Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 5

अथ नायिका-भेद-प्रकरणम् यूथेऽप्य् अवान्तर-गणास् तेषु च कश्चिद् गणस् त्रि-चतुराभिः । इह पञ्च-षाभिर् अन्यः सप्ताष्टाभिस् तथेत्य् आद्याः

atha nāyikā-bheda-prakaraṇam yūthe'py avāntara-gaṇās teṣu ca kaścid gaṇas tri-caturābhiḥ | iha pañca-ṣābhir anyaḥ saptāṣṭābhis tathety ādyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासौ नाट्ये रसे मुख्ये यत् परोढा निगद्यते । तत् तु स्यात् प्राकृत-क्षुद्र-नायिकाद्य्-अनुसारतः

nāsau nāṭye rase mukhye yat paroḍhā nigadyate | tat tu syāt prākṛta-kṣudra-nāyikādy-anusārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चोक्तम्- नेष्टा यद् अङ्गिनि रसे कविभिर् परोढा तद् गोकुलाम्बुजदृशां कुलम् अन्तरेन । आशांसया रसविधेर् अवतारितानां कंसारिणा रसिकमण्डलशेखरेण

tathā coktam- neṣṭā yad aṅgini rase kavibhir paroḍhā tad gokulāmbujadṛśāṃ kulam antarena | āśāṃsayā rasavidher avatāritānāṃ kaṃsāriṇā rasikamaṇḍalaśekhareṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजेन्द्र-नन्दनत्वेन सुष्ठु निष्ठाम् उपेययुः । यासां भावस्य सा मुद्रा सद्-भक्तैर् अपि दुर्गमा

vrajendra-nandanatvena suṣṭhu niṣṭhām upeyayuḥ | yāsāṃ bhāvasya sā mudrā sad-bhaktair api durgamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ललित-माधवे (६।१४)- गोपीनां पशुपेन्द्र-नन्दन-जुषो भावस्य कस् तां क्र्ती विज्ञातुं क्षमते दुरूह-पदवी-सञ्चारिणः प्रक्रियाम् । आविष्कुर्वति वैष्णवीम् अपि तनुं तस्मिन् भुजैर् जिष्णुभि* र्यासां हन्त चतुर्भिर् अद्भुत-रुचिं रागोदयः कुञ्चति

yathā lalita-mādhave (6.14)- gopīnāṃ paśupendra-nandana-juṣo bhāvasya kas tāṃ krtī vijñātuṃ kṣamate durūha-padavī-sañcāriṇaḥ prakriyām | āviṣkurvati vaiṣṇavīm api tanuṃ tasmin bhujair jiṣṇubhi* ryāsāṃ hanta caturbhir adbhuta-ruciṃ rāgodayaḥ kuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुजा-चतुष्टयं क्वापि नर्मणा दर्शयन्न् अपि । वृन्दावनेश्वरी-प्रेम्णा द्विभुजः क्रियते हरिः

bhujā-catuṣṭayaṃ kvāpi narmaṇā darśayann api | vṛndāvaneśvarī-premṇā dvibhujaḥ kriyate hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- रासारम्भ-विधौ निलीय वसता कुञ्जे मृगाक्षी-गणैर् दृष्टं गोपयितुं स्वम् उद्धुर-धिया या सुष्ठु सन्दर्शिता । राधायाः प्रणयस्य हन्त महिमा यस्य श्रिया रक्षितुं सा शक्या प्रभविष्णुनापि हरिणा नासीच् चतुर्-बाहुता

yathā- rāsārambha-vidhau nilīya vasatā kuñje mṛgākṣī-gaṇair dṛṣṭaṃ gopayituṃ svam uddhura-dhiyā yā suṣṭhu sandarśitā | rādhāyāḥ praṇayasya hanta mahimā yasya śriyā rakṣituṃ sā śakyā prabhaviṣṇunāpi hariṇā nāsīc catur-bāhutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च- सामान्याया रसाभास-प्रसङ्गात् तादृग् अप्य् असौ । भाव-योगात् तु सैरिन्ध्री परकीयैव सम्मता

api ca- sāmānyāyā rasābhāsa-prasaṅgāt tādṛg apy asau | bhāva-yogāt tu sairindhrī parakīyaiva sammatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा च प्राञ्चः (शृङ्गार-तिलके १।६२,६४)- सामान्या वनिता वेश्या सा द्रव्यं परम् इच्छता । गुण-हीने च न द्वेषो नानुरागो गुणिन्य् अपि । शृङ्गाराभास एतासु न शृङ्गारः कदाचन ॥ रुन्म् ५।९ ॥ इति । स्वकीयाश् च परोढाश् च या द्विधा परिकीर्तिताः । मुग्धा मध्या प्रगल्भेति प्रत्येकं तास् त्रिधा मताः

yathā ca prāñcaḥ (śṛṅgāra-tilake 1.62,64)- sāmānyā vanitā veśyā sā dravyaṃ param icchatā | guṇa-hīne ca na dveṣo nānurāgo guṇiny api | śṛṅgārābhāsa etāsu na śṛṅgāraḥ kadācana // RUnm 5.9 // iti | svakīyāś ca paroḍhāś ca yā dvidhā parikīrtitāḥ | mugdhā madhyā pragalbheti pratyekaṃ tās tridhā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेद-त्रयम् इदं कैश्चित् स्वीयाया एव वर्णितम् । तथापि सत्-कवि-ग्रन्थे दृष्टत्वात् तद्-अनादृतम्

bheda-trayam idaṃ kaiścit svīyāyā eva varṇitam | tathāpi sat-kavi-granthe dṛṣṭatvāt tad-anādṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा प्राचीनैश् चोक्तम्- उदाहृति-भिदां केचित् सर्वासाम् एव तन्वते । तास् तु प्रायेण दृश्यन्ते सर्वत्र व्यवहारतः

tathā prācīnaiś coktam- udāhṛti-bhidāṃ kecit sarvāsām eva tanvate | tās tu prāyeṇa dṛśyante sarvatra vyavahārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । तत्र मुग्धा- मुग्धा नव-वयः-कामा रतौ वामा सखी-वशा । रति-चेष्टासु स-व्रीड-चारु-गूढ-प्रयत्न-भाक्

