Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 13

अथ व्यभिचारि-प्रकरणम् निर्वेदाद्यास्त्रयस्त्रिंशद्-भावा ये परिकीर्तिताः । औग्र्यलस्ये विना तेऽत्र विज्ञेया व्यभिचारिणः

atha vyabhicāri-prakaraṇam nirvedādyāstrayastriṃśad-bhāvā ye parikīrtitāḥ | augryalasye vinā te'tra vijñeyā vyabhicāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सख्यादिषु निज-प्रेमाप्य् अत्र सञ्चारितां व्रजेत्

sakhyādiṣu nija-premāpy atra sañcāritāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षाद्-अङ्गत्या नेष्टा किन्त्व् अत्र मरणादयः । वर्ध्यमानास् तु युक्त्यामी गुणताम् उपचिन्वते

sākṣād-aṅgatyā neṣṭā kintv atra maraṇādayaḥ | vardhyamānās tu yuktyāmī guṇatām upacinvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र निर्वेदः, स महार्त्या, यथा विदग्ध-माधवे (२।४१)- यस्योत्सङ्ग-सुखाश्रया शिथिलता गुर्वी गुरुभ्यस् त्रपा प्राणेभ्योऽपि सुहृत्तमाः सखि तथा यूयं परिक्लेशिताः । धर्मः सोऽपि महान् मया न गणितः साध्वीभिर् अध्यासितो धिग् धैर्यं तद्-उपेक्षितापि यद् अहं जीवामि पापीयसी

tatra nirvedaḥ, sa mahārtyā, yathā vidagdha-mādhave (2.41)- yasyotsaṅga-sukhāśrayā śithilatā gurvī gurubhyas trapā prāṇebhyo'pi suhṛttamāḥ sakhi tathā yūyaṃ parikleśitāḥ | dharmaḥ so'pi mahān mayā na gaṇitaḥ sādhvībhir adhyāsito dhig dhairyaṃ tad-upekṣitāpi yad ahaṃ jīvāmi pāpīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रयोगेण, यथा उद्धव-सन्देशे (८१)- न क्षोदीयान् अपि सखि मम प्रेमगन्धो मुकुन्दे क्रन्दन्तीं मां निजशुभगताख्यापनाय प्रतीहि । खेलत्वम्शीवलयिनमनालोक्य तं वक्त्रबिम्बं ध्वस्तालम्बा यदहमहह प्राणकीटम् बिभर्मि

viprayogeṇa, yathā uddhava-sandeśe (81)- na kṣodīyān api sakhi mama premagandho mukunde krandantīṃ māṃ nijaśubhagatākhyāpanāya pratīhi | khelatvamśīvalayinamanālokya taṃ vaktrabimbaṃ dhvastālambā yadahamahaha prāṇakīṭam bibharmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईर्स्यया, यथा- नात्मानम् आक्षिप त्वं म्लायद्-वदना गभीर-गरिमाणम् । सखि नान्तरं क्षितौ कश् चन्द्रावलि-तारयोर् वेत्ति

īrsyayā, yathā- nātmānam ākṣipa tvaṃ mlāyad-vadanā gabhīra-garimāṇam | sakhi nāntaraṃ kṣitau kaś candrāvali-tārayor vetti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विषादः । स इष्टानवाप्तितो, यथा विदग्ध-माधवे (२।५६)- पीतं नवाग् अमृतम् अद्य हरेर् अशङ्कं न्यस्तं मयाद्य वदने न दृग्-अञ्चलं च । रम्ये चिराद् अवसरे सखि लब्ध-मात्रे हा दुर्विधिर् विरुरुधे जरती च्छलेन

atha viṣādaḥ | sa iṣṭānavāptito, yathā vidagdha-mādhave (2.56)- pītaṃ navāg amṛtam adya harer aśaṅkaṃ nyastaṃ mayādya vadane na dṛg-añcalaṃ ca | ramye cirād avasare sakhi labdha-mātre hā durvidhir virurudhe jaratī cchalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा व श्री-दशमे (१०।२१।७)- अक्षण्वतां फलम् इदं न परं विदामः सख्यः पशून् अनुविवेशतयोर् वयस्यैः । वक्त्रं व्रजेश-सुतयोर् अनुवेणु-जुष्टं यैर् वा निपीतम् अनुरक्त-कटाक्ष-मोक्षम्

yathā va śrī-daśame (10.21.7)- akṣaṇvatāṃ phalam idaṃ na paraṃ vidāmaḥ sakhyaḥ paśūn anuviveśatayor vayasyaiḥ | vaktraṃ vrajeśa-sutayor anuveṇu-juṣṭaṃ yair vā nipītam anurakta-kaṭākṣa-mokṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्ध-कार्यासिद्धेर्, यथा श्री-गीत-गोविन्दे (२।१०)- गणयति गुण-ग्रामं भ्रामं भ्रामाद् अपि नेहते वहति च परितोषं दोषं विमुञ्चति दूरतः । युवतिषु वलत्-तृष्णे कृष्णे विहरति मां विना पुनर् अपि मनो वामं कामं करोति करोमि किम्

prārabdha-kāryāsiddher, yathā śrī-gīta-govinde (2.10)- gaṇayati guṇa-grāmaṃ bhrāmaṃ bhrāmād api nehate vahati ca paritoṣaṃ doṣaṃ vimuñcati dūrataḥ | yuvatiṣu valat-tṛṣṇe kṛṣṇe viharati māṃ vinā punar api mano vāmaṃ kāmaṃ karoti karomi kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपत्तितो, यथा ललित-माधवे (३।२६)- निपीता न स्वैरं श्रुति-पुटिकया नर्म-भणितिर् न दृष्टा निःशङ्कं सुमुखि मुख-पङ्केरुह-रुचः । हरेर् वक्षः-पीठं न किल घनम् आलिङ्गितम् अभूद् इति ध्यायं ध्यायं स्फुटति लुठद् अन्तर् मम मनः

vipattito, yathā lalita-mādhave (3.26)- nipītā na svairaṃ śruti-puṭikayā narma-bhaṇitir na dṛṣṭā niḥśaṅkaṃ sumukhi mukha-paṅkeruha-rucaḥ | harer vakṣaḥ-pīṭhaṃ na kila ghanam āliṅgitam abhūd iti dhyāyaṃ dhyāyaṃ sphuṭati luṭhad antar mama manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराधाद्, यथा- हरेर् वचसि सूनृते न निहिता श्रुतिर् वामया तथा दृग् अपि नार्पिता प्रणति-भाजि तस्मिन् पुरः । हितोक्तिर् अपि धिक्-कृता प्रिय-सखी मुहुस् तेन मे ज्वलत्य् अहह मुर्मुर-ज्वलन-जाल-रुद्धं मनः

aparādhād, yathā- harer vacasi sūnṛte na nihitā śrutir vāmayā tathā dṛg api nārpitā praṇati-bhāji tasmin puraḥ | hitoktir api dhik-kṛtā priya-sakhī muhus tena me jvalaty ahaha murmura-jvalana-jāla-ruddhaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दैन्यम् । तद् दुःखेन, यथा बिल्वमङ्गले- अयि मुरलि मुकुन्द-स्मेर-वक्त्रारविन्द- श्वसन्-रस-रसज्ञे त्वां नमस्कृत्य याचे । मधुरम् अधर-बिम्बं प्राप्तवत्यां भवत्यां कथय रहसि कर्णे मद्-दशां नन्द-सूनोः

atha dainyam | tad duḥkhena, yathā bilvamaṅgale- ayi murali mukunda-smera-vaktrāravinda- śvasan-rasa-rasajñe tvāṃ namaskṛtya yāce | madhuram adhara-bimbaṃ prāptavatyāṃ bhavatyāṃ kathaya rahasi karṇe mad-daśāṃ nanda-sūnoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा, श्री-दशमे (१०।२९।३८)- तन् नः प्रसीद वृजिनार्दन ते æङ्घ्रिमूलं प्राप्ता विसृज्य वसतीस् त्वदुपासनाशाः । त्वत्-सुन्दर-स्मित-निरीक्षण-तीव्र-काम- तप्तात्मनां पुरुष-भूषण देहि दास्यम्

yathā vā, śrī-daśame (10.29.38)- tan naḥ prasīda vṛjinārdana te æṅghrimūlaṃ prāptā visṛjya vasatīs tvadupāsanāśāḥ | tvat-sundara-smita-nirīkṣaṇa-tīvra-kāma- taptātmanāṃ puruṣa-bhūṣaṇa dehi dāsyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रासेन, यथा- अपि कर-धुतिभिर् मयापनुन्नो मुखमयम् अञ्चति चञ्चलो द्विरेफः । अघदमन मयि प्रसीद वन्दे कुरु करुणाम् अवरुन्धि दुष्टम् एनम्

trāsena, yathā- api kara-dhutibhir mayāpanunno mukhamayam añcati cañcalo dvirephaḥ | aghadamana mayi prasīda vande kuru karuṇām avarundhi duṣṭam enam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराधेन, यथा- आलि तथ्यम् अपराद्धम् एव ते दुष्ट-मान-फणि-दष्टया मया । पिञ्छ-मौलिर् अधुनानुमीयतां मामकीनम् अनवेक्ष्य दूषणम्

aparādhena, yathā- āli tathyam aparāddham eva te duṣṭa-māna-phaṇi-daṣṭayā mayā | piñcha-maulir adhunānumīyatāṃ māmakīnam anavekṣya dūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ग्लानिः, सा श्रमेण, यथा- व्यात्युक्षीम् अघमथनेन पङ्कजाक्षी कुर्वाणा किम् अपि सखीषु सस्मितासु । क्षामाङ्गी मणि-वलयं स्खलत् करान्तात् कालिन्दी-पयसि रुरोध नाद्य राधा

atha glāniḥ, sā śrameṇa, yathā- vyātyukṣīm aghamathanena paṅkajākṣī kurvāṇā kim api sakhīṣu sasmitāsu | kṣāmāṅgī maṇi-valayaṃ skhalat karāntāt kālindī-payasi rurodha nādya rādhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधिना, यथा हंसदूते (९५)- प्रतीकारारम्भ-श्लथ-मतिभिर् उद्यत्-परिणतेर् विमुक्ताया व्यक्त-स्मर-कदन-भाजः परिजनैः । अमुञ्चन्ती सङ्गं कुवलय-दृशः केवलम् असौ बलाद् अद्य प्राणान् अवति भवाशा-सहचरी

