 * * 3/243: Mait.S. 1.6.7 * * 3/244: E2: 4,204; E4: 4,170; E6: 1,191 * * 3/245: E2,4: yājurvedikatvād * * 3/246: E2,4: sāmavedikaṃ * bhūyastvenobhayaśruti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२४७: ए२,४: याजुर्वेदिकम् * * ३।२४८: ए२,४: सामवेदिकं * * ३।२४९: ए२,४: सामवेदिकं * * ३।२५०: ए२,४: याजुर्वेदिकं * * ३।२५१: ए२: ४,२११; ए४: ४,१८७; ए६: १,१९३ * * ३।२५२: ए२: क्रियार्थं * * ३।२५३: ए२: कर्तव्यताचोदनाद् * * ३।२५४: ए२,४: याजुर्वेदिकस्य * असंयुक्तं प्रकरणाद् इतिकर्तव्यतार्थित्वात्
* 3/247: E2,4: yājurvedikam * * 3/248: E2,4: sāmavedikaṃ * * 3/249: E2,4: sāmavedikaṃ * * 3/250: E2,4: yājurvedikaṃ * * 3/251: E2: 4,211; E4: 4,187; E6: 1,193 * * 3/252: E2: kriyārthaṃ * * 3/253: E2: kartavyatācodanād * * 3/254: E2,4: yājurvedikasya * asaṃyuktaṃ prakaraṇād itikartavyatārthitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२५५: मैत्स्। ३।२।४; व्ग्ल्। म्स् ३।२।३ * * ३।२५६: मैत्स्। १।१।२; व्ग्ल्। म्स् ३।२।१ * * ३।२५७: तैत्स्। ६।१।६।७; व्ग्ल्। म्स् ३।१।१२ * * ३।२५८: ए२,४: यत् * * ३।२५९: ए२: ४,२१५; ए४: ४,१९२; ए६: १,१९३ * * ३।२६०: ए२,४,६ ओम्। इति * * ३।२६१: तैत्स्। २।६।१।१ * क्रमश् च देशसामान्यात्
* 3/255: Mait.S. 3.2.4; vgl. MS 3.2.3 * * 3/256: Mait.S. 1.1.2; vgl. MS 3.2.1 * * 3/257: Tait.S. 6.1.6.7; vgl. MS 3.1.12 * * 3/258: E2,4: yat * * 3/259: E2: 4,215; E4: 4,192; E6: 1,193 * * 3/260: E2,4,6 om. iti * * 3/261: Tait.S. 2.6.1.1 * kramaś ca deśasāmānyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२६२: ए२,४,६: आनुपूर्व्येणोपदिश्यमानानां * * ३।२६३: तैत्स्। १।६।११।६।; व्ग्ल्। मान्श्स् १।४।२।४ * * ३।२६४: व्ग्ल्। मैत्स्। २।१।१ * * ३।२६५: ए२,४,६: प्रवर्षिणिभ्य * * ३।२६६: व्ग्ल्। मैत्स्। ४।१०।४ * * ३।२६७: ए२: ४,२१७; ए४: ४,२००; ए६: १,१९४ * * ३।२६८: मैत्स्। ४।१०।५ * आख्या चैवं तद् अर्थत्वात्
* 3/262: E2,4,6: ānupūrvyeṇopadiśyamānānāṃ * * 3/263: Tait.S. 1.6.11.6.; vgl. MānŚS 1.4.2.4 * * 3/264: Vgl. Mait.S. 2.1.1 * * 3/265: E2,4,6: pravarṣiṇibhya * * 3/266: Vgl. Mait.S. 4.10.4 * * 3/267: E2: 4,217; E4: 4,200; E6: 1,194 * * 3/268: Mait.S. 4.10.5 * ākhyā caivaṃ tad arthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२६९: ए२,४: अकृतकार्यसंबन्धं * श्रुतिलिङ्गवाक्यप्रकरणस्थानसमाख्यानां समवाये पारदौर्बल्यम् अर्थविप्रकर्षात्
* 3/269: E2,4: akṛtakāryasaṃbandhaṃ * śrutiliṅgavākyaprakaraṇasthānasamākhyānāṃ samavāye pāradaurbalyam arthaviprakarṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।२७०: ए२: ४,२२२; ए४: ४,२११; ए६: १,१९५ * * ३।२७१: मैत्स्। १।३।२६; तैत्स्। १।५।८।४; ऋव् ८।५१।७अ * * ३।२७२: एबेन्द * * ३।२७३: ए२: ४,२२५; ए४: ४,२१२; ए६: १,१९६ * * ३।२७४: ए२,४,६: उपैत्य् एव * * ३।२७५: ए१ गिब्त् श्रुतिर् अपि, लिङ्गम् अपि इन् क्लम्मेर्न् * * ३।२७६: ए२: ४,२४५; ए४: ४,२१२; ए६: १,१९६ * * ३।