iti | tatra mugdhā- mugdhā nava-vayaḥ-kāmā ratau vāmā sakhī-vaśā | rati-ceṣṭāsu sa-vrīḍa-cāru-gūḍha-prayatna-bhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतापराधे दयिते बाष्प-रुद्धावलोकना । प्रियाप्रियोक्तौ चाशक्ता माने च विमुखी सदा

kṛtāparādhe dayite bāṣpa-ruddhāvalokanā | priyāpriyoktau cāśaktā māne ca vimukhī sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नव-वयाः- विरमति शैशव-शिशिरे, प्रविशति यौवन-मधौ विशाखायाः । दीव्यति लोचन-कमलं, वदन-सुधांशुश् च विस्फुरति

tatra nava-vayāḥ- viramati śaiśava-śiśire, praviśati yauvana-madhau viśākhāyāḥ | dīvyati locana-kamalaṃ, vadana-sudhāṃśuś ca visphurati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- बाल्य-ध्वान्त सखे प्रयाहि तरसा राधा-वपुर् द्वीपत- स्तारुण्य-द्युमणेर् यद् एष विजयारम्भः पुरो जृम्भते । कृष्ण-व्योम्नि रुचिर् दरोत्तरलता तारा-द्युतौ काप्य् उरः- पूर्वाद्रौ सुषमोन्नतिः स्मित-कला पश्याद्य वक्त्राम्बुजे

yathā vā- bālya-dhvānta sakhe prayāhi tarasā rādhā-vapur dvīpata- stāruṇya-dyumaṇer yad eṣa vijayārambhaḥ puro jṛmbhate | kṛṣṇa-vyomni rucir darottaralatā tārā-dyutau kāpy uraḥ- pūrvādrau suṣamonnatiḥ smita-kalā paśyādya vaktrāmbuje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नव-कामा, यथा- बाले कंस-भिदः स्मरोत्सव-रसे प्रस्तूयमाने छलात् प्रौढाभीर-वधूभिर् आनत-मुखी त्वं कर्णम् अध्यस्यसि । सव्याजं वन-मालिका-विरचनेऽप्य् उल्लासम् आलम्बसे रङ्गः कोऽयम् अवातरद् वद सखि स्वान्ते नवीनस् तव

nava-kāmā, yathā- bāle kaṃsa-bhidaḥ smarotsava-rase prastūyamāne chalāt prauḍhābhīra-vadhūbhir ānata-mukhī tvaṃ karṇam adhyasyasi | savyājaṃ vana-mālikā-viracane'py ullāsam ālambase raṅgaḥ ko'yam avātarad vada sakhi svānte navīnas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतौ वामा, यथा- नव-बालिकास्मि कुरु नर्म नेदृशं पदवीं विमुञ्च शिखि-पिञ्छ-शेखर । विरचन्ति पश्य पटवस् तटीम् इमा- मरविन्द-बन्धु-दुहितुर् नत-भ्रुवः

ratau vāmā, yathā- nava-bālikāsmi kuru narma nedṛśaṃ padavīṃ vimuñca śikhi-piñcha-śekhara | viracanti paśya paṭavas taṭīm imā- maravinda-bandhu-duhitur nata-bhruvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- यमुना-पुलिने विलोकनान् मे चलितां स्मेर-सखी-गृहीत-हस्ताम् । अयि मुञ्च करं ममेति कञ्जद्- वचनां खञ्जन-लोचनां स्मरामि

yathā vā- yamunā-puline vilokanān me calitāṃ smera-sakhī-gṛhīta-hastām | ayi muñca karaṃ mameti kañjad- vacanāṃ khañjana-locanāṃ smarāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखी-वशा- व्रज-राज-कुमार कर्कशे सुकुमारीं त्वयि नार्पयाम्य् अमुम् । कलभेन्द्र-करे नवोदयां नलिनीं कः कुरुते जनः कृती

sakhī-vaśā- vraja-rāja-kumāra karkaśe sukumārīṃ tvayi nārpayāmy amum | kalabhendra-kare navodayāṃ nalinīṃ kaḥ kurute janaḥ kṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- न स्वीकृता सखि मया स्रग् इहास्ति कौन्दी किं दीर्घ-रोष-विकटां भ्रु-कुटीं तनोषि । क्षिप्तेयम् अत्र मम मण्डन-पेटिकायां चेद् वृन्दया चटुलया किम् अहं करिष्ये

yathā vā- na svīkṛtā sakhi mayā srag ihāsti kaundī kiṃ dīrgha-roṣa-vikaṭāṃ bhru-kuṭīṃ tanoṣi | kṣipteyam atra mama maṇḍana-peṭikāyāṃ ced vṛndayā caṭulayā kim ahaṃ kariṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्रीड-रत-प्रयत्ना, यथा- द्वित्राण्य् एत्य पदानि कुञ्ज-वसतेर् द्वारे विलासोन्मुखी सद्यः कम्प-तरङ्गद्-अङ्ग-लतिका तिर्यग्-विवृत्ता ह्रिया । भूयः स्निग्ध-सखी-गिरां परिमलैस् तल्पान्तम् आसेदुषी स्वान्तं हन्त जहार हारि-हरिणी-नेत्रा मम श्यामला

savrīḍa-rata-prayatnā, yathā- dvitrāṇy etya padāni kuñja-vasater dvāre vilāsonmukhī sadyaḥ kampa-taraṅgad-aṅga-latikā tiryag-vivṛttā hriyā | bhūyaḥ snigdha-sakhī-girāṃ parimalais talpāntam āseduṣī svāntaṃ hanta jahāra hāri-hariṇī-netrā mama śyāmalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोष-कृत-बाष्प-मौना, यथा- सिद्धापराधम् अपि शुद्ध-मनाः सखी मे त्वां वक्ष्यते कथम् अदक्षिणम् अक्षमेव । नेमां विडम्बय कदम्ब-वनी-भुजङ्ग वक्त्रं पिधाय कुरुताम् इयम् अश्रु-मोक्षम्

roṣa-kṛta-bāṣpa-maunā, yathā- siddhāparādham api śuddha-manāḥ sakhī me tvāṃ vakṣyate katham adakṣiṇam akṣameva | nemāṃ viḍambaya kadamba-vanī-bhujaṅga vaktraṃ pidhāya kurutām iyam aśru-mokṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ माने विमुखी- मृद्वी तथाक्षमा चेति सा माने विमुखी द्विधा