ādhinā, yathā haṃsadūte (95)- pratīkārārambha-ślatha-matibhir udyat-pariṇater vimuktāyā vyakta-smara-kadana-bhājaḥ parijanaiḥ | amuñcantī saṅgaṃ kuvalaya-dṛśaḥ kevalam asau balād adya prāṇān avati bhavāśā-sahacarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतेन, यथा श्री-गीत-गोविन्दे (१२।१२)- माराङ्के रति-केलि-सङ्कुल-रणारम्भे तया साहस- प्रायं कान्त-जयाय किंचिद् उपरि प्रारम्भि यत्-सम्भ्रमात् । निष्पन्दा जघन-स्थली शिथिलिता दोर्-वल्लिर् उत्कम्पितं वक्षो मीलितम् अक्षि पौरुष-रसः स्त्रीणां कुतः सिध्यति

ratena, yathā śrī-gīta-govinde (12.12)- mārāṅke rati-keli-saṅkula-raṇārambhe tayā sāhasa- prāyaṃ kānta-jayāya kiṃcid upari prārambhi yat-sambhramāt | niṣpandā jaghana-sthalī śithilitā dor-vallir utkampitaṃ vakṣo mīlitam akṣi pauruṣa-rasaḥ strīṇāṃ kutaḥ sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ श्रमः । सोऽध्वनो, यथा पद्यावल्यां (२११)- द्वित्रैः केलि-सरोरुहं त्रि-चतुरैर् धम्मिल्ल-मल्ली-स्रजं कण्ठान् मौक्तिक-मालिकां तद् अनु च त्यक्त्वा पदैः पञ्चमैः । कृष्ण-प्रेम-विघूर्णितान्तरतया दूराभिसारातुरा तन्वङ्गी निरुपायम् अध्वनि परं श्रेणीभरं निन्दति

atha śramaḥ | so'dhvano, yathā padyāvalyāṃ (211)- dvitraiḥ keli-saroruhaṃ tri-caturair dhammilla-mallī-srajaṃ kaṇṭhān mauktika-mālikāṃ tad anu ca tyaktvā padaiḥ pañcamaiḥ | kṛṣṇa-prema-vighūrṇitāntaratayā dūrābhisārāturā tanvaṅgī nirupāyam adhvani paraṃ śreṇībharaṃ nindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृत्याद्, यथा- शिथिल-गति-विलासास् तत्र हल्लीश-रङ्गे हरि-भुज-परिघाग्र-न्यस्त-हस्तारविन्दाः । श्रम-लुलित-ललाट-श्लिष्ट-लीलालकान्ताः प्रतिपदम् अनवद्याः सिष्विदुर् वेदिमध्याः

nṛtyād, yathā- śithila-gati-vilāsās tatra hallīśa-raṅge hari-bhuja-parighāgra-nyasta-hastāravindāḥ | śrama-lulita-lalāṭa-śliṣṭa-līlālakāntāḥ pratipadam anavadyāḥ siṣvidur vedimadhyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रताद्, यथा- अहह भुजयोर् द्वन्द्वं मन्दं बभूव विशाखिके समजनि घन-स्वेदं चेदं युगं तव गण्डयोः । धृत-मधुरिम-स्फूर्ति-मूर्तिस् तथापि वरानने प्रमद-सुधयाक्रान्तं स्वान्तं मम प्रणयत्य् असौ

ratād, yathā- ahaha bhujayor dvandvaṃ mandaṃ babhūva viśākhike samajani ghana-svedaṃ cedaṃ yugaṃ tava gaṇḍayoḥ | dhṛta-madhurima-sphūrti-mūrtis tathāpi varānane pramada-sudhayākrāntaṃ svāntaṃ mama praṇayaty asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मदः । स मधुपानजो, यथा- या ह्रिया हरि-पुरो मुख-मुद्रां भङ्क्तु-मध्य-वससौ न कदापि । स पपाठ चटुलं मधु पीत्वा शारिकेव पशुपाल-किशोरी

atha madaḥ | sa madhupānajo, yathā- yā hriyā hari-puro mukha-mudrāṃ bhaṅktu-madhya-vasasau na kadāpi | sa papāṭha caṭulaṃ madhu pītvā śārikeva paśupāla-kiśorī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गर्वः । स सौभाग्येन, यथा- मुञ्चन् मित्र-कदम्ब-सङ्गम् अभजन्न् अप्य् उत्सुकाः प्रेयसी- रेष द्वारि हरिस् त्वद्-आनन-तटी-न्यस्तेक्षणस् तिष्ठति । यूथिभिर् मकराकृति स्मित-मुखी त्वं कुर्वती कुण्डलं गण्डोद्यत्-पुलका दृशोऽपि न किल् क्षीवे क्षिपस्य् अञ्चलम्

atha garvaḥ | sa saubhāgyena, yathā- muñcan mitra-kadamba-saṅgam abhajann apy utsukāḥ preyasī- reṣa dvāri haris tvad-ānana-taṭī-nyastekṣaṇas tiṣṭhati | yūthibhir makarākṛti smita-mukhī tvaṃ kurvatī kuṇḍalaṃ gaṇḍodyat-pulakā dṛśo'pi na kil kṣīve kṣipasy añcalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपेण, यथा- चन्द्रावली-वदन-चन्द्र-मरीचि-पुञ्जं कः स्तोतुम् अप्य् अतिपटु क्षमते क्षमायाम् । येनाद्य पिञ्छ-मुकुटोऽपि निकेत-वाटी- पर्यन्त-कानन-कुटिर-चरः कृतोऽयम्

rūpeṇa, yathā- candrāvalī-vadana-candra-marīci-puñjaṃ kaḥ stotum apy atipaṭu kṣamate kṣamāyām | yenādya piñcha-mukuṭo'pi niketa-vāṭī- paryanta-kānana-kuṭira-caraḥ kṛto'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा विदग्ध-माधवे (७।२७)- सहचरि वृषभानुजया प्रादुर्भावे वरत्विषोपगते । चन्द्रावली-शतान्य् अपि भवन्ति निर्धूत-कान्तीनि

yathā vā vidagdha-mādhave (7.27)- sahacari vṛṣabhānujayā prādurbhāve varatviṣopagate | candrāvalī-śatāny api bhavanti nirdhūta-kāntīni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणेन, यथा- रमयन्तु तावद् अमलै- र्ध्वनिभिर् गोपी-कपोतिका कृष्णम् । इह ललिता-कल-कण्ठी कलं न यावत् प्रपञ्चयति

guṇena, yathā- ramayantu tāvad amalai- rdhvanibhir gopī-kapotikā kṛṣṇam | iha lalitā-kala-kaṇṭhī kalaṃ na yāvat prapañcayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोत्तमाश्रयेण, यथा श्री-विष्णु-पुराणे (५।३०।५१) जानामि ते पतिं शत्रुं जानामि त्रदशेश्वरम् । पारिजातं तथाप्य् एनं मानुषी हारयामि ते

sarvottamāśrayeṇa, yathā śrī-viṣṇu-purāṇe (5.30.51) jānāmi te patiṃ śatruṃ jānāmi tradaśeśvaram | pārijātaṃ tathāpy enaṃ mānuṣī hārayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्ट-लाभेन, यथा- नम्रा न भवतु वंशी मुकुन्द-वक्त्रेन्दु-माधुरी-रसिका । त्वं दुर्लभ-तद्-गन्धा लगुडि वृथा स्तब्धतां वहसि

iṣṭa-lābhena, yathā- namrā na bhavatu vaṃśī mukunda-vaktrendu-mādhurī-rasikā | tvaṃ durlabha-tad-gandhā laguḍi vṛthā stabdhatāṃ vahasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा श्री-दशमे (१०।८३।२९)- उन्नीय वक्त्रम् उरु-कुन्तल-कुण्डल-त्विड्- गण्ड-स्थलं शिशिर-हास-कटाक्ष-मोक्षैः । राज्ञो निरीक्ष्य परितः शनकैर् मुरारेर् अंसे æनुरक्त-हृदया निदधे स्व-मालाम्

yathā vā śrī-daśame (10.83.29)- unnīya vaktram uru-kuntala-kuṇḍala-tviḍ- gaṇḍa-sthalaṃ śiśira-hāsa-kaṭākṣa-mokṣaiḥ | rājño nirīkṣya paritaḥ śanakair murārer aṃse ænurakta-hṛdayā nidadhe sva-mālām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शङ्का, सा चौर्येण, यथा- हरन्ती निद्राणे मधुभिदि करात् केलि-मुरलीं लतोत्सङ्गे लीना घन-तमसि राधा चकितधीः । निशि ध्वान्ते शान्ते शरद-अमल-चन्द्र-द्युतिम् उषा- मसौ निर्मातारं स्व-वदन-रुचां निन्दति विधिम्

atha śaṅkā, sā cauryeṇa, yathā- harantī nidrāṇe madhubhidi karāt keli-muralīṃ latotsaṅge līnā ghana-tamasi rādhā cakitadhīḥ | niśi dhvānte śānte śarada-amala-candra-dyutim uṣā- masau nirmātāraṃ sva-vadana-rucāṃ nindati vidhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराधाद्, यथा ललित-माधवे (२।४)- उत्ताम्यन्ती विरमति तमस्तोम-सम्पत्-प्रपञ्चे न्यञ्चन्-मूर्धा सरभसम् असौ स्रस्त-वेणीवृतांसा । मन्द-स्पन्दं दिशि दिशि दृशोर् द्वन्द्वम् अल्पं क्षिपन्ती कुञ्जाद् गोष्ठं विशति चकिता वक्त्रम् आवृत्य पाली

aparādhād, yathā lalita-mādhave (2.4)- uttāmyantī viramati tamastoma-sampat-prapañce nyañcan-mūrdhā sarabhasam asau srasta-veṇīvṛtāṃsā | manda-spandaṃ diśi diśi dṛśor dvandvam alpaṃ kṣipantī kuñjād goṣṭhaṃ viśati cakitā vaktram āvṛtya pālī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्का तु प्रवर-स्त्रीणां भीरुत्वाद् भय-कृद् भवेत्