२७७: एबेन्द * * ३।२७८: ए२: ४,२४८; ए४: ४,२१३; ए६: १,१९७ * * ३।२७९: एबेन्द * * ३।२८०: ए२: ४,२४९; ए४: ४,२१३; ए६: १,१९७ * * ३।२८१: ए२: ४,२५१; ए४: ४,२१४; ए६: १,१९८ * * ३।२८२: ए२,४: सुशेवं * * ३।२८३: तैत्ब्र्। ३।७।५।२-३; व्ग्ल्। मान्श्स् १।२।६।१९ * * ३।२८४: ए२,४: सुशेवं * * ३।२८५: एबेन्द * * ३।२८६: एबेन्द * * ३।२८७: ए२: ४,२५५; ए४: ४,२१५; ए६: १,१९९ * * ३।२८८: एबेन्द * * ३।२८९: एबेन्द * * ३।२९०: एबेन्द * * ३।२९१: एबेन्द * * ३।२९२: ए२: ४,२५६; ए४: ४,२१५; ए६: १,२०० * * ३।२९३: ए२: महो ज्यायते ऽक्राताम्, ए४: महो ज्यायो ऽक्राताम्, ए६: महोज्यायो ऽक्राताम् * * ३।२९४: तैत्ब्र्। ३।५।१०।३ * * ३।२९५: ए२: ४,२५९; ए४: ४,२१६; ए६: १,२०० * * ३।२९६: ए२,४,६ ओम्। प्रस्तरं * * ३।२९७: ए२: ४,२६१; ए४: ४,२१७; ए६: १,२०१ * * ३।२९८: ए२,४ ओम्। बाधितं * * ३।२९९: तैत्स्। १।१।३।१ * * ३।३००: ए२: ४,२६३; ए४: ४,२१७; ए६: १,२०२ * * ३।३०१: ए२,४: कारणे * * ३।३०२: ए२: ४,२६७; ए४: ४,२१८; ए६: १,२०२ * * ३।३०३: ए२,४: नैव हि तन्निवर्तते। कथं तर्हि? मिथ्याज्ञानम् * * ३।३०४: ए२,४: नु * * ३।३०५: ए१ गिब्त् विरोधे इन् क्लम्मेर्न् * अहीनो वा प्रकरणाद् गौणः
* 3/270: E2: 4,222; E4: 4,211; E6: 1,195 * * 3/271: Mait.S. 1.3.26; Tait.S. 1.5.8.4; ṚV 8.51.7a * * 3/272: Ebenda * * 3/273: E2: 4,225; E4: 4,212; E6: 1,196 * * 3/274: E2,4,6: upaity eva * * 3/275: E1 gibt śrutir api, liṅgam api in Klammern * * 3/276: E2: 4,245; E4: 4,212; E6: 1,196 * * 3/277: Ebenda * * 3/278: E2: 4,248; E4: 4,213; E6: 1,197 * * 3/279: Ebenda * * 3/280: E2: 4,249; E4: 4,213; E6: 1,197 * * 3/281: E2: 4,251; E4: 4,214; E6: 1,198 * * 3/282: E2,4: suśevaṃ * * 3/283: Tait.Br. 3.7.5.2-3; vgl. MānŚS 1.2.6.19 * * 3/284: E2,4: suśevaṃ * * 3/285: Ebenda * * 3/286: Ebenda * * 3/287: E2: 4,255; E4: 4,215; E6: 1,199 * * 3/288: Ebenda * * 3/289: Ebenda * * 3/290: Ebenda * * 3/291: Ebenda * * 3/292: E2: 4,256; E4: 4,215; E6: 1,200 * * 3/293: E2: maho jyāyate 'krātām, E4: maho jyāyo 'krātām, E6: mahojyāyo 'krātām * * 3/294: Tait.Br. 3.5.10.3 * * 3/295: E2: 4,259; E4: 4,216; E6: 1,200 * * 3/296: E2,4,6 om. prastaraṃ * * 3/297: E2: 4,261; E4: 4,217; E6: 1,201 * * 3/298: E2,4 om. bādhitaṃ * * 3/299: Tait.S. 1.1.3.1 * * 3/300: E2: 4,263; E4: 4,217; E6: 1,202 * * 3/301: E2,4: kāraṇe * * 3/302: E2: 4,267; E4: 4,218; E6: 1,202 * * 3/303: E2,4: naiva hi tannivartate. kathaṃ tarhi? mithyājñānam * * 3/304: E2,4: nu * * 3/305: E1 gibt virodhe in Klammern * ahīno vā prakaraṇād gauṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३०६: तैत्स्। ६।२।५।१ * * ३।३०७: ए२: ४,२७३; ए४: ४,३४८; ए६: १,२०३ * असंयोगात् तु मुख्यस्य तस्माद् अपकृष्येत *३।३०८*
* 3/306: Tait.S. 6.2.5.1 * * 3/307: E2: 4,273; E4: 4,348; E6: 1,203 * asaṃyogāt tu mukhyasya tasmād apakṛṣyeta *3/308*