atha māne vimukhī- mṛdvī tathākṣamā ceti sā māne vimukhī dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मृद्वी, यथा रस-सुधाकारे (१।४४)- व्यावृत्ति-क्रमणोद्यमेऽपि पदयोः प्रत्युद्गतौ वर्तनं भ्रूभेदोऽपि तद् ईक्षण-व्यसनिना व्यस्मारि मे चक्षुषा । चाटूक्तानि करोति दग्ध-रसना रुक्षाक्ष्रेऽप्य् उद्यता सख्यः किं करवाणि मान-समये सङ्घात-भेदो मम

tatra mṛdvī, yathā rasa-sudhākāre (1.44)- vyāvṛtti-kramaṇodyame'pi padayoḥ pratyudgatau vartanaṃ bhrūbhedo'pi tad īkṣaṇa-vyasaninā vyasmāri me cakṣuṣā | cāṭūktāni karoti dagdha-rasanā rukṣākṣre'py udyatā sakhyaḥ kiṃ karavāṇi māna-samaye saṅghāta-bhedo mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षमा, यथा- आभीर-पङ्कज-दृशां बत साहसिक्यं या केशवे क्षणम् अपि प्रणयन्ति मानम् । मानेति वर्ण-युगलेऽपि मम प्रयाते कर्णाङ्गनं वहति वेपथुम् अन्तरात्मा

akṣamā, yathā- ābhīra-paṅkaja-dṛśāṃ bata sāhasikyaṃ yā keśave kṣaṇam api praṇayanti mānam | māneti varṇa-yugale'pi mama prayāte karṇāṅganaṃ vahati vepathum antarātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मध्या- समान-लज्जा-मदना प्रोद्यत्-तारुण्य-शालिनी । किञ्चित्-प्रगल्भ-वचना मोहान्त-सुरत-क्षमा । मध्या स्यात् कोमला क्वापि माने कुत्रापि कर्कशा

atha madhyā- samāna-lajjā-madanā prodyat-tāruṇya-śālinī | kiñcit-pragalbha-vacanā mohānta-surata-kṣamā | madhyā syāt komalā kvāpi māne kutrāpi karkaśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र समान-लज्जा-मदना, यथा- विकिरति किल कृष्णे नेत्र-पद्मं सतृष्णे नमयति मुखम् अन्तः-स्मेरम् आवृत्य राधा । निदधति दृशम् अस्मिन्न् अन्यतः प्रेक्षतेऽमुं तद् अपि सरसिजाक्षी तस्य मोदं व्यतानीत्

tatra samāna-lajjā-madanā, yathā- vikirati kila kṛṣṇe netra-padmaṃ satṛṣṇe namayati mukham antaḥ-smeram āvṛtya rādhā | nidadhati dṛśam asminn anyataḥ prekṣate'muṃ tad api sarasijākṣī tasya modaṃ vyatānīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोद्यत्-तारुण्य-शालिनी, यथा- भ्रुवोर् विक्षेपस् ते कवलयति मीन-ध्वज-धनुः- प्रभारम्भं रम्भा-श्रियम् उपहसत्य् उरु-युगलम् । कुच-द्वन्द्वं धत्ते रथ-चरण-यूनोर् विलसितं वरोरूणां राधे तरुणिमनि चूरामणिर् असि

prodyat-tāruṇya-śālinī, yathā- bhruvor vikṣepas te kavalayati mīna-dhvaja-dhanuḥ- prabhārambhaṃ rambhā-śriyam upahasaty uru-yugalam | kuca-dvandvaṃ dhatte ratha-caraṇa-yūnor vilasitaṃ varorūṇāṃ rādhe taruṇimani cūrāmaṇir asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चित्-प्रगल्भोक्तिः, यथोद्धव-सन्देशे (५४)- मद्-वक्त्राम्भोरुह-परिमलोन्मत्त-सेवानुबन्धे पत्युः कृष्ण-भ्रमर कुरुषे किंतराम् अन्तरायम् । तृष्णाभिस् त्वम् यदि कल-रुत-व्यग्र-चित्तस् तदाग्रे पुष्पैः पाण्डु-च्छविम् अविरलैर् याहि पुंनाग-कुञ्जम्

kiñcit-pragalbhoktiḥ, yathoddhava-sandeśe (54)- mad-vaktrāmbhoruha-parimalonmatta-sevānubandhe patyuḥ kṛṣṇa-bhramara kuruṣe kiṃtarām antarāyam | tṛṣṇābhis tvam yadi kala-ruta-vyagra-cittas tadāgre puṣpaiḥ pāṇḍu-cchavim aviralair yāhi puṃnāga-kuñjam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहान्त-सुरत-क्षमा, यथा- श्रम-जल-निविडां निमीलिताक्षीं श्लथ-चिकुराम् अनधीन-बाहु-वल्लीम् । मुदित-मनसम् अस्मृतान्य-भावां रति-शयने निशि गोपिकां स्मरामि

mohānta-surata-kṣamā, yathā- śrama-jala-niviḍāṃ nimīlitākṣīṃ ślatha-cikurām anadhīna-bāhu-vallīm | mudita-manasam asmṛtānya-bhāvāṃ rati-śayane niśi gopikāṃ smarāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माने कोमला, यथा- प्राणास् त्वम् एव किम् इव त्वयि गोपनीयं मानाय केशि-मथने सखि नास्मि शक्ता । एहि प्रयाव रविजा-तट-निष्कुटाय कल्याणि फुल्ल-कुसुमावचय-च्छलेन

māne komalā, yathā- prāṇās tvam eva kim iva tvayi gopanīyaṃ mānāya keśi-mathane sakhi nāsmi śaktā | ehi prayāva ravijā-taṭa-niṣkuṭāya kalyāṇi phulla-kusumāvacaya-cchalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माने कर्कशा, यथा विदग्ध-माधवे (५।३०)- मुधा मानोन्नाहाद् ग्लपयसि किम् अङ्गानि कठिने रुषं धत्से किंवा प्रिय-परिजनाभ्यर्थन-विधौ । प्रकामं ते कुञ्जालय-गृह-पतिस् ताम्यति पुरः कृपा-लक्ष्मीवन्तं चटुलय दृगन्तं क्षणम् इह