śaṅkā tu pravara-strīṇāṃ bhīrutvād bhaya-kṛd bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर-क्रौर्याद्, यथा विदग्ध-माधवे (५।२३)- व्यक्तिं गते मम रहस्य-विनोद-वृत्ते रुष्टो लघिष्ठ-हृदयस् तरसाभिमन्युः । राधां निरुध्य सदने विनिगूहन्ते वा हा हन्त लम्भयति वा यदु-राजधानीम्

para-krauryād, yathā vidagdha-mādhave (5.23)- vyaktiṃ gate mama rahasya-vinoda-vṛtte ruṣṭo laghiṣṭha-hṛdayas tarasābhimanyuḥ | rādhāṃ nirudhya sadane vinigūhante vā hā hanta lambhayati vā yadu-rājadhānīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ त्रासः, स तडिता, यथा- स्फूर्जिते नभसि भीरुर् उद्यतां विद्युतां द्युतिम् अवेक्ष्य कम्पिता । सा हरेर् उरसि चञ्चलेक्षणा चञ्चलेव जलदे न्यलीयत

atha trāsaḥ, sa taḍitā, yathā- sphūrjite nabhasi bhīrur udyatāṃ vidyutāṃ dyutim avekṣya kampitā | sā harer urasi cañcalekṣaṇā cañcaleva jalade nyalīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोर-सत्त्वेन, यथा विदग्ध-माधवे (५।४४)- कर्णोत्तंसित-रक्त-पङ्कज-जुषो भृङ्गीपतेर् झङ्क्रिया भ्रान्तेनाद्य दृगञ्चलेन दधती भृङ्गावली-विभ्रमम् । त्रासान्दोलित-दोर्-लतान्त-विलसच्-चूडा-झणत्-कारिणी राधे व्याकुलतां गतापि भवति मोदं ममाध्यस्यति

ghora-sattvena, yathā vidagdha-mādhave (5.44)- karṇottaṃsita-rakta-paṅkaja-juṣo bhṛṅgīpater jhaṅkriyā bhrāntenādya dṛgañcalena dadhatī bhṛṅgāvalī-vibhramam | trāsāndolita-dor-latānta-vilasac-cūḍā-jhaṇat-kāriṇī rādhe vyākulatāṃ gatāpi bhavati modaṃ mamādhyasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उग्र-निस्वनेन, यथा- त्वम् असि मम सखेति किंवदन्ती मुद्र चिराद् भवता व्यधायि तथ्या । मद्-उरसि रसितैर् निरस्यमानं यद् उदित-वेपथुर् अर्पिताद्य राधा

ugra-nisvanena, yathā- tvam asi mama sakheti kiṃvadantī mudra cirād bhavatā vyadhāyi tathyā | mad-urasi rasitair nirasyamānaṃ yad udita-vepathur arpitādya rādhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ आवेगः, स प्रिय-दर्शनजो, यथा ललित-माधवे (२।११)- सहचरि निरातङ्कः कोऽयं युवा मुदिर-द्युतिर् व्रज-भुवि कुतः प्राप्तो माद्यन्-मतङ्गज-विभ्रमः । अहह चटुलैर् उत्सर्पद्भिर् दृग-अङ्चल-तस्करैर् मम धृतिर्-धनं चेतः-कोषाद् विलुण्ठयतीह यः

atha āvegaḥ, sa priya-darśanajo, yathā lalita-mādhave (2.11)- sahacari nirātaṅkaḥ ko'yaṃ yuvā mudira-dyutir vraja-bhuvi kutaḥ prāpto mādyan-mataṅgaja-vibhramaḥ | ahaha caṭulair utsarpadbhir dṛga-aṅcala-taskarair mama dhṛtir-dhanaṃ cetaḥ-koṣād viluṇṭhayatīha yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा तत्रैव (६।४०)- उपतरु ललितां तां प्रत्यभिक्षाय सद्यः प्रकृति-मधुर-रूपां वीक्ष्य राधाकृतिं च । मणिम् अपि परिचिन्वन् शङ्ख-चूडावतंसं मुहुर् अहम् उद्घूर्णं भूरिणा सम्भ्रमेण

yathā vā tatraiva (6.40)- upataru lalitāṃ tāṃ pratyabhikṣāya sadyaḥ prakṛti-madhura-rūpāṃ vīkṣya rādhākṛtiṃ ca | maṇim api paricinvan śaṅkha-cūḍāvataṃsaṃ muhur aham udghūrṇaṃ bhūriṇā sambhrameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रिय-श्रवणजो, यथा ललित-माधवे (१।२५)- धन्ये कज्जल-मुक्त-वाम-नयना पद्मे पदोढाङ्गदा सारङ्गि ध्वनद्-एक-नूपुर-धरा पालि स्खलन्-मेखला । गण्डोद्यत्-तिलका लवङ्गि कमले नेत्रार्पितालक्तका माधावोत्तरलं त्वम् अत्र मुरली दूरे कलं कूजति

priya-śravaṇajo, yathā lalita-mādhave (1.25)- dhanye kajjala-mukta-vāma-nayanā padme padoḍhāṅgadā sāraṅgi dhvanad-eka-nūpura-dharā pāli skhalan-mekhalā | gaṇḍodyat-tilakā lavaṅgi kamale netrārpitālaktakā mādhāvottaralaṃ tvam atra muralī dūre kalaṃ kūjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रिय-दर्शनजो, यथा तत्रैव (३।१८)- क्षणं विक्रोशन्ती विलुठति शताङ्गस्य पुरतः क्षणं बाष्प-ग्रस्तां किरति किल दृष्टिं हरि-मुखे । क्षणं रामस्याग्रे पतति दशनोत्तम्भित-तृणा न राधेयं कं वा क्षिपति करुणाम्भोधि-कुहरे

apriya-darśanajo, yathā tatraiva (3.18)- kṣaṇaṃ vikrośantī viluṭhati śatāṅgasya purataḥ kṣaṇaṃ bāṣpa-grastāṃ kirati kila dṛṣṭiṃ hari-mukhe | kṣaṇaṃ rāmasyāgre patati daśanottambhita-tṛṇā na rādheyaṃ kaṃ vā kṣipati karuṇāmbhodhi-kuhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रिय-श्रवणजो, यथा- व्रज-नरपतेर् एष क्षत्ता करोति गिरा प्रगे नगर-गतये घोरं घोषे घनां सखि घोषणाम् । श्रवण-पदवीम् आरोहन्त्या यया कुलिशोग्रया रचितम् अचिराद् आभीरीणां कुलं मुहुर् आकुलम्

apriya-śravaṇajo, yathā- vraja-narapater eṣa kṣattā karoti girā prage nagara-gataye ghoraṃ ghoṣe ghanāṃ sakhi ghoṣaṇām | śravaṇa-padavīm ārohantyā yayā kuliśograyā racitam acirād ābhīrīṇāṃ kulaṃ muhur ākulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

-एवम् अन्येऽप्य् ऊह्याः । अथ उन्मादः, स प्रौढानन्दाद्, यथा- प्रसीद मदिराक्षि मां सखि मिलन्तम् आलिङ्गितुं निरुन्धि मुदिर-द्युतिं नव-युवानम् एनं पुरः । इति भ्रमरिकाम् अपि प्रिय-सखी-भ्रमाद् याचते समीक्ष्य हरिम् उन्मद-प्रमद-विक्लवा वल्लवी