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३०८: ए२,४,६: अपकृष्यते * * ३।३०९: व्ग्ल्। वार्त्तिक ज़ु पाण्। ६।२।२ * द्वित्वबहुत्वयुक्तं वा *३।३१०* चोदनात् तस्य
* 3/308: E2,4,6: apakṛṣyate * * 3/309: Vgl. Vārttika zu Pāṇ. 6.2.2 * dvitvabahutvayuktaṃ vā *3/310* codanāt tasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३१०: ए२,४ ओम्। वा * * ३।३११: ए२,४: स्वर्पतीति * * ३।३१२: साम्स्। २।३५१ * * ३।३१३: व्ग्ल्। पञ्ब्र्। (ताब्र्।) ६।१०।१४ * * ३।३१४: साम्स्। २।१८० * * ३।३१५: व्ग्ल्। पञ्ब्र्। (ताब्र्।) ६।९।१३ * * ३।३१६: ए१ गिब्त् ज्योतिष्टोमेनासंयोगाद् इन् क्लम्मेर्न् * * ३।३१७: ए२: ४,२७६; ए४: ४,३५३; ए६: १,२०४ * * ३।३१८: जैम्ब्र्। २।१३२ * पक्षेणार्थकृतस्येति चेत्
* 3/310: E2,4 om. vā * * 3/311: E2,4: svarpatīti * * 3/312: Sām.S. 2.351 * * 3/313: Vgl. Pañ.Br. (Tā.Br.) 6.10.14 * * 3/314: Sām.S. 2.180 * * 3/315: Vgl. Pañ.Br. (Tā.Br.) 6.9.13 * * 3/316: E1 gibt jyotiṣṭomenāsaṃyogād in Klammern * * 3/317: E2: 4,276; E4: 4,353; E6: 1,204 * * 3/318: Jaim.Br. 2.132 * pakṣeṇārthakṛtasyeti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चेत् पश्यसि - पर्तिपदाव् उत्क्रष्टव्य इति। नैतद् एवम्, प्रकरणं हि बाध्येत। बाध्यताम् असंयोगाद् द्वाभ्यां यजमानाभ्यां बहुभिश् च यजमानैर् ज्योतिष्टोमस्येति चेत्। असत्य् अपि वचने ऽर्थाद् द्वौ यजमानौ भविष्यतः, य एको न शक्ष्यति, समहायः स उपक्रंस्यते, अवश्ययष्टव्ये सति यथा शक्यते, तथा यष्टव्यम् इति बाधित्वापि कांचित् प्राप्तिं यजमानः सहायम् उपादास्यते। एवं प्रकरणे प्रतिपदौ भविष्यतः, तस्मान् नोत्क्रष्टव्य इति। न प्रकृतेर् एकसंयोगात्
iti cet paśyasi - partipadāv utkraṣṭavya iti. naitad evam, prakaraṇaṃ hi bādhyeta. bādhyatām asaṃyogād dvābhyāṃ yajamānābhyāṃ bahubhiś ca yajamānair jyotiṣṭomasyeti cet. asaty api vacane 'rthād dvau yajamānau bhaviṣyataḥ, ya eko na śakṣyati, samahāyaḥ sa upakraṃsyate, avaśyayaṣṭavye sati yathā śakyate, tathā yaṣṭavyam iti bādhitvāpi kāṃcit prāptiṃ yajamānaḥ sahāyam upādāsyate. evaṃ prakaraṇe pratipadau bhaviṣyataḥ, tasmān notkraṣṭavya iti. na prakṛter ekasaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३१९: ए२: ४,२७७; ए४: ४,३५८; ए६: १,२०४ * जाघनी चैकदेशत्वात्
* 3/319: E2: 4,277; E4: 4,358; E6: 1,204 * jāghanī caikadeśatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३२०: ए२: ४,२८०; ए४: ४,३६४; ए६: १,२०५ * चोदना वापूर्वत्वात्