māne karkaśā, yathā vidagdha-mādhave (5.30)- mudhā mānonnāhād glapayasi kim aṅgāni kaṭhine ruṣaṃ dhatse kiṃvā priya-parijanābhyarthana-vidhau | prakāmaṃ te kuñjālaya-gṛha-patis tāmyati puraḥ kṛpā-lakṣmīvantaṃ caṭulaya dṛgantaṃ kṣaṇam iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिधासौ मान-वृत्तेः स्याद् धीराधीरोभयात्मिका

tridhāsau māna-vṛtteḥ syād dhīrādhīrobhayātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र धीर-मध्या- धीरा तु वक्ति वक्रोक्त्या सोत्प्रासं सागसं प्रियम्

tatra dhīra-madhyā- dhīrā tu vakti vakroktyā sotprāsaṃ sāgasaṃ priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- स्वामिन् युक्तम् इदं तवाञ्जन-नवालक्त-द्रवैः सर्वतः संक्रान्तैर् धृत-नील-लोहित-तनोर् यच् चन्द्रलेखा-धृतिः । एकं किन्त्व् अवलोचयाम्य् अनुचितं हंहो पशूनां पते देहार्धे दयितां वहन् बहुमताम् अत्रासि यन् नागतः

yathā- svāmin yuktam idaṃ tavāñjana-navālakta-dravaiḥ sarvataḥ saṃkrāntair dhṛta-nīla-lohita-tanor yac candralekhā-dhṛtiḥ | ekaṃ kintv avalocayāmy anucitaṃ haṃho paśūnāṃ pate dehārdhe dayitāṃ vahan bahumatām atrāsi yan nāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधीर-मध्या- अधीरा परुषैर् वाक्यैर् निरस्येद् वल्लभं रुषा

atha adhīra-madhyā- adhīrā paruṣair vākyair nirasyed vallabhaṃ ruṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- उत्तुङ्ग-स्तन-मण्डली-सहचरः कण्ठे स्फुरन्न् एष ते हारः कंसरिपो क्षपा-विलसितं निःसंशयं शंसति । धूर्ताभीर-वधू-प्रतारित-मते मिथ्या-कथा-घर्घरी- झङ्कारोन्मुखर प्रयाहि तरसा युक्तात्र नावस्थितिः

yathā- uttuṅga-stana-maṇḍalī-sahacaraḥ kaṇṭhe sphurann eṣa te hāraḥ kaṃsaripo kṣapā-vilasitaṃ niḥsaṃśayaṃ śaṃsati | dhūrtābhīra-vadhū-pratārita-mate mithyā-kathā-ghargharī- jhaṅkāronmukhara prayāhi tarasā yuktātra nāvasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धीराधीर-मध्या- धीराधीर तु वक्रोक्त्या स-बाष्पं वदति प्रियम्

atha dhīrādhīra-madhyā- dhīrādhīra tu vakroktyā sa-bāṣpaṃ vadati priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- गोपेन्द्रनन्दन न रोदय याहि याहि सा ते विधास्यति रुषं हृदयाधिदेवी । त्वन्-मौलि-माल्य-हृत-यावक-पङ्कम् अस्याः पाद-द्वयं पुनर् अनेन विभूषयाद्य

yathā- gopendranandana na rodaya yāhi yāhi sā te vidhāsyati ruṣaṃ hṛdayādhidevī | tvan-mauli-mālya-hṛta-yāvaka-paṅkam asyāḥ pāda-dvayaṃ punar anena vibhūṣayādya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- ताम् एव प्रतिपद्य काम-वरदां सेवस्व देवीं सदा यस्याः प्राप्य महा-प्रसादम् अधुना दामोदरामोदसे । पादालक्तचितं शिरस् तव मुखं ताम्बूल-शेषोज्ज्वलं कण्ठश् चायम् उरोज-कुट्मल-सुहृन्-निर्माल्य-माल्याङ्कितः

yathā vā- tām eva pratipadya kāma-varadāṃ sevasva devīṃ sadā yasyāḥ prāpya mahā-prasādam adhunā dāmodarāmodase | pādālaktacitaṃ śiras tava mukhaṃ tāmbūla-śeṣojjvalaṃ kaṇṭhaś cāyam uroja-kuṭmala-suhṛn-nirmālya-mālyāṅkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व एव रसोत्कर्षो मध्यायाम् एव युज्यते । यद् अस्यां वर्तते व्यक्ता मौग्ध्य-प्रागल्भ्ययोर् युतिः

sarva eva rasotkarṣo madhyāyām eva yujyate | yad asyāṃ vartate vyaktā maugdhya-prāgalbhyayor yutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रगल्भा- प्रगल्भा पूर्ण-तारुण्या मदान्धोरु-रतोत्सुका । भूरि-भावोद्गमाभिज्ञा रसेनाक्रान्त-वल्लभा । अतिप्रौढोक्ति-चेष्टासौ माने चात्यन्त-कर्कशा

atha pragalbhā- pragalbhā pūrṇa-tāruṇyā madāndhoru-ratotsukā | bhūri-bhāvodgamābhijñā rasenākrānta-vallabhā | atiprauḍhokti-ceṣṭāsau māne cātyanta-karkaśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पूर्ण-तारुण्या, यथा- मुष्णाति स्तन-युग्मम् अभ्रम् उपतेः कुम्भ-स्थली-विभ्रमं विस्फारं च नितम्ब-मण्डलम् इदं रोधः-श्रियं लुण्ठति । द्वन्द्वं लोचनयोश् च लोल-शफरी-विस्फूर्जितं स्पर्धते तारुण्यामृत-सम्पदा त्वम् अधिकं चन्द्रावलि क्षालिता

tatra pūrṇa-tāruṇyā, yathā- muṣṇāti stana-yugmam abhram upateḥ kumbha-sthalī-vibhramaṃ visphāraṃ ca nitamba-maṇḍalam idaṃ rodhaḥ-śriyaṃ luṇṭhati | dvandvaṃ locanayoś ca lola-śapharī-visphūrjitaṃ spardhate tāruṇyāmṛta-sampadā tvam adhikaṃ candrāvali kṣālitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मदान्धा- निष्क्रान्ते रति-कुञ्जतः परिजने शय्याम् अवापय्य मां स्वैरं गौरि रिरंसया मयि दृशं दीर्घां क्षिपत्य् अच्युते । सद्यः-प्रोद्यद्-उरु-प्रमोद-लहरी-विस्मारितात्म-स्थिति- र्नाहं तत्र विदाम्बभूव किम् अभूत् कृत्यं किलातःपरम्