-evam anye'py ūhyāḥ | atha unmādaḥ, sa prauḍhānandād, yathā- prasīda madirākṣi māṃ sakhi milantam āliṅgituṃ nirundhi mudira-dyutiṃ nava-yuvānam enaṃ puraḥ | iti bhramarikām api priya-sakhī-bhramād yācate samīkṣya harim unmada-pramada-viklavā vallavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरहाद्, यथा- क्वाप्य् आन्दोलित-कुन्तला विलुठति क्वाप्य् आङ्गुली-भङ्गत- स्त्वङ्गद्-भ्रूर्-दशनैर् विदश्य दशनान् कंसं शपत्य् उद्धूरा । कुत्राप्य् अद्य तमालम् उत्तरल-धीर् आलोक्य धावत्य् अलं राधा त्वद्-विरह-ज्वरेण पृथुना दूना यदूनां पते

virahād, yathā- kvāpy āndolita-kuntalā viluṭhati kvāpy āṅgulī-bhaṅgata- stvaṅgad-bhrūr-daśanair vidaśya daśanān kaṃsaṃ śapaty uddhūrā | kutrāpy adya tamālam uttarala-dhīr ālokya dhāvaty alaṃ rādhā tvad-viraha-jvareṇa pṛthunā dūnā yadūnāṃ pate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्ज अपस्मारः, यथा- अङ्ग-क्षेप-विधायिभिर् निविडतोत्तुङ्ग-प्रलापैर् अलं गाढोद्वर्तित-तार-लोचन-पुटैः फेन-च्छटोद्गारिभिः । कृष्ण त्वद्-विरहोत्थितैर् मम सखीम् अन्तर्विकारोर्मिभि- र्ग्रस्तां प्रेक्ष्य वितर्कयन्ति गुरवः सम्प्रत्य् अपस्मारिणीम्

atja apasmāraḥ, yathā- aṅga-kṣepa-vidhāyibhir niviḍatottuṅga-pralāpair alaṃ gāḍhodvartita-tāra-locana-puṭaiḥ phena-cchaṭodgāribhiḥ | kṛṣṇa tvad-virahotthitair mama sakhīm antarvikārormibhi- rgrastāṃ prekṣya vitarkayanti guravaḥ sampraty apasmāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्याधिः, स यथा रस-सुधाकरे (२।५२)- शय्या पुष्प-मयी पराग-मयताम् अङ्गार्पणाद् अश्नुते ताम्यन्त्य् अन्तिक-ताल-वृन्त-नलिनी-पत्राणि गात्रोष्मणा । न्यस्तं च स्तन-मण्डले मलयजं शीर्णान्तरं लक्ष्यते क्वाथाद् आशु भवन्ति फेनिल-मुखा भूषा-मृणालाङ्कुराः

atha vyādhiḥ, sa yathā rasa-sudhākare (2.52)- śayyā puṣpa-mayī parāga-mayatām aṅgārpaṇād aśnute tāmyanty antika-tāla-vṛnta-nalinī-patrāṇi gātroṣmaṇā | nyastaṃ ca stana-maṇḍale malayajaṃ śīrṇāntaraṃ lakṣyate kvāthād āśu bhavanti phenila-mukhā bhūṣā-mṛṇālāṅkurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मोहः, स हर्षाद्, यथा विदग्ध-माधवे (२।६)- दरोन्मीलन् नीलोत्पल-दल-रुचस् तस्य निविडाद् विरूढानां सद्यः कर-सरसिज-स्पर्श-कुतुकात् । वहन्ती क्षोभाणां निवहम् इह नाज्ञासिषम् इदं क्व वाहं का वाहं चकर किम् अहं वा सखि तदा

atha mohaḥ, sa harṣād, yathā vidagdha-mādhave (2.6)- daronmīlan nīlotpala-dala-rucas tasya niviḍād virūḍhānāṃ sadyaḥ kara-sarasija-sparśa-kutukāt | vahantī kṣobhāṇāṃ nivaham iha nājñāsiṣam idaṃ kva vāhaṃ kā vāhaṃ cakara kim ahaṃ vā sakhi tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा व श्री-दशमे (१०।२१।१२)- कृष्णं निरीक्ष्य वनितोत्सव-रूप-शीलं श्रुत्वा च तत्-क्वणित-वेणु-विचित्र-गीतम् । देव्यो विमान-गतयः स्मर-नुन्न-सारा भ्रश्यत् प्रसून-कवरा मुमुहुर् विनीव्य्

yathā va śrī-daśame (10.21.12)- kṛṣṇaṃ nirīkṣya vanitotsava-rūpa-śīlaṃ śrutvā ca tat-kvaṇita-veṇu-vicitra-gītam | devyo vimāna-gatayaḥ smara-nunna-sārā bhraśyat prasūna-kavarā mumuhur vinīvy

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्लेषाद्, यथा उद्धव-सन्देशे (११७)- सा पल्यङ्के किशलय-दलैः कल्पिते तत्र सुप्ता गुप्ता नीर-स्तवकित-तृशां चक्रवालैः सखीनाम् । द्रष्टव्या ते क्रशिम-कलिताकण्ठनालोप-कण्ठ स्पन्देनान्तर्-वपुर् अनुमित-प्राण-सङ्गा वराङ्गी

viśleṣād, yathā uddhava-sandeśe (117)- sā palyaṅke kiśalaya-dalaiḥ kalpite tatra suptā guptā nīra-stavakita-tṛśāṃ cakravālaiḥ sakhīnām | draṣṭavyā te kraśima-kalitākaṇṭhanālopa-kaṇṭha spandenāntar-vapur anumita-prāṇa-saṅgā varāṅgī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषादाद्, यथा श्री-दशमे (१०।३५।१६-१७)- निज-पदाब्ज-दलैर् ध्वज-वज्र- नीरजाङ्कुश-विचित्र-ललामैः । व्रज-भुवः शमयन् खुर-तोदं वर्ष्म-धुर्य-गतिर् ईडित-वेणुः

viṣādād, yathā śrī-daśame (10.35.16-17)- nija-padābja-dalair dhvaja-vajra- nīrajāṅkuśa-vicitra-lalāmaiḥ | vraja-bhuvaḥ śamayan khura-todaṃ varṣma-dhurya-gatir īḍita-veṇuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजति तेन वयं स-विलास- वीक्षणार्पित-मनोभव-वेगाः । कुज-गतिं गमिता न विदामः कश्मलेन कवरं वसनं वा

vrajati tena vayaṃ sa-vilāsa- vīkṣaṇārpita-manobhava-vegāḥ | kuja-gatiṃ gamitā na vidāmaḥ kaśmalena kavaraṃ vasanaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मृतिः- मृतेर् अध्यवयायोऽत्र वर्ण्यः साक्षाद् इयं न हि

atha mṛtiḥ- mṛter adhyavayāyo'tra varṇyaḥ sākṣād iyaṃ na hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा उद्धव-सन्देशे (६९)- यावद्-व्यक्तिं न किल भजते गान्दिनेयानुबन्धस् तावन् नत्वा सुमुखि भवतीं किंचिद् अभ्यर्थयिष्ये । पुष्पैर् यस्या मुहुर् अकरवं कर्ण-पूरान् मुरारेः सेयं फुल्ला गृह-परिसरे मालती पालनीया

yathā uddhava-sandeśe (69)- yāvad-vyaktiṃ na kila bhajate gāndineyānubandhas tāvan natvā sumukhi bhavatīṃ kiṃcid abhyarthayiṣye | puṣpair yasyā muhur akaravaṃ karṇa-pūrān murāreḥ seyaṃ phullā gṛha-parisare mālatī pālanīyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ आलस्यम्- साक्षाद् अङ्गं न चालस्यं भङ्ग्या तेन निबध्यते

atha ālasyam- sākṣād aṅgaṃ na cālasyaṃ bhaṅgyā tena nibadhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- निरवधि दधि-पूर्णां गर्गरीं लोडयित्वा सखि कृत-तनु-भङ्गं कुर्वती भूरि जृम्भाम् । भुवम् अनुपतिता ते पत्युर् आस्ते सवित्री विरचय तद्-अशङ्कं त्वं हरेर् मूर्ध्नि चूडाम्

yathā- niravadhi dadhi-pūrṇāṃ gargarīṃ loḍayitvā sakhi kṛta-tanu-bhaṅgaṃ kurvatī bhūri jṛmbhām | bhuvam anupatitā te patyur āste savitrī viracaya tad-aśaṅkaṃ tvaṃ harer mūrdhni cūḍām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जाड्यं, तद्-इष्ट-श्रुत्या, यथा- गोपुरे रुवति कृष्ण-नूपुरे निष्क्रमाय धृत-सम्भ्रमाप्य् असौ । कीलितेव परिमीलितेक्षणा सीदति स्म सदने मनोरमा

atha jāḍyaṃ, tad-iṣṭa-śrutyā, yathā- gopure ruvati kṛṣṇa-nūpure niṣkramāya dhṛta-sambhramāpy asau | kīliteva parimīlitekṣaṇā sīdati sma sadane manoramā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्ट-श्रुत्या, यथा ललित-माधवे (३।१०)- आली-व्यालीक-वचनेन मुहुर् विहन्तो हन्तारविन्द-विगलद्-ग्रथितार्ध-माल्या । हा हन्त हन्त किम् अपि प्रतिपन्न-तन्द्रा चन्द्रावली किल दशान्तरम् आरुरोह

aniṣṭa-śrutyā, yathā lalita-mādhave (3.10)- ālī-vyālīka-vacanena muhur vihanto hantāravinda-vigalad-grathitārdha-mālyā | hā hanta hanta kim api pratipanna-tandrā candrāvalī kila daśāntaram āruroha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टेक्षणेन, यथा विदग्ध-माधवे (३।२९)- अहो धन्या गोप्यः कलित-नव-नर्मोक्तिभिर् अलं विलासैर् आमोदं दधति मधुरैर् या मधुभिदः । धिग् अस्तु स्वं भाग्यं यद् इह मम राधा प्रिय-सखी पुरस् तस्मिन् प्राप्ते जडिम-निविडाङ्गी विलुठति