* 3/320: E2: 4,280; E4: 4,364; E6: 1,205 * codanā vāpūrvatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाघनी वा पत्नीसंयाजानां गुणत्वेन विधीयते। कुतः? अपूर्वतात्, अप्राप्ता जाघनी पत्नीसंयाजानां गुणत्वेन। तत्र स्वशब्देन पत्नीसंयाजा विहिता जाघनीसंबन्धस् तेषाम् अविहितः, यत्र च संबन्धो विधीयते, तत्रान्यतरस्यान्यत्र विधानम्, संबन्धो नान्तरीयकः। यद् वा संबन्धस्य विधानं नान्तरीयकौ संबन्धिनौ, यत्रोभौ लक्षणत्वेन, तत्र स्वशब्देन संबन्धो विधीयते, यत्र त्व् अन्यतरो लक्षणत्वेन, तत्र एकं लक्षयित्वान्यतरो विधीयते, लक्षणत्वेन चात्र पत्नीसंयाजाः। कथम् अवगम्यते? पत्नीसंबन्धान् न सर्वो यागः, कश्चिद् एव तु लक्ष्यते यस्य पत्न्यः साधनत्वेन। अथ कस्मान् न जाघनीं लक्षयित्वा पत्नीसंयाजा विधीयन्ते? नास्यापूर्वस्य यागस्य पत्न्यः शक्-यन्ते विधातुम्, जाघन्यां तु लक्ष्यमाणायां यागे सपत्नीके विधीयमाने वाक्यं भिद्येत। अस्ति त्व् अत्र विहितः सपत्नीको यागो य पत्नीभिर् लक्ष्यते। तस्माद् यागं लक्षयित्वा जाघनी विधीयते। यत् तु, वाक्येन जाघनीविधानं श्रुत्या यागस्येति, तद् इह यागविधानं न संभवतीत्य् उक्तम्, वाक्यभेदप्रसङ्गात्। तस्माज् जाघनीविधानम्। एवं चेद् दर्शपूर्णमासयोर् विना जाघन्या विगुणः पत्नीसंयाजयागः स्यात्, तस्माद् अनुत्कर्षम् इति। एकदेश इति चेत्
jāghanī vā patnīsaṃyājānāṃ guṇatvena vidhīyate. kutaḥ? apūrvatāt, aprāptā jāghanī patnīsaṃyājānāṃ guṇatvena. tatra svaśabdena patnīsaṃyājā vihitā jāghanīsaṃbandhas teṣām avihitaḥ, yatra ca saṃbandho vidhīyate, tatrānyatarasyānyatra vidhānam, saṃbandho nāntarīyakaḥ. yad vā saṃbandhasya vidhānaṃ nāntarīyakau saṃbandhinau, yatrobhau lakṣaṇatvena, tatra svaśabdena saṃbandho vidhīyate, yatra tv anyataro lakṣaṇatvena, tatra ekaṃ lakṣayitvānyataro vidhīyate, lakṣaṇatvena cātra patnīsaṃyājāḥ. katham avagamyate? patnīsaṃbandhān na sarvo yāgaḥ, kaścid eva tu lakṣyate yasya patnyaḥ sādhanatvena. atha kasmān na jāghanīṃ lakṣayitvā patnīsaṃyājā vidhīyante? nāsyāpūrvasya yāgasya patnyaḥ śak-yante vidhātum, jāghanyāṃ tu lakṣyamāṇāyāṃ yāge sapatnīke vidhīyamāne vākyaṃ bhidyeta. asti tv atra vihitaḥ sapatnīko yāgo ya patnībhir lakṣyate. tasmād yāgaṃ lakṣayitvā jāghanī vidhīyate. yat tu, vākyena jāghanīvidhānaṃ śrutyā yāgasyeti, tad iha yāgavidhānaṃ na saṃbhavatīty uktam, vākyabhedaprasaṅgāt. tasmāj jāghanīvidhānam. evaṃ ced darśapūrṇamāsayor vinā jāghanyā viguṇaḥ patnīsaṃyājayāgaḥ syāt, tasmād anutkarṣam iti. ekadeśa iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३२१: ए२: ४,२८२; ए४: ४,३७१; ए६: १,२०६ * न प्रकृतेर् अशास्त्रनिष्पत्तेः
* 3/321: E2: 4,282; E4: 4,371; E6: 1,206 * na prakṛter aśāstraniṣpatteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न प्रकृतौ दर्शपूर्णमासयोर् जाघनी शास्त्रेनोच्यते। एवं पशोर् निष्पन्नया जाघन्या पत्नीसंयाजा यष्टव्या इति। अविशिष्टा जाघनी विधीयते। सा संभवति दर्शपूर्णमासयोः क्रीत्याप्य् आनीयमाना, तस्माद् अनुत्कर्ष इति। संतर्दनं प्रकृतौ क्रयणवद् अनर्थलोपात् स्यात्