atha madāndhā- niṣkrānte rati-kuñjataḥ parijane śayyām avāpayya māṃ svairaṃ gauri riraṃsayā mayi dṛśaṃ dīrghāṃ kṣipaty acyute | sadyaḥ-prodyad-uru-pramoda-laharī-vismāritātma-sthiti- rnāhaṃ tatra vidāmbabhūva kim abhūt kṛtyaṃ kilātaḥparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरु-रतोत्सुका, यथा- उदञ्चद्-वैयात्यां पृथु-नख-पदाकीर्ण-मिथुनां स्खलद्-बर्हाकल्पां दलद्-अमल-गुञ्जा-मणिसराम् । ममानङ्ग-क्रीडां सखि वलय-रिक्ती-कृत-करां मनस् ताम् एवोच्चैर् मणित-रमणीयां मृगयते

uru-ratotsukā, yathā- udañcad-vaiyātyāṃ pṛthu-nakha-padākīrṇa-mithunāṃ skhalad-barhākalpāṃ dalad-amala-guñjā-maṇisarām | mamānaṅga-krīḍāṃ sakhi valaya-riktī-kṛta-karāṃ manas tām evoccair maṇita-ramaṇīyāṃ mṛgayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूरि-भावोद्गमाभिज्ञा- साचि-प्रेङ्खद्-अपाङ्ग-शृङ्खल-शिखा विस्फारित-भ्रू-लता साकूत-स्मित-कुड्मलावृत-मुखी प्रोत्क्षिप्त-रोमाङ्कुरा । कुञ्जे गुञ्ज-दलौ विराजसि चिरात् कूजद्-विपञ्ची-स्वरा बद्धुं बन्धुर-गात्रि कृष्ण-हरिणं शङ्के त्वम् आकाङ्क्षसि

bhūri-bhāvodgamābhijñā- sāci-preṅkhad-apāṅga-śṛṅkhala-śikhā visphārita-bhrū-latā sākūta-smita-kuḍmalāvṛta-mukhī protkṣipta-romāṅkurā | kuñje guñja-dalau virājasi cirāt kūjad-vipañcī-svarā baddhuṃ bandhura-gātri kṛṣṇa-hariṇaṃ śaṅke tvam ākāṅkṣasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाक्रान्त-वल्लभा, यथा- अवचिनु कुसुमानि प्रेक्ष्य चारुण्य् अरण्ये विरचय पुनर् एभिर् मण्डनान्य् उज्ज्वलानि । मधुमथन मद्-अङ्गे कल्पयाकल्पम् एतै- र्युवतिषु मम भीमं रौतु सौभाग्य-भेरी

rasākrānta-vallabhā, yathā- avacinu kusumāni prekṣya cāruṇy araṇye viracaya punar ebhir maṇḍanāny ujjvalāni | madhumathana mad-aṅge kalpayākalpam etai- ryuvatiṣu mama bhīmaṃ rautu saubhāgya-bherī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिप्रौढोक्तिः, यथा पद्यावल्यां (२८०)- काकुं करोषि गृह-कोण-करीष-पुञ्ज- गूढाङ्ग किं ननु वृथा कितव प्रयाहि । कुत्राद्य जीर्ण-तरणि-भ्रमणातिभीत- गोपाङ्गना-गण-विडम्बन-चातुरी ते

atiprauḍhoktiḥ, yathā padyāvalyāṃ (280)- kākuṃ karoṣi gṛha-koṇa-karīṣa-puñja- gūḍhāṅga kiṃ nanu vṛthā kitava prayāhi | kutrādya jīrṇa-taraṇi-bhramaṇātibhīta- gopāṅganā-gaṇa-viḍambana-cāturī te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिप्रौढ-चेष्टा, यथा- सख्यास् तवानङ्ग-रणोत्सवेऽधुना ननर्त मुक्ता-लतिका स्तनोपरि । उत्प्लुत्य यस्याः सखि नायकश् चलो धीरं मुहुर् मे प्रजहार कौस्तुभम्

atiprauḍha-ceṣṭā, yathā- sakhyās tavānaṅga-raṇotsave'dhunā nanarta muktā-latikā stanopari | utplutya yasyāḥ sakhi nāyakaś calo dhīraṃ muhur me prajahāra kaustubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानेऽत्यन्त-कर्कशा, यथा उद्दव-सन्देशे (५३)- मेदिन्यां ते लुठति दयिता मालती म्लान-पुष्पा तिष्ठन् द्वारे रमणि विमनाः खिद्यते पद्मनाभः । त्वं चोन्निद्रा क्षपयसि निशाम् रोदयन्ती वयस्या माने कस् ते नव-मधुरिमा तं तु नालोकयामि

māne'tyanta-karkaśā, yathā uddava-sandeśe (53)- medinyāṃ te luṭhati dayitā mālatī mlāna-puṣpā tiṣṭhan dvāre ramaṇi vimanāḥ khidyate padmanābhaḥ | tvaṃ connidrā kṣapayasi niśām rodayantī vayasyā māne kas te nava-madhurimā taṃ tu nālokayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मान-वृत्तेः प्रगल्भापि त्रिधा धीरादि-भेदतः

māna-vṛtteḥ pragalbhāpi tridhā dhīrādi-bhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र धीर-प्रगल्भा- उदास्ते सुरते धीरा सावहित्था च सादरा

tatra dhīra-pragalbhā- udāste surate dhīrā sāvahitthā ca sādarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- देवी नाद्य मयार्चितेति न हरे ताम्बूलम् आस्वादितं शिल्पं ते परिचित्य तप्स्यति गृहीत्य् अङ्गी कृता न स्रजः । आहूतास्मि गृहे व्रजेशितुर् इति क्षिप्रं व्रजन्त्या वच- स्तस्याश्रावि न भद्रयेति विनयैर् मानः प्रमाणीकृतः