iṣṭekṣaṇena, yathā vidagdha-mādhave (3.29)- aho dhanyā gopyaḥ kalita-nava-narmoktibhir alaṃ vilāsair āmodaṃ dadhati madhurair yā madhubhidaḥ | dhig astu svaṃ bhāgyaṃ yad iha mama rādhā priya-sakhī puras tasmin prāpte jaḍima-niviḍāṅgī viluṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्टेक्षणेन, यथा- राधा वनान्ते हरिणा विहारिणी प्रेक्ष्याभिमन्युं स्तिमिताभरत् तथा । क्रुद्यास्य तूर्णं भजतोऽपि सन्निधिं यथा भवानी-प्रतिमाभ्रमं दधे

aniṣṭekṣaṇena, yathā- rādhā vanānte hariṇā vihāriṇī prekṣyābhimanyuṃ stimitābharat tathā | krudyāsya tūrṇaṃ bhajato'pi sannidhiṃ yathā bhavānī-pratimābhramaṃ dadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरहेण, यथा पद्यावल्यां (१८७) गृहीतं ताम्बूलं परिजन-वचोभिर् न सुमुखी स्मरत्य् अन्तःशून्या मुरहर गतायाम् अपि निशि । ततेवास्ते हस्तः कलित-फणि-वल्ली-किसलयस् तथवास्यं तस्याः क्रमुक-फल-फाली-परिचितम्

viraheṇa, yathā padyāvalyāṃ (187) gṛhītaṃ tāmbūlaṃ parijana-vacobhir na sumukhī smaraty antaḥśūnyā murahara gatāyām api niśi | tatevāste hastaḥ kalita-phaṇi-vallī-kisalayas tathavāsyaṃ tasyāḥ kramuka-phala-phālī-paricitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्रीडा, सा नवीन-सङ्गमेन, यथा- विधुमुखि भज शय्यां वर्तसे किं नतास्या मुहुर् अयम् अनुवर्ती याचते त्वां प्रसीद । इति चटुभिर् अनल्पैः सा मयाभ्यर्थ्यमाना व्यरुचद् इह निकुञ्ज-श्रीर् इव द्वारि राधा

atha vrīḍā, sā navīna-saṅgamena, yathā- vidhumukhi bhaja śayyāṃ vartase kiṃ natāsyā muhur ayam anuvartī yācate tvāṃ prasīda | iti caṭubhir analpaiḥ sā mayābhyarthyamānā vyarucad iha nikuñja-śrīr iva dvāri rādhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकार्येण, यथा- पटुः किम् अपि भाग्य-तत्त्वम् असि पुत्रि वित्तार्जने यद् एतम् अतुल्यं बलाद् अपजहर्थ हारं हरेः । गभीरम् इति शृण्वती गुरुजनाद् उपालम्भनं मणि-स्रग्-अवलोकनान् मुखम् अवाञ्चयन् मालती

akāryeṇa, yathā- paṭuḥ kim api bhāgya-tattvam asi putri vittārjane yad etam atulyaṃ balād apajahartha hāraṃ hareḥ | gabhīram iti śṛṇvatī gurujanād upālambhanaṃ maṇi-srag-avalokanān mukham avāñcayan mālatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तवेन, यथा- सङ्कुच न तथ्य-वचसा जगन्ति तव कीर्ति-कौमुदी मार्ष्टि । उरसि हरेर् असि राधे यद् अक्षया कौङ्कुमी-चर्चा

stavena, yathā- saṅkuca na tathya-vacasā jaganti tava kīrti-kaumudī mārṣṭi | urasi harer asi rādhe yad akṣayā kauṅkumī-carcā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवज्ञया, यथा श्री-गीत-गोविन्दे (८।१०)- तवेदं पश्यन्त्याः प्रसरद्-अनुरागं बहिर् इव प्रिय-पादालक्त-च्छुरितम् अरुण-द्योति हृदयम् । ममाद्य प्रख्यात-प्रणय-भर-भङ्गेन कितव त्वद्-आलोकः शोकाद् अपि किम् अपि लज्जां जनयति

avajñayā, yathā śrī-gīta-govinde (8.10)- tavedaṃ paśyantyāḥ prasarad-anurāgaṃ bahir iva priya-pādālakta-cchuritam aruṇa-dyoti hṛdayam | mamādya prakhyāta-praṇaya-bhara-bhaṅgena kitava tvad-ālokaḥ śokād api kim api lajjāṃ janayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अवहित्था, सा जैह्म्येन, यथा श्री-जगन्नाथ-वल्लभे- अमुष्याः प्रोन्मीलत्-कमल-मधु-धारा इव गिरो निपीय क्षीबत्वं गत इव चलन्-मौलिर् अधिकम् । उदञ्चत्-कामोऽपि स्व-हृदय-कला-गोपन-परो हरिः स्वैरं स्वैरं स्मित-सुभगम् ऊचे कथम् अयम्

atha avahitthā, sā jaihmyena, yathā śrī-jagannātha-vallabhe- amuṣyāḥ pronmīlat-kamala-madhu-dhārā iva giro nipīya kṣībatvaṃ gata iva calan-maulir adhikam | udañcat-kāmo'pi sva-hṛdaya-kalā-gopana-paro hariḥ svairaṃ svairaṃ smita-subhagam ūce katham ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जैह्म्य-लज्जाभ्यां, यथा उद्धव-सन्देशे (५२)- मा भूयस्त्वं वद रविसुतातीरधूर्तस्य वार्तां गन्तव्या मे न खलु तरले दूति सीमापि तस्य । विख्याताहम् जगति कठिना यत् पिधत्ते मदङ्गं रोमाञ्चोअयं सपदि पवनो हैमनस्तत्र हेतुः

jaihmya-lajjābhyāṃ, yathā uddhava-sandeśe (52)- mā bhūyastvaṃ vada ravisutātīradhūrtasya vārtāṃ gantavyā me na khalu tarale dūti sīmāpi tasya | vikhyātāham jagati kaṭhinā yat pidhatte madaṅgaṃ romāñco.ayaṃ sapadi pavano haimanastatra hetuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रिया, यथा विदग्ध-माधवे (२।१६)- भजन्त्याः स-व्रीडं कथम् अपि तदाडम्बर-घटाम् अपह्नोतुं यत्नाद् अपि नवम-दामोद-मधुरा । अधीरा कालिन्दी-पुलिन-कलभेन्द्रस्य विजयं सरोजाक्ष्याः साक्षाद् वदति हृदि कुञ्जे तनुवनी

hriyā, yathā vidagdha-mādhave (2.16)- bhajantyāḥ sa-vrīḍaṃ katham api tadāḍambara-ghaṭām apahnotuṃ yatnād api navama-dāmoda-madhurā | adhīrā kālindī-pulina-kalabhendrasya vijayaṃ sarojākṣyāḥ sākṣād vadati hṛdi kuñje tanuvanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाक्षिण्येन, यथा ललित-माधवे (७।३८)- उद्धूता स्मित-कौमुदी न मधुरा वक्त्रेन्दु-बिम्बात् तया मृद्वीनां न निराकृता निज-गिरां माधुर्य-लक्ष्मीर् अपि । कोष्णैर् अद्य दुरावरैर् निज-मनो-गूढ-व्यथा-शंसिभिः श्वासैर् एव दरोद्धूत-स्तन-पटैस् तस्या रुषः कीर्तिताः

dākṣiṇyena, yathā lalita-mādhave (7.38)- uddhūtā smita-kaumudī na madhurā vaktrendu-bimbāt tayā mṛdvīnāṃ na nirākṛtā nija-girāṃ mādhurya-lakṣmīr api | koṣṇair adya durāvarair nija-mano-gūḍha-vyathā-śaṃsibhiḥ śvāsair eva daroddhūta-stana-paṭais tasyā ruṣaḥ kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्री-भयाभ्यां, यथा- हृदये त्वदीय-रागं, माधव दधती शमीव सा दहनम् । अन्तर्ज्वलितापि बहिः, सरसा स्फुरति क्षमा-गुणतः

hrī-bhayābhyāṃ, yathā- hṛdaye tvadīya-rāgaṃ, mādhava dadhatī śamīva sā dahanam | antarjvalitāpi bahiḥ, sarasā sphurati kṣamā-guṇataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयेन, यथा- चन्द्रावली मन्दिर-मण्डलानि पतुय्ः प्रस्ताच् चिरम् आचरन्ती । वंशी-निनादेन विरूड-कम्पा निनिन्द धूर्ता घन-गर्जितानि

bhayena, yathā- candrāvalī mandira-maṇḍalāni patuyḥ prastāc ciram ācarantī | vaṃśī-ninādena virūḍa-kampā nininda dhūrtā ghana-garjitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौरवदाक्षिण्याभ्यां, यथा- स्वकर-ग्रथिताम् अवेक्ष्य मालां विलुठन्तीं प्रतिपक्ष-केश-पक्षे । मलिनाप्य् अघमर्दनादरोर्मि- स्थगिता चन्द्रमुखी बभूव तूष्णीम्

gauravadākṣiṇyābhyāṃ, yathā- svakara-grathitām avekṣya mālāṃ viluṭhantīṃ pratipakṣa-keśa-pakṣe | malināpy aghamardanādarormi- sthagitā candramukhī babhūva tūṣṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्मृतिः । सा सदृशेक्षया, यथा हंसदूते (२३)- तमालस्यालोकाद् गिरि-परिसरे सन्ति चपलाः पुलिन्द्यो गोविन्द-स्मरण-रभसोत्तप्त-वपुषः । शनैस् तासां तापं क्षणम् अपनयन् यास्यति भवान् अवश्यं कालिन्दी-सलिल-शिशिरैः पक्ष-पवनैः