na prakṛtau darśapūrṇamāsayor jāghanī śāstrenocyate. evaṃ paśor niṣpannayā jāghanyā patnīsaṃyājā yaṣṭavyā iti. aviśiṣṭā jāghanī vidhīyate. sā saṃbhavati darśapūrṇamāsayoḥ krītyāpy ānīyamānā, tasmād anutkarṣa iti. saṃtardanaṃ prakṛtau krayaṇavad anarthalopāt syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३२२: ए२,४: ऽधिषवणफलके * * ३।३२३: व्ग्ल्। तैत्स्। ६।२।११।३ * * ३।३२४: ए२: असंतृण्ये, ए४: असंतृष्णे; ए६: असन्तृण्णे * * ३।३२५: व्ग्ल्। तैत्स्। ६।२।११।३; मैत्स्। १।१०।१३ * * ३।३२६: व्ग्ल्। तैत्स्। ६।१।१०।१-२ * उत्कर्षो वा, ग्रहणाद् विशेषस्य
* 3/322: E2,4: 'dhiṣavaṇaphalake * * 3/323: Vgl. Tait.S. 6.2.11.3 * * 3/324: E2: asaṃtṛṇye, E4: asaṃtṛṣṇe; E6: asantṛṇṇe * * 3/325: Vgl. Tait.S. 6.2.11.3; Mait.S. 1.10.13 * * 3/326: Vgl. Tait.S. 6.1.10.1-2 * utkarṣo vā, grahaṇād viśeṣasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३२७: ए२: ४,२८५; ए४: ४,३७५; ए६: १,२०६ * कर्तृतो वा विशेषस्य तन्निमित्तत्वात्
* 3/327: E2: 4,285; E4: 4,375; E6: 1,206 * kartṛto vā viśeṣasya tannimittatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोत्कृष्येत वा संतर्दनं ज्योतिष्टोमात्। एवं प्रकरणम् अनुगृहीतं भवति, दीर्घसोमशब्दश् च कर्तृतो भविष्यति, दीर्घस्य यजमानस्य सोमो दीर्घसोम इति। क्रतुतो वार्थवादानुपपत्तेः स्यात्
notkṛṣyeta vā saṃtardanaṃ jyotiṣṭomāt. evaṃ prakaraṇam anugṛhītaṃ bhavati, dīrghasomaśabdaś ca kartṛto bhaviṣyati, dīrghasya yajamānasya somo dīrghasoma iti. kratuto vārthavādānupapatteḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैतद् अस्ति - ज्योतिष्टोमे संनिवेश इति, दीर्घकाले सोमे क्रियेत, क्रतुत एव दीर्घत्वम्, न कर्तृतः। कुतः? अर्थवादानुपपत्तेः, धृत्येत्य् अर्थवादो भवति, धारणायेत्य् अर्थः, दीर्घकाले सोमे पुनः पुनर् ग्रावभिर् अभिहन्यमाने सोमाभिषवणफलकयोर् दारणशङ्कायाम्, धृत्येत्य् अर्थवाद उपपद्यते, तस्माद् उत्कर्ष इति। संस्थाश् च कर्तृवद् धारणार्थाविशेषात्
na caitad asti - jyotiṣṭome saṃniveśa iti, dīrghakāle some kriyeta, kratuta eva dīrghatvam, na kartṛtaḥ. kutaḥ? arthavādānupapatteḥ, dhṛtyety arthavādo bhavati, dhāraṇāyety arthaḥ, dīrghakāle some punaḥ punar grāvabhir abhihanyamāne somābhiṣavaṇaphalakayor dāraṇaśaṅkāyām, dhṛtyety arthavāda upapadyate, tasmād utkarṣa iti. saṃsthāś ca kartṛvad dhāraṇārthāviśeṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३२८: ए२: ४,२८७; ए४: ४,३८०; ए६: १,२०७ * उक्थ्यादिषु वार्थस्य विद्यमानत्वात्
* 3/328: E2: 4,287; E4: 4,380; E6: 1,207 * ukthyādiṣu vārthasya vidyamānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैतद् अस्ति - उत्कर्ष इति, प्रकरणानुग्रहाद् अनुत्कर्षः, दीर्घसोमशब्दश् च दीर्घकालत्वाद् उपपद्यते, तत्राप्य् अधिको ऽग्निष्टोमात् सोमः, प्रदानानि हि विवर्धन्ते। तान्य् अविवृद्धे प्रदेये न शक्यानि विवर्धयितुम्। पूर्णे ग्रहे ग्रहशब्दो भवति, तेन न शक्यानि न्यूनानि पात्राणि ग्रहीतुम्। तस्माद् दारणाशङ्कायां धारणम् आशंसितव्यं भवति, तत्र धृत्येत्य् उपपद्यत इति। अविशेषात् स्तुतिर् व्यर्थेति चेत्