yathā- devī nādya mayārciteti na hare tāmbūlam āsvāditaṃ śilpaṃ te paricitya tapsyati gṛhīty aṅgī kṛtā na srajaḥ | āhūtāsmi gṛhe vrajeśitur iti kṣipraṃ vrajantyā vaca- stasyāśrāvi na bhadrayeti vinayair mānaḥ pramāṇīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- कण्ठे नाद्य करोमि दुर्व्रत-हता रम्याम् इमां ते स्रजं वक्तुं सुष्ठु न हि क्षमास्मि कठिनैर् मौनं द्विजैर् ग्राहिता । का त्वां प्रोज्झ्य चलेत् खलेयम् अचिरं श्वश्रूर् न चेद् आह्वये- दित्थं पालिकया हरौ विनयतो मन्युर् गभीरीकृतः

yathā vā- kaṇṭhe nādya karomi durvrata-hatā ramyām imāṃ te srajaṃ vaktuṃ suṣṭhu na hi kṣamāsmi kaṭhinair maunaṃ dvijair grāhitā | kā tvāṃ projjhya calet khaleyam aciraṃ śvaśrūr na ced āhvaye- ditthaṃ pālikayā harau vinayato manyur gabhīrīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- कुचालम्भे पाणिर् न हि मम भवत्या विघटितो मुहुश् चुम्बारम्भे मुखम् अपि न साचीकृतम् अभूत् । परीरम्भे चन्द्रावलि न च वपुः कुञ्चितम् इदं क्व लब्धा मानस्य स्थितिर् इयम् अनालोकित-चरी

yathā vā- kucālambhe pāṇir na hi mama bhavatyā vighaṭito muhuś cumbārambhe mukham api na sācīkṛtam abhūt | parīrambhe candrāvali na ca vapuḥ kuñcitam idaṃ kva labdhā mānasya sthitir iyam anālokita-carī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधीर-प्रगल्भा- सन्तर्ज्य निष्ठुरं रोषाद् अधीरा ताडयेत् प्रियम्

atha adhīra-pragalbhā- santarjya niṣṭhuraṃ roṣād adhīrā tāḍayet priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- मुग्धाः कंसरिपो वयं रचयितुं जानीमहे नोचितं तां नीति-क्रम-कोविदां प्रिय-सखीं वन्देमहि श्यामलाम् । मल्ली-दामभिर् उच्छलन्-मधुकरैः संयम्य कण्ठे यया साक्षेपं चकितेक्षणस् त्वम् असकृत् कर्णोत्पलैस् ताड्यसे

yathā- mugdhāḥ kaṃsaripo vayaṃ racayituṃ jānīmahe nocitaṃ tāṃ nīti-krama-kovidāṃ priya-sakhīṃ vandemahi śyāmalām | mallī-dāmabhir ucchalan-madhukaraiḥ saṃyamya kaṇṭhe yayā sākṣepaṃ cakitekṣaṇas tvam asakṛt karṇotpalais tāḍyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धीराधीर-प्रगल्भा- धीराधीर-गुणोप्तेआ धीराधीरेति कथ्यते

atha dhīrādhīra-pragalbhā- dhīrādhīra-guṇopteā dhīrādhīreti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- स्फुरति न मम जातु क्रोध-गन्धोऽपि चित्ते व्रतम् अनु गहनाभूत् किन्तु मौने मनीषा । अघहर लघु याहि व्याज आस्तां यद् एताः कुसुम-रसनया त्वां बन्धुम् इच्छन्ति सख्यः

yathā- sphurati na mama jātu krodha-gandho'pi citte vratam anu gahanābhūt kintu maune manīṣā | aghahara laghu yāhi vyāja āstāṃ yad etāḥ kusuma-rasanayā tvāṃ bandhum icchanti sakhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- कृतागसि हरौ पुरः स्फुरति तं भ्रमद्-भ्रू-लता तिताडयिषुर् उद्धुरा श्रुति-तटाद् विकृष्योत्पलम् । न तेन तम् अताडयत् किम् अपि याहि याहीति सा ब्रुवत्य् अजनि मङ्गला सखि परं पराञ्चन्-मुखी

yathā vā- kṛtāgasi harau puraḥ sphurati taṃ bhramad-bhrū-latā titāḍayiṣur uddhurā śruti-taṭād vikṛṣyotpalam | na tena tam atāḍayat kim api yāhi yāhīti sā bruvaty ajani maṅgalā sakhi paraṃ parāñcan-mukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किशोरिकाणाम् अप्य् आसाम् आकृतेः प्रकृतेर् अपि । प्रागल्भ्याद् इव कासांचित् प्रगल्भात्वम् उदीर्यते

kiśorikāṇām apy āsām ākṛteḥ prakṛter api | prāgalbhyād iva kāsāṃcit pragalbhātvam udīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्या तथा प्रगल्भा च द्विधा सा परिभिद्यते । ज्येष्ठा चापि कनिष्ठा च नायक-प्रणयं प्रति

madhyā tathā pragalbhā ca dvidhā sā paribhidyate | jyeṣṭhā cāpi kaniṣṭhā ca nāyaka-praṇayaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- सुप्ते प्रेक्ष्य पृथक् पुरः प्रियतमे तत्रार्पयन् पुष्पजं लीलाया नयनाञ्चले किल रजश् चक्रे प्रबोधोद्यमम् । कृष्णः शीतल-ताल-वृन्त-रचनोपायेन पश्याग्रत- स्तारायाः प्रणयाद् इव प्रणयते निद्राभिवृद्धि-क्रमम्

yathā- supte prekṣya pṛthak puraḥ priyatame tatrārpayan puṣpajaṃ līlāyā nayanāñcale kila rajaś cakre prabodhodyamam | kṛṣṇaḥ śītala-tāla-vṛnta-racanopāyena paśyāgrata- stārāyāḥ praṇayād iva praṇayate nidrābhivṛddhi-kramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- दीव्यन्त्यौ दयिते समीक्ष्य रभसाद् अक्षैस् त्र्यहात्म-ग्लहै- र्गौरीं घूर्णितयोपदिश्य हितवद्-दाय-प्रयोगं भ्रुवा । तस्यास् तूर्णम् उपार्जयन्न् इव जयं शिक्षा-वशेनाच्युतः श्यामाम् एव चकार धूर्त-नगरी-सङ्केत-विज् जित्वराम्