atha smṛtiḥ | sā sadṛśekṣayā, yathā haṃsadūte (23)- tamālasyālokād giri-parisare santi capalāḥ pulindyo govinda-smaraṇa-rabhasottapta-vapuṣaḥ | śanais tāsāṃ tāpaṃ kṣaṇam apanayan yāsyati bhavān avaśyaṃ kālindī-salila-śiśiraiḥ pakṣa-pavanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्यूताभ्यासेन, यथा- ते पीयूषिकिरां गिरां परिमलाः सा पिञ्छ-चूडोज्ज्वला तास् तापिञ्छ-मनोहरास् तनुरुचस् ते केलयः पेशलाः । तद्-वक्त्रं शरद्-इन्दु-निन्दि नयने ते पुण्डरीक-श्रिणी तस्येति क्षणम् अप्य् अविस्मरद् इदं चेतो ममाघूर्णते

dyūtābhyāsena, yathā- te pīyūṣikirāṃ girāṃ parimalāḥ sā piñcha-cūḍojjvalā tās tāpiñcha-manoharās tanurucas te kelayaḥ peśalāḥ | tad-vaktraṃ śarad-indu-nindi nayane te puṇḍarīka-śriṇī tasyeti kṣaṇam apy avismarad idaṃ ceto mamāghūrṇate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वितर्कः, स विमर्शाद् यथा विदग्ध-माधवे (६।२९)- विघूर्णन्तः पौष्पं न मधु लिहतेऽमी मधुलिहः शुकोऽयं नादत्ते कलित-जडिमा दाडिम-फलम् । विवर्णा पर्णाग्रं चरति हरिणीयं न हरितं पथानेन स्वामी तद्-इभ-वर-गामी ध्रुवम् अगात्

atha vitarkaḥ, sa vimarśād yathā vidagdha-mādhave (6.29)- vighūrṇantaḥ pauṣpaṃ na madhu lihate'mī madhulihaḥ śuko'yaṃ nādatte kalita-jaḍimā dāḍima-phalam | vivarṇā parṇāgraṃ carati hariṇīyaṃ na haritaṃ pathānena svāmī tad-ibha-vara-gāmī dhruvam agāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशयाद्, यथा ललित-माधवे (३।४०)- विदूरे कंसारिर् मुकुटित-शिखण्डावलिर् असौ पुरे गौराङ्गीभिः कलित-परिरम्भो विलसति । न कान्तोऽयं शङ्के सुरपतिधनुर् धाम-मधुरस् तडिल्-लेखाहारी गिरिम् अवललम्बे जलधरः

saṃśayād, yathā lalita-mādhave (3.40)- vidūre kaṃsārir mukuṭita-śikhaṇḍāvalir asau pure gaurāṅgībhiḥ kalita-parirambho vilasati | na kānto'yaṃ śaṅke surapatidhanur dhāma-madhuras taḍil-lekhāhārī girim avalalambe jaladharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा पद्यावल्यां (२३८)- आहारे विरतिः समस्त-विषय-ग्रामे निवृत्तिः परा नासाग्रे नयनं यद् एतद् अपरं यच् चैकतानं मनः । मौनं चेदम् इदं च शून्यम् अखिलं यद् विश्वम् आभाति ते तद् ब्रूयाः सखि योगिनी किम् असि भोः किं वियोगिन्य् अपि

yathā padyāvalyāṃ (238)- āhāre viratiḥ samasta-viṣaya-grāme nivṛttiḥ parā nāsāgre nayanaṃ yad etad aparaṃ yac caikatānaṃ manaḥ | maunaṃ cedam idaṃ ca śūnyam akhilaṃ yad viśvam ābhāti te tad brūyāḥ sakhi yoginī kim asi bhoḥ kiṃ viyoginy api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा विदग्ध-माधवे (३।४)- अक्ष्णोर् द्वन्द्वं प्रसरति दरोद्घूर्ण-तारं मुरारेः श्वासाः क् प्तां किल विचकिलैर् मालिकां म्लापयन्ति । केयं धन्या वसति रमणी गोकुले क्षिप्रम् एतां नीतस् तीव्रामयम् अपि यया काम् अपि ध्यान-निष्ठाम्

yathā vā vidagdha-mādhave (3.4)- akṣṇor dvandvaṃ prasarati darodghūrṇa-tāraṃ murāreḥ śvāsāḥ k ptāṃ kila vicakilair mālikāṃ mlāpayanti | keyaṃ dhanyā vasati ramaṇī gokule kṣipram etāṃ nītas tīvrāmayam api yayā kām api dhyāna-niṣṭhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्टाप्त्या- बाल्यस्योच्छिदुरतया यथा यथाङ्गे राधाया मधुरिम-कौमुदी दिदीपे । पद्माया मुख-कमलं विशीर्णमन्तः सन्ताम्यद् भ्रमरम् इदं तथा तथासीत्

aniṣṭāptyā- bālyasyocchiduratayā yathā yathāṅge rādhāyā madhurima-kaumudī didīpe | padmāyā mukha-kamalaṃ viśīrṇamantaḥ santāmyad bhramaram idaṃ tathā tathāsīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- मा चन्द्रावलि मलिना भव राधायाः समीक्ष्य सौभाग्यम् । ज्योतिर्-विदोऽपि विद्युः कृष्णे किल बलवती तारा

yathā vā- mā candrāvali malinā bhava rādhāyāḥ samīkṣya saubhāgyam | jyotir-vido'pi vidyuḥ kṛṣṇe kila balavatī tārā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मतिः, यथा पद्यावल्याम् (३३७)- आश्लिष्य वा पाद-रतां पिनष्टु माम् अदर्शनान् मर्म-हतां करोतु वा । यथा तथा वा विदधातु लम्पटो मत्-प्राण-नाथस् तु स एव नापरः

atha matiḥ, yathā padyāvalyām (337)- āśliṣya vā pāda-ratāṃ pinaṣṭu mām adarśanān marma-hatāṃ karotu vā | yathā tathā vā vidadhātu lampaṭo mat-prāṇa-nāthas tu sa eva nāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- भवाम्बुज-भवादयस् तव पदाम्बुजोपासना- मुशन्ति सुर-वन्दिताः किम् उत मन्द-पुण्या नृपाः । अतस् तव जगत्पते मधुरिमाम्बुधेर् मद्-विधो न दास्यम् इह वष्टि कः पुरुष-रत्न कन्या-जनः

yathā vā- bhavāmbuja-bhavādayas tava padāmbujopāsanā- muśanti sura-vanditāḥ kim uta manda-puṇyā nṛpāḥ | atas tava jagatpate madhurimāmbudher mad-vidho na dāsyam iha vaṣṭi kaḥ puruṣa-ratna kanyā-janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धृतिः । सा दुःखाहावेन, यथा श्री-दशमे (१०।३२।१३)- तद्-दर्शनाह्लाद-विधूत-हृद्-रुजो मनोरथान्तं श्रुतयो यथा ययुः । स्वैर् उत्तरीयैः कुचकुङ्कुमाङ्कितैर् अचीक्ल्पन्न् आसनम् आत्मबन्धवे

atha dhṛtiḥ | sā duḥkhāhāvena, yathā śrī-daśame (10.32.13)- tad-darśanāhlāda-vidhūta-hṛd-rujo manorathāntaṃ śrutayo yathā yayuḥ | svair uttarīyaiḥ kucakuṅkumāṅkitair acīklpann āsanam ātmabandhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमाप्त्या, यथा- नव्या यौवन-मञ्जरी स्थिरतरा रूपं च विस्मापनं सर्वाभीर-मृगी-दृशाम् इह गुण-श्रेणी च लोकोत्तरा । स्वाधीन पुरुषोत्तमश् च नितरां त्यक्तान्यकान्ता-स्पृहो राधायाः किम् अपेक्षणीयम् अपरं पद्मे क्षितौ वर्तते

uttamāptyā, yathā- navyā yauvana-mañjarī sthiratarā rūpaṃ ca vismāpanaṃ sarvābhīra-mṛgī-dṛśām iha guṇa-śreṇī ca lokottarā | svādhīna puruṣottamaś ca nitarāṃ tyaktānyakāntā-spṛho rādhāyāḥ kim apekṣaṇīyam aparaṃ padme kṣitau vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हर्षः । सोऽभीष्टेक्षणेन, यथा श्री-दशमे (१०।३२।३)- तं विलोक्यागतं प्रेष्ठं प्रीत्य्-उत्फुल्ल-दृशो æबलाः । उत्तस्थुर् युग् थे कारिकास् ओफ़् रसार्णव-सुधाकर

atha harṣaḥ | so'bhīṣṭekṣaṇena, yathā śrī-daśame (10.32.3)- taṃ vilokyāgataṃ preṣṭhaṃ prīty-utphulla-dṛśo æbalāḥ | uttasthur yug the kārikās of rasārṇava-sudhākara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा ललित-माधवे (१।५३)- स एष किम् उ गोपिका-कुमुदिनी-सुधा-दीधितिः स एष किम् उ गोकुल-स्फुरित-यौवराज्योत्सवः । स एष किम् उ मन्-मनः-पिक-विनोद-पुष्पाकरः कृशोदरि दृशोर् द्वईम् अमृत-वीचिभिः सिञ्चति

yathā vā lalita-mādhave (1.53)- sa eṣa kim u gopikā-kumudinī-sudhā-dīdhitiḥ sa eṣa kim u gokula-sphurita-yauvarājyotsavaḥ | sa eṣa kim u man-manaḥ-pika-vinoda-puṣpākaraḥ kṛśodari dṛśor dvaīm amṛta-vīcibhiḥ siñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीष्ट-लाभेन, यथा तत्रैव (८।११)- आलोके कमलेषणस्य सजलासारे दृशौ न क्षमे नाश्लेषे किल शक्तिभाग् अतिपृथु-स्तम्भा भुजा-वल्लरी । वाणी गद्गद-कुण्ठितोत्तर-विधौ नालं चिरोपस्थिते वृत्तिः कापि बभूव सङ्गमनये विघ्नः कुरङ्गी-दृशः