na caitad asti - utkarṣa iti, prakaraṇānugrahād anutkarṣaḥ, dīrghasomaśabdaś ca dīrghakālatvād upapadyate, tatrāpy adhiko 'gniṣṭomāt somaḥ, pradānāni hi vivardhante. tāny avivṛddhe pradeye na śakyāni vivardhayitum. pūrṇe grahe grahaśabdo bhavati, tena na śakyāni nyūnāni pātrāṇi grahītum. tasmād dāraṇāśaṅkāyāṃ dhāraṇam āśaṃsitavyaṃ bhavati, tatra dhṛtyety upapadyata iti. aviśeṣāt stutir vyartheti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चेत् पश्यसि - संस्थास्व् अप्य् अर्थवादो ऽवकल्पते प्रदेयविवृद्ध्येति, नैतद् एवम्, व्यर्थैव हि स्तुतिर् भवेत्। कुतः? सोमाविशेषात्, यावान् एवाग्निष्टोमे सोमः, तावान् एवोक्थ्यादिष्व् अपि संस्थासु, उक्थ्यादिष्व् अपि दशमुष्टिर् एव सोमो ग्रहीतव्यः। नन्व् अर्थात् प्रदेयं विवर्त्स्यतीति। दशमुष्टिः स कथं शक्येत विवर्धयितुम्? त्रिपर्वेति च पर्वसंख्यानियमान् न शक्यो बहुपर्वा ग्रहीतुम्, तस्माद् धारणाविशेषाद् अर्थवादानुपपत्तिः संस्थासु स्यात्, तस्माद् उत्कर्षः। स्याद् अनित्यत्वात्
iti cet paśyasi - saṃsthāsv apy arthavādo 'vakalpate pradeyavivṛddhyeti, naitad evam, vyarthaiva hi stutir bhavet. kutaḥ? somāviśeṣāt, yāvān evāgniṣṭome somaḥ, tāvān evokthyādiṣv api saṃsthāsu, ukthyādiṣv api daśamuṣṭir eva somo grahītavyaḥ. nanv arthāt pradeyaṃ vivartsyatīti. daśamuṣṭiḥ sa kathaṃ śakyeta vivardhayitum? triparveti ca parvasaṃkhyāniyamān na śakyo bahuparvā grahītum, tasmād dhāraṇāviśeṣād arthavādānupapattiḥ saṃsthāsu syāt, tasmād utkarṣaḥ. syād anityatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३२९: ए२: ४,२८९; ए४: ४,३८४; ए६: १,२०८ * संख्यायुक्तं क्रतोः प्रकरणात् स्यात्
* 3/329: E2: 4,289; E4: 4,384; E6: 1,208 * saṃkhyāyuktaṃ kratoḥ prakaraṇāt syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३३०: ए२,४: यज्ञो यज्ञानां * नैमित्तिकं वा कर्तृसंयोगाल् लिङ्गस्य तन्निमित्तत्वा
* 3/330: E2,4: yajño yajñānāṃ * naimittikaṃ vā kartṛsaṃyogāl liṅgasya tannimittatvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३३१: ए२,४: प्रथम * * ३।३३२: ए२: ४,२९२; ए४: ४,३९२; ए६: १,२०८ * पौष्णं पेषणं विकृतौ प्रतीयेताचोदनात् प्रकृतौ
* 3/331: E2,4: prathama * * 3/332: E2: 4,292; E4: 4,392; E6: 1,208 * pauṣṇaṃ peṣaṇaṃ vikṛtau pratīyetācodanāt prakṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३३३: व्ग्ल्। तैत्स्। २।६।८।५ * * ३।३३४: ए२,४,६: पूष्णः * * ३।३३५: ए२: ४,२९६; ए४: ४,४०६; ए६: १,२०९ * तत्सर्वार्थम् अविशेषात्
* 3/333: Vgl. Tait.S. 2.6.8.5 * * 3/334: E2,4,6: pūṣṇaḥ * * 3/335: E2: 4,296; E4: 4,406; E6: 1,209 * tatsarvārtham aviśeṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्णं पेषणं प्रकृतौ श्रूयमाणं विकृताव् इत्य् उक्तम्। तत्र संदेहः - किं चरौ, पशौ, पुरोडाशे च, उत चराव् एवेति। किं तावत् प्राप्तम्? तत् सर्वत्र स्याच् चरौ पशौ पुरोडाशे च। कुतः? अविशेषात्, न कश्चिद् विशेष आध्हीयते, तस्मात् सर्वत्रेति। चरौ वा, अर्थोक्तं पुरोडाशे ऽर्थविप्रतिषेधात् पशौ न स्यात्