yathā vā- dīvyantyau dayite samīkṣya rabhasād akṣais tryahātma-glahai- rgaurīṃ ghūrṇitayopadiśya hitavad-dāya-prayogaṃ bhruvā | tasyās tūrṇam upārjayann iva jayaṃ śikṣā-vaśenācyutaḥ śyāmām eva cakāra dhūrta-nagarī-saṅketa-vij jitvarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचित् काञ्चिद् अपेक्ष्य स्याज् ज्येष्ठेत्य् आपेक्षिकी भिदा । अतो भेद-द्वयम् इदं न कृतं गणनान्तरे

kācit kāñcid apekṣya syāj jyeṣṭhety āpekṣikī bhidā | ato bheda-dvayam idaṃ na kṛtaṃ gaṇanāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या मुग्धैव सा किन्तु स्वीयान्योढे उभे बुधैः । मुग्धा-मध्यादिभेदेन षड्-भेदे परिकीर्तिते

kanyā mugdhaiva sā kintu svīyānyoḍhe ubhe budhaiḥ | mugdhā-madhyādibhedena ṣaḍ-bhede parikīrtite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्या-प्रौढे द्विषड्-भेदे प्रोक्ते धीरादि-भेदतः । कन्या स्वीया परोढेति मुग्धा च त्रिविधा मता । इति ताः कीर्तिता पञ्चदश भेदा इहाखिलाः

madhyā-prauḍhe dviṣaḍ-bhede prokte dhīrādi-bhedataḥ | kanyā svīyā paroḍheti mugdhā ca trividhā matā | iti tāḥ kīrtitā pañcadaśa bhedā ihākhilāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावस्थाष्टकं सर्व-नायिकानां निगद्यते । तत्राभिसारिका वास-सज्जा चोत्कण्ठिता तथा

athāvasthāṣṭakaṃ sarva-nāyikānāṃ nigadyate | tatrābhisārikā vāsa-sajjā cotkaṇṭhitā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खण्डिता विप्रलब्धा च कलहान्तरितापि च । प्रोषित-प्रेयसी चैव तथा स्वाधीन-भर्तृका

khaṇḍitā vipralabdhā ca kalahāntaritāpi ca | proṣita-preyasī caiva tathā svādhīna-bhartṛkā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र अभिसारिका, यथा- याभिसारयते कान्तं स्वयं वाभिसरत्य् अपि । सा ज्योत्स्नी तामसी यान-योग्य-वेषाभिसारिका

tatra abhisārikā, yathā- yābhisārayate kāntaṃ svayaṃ vābhisaraty api | sā jyotsnī tāmasī yāna-yogya-veṣābhisārikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लज्जया स्वाङ्ग-लीनेव निःशब्दाखिल-मण्डना । कृतावगुष्ठा स्निग्धैक-सखी-युक्ता प्रियं व्रजेत्

lajjayā svāṅga-līneva niḥśabdākhila-maṇḍanā | kṛtāvaguṣṭhā snigdhaika-sakhī-yuktā priyaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र अभिसारयित्री, यथा- जानीते न हरिर् यथा मम मनः-कन्दर्प-कण्डूम् इमां मां प्रीत्याभिसरत्य् अयं सखि यथा कृत्वा त्वयि प्रार्थनाम् । चातुर्यं तरसा प्रसारय तथा सस्नेहम् आसाद्य तं यावत् प्राणहरो न चन्द्रहतकः प्राची-मुखं चुम्बति

tatra abhisārayitrī, yathā- jānīte na harir yathā mama manaḥ-kandarpa-kaṇḍūm imāṃ māṃ prītyābhisaraty ayaṃ sakhi yathā kṛtvā tvayi prārthanām | cāturyaṃ tarasā prasāraya tathā sasneham āsādya taṃ yāvat prāṇaharo na candrahatakaḥ prācī-mukhaṃ cumbati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ज्योत्स्न्यां स्वयम् अभिसारिका, यथा- इन्दुस् तुन्दिल-मण्डलं प्रणयते वृन्दावने चन्द्रिकां सान्द्रां सुन्दरि नन्दनो व्रज-पतेस् त्वद् वीथिम् उद्वीक्षते । त्वं चन्द्राञ्चित-चन्दनेन खचिता क्षौमेण चालङ्कृता किं वर्त्मन्य् अरविन्द-चारु-चरण-द्वन्द्वं न सन्धित्ससि

atha jyotsnyāṃ svayam abhisārikā, yathā- indus tundila-maṇḍalaṃ praṇayate vṛndāvane candrikāṃ sāndrāṃ sundari nandano vraja-pates tvad vīthim udvīkṣate | tvaṃ candrāñcita-candanena khacitā kṣaumeṇa cālaṅkṛtā kiṃ vartmany aravinda-cāru-caraṇa-dvandvaṃ na sandhitsasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामस्यां, यथा विदग्ध-माधवे (४।२२)- तिमिर-मसिभिः संवीताङ्ग्यः कदम्ब-वनान्तरे सखि बक-रिपुं पुण्यात्मानः सरन्त्य् अभिसारिकाः । तव तु परितो विद्युद्-वर्णास् तनु-द्युति-सूचयो हरि हरि घन-ध्वान्तान्येताः स्ववैरिणि भिन्दते

tāmasyāṃ, yathā vidagdha-mādhave (4.22)- timira-masibhiḥ saṃvītāṅgyaḥ kadamba-vanāntare sakhi baka-ripuṃ puṇyātmānaḥ saranty abhisārikāḥ | tava tu parito vidyud-varṇās tanu-dyuti-sūcayo hari hari ghana-dhvāntānyetāḥ svavairiṇi bhindate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वासक-सज्जा- स्ववासक-वशात् कान्ते समेष्यति निजं वपुः । सज्जी-करोति गेहं च या सा वासक-सज्जिका

atha vāsaka-sajjā- svavāsaka-vaśāt kānte sameṣyati nijaṃ vapuḥ | sajjī-karoti gehaṃ ca yā sā vāsaka-sajjikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेष्टा चास्याः स्मर-क्रीडा-सङ्कल्पो वर्त्म-वीक्षणम् । सखी-विनोद-वार्त्ता च मुहुर् दूति-क्षणादयः