abhīṣṭa-lābhena, yathā tatraiva (8.11)- āloke kamaleṣaṇasya sajalāsāre dṛśau na kṣame nāśleṣe kila śaktibhāg atipṛthu-stambhā bhujā-vallarī | vāṇī gadgada-kuṇṭhitottara-vidhau nālaṃ ciropasthite vṛttiḥ kāpi babhūva saṅgamanaye vighnaḥ kuraṅgī-dṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ औत्सुक्यम् । तद्-इष्टेक्षा-स्पृहया, यथा हंसदूते (३६)- असव्यं बिभ्राणा पदम् अधूत-लाक्षा-रसम् असौ प्रयाताहं मुग्धे विरम मम वेशैः किम् अधुना । अमन्दाद् आशङ्के सखि पुर-पुरन्ध्रि-कल-कलाद् अलिन्दाग्रे वृन्दावन-कुसुम-धन्वा विजयते

atha autsukyam | tad-iṣṭekṣā-spṛhayā, yathā haṃsadūte (36)- asavyaṃ bibhrāṇā padam adhūta-lākṣā-rasam asau prayātāhaṃ mugdhe virama mama veśaiḥ kim adhunā | amandād āśaṅke sakhi pura-purandhri-kala-kalād alindāgre vṛndāvana-kusuma-dhanvā vijayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टाप्ति-स्पृहया, यथा श्री-गीत-गोविन्दे (६।११)- अङ्गेष्व् आभरणं करोति बहुशः पत्रेऽपि सञ्चारिणी प्राप्तं त्वां परिशङ्कते वितनुते शय्यां चिरं ध्यायति । इत्य् आकल्प-विकल्प-तल्प-रचना-सङ्कल्प-लीला-शत- व्यासक्तापि विना त्वया वर-तनुर् नैषा निशां नेष्यति

iṣṭāpti-spṛhayā, yathā śrī-gīta-govinde (6.11)- aṅgeṣv ābharaṇaṃ karoti bahuśaḥ patre'pi sañcāriṇī prāptaṃ tvāṃ pariśaṅkate vitanute śayyāṃ ciraṃ dhyāyati | ity ākalpa-vikalpa-talpa-racanā-saṅkalpa-līlā-śata- vyāsaktāpi vinā tvayā vara-tanur naiṣā niśāṃ neṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ औग्र्यम् । औग्र्यं न साक्षाद् अङ्गं स्यात् तेन वृद्धादिषूच्यते

atha augryam | augryaṃ na sākṣād aṅgaṃ syāt tena vṛddhādiṣūcyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा विदग्ध-माधवे (४।५०)- नवीनाग्रे नप्त्री चटुल न हि धर्मात् तव भयं न मे दृष्टिर् मध्ये-दिनम् अपि जरत्याः पटुर् इयम् । अलिन्दात् त्वं नन्दात्मज न यदि रे यासि तरसा ततोऽहं निर्दोषा पथि कियति हंहो मधुपुरी

yathā vidagdha-mādhave (4.50)- navīnāgre naptrī caṭula na hi dharmāt tava bhayaṃ na me dṛṣṭir madhye-dinam api jaratyāḥ paṭur iyam | alindāt tvaṃ nandātmaja na yadi re yāsi tarasā tato'haṃ nirdoṣā pathi kiyati haṃho madhupurī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अमर्षः । सोऽधिक्षेपाद्, यथा श्री-दशमे (१०।६०।४४)- तस्याः स्युर् अच्युत नृपा भवतोपदिष्टाः स्त्रीणां गृहेषु खर-गो-श्व-विडाल-भृत्याः । यत्-कर्ण-मूलम् अरि-कर्षण नोपयायाद् युष्मत्-कथा मृड-विरिञ्च-सभासु गीता

atha amarṣaḥ | so'dhikṣepād, yathā śrī-daśame (10.60.44)- tasyāḥ syur acyuta nṛpā bhavatopadiṣṭāḥ strīṇāṃ gṛheṣu khara-go-śva-viḍāla-bhṛtyāḥ | yat-karṇa-mūlam ari-karṣaṇa nopayāyād yuṣmat-kathā mṛḍa-viriñca-sabhāsu gītā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपमानाद्, यथा विदग्ध-माधवे (४।३९)- बाले वल्लव-यौवत-स्तन-तटी-दत्तार्ध-नेत्रादितः कामं श्याम-शिला-विलासि-हृदयाच् चेतः परावर्तय । विद्मः किं न हि यद् विकृष्य कुलजाः केलिभिर् एष स्त्रियो धूर्तः सङ्कुलयन् कलङ्क-ततिभिर् निःशङ्कम् उन्मुञ्चति

apamānād, yathā vidagdha-mādhave (4.39)- bāle vallava-yauvata-stana-taṭī-dattārdha-netrāditaḥ kāmaṃ śyāma-śilā-vilāsi-hṛdayāc cetaḥ parāvartaya | vidmaḥ kiṃ na hi yad vikṛṣya kulajāḥ kelibhir eṣa striyo dhūrtaḥ saṅkulayan kalaṅka-tatibhir niḥśaṅkam unmuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ असूया । सा सौभाग्येन, याथा श्री-दशमे (१०।३०।३२)- इमान्य् अधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्यः पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिनः

atha asūyā | sā saubhāgyena, yāthā śrī-daśame (10.30.32)- imāny adhikamagnāni padāni vahato vadhūm | gopyaḥ paśyata kṛṣṇasya bhārākrāntasya kāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याथा वा तत्रैव (१०।२१।९)- गोप्यः किम् आचरद् अयं कुशलं स्म वेणुर् दामोदराधर-सुधाम् अपि गोपिकानाम् । भुङ्क्ते स्वयं यद् अवशिष्ट-रसं ह्रदिन्यो हृष्यत्-त्वचो æश्रु मुमुचुस् तरवो यथार्याः

yāthā vā tatraiva (10.21.9)- gopyaḥ kim ācarad ayaṃ kuśalaṃ sma veṇur dāmodarādhara-sudhām api gopikānām | bhuṅkte svayaṃ yad avaśiṣṭa-rasaṃ hradinyo hṛṣyat-tvaco æśru mumucus taravo yathāryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा, कृष्णाधर-मधु-मुग्धे पिबसि सदेति त्वम् उन्मदा मा भूः । मुरली-भुक्त-विमुक्ते रज्यति भवतीव का तत्र

yathā vā, kṛṣṇādhara-madhu-mugdhe pibasi sadeti tvam unmadā mā bhūḥ | muralī-bhukta-vimukte rajyati bhavatīva kā tatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणेन, यथा- त्वत्तोऽपि मुग्धे मधुरं सखी मे वन्य-स्रजः स्रष्टुम् असौ प्रवीणा । नास्याः करौ सिञ्चति चेद् उदीर्णा निरुध्य दृष्टिं प्रणयाश्रु-धारा

guṇena, yathā- tvatto'pi mugdhe madhuraṃ sakhī me vanya-srajaḥ sraṣṭum asau pravīṇā | nāsyāḥ karau siñcati ced udīrṇā nirudhya dṛṣṭiṃ praṇayāśru-dhārā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चापल्यम् । तद् रागेण, यथा- फुल्लासु गोकुल-तडाग-भवासु केलिं निःशङ्कम् आचर चिरं वर-पद्मिनीषु । मृद्वीम् अलब्ध-कुसुमां नलिनीं त्वम् एनां मा कृष्ण-कुञ्जर करेण परिस्पृशाद्य

atha cāpalyam | tad rāgeṇa, yathā- phullāsu gokula-taḍāga-bhavāsu keliṃ niḥśaṅkam ācara ciraṃ vara-padminīṣu | mṛdvīm alabdha-kusumāṃ nalinīṃ tvam enāṃ mā kṛṣṇa-kuñjara kareṇa parispṛśādya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा, श्री-गीत-गोविन्दे (१।४९) रासोल्लास-भरेण विभ्रम-भृताम् आभीर-वाम-भ्रुवाम् अभ्यर्णं परिरभ्य निर्भरम् उरः प्रेमान्धया राधया । साधु त्वद्-वदनं सुधा-मयम् इति व्याहृत्य गीत-स्तुति- व्याजाद् उद्भट-चुम्बितः स्मृत-मनोहारि हरिः पातु वः

yathā vā, śrī-gīta-govinde (1.49) rāsollāsa-bhareṇa vibhrama-bhṛtām ābhīra-vāma-bhruvām abhyarṇaṃ parirabhya nirbharam uraḥ premāndhayā rādhayā | sādhu tvad-vadanaṃ sudhā-mayam iti vyāhṛtya gīta-stuti- vyājād udbhaṭa-cumbitaḥ smṛta-manohāri hariḥ pātu vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेषेण, यथा- यातु वक्षसि हरेर् गुण-सङ्ग- प्रोज्झिता लयम् इयं वन-माला । या कदाप्य् अखिल-सौख्य-पदं नः कण्ठम् अस्य कुटिला न जहाति