pauṣṇaṃ peṣaṇaṃ prakṛtau śrūyamāṇaṃ vikṛtāv ity uktam. tatra saṃdehaḥ - kiṃ carau, paśau, puroḍāśe ca, uta carāv eveti. kiṃ tāvat prāptam? tat sarvatra syāc carau paśau puroḍāśe ca. kutaḥ? aviśeṣāt, na kaścid viśeṣa ādhhīyate, tasmāt sarvatreti. carau vā, arthoktaṃ puroḍāśe 'rthavipratiṣedhāt paśau na syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३३६: तैत्स्। ६।३।१०।४ * * ३।३३७: म्स् १।३।३३ * चराव् अपीति चेत्
* 3/336: Tait.S. 6.3.10.4 * * 3/337: MS 1.3.33 * carāv apīti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३३८: ए२: ४,२९८; ए४: ४,४११; ए६: १,२१० * न पक्तिनामत्वात्
* 3/338: E2: 4,298; E4: 4,411; E6: 1,210 * na paktināmatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रोच्यते - सत्यं विशदसिद्ध ओदने चरुशब्दः प्रयुज्यते, विशदसिद्धश् चरुर् दीयत इति, न त्व् अस्य विशदसिद्धिर् निमित्तम्। यदि विशदसिद्धिर् निमित्तं स्यात्, न पिष्टसिद्धे प्रयुज्येत। तत्रापि हि प्रयुज्यते, पिष्टकचरुः साध्यत इति, अतो ऽन्यद् एतयोः सामान्यम्, तन् निमित्तम्, तद् एतद् उच्यते - न पक्तिनामत्वाद् इति, न चरौ विप्रतिषेधः। कथम्? पक्तिनामत्वात्, पक्तिनामैतत्, चरुर् इति। अनवस्रावितान्तरुष्मपाकेनाभिनिर्वर्त्यस्य भवति चरुशब्दो वाचकः। तेन पिष्ट ओदने विशदौदने च प्रयोक्तारो भवन्ति, चरुर् इति। पक्षोक्तम् एव प्रयोजनम्, पूर्वपक्षे पशाव् अपि पेषणं, सिद्धान्ते चाराव् एव। एकस्मिन्न् एकसंयोगात्
atrocyate - satyaṃ viśadasiddha odane caruśabdaḥ prayujyate, viśadasiddhaś carur dīyata iti, na tv asya viśadasiddhir nimittam. yadi viśadasiddhir nimittaṃ syāt, na piṣṭasiddhe prayujyeta. tatrāpi hi prayujyate, piṣṭakacaruḥ sādhyata iti, ato 'nyad etayoḥ sāmānyam, tan nimittam, tad etad ucyate - na paktināmatvād iti, na carau vipratiṣedhaḥ. katham? paktināmatvāt, paktināmaitat, carur iti. anavasrāvitāntaruṣmapākenābhinirvartyasya bhavati caruśabdo vācakaḥ. tena piṣṭa odane viśadaudane ca prayoktāro bhavanti, carur iti. pakṣoktam eva prayojanam, pūrvapakṣe paśāv api peṣaṇaṃ, siddhānte cārāv eva. ekasminn ekasaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३३९: ए२: ४,३००; ए४: ४,४१५; ए६: १,२१० * धर्मविप्रतिषेधाच् च
* 3/339: E2: 4,300; E4: 4,415; E6: 1,210 * dharmavipratiṣedhāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विदेवत्ये विप्रतिषिध्येत धर्मः, पूष्णः पेषणम्, नेतरस्य, तत्र यदि पूष्णो भागः पिष्येत, अपिष्ट इतरस्य स्यात्। तत्र विषमः पाको भवेत्, पाकनिमित्तश् च चरुशब्दः स विप्रतिषिध्येत। अथाविरोधं मन्यमाना अपरस्यापि भागं पिंष्युः। भागसंमोहः स्यात्। तत्र को दोषः? अन्यस्य भागो ऽन्यस्य्मा अवदीयेत। तथायथाश्रुतं क्रियेत, तस्माद् अप्य् एकदेवत्ये पेषणम् इति। अपि वा सद्वितीये स्याद् देवतानिमित्तत्वात्