dveṣeṇa, yathā- yātu vakṣasi harer guṇa-saṅga- projjhitā layam iyaṃ vana-mālā | yā kadāpy akhila-saukhya-padaṃ naḥ kaṇṭham asya kuṭilā na jahāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ निद्रा । सा क्लमेन, यथा- श्वास-स्पन्दन-बन्धुरोदर-तलं पुष्पावली-स्रस्तर- न्यञ्चन्-मौक्तिक-हार-यष्टि कलयन् नीवीं मनाग् आकुलाम् । क्लान्तः केलि-भराद् उरोज-कलसीम् आभीर-वाम-भ्रुवः कल्याणीम् उपधाय सान्द्र-पुलकाम् अद्रौ निदद्रौ हरिः

atha nidrā | sā klamena, yathā- śvāsa-spandana-bandhurodara-talaṃ puṣpāvalī-srastara- nyañcan-mauktika-hāra-yaṣṭi kalayan nīvīṃ manāg ākulām | klāntaḥ keli-bharād uroja-kalasīm ābhīra-vāma-bhruvaḥ kalyāṇīm upadhāya sāndra-pulakām adrau nidadrau hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा हंसदूते (११५)- अलिन्दे कालिन्दी-कमल-सुरभौ कुञ्ज-वसतेर् वसन्तीं वासन्ती नव-परिमलोद्गारि-चिकुराम् । त्वद्-उत्सङ्गे निद्रा-सुख-मुकुलिताक्षीं पुनर् इमां कदाहं सेविष्ये किशलय-कलाप-व्यजनिनी

yathā vā haṃsadūte (115)- alinde kālindī-kamala-surabhau kuñja-vasater vasantīṃ vāsantī nava-parimalodgāri-cikurām | tvad-utsaṅge nidrā-sukha-mukulitākṣīṃ punar imāṃ kadāhaṃ seviṣye kiśalaya-kalāpa-vyajaninī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुप्तिर्, यथा- पुरः पन्थानं मे त्यज यद् अमुना यामि यमुना- मिति व्याक्षाणा चुचुक-विचरत्-कौस्तुभ-रुचिः । हरेः सव्यं राधा भुजम् उपदधत्य् अम्बुज-मुखी दरी-क्रोडे क्लान्ता निविडम् इह निद्रा-भरम् अगात्

atha suptir, yathā- puraḥ panthānaṃ me tyaja yad amunā yāmi yamunā- miti vyākṣāṇā cucuka-vicarat-kaustubha-ruciḥ | hareḥ savyaṃ rādhā bhujam upadadhaty ambuja-mukhī darī-kroḍe klāntā niviḍam iha nidrā-bharam agāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- आभीरेन्द्र-सुतस्य गण्ड-मुकुरे स्वाप्नीभिर् उल्लासितं लीलाभिः पुलकं विलोक्य चकिता निश्चिन्वती जागरम् । सा वेणोर् हरणोत्सवे धृत-नवोत्कण्ठापि तल्पाञ्चले विस्रस्तं करतोऽपि माध्यवससौ तं हर्तुम् एणेक्षणा

yathā vā- ābhīrendra-sutasya gaṇḍa-mukure svāpnībhir ullāsitaṃ līlābhiḥ pulakaṃ vilokya cakitā niścinvatī jāgaram | sā veṇor haraṇotsave dhṛta-navotkaṇṭhāpi talpāñcale visrastaṃ karato'pi mādhyavasasau taṃ hartum eṇekṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबोधः, यथा- निद्रा-प्रमोद-हरम् अप्य् उरु-कण्ठ-नादं कण्ठी-रवस्य शितिकण्ठ-पतत्र-मौलिः । तुष्टाव सत्वर-विबुद्ध-परिप्लवाक्ष राधा-पयोधर-गिरिन्द्र-निपीडिताङ्गम्

prabodhaḥ, yathā- nidrā-pramoda-haram apy uru-kaṇṭha-nādaṃ kaṇṭhī-ravasya śitikaṇṭha-patatra-mauliḥ | tuṣṭāva satvara-vibuddha-pariplavākṣa rādhā-payodhara-girindra-nipīḍitāṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सख्यां स्व-स्नेहो, यथा- शैल-मूर्ध्नि हरिणा विहरन्ती रोम-कुड्मल-कर्मबित-मूर्तिः । राधिका सललितं ललितायाः पश्य मार्ष्टि लुलितालकम् आस्यम्

sakhyāṃ sva-sneho, yathā- śaila-mūrdhni hariṇā viharantī roma-kuḍmala-karmabita-mūrtiḥ | rādhikā salalitaṃ lalitāyāḥ paśya mārṣṭi lulitālakam āsyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ उत्पत्त्यादि-दशा-चतुष्टयम्, तत्र उत्पत्तिर्, यथा- मृदुर् इयम् इति वादीर् मा त्वम् अस्या कुडुङ्गे शशिमुखि तव सख्याः पौरुषं दृष्टम् अस्ति । इति भवद्-उपकण्ठे मद्-गिरा भुग्न-दृष्टेः स्थपुटित-वदनाया राधिकायाः स्मरामि

atha utpattyādi-daśā-catuṣṭayam, tatra utpattir, yathā- mṛdur iyam iti vādīr mā tvam asyā kuḍuṅge śaśimukhi tava sakhyāḥ pauruṣaṃ dṛṣṭam asti | iti bhavad-upakaṇṭhe mad-girā bhugna-dṛṣṭeḥ sthapuṭita-vadanāyā rādhikāyāḥ smarāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रासूयोत्पत्तिः । अथ सन्धिः । तत्र सरूपयोर्, यथा- चिराभीष्टे प्रेक्षे दनुजदमने विद्नति दृशोः पदं पत्यौ चार्ध-स्फुट-वचसि रक्त-त्विषि रुषा । इयं निस्पन्दाङ्गी निमिष-कलनोन्मुक्त-नयना बभूवावष्टम्भ-प्रतिकृतिर् इवाब्म्होज-वदना

atrāsūyotpattiḥ | atha sandhiḥ | tatra sarūpayor, yathā- cirābhīṣṭe prekṣe danujadamane vidnati dṛśoḥ padaṃ patyau cārdha-sphuṭa-vacasi rakta-tviṣi ruṣā | iyaṃ nispandāṅgī nimiṣa-kalanonmukta-nayanā babhūvāvaṣṭambha-pratikṛtir ivābmhoja-vadanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रेष्टानिष्टेक्षण-कृतयोर् जाड्ययोः सन्धिः । अथ भिन्नयोः । तत्र एकहेतुजयोर्, यथा ललित-माधवे (९।३९)- शिखरि-भर-वितर्कतः प्रतप्तं समहम् अहर्निशम् ईक्षया प्रियस्य । हृदयम् इह समस्त-वल्लवीनां युगपद् अपूर्व-विधं द्विधा बभूव

atreṣṭāniṣṭekṣaṇa-kṛtayor jāḍyayoḥ sandhiḥ | atha bhinnayoḥ | tatra ekahetujayor, yathā lalita-mādhave (9.39)- śikhari-bhara-vitarkataḥ prataptaṃ samaham aharniśam īkṣayā priyasya | hṛdayam iha samasta-vallavīnāṃ yugapad apūrva-vidhaṃ dvidhā babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र विषाद-हर्षयोः । भिन्न-हेतुजयोर्, यथा- स्थवयति नव-रागं माधवे राधिकायां गिरम् अथ ललितायाः सावहेलां प्रतीत्य । चलतर-चरणाग्रेणालिखन्ती धरित्रीं विधृत-वदन-पद्मा तत्र सिष्वेद पद्मा

atra viṣāda-harṣayoḥ | bhinna-hetujayor, yathā- sthavayati nava-rāgaṃ mādhave rādhikāyāṃ giram atha lalitāyāḥ sāvahelāṃ pratītya | calatara-caraṇāgreṇālikhantī dharitrīṃ vidhṛta-vadana-padmā tatra siṣveda padmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र चिन्तामर्षयोः । अथ शावल्यम्, यथा विदग्ध-माधवे (५।७)- धन्यास् ता हरिणी-दृशः स रमते याभिर् नवीनो युवा स्वैरं चापलम् आकलय्य लल्ता मां हन्त निन्दिष्यति । गोविन्दं परिरब्धुम् इन्दु-वदनं हा चित्तम् उत्कण्ठते धिग् वामं विधिम् अस्तु येन गरलं मानाभिधं निर्ममे

atra cintāmarṣayoḥ | atha śāvalyam, yathā vidagdha-mādhave (5.7)- dhanyās tā hariṇī-dṛśaḥ sa ramate yābhir navīno yuvā svairaṃ cāpalam ākalayya laltā māṃ hanta nindiṣyati | govindaṃ parirabdhum indu-vadanaṃ hā cittam utkaṇṭhate dhig vāmaṃ vidhim astu yena garalaṃ mānābhidhaṃ nirmame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र चापल-शङ्कौत्सुक्यामर्षाणां शावल्यम् । अथ शान्तिः, यथा- आली-युक्ति-कुठारिका-पटिमाभिर् यो न प्रपेदे छिदां दूती-जल्पित-निर्झरेण च चिरं यः क्वापि नोच्चालितः । वंश्-नाद-मरुल्-लवेन कमलाचेतस् तटी-वेष्टनो मानाख्यः प्रबलोन्नतिस् तरुर् अयं न क्षिप्रम् उन्मूल्यते

atra cāpala-śaṅkautsukyāmarṣāṇāṃ śāvalyam | atha śāntiḥ, yathā- ālī-yukti-kuṭhārikā-paṭimābhir yo na prapede chidāṃ dūtī-jalpita-nirjhareṇa ca ciraṃ yaḥ kvāpi noccālitaḥ | vaṃś-nāda-marul-lavena kamalācetas taṭī-veṣṭano mānākhyaḥ prabalonnatis tarur ayaṃ na kṣipram unmūlyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.