dvidevatye vipratiṣidhyeta dharmaḥ, pūṣṇaḥ peṣaṇam, netarasya, tatra yadi pūṣṇo bhāgaḥ piṣyeta, apiṣṭa itarasya syāt. tatra viṣamaḥ pāko bhavet, pākanimittaś ca caruśabdaḥ sa vipratiṣidhyeta. athāvirodhaṃ manyamānā aparasyāpi bhāgaṃ piṃṣyuḥ. bhāgasaṃmohaḥ syāt. tatra ko doṣaḥ? anyasya bhāgo 'nyasymā avadīyeta. tathāyathāśrutaṃ kriyeta, tasmād apy ekadevatye peṣaṇam iti. api vā sadvitīye syād devatānimittatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानिमित्तम् एतत् पेषणं श्रूयते - पूषा प्रपिष्टभागः कर्तव्य इति, स च द्विदेवत्ये ऽपि भागे पिष्यमाणे प्रपिष्टभागः कृतो भवति, न यथा चतुर्धाकरणे, तत्र हि तद् धितो निरपेक्षस्य भवति, न सद्वितीयस्य, इन्द्रपीत इति समासो ऽपि निरपेक्षस्य, न सद्वितीयस्य। इह तु प्रपिष्टशब्दस्य भागशब्देन सहान्यपदार्थो बहुव्रीहिः समासः, एषो ऽपि समर्थयोर् एव, न त्व् अत्र द्विदेवत्ये कश्चिद् एवंजातीयको दोषः। तस्माद् एकदेवत्ये द्विदेवत्ये ऽपि वा चराव् अस्य भागः पेष्टव्य एव। लिङ्गदर्शनाच् च
devatānimittam etat peṣaṇaṃ śrūyate - pūṣā prapiṣṭabhāgaḥ kartavya iti, sa ca dvidevatye 'pi bhāge piṣyamāṇe prapiṣṭabhāgaḥ kṛto bhavati, na yathā caturdhākaraṇe, tatra hi tad dhito nirapekṣasya bhavati, na sadvitīyasya, indrapīta iti samāso 'pi nirapekṣasya, na sadvitīyasya. iha tu prapiṣṭaśabdasya bhāgaśabdena sahānyapadārtho bahuvrīhiḥ samāsaḥ, eṣo 'pi samarthayor eva, na tv atra dvidevatye kaścid evaṃjātīyako doṣaḥ. tasmād ekadevatye dvidevatye 'pi vā carāv asya bhāgaḥ peṣṭavya eva. liṅgadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३४०: तैत्स्। २।६।८।५ * * ३।३४१: मैत्स्। २।१।५ * * ३।३४२: ए२: ४,३०३; ए४: ४,४२३; ए६: १,२११ * वचनात् सर्वपेषणं तं प्रति शास्त्रवत्त्वाद् अर्थाभावाद् द्विचराव् *३।३४३* अपेषणं भवति
* 3/340: Tait.S. 2.6.8.5 * * 3/341: Mait.S. 2.1.5 * * 3/342: E2: 4,303; E4: 4,423; E6: 1,211 * vacanāt sarvapeṣaṇaṃ taṃ prati śāstravattvād arthābhāvād dvicarāv *3/343* apeṣaṇaṃ bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३४३: ए२,४: धि चराव् * * ३।३४४: ए२,४,६: सौमापौष्णस्य * * ३।३४५: ए१ गिब्त् सौमापौष्णमात्रं प्रति इन् क्लम्मेर्न् * एकस्मिन् वार्थधर्मत्वाद् ऐन्द्राग्नवद् उभयोर् न स्याद् अचोदितत्वात्
* 3/343: E2,4: dhi carāv * * 3/344: E2,4,6: saumāpauṣṇasya * * 3/345: E1 gibt saumāpauṣṇamātraṃ prati in Klammern * ekasmin vārthadharmatvād aindrāgnavad ubhayor na syād acoditatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३४६: ए२,४,६: यच् * * ३।३४७: ए२: ४,३०५; ए४: ४,४२८; ए६: १,२१२ * हेतुमात्रम् अदन्तत्वम्
* 3/346: E2,4,6: yac * * 3/347: E2: 4,305; E4: 4,428; E6: 1,212 * hetumātram adantatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ३।३४८: एबेन्द * वचनं परम्
* 3/348: Ebenda * vacanaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.