ceṣṭā cāsyāḥ smara-krīḍā-saṅkalpo vartma-vīkṣaṇam | sakhī-vinoda-vārttā ca muhur dūti-kṣaṇādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- रति-क्रीडा-कुञ्जं कुसुम-शयनीयोज्ज्वल-रुचिं वपुः सालङ्कारं निजम् अपि विलोक्य स्मित-मुखी । मुहुर् ध्यायं ध्यायं किम् अपि हरिणा सङ्गम-विधिं समृद्ध्यन्ती राधा मदन-मद-माद्यन् मतिर् अभूत्

yathā- rati-krīḍā-kuñjaṃ kusuma-śayanīyojjvala-ruciṃ vapuḥ sālaṅkāraṃ nijam api vilokya smita-mukhī | muhur dhyāyaṃ dhyāyaṃ kim api hariṇā saṅgama-vidhiṃ samṛddhyantī rādhā madana-mada-mādyan matir abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ उत्कण्ठिता- अनागसि प्रियतमे चिरयत्य् उत्सुका तु या । विरहोत्कण्ठिता भाव-वेदिभिः सा समीरिता

atha utkaṇṭhitā- anāgasi priyatame cirayaty utsukā tu yā | virahotkaṇṭhitā bhāva-vedibhiḥ sā samīritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यास् तु चेष्टा हृत्-तापो वेपथुर् हेतु-तर्कणम् । अरतिर् वाष्प-मोक्षण् च स्वावस्था-कथनादयः

asyās tu ceṣṭā hṛt-tāpo vepathur hetu-tarkaṇam | aratir vāṣpa-mokṣaṇ ca svāvasthā-kathanādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- सखि किम् अभवद् बद्धो राधा-कटाक्ष-गुणैर् अयं समरम् अथवा किं प्रारब्धं सुरारिभिर् उद्धुरैः । अहह बहुलाष्टम्यां प्राची-मुखेऽप्य् उदिते विधौ विधु-मुखि! न यन् मां सस्मार व्रजेश्वर-नन्दनः

yathā- sakhi kim abhavad baddho rādhā-kaṭākṣa-guṇair ayaṃ samaram athavā kiṃ prārabdhaṃ surāribhir uddhuraiḥ | ahaha bahulāṣṭamyāṃ prācī-mukhe'py udite vidhau vidhu-mukhi! na yan māṃ sasmāra vrajeśvara-nandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वास-सज्जा-दशाशेषे मानस्य विरताव् अपि । पारतन्त्र्ये तथा यूनोर् उत्कण्ठा स्याद् असङ्गमात्

vāsa-sajjā-daśāśeṣe mānasya viratāv api | pāratantrye tathā yūnor utkaṇṭhā syād asaṅgamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विप्रलब्धा- कृत्वा सङ्केतम् अप्राप्ते दैवाज् जीवित-वल्लभे । व्यथमानान्तरा प्रोक्ता विप्रलब्धा मनीषिभिः । निर्वेद-चिन्ता-खेदाश्रु-मूर्च्छा-निःश्वसितादि-भाक्

atha vipralabdhā- kṛtvā saṅketam aprāpte daivāj jīvita-vallabhe | vyathamānāntarā proktā vipralabdhā manīṣibhiḥ | nirveda-cintā-khedāśru-mūrcchā-niḥśvasitādi-bhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- विन्दति स्म दिवम् इन्दुर् इन्दिरा- नायकेन सखि वञ्चिता वयम् । कुर्महे किम् इह शाधि सादरं द्राग् इति क्लमम् अगान् मृगेक्षणा

yathā- vindati sma divam indur indirā- nāyakena sakhi vañcitā vayam | kurmahe kim iha śādhi sādaraṃ drāg iti klamam agān mṛgekṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उल्लङ्घ्य समयं यस्याः प्रेयान् अन्योपभोगवान् । भोग-लक्ष्माङ्कितः प्रातरागच्छेत् सा हि खण्डिता । एषा तु रोष-निःश्वास-तूष्णीं-भावादि-भाग् भवेत्

ullaṅghya samayaṃ yasyāḥ preyān anyopabhogavān | bhoga-lakṣmāṅkitaḥ prātarāgacchet sā hi khaṇḍitā | eṣā tu roṣa-niḥśvāsa-tūṣṇīṃ-bhāvādi-bhāg bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- यावैर् धूमलितं शिरो भुज-तटीं ताटङ्क-मुद्राङ्कितां संक्रान्त-स्तन-कुङ्कुमोज्ज्वलम् उरो मालां परिम्लापिताम् । घूर्णा-कुड्मलिते दृशौ व्रज-पतेर् दृष्ट्वा प्रगे श्यामला चित्ते रुद्र-गुणं मुखे तु सुमुखी भेजे मुनीनां व्रतम्

yathā- yāvair dhūmalitaṃ śiro bhuja-taṭīṃ tāṭaṅka-mudrāṅkitāṃ saṃkrānta-stana-kuṅkumojjvalam uro mālāṃ parimlāpitām | ghūrṇā-kuḍmalite dṛśau vraja-pater dṛṣṭvā prage śyāmalā citte rudra-guṇaṃ mukhe tu sumukhī bheje munīnāṃ vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कलहान्तरिता- या सखीनां पुरः पाद-पतितं वल्लभं रुषा । निरस्य पश्चात् तपति कलहान्तरिता हि सा । अस्याः प्रलाप-सन्ताप-ग्लानि-निःश्वसितादयः

atha kalahāntaritā- yā sakhīnāṃ puraḥ pāda-patitaṃ vallabhaṃ ruṣā | nirasya paścāt tapati kalahāntaritā hi sā | asyāḥ pralāpa-santāpa-glāni-niḥśvasitādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- स्रजः क्षिप्ता दूरे स्वयम् उपहृताः केशि-रिपुणा प्रिय-वाचस् तस्य श्रुति-परिसरान्तेऽपि न कृताः । नमन्न् एष क्षौणी-विलुठित-शिखं प्रैक्षि न मया मनस् तेनेदं मे स्फुटति पुटपाकार्पितम् इव

yathā- srajaḥ kṣiptā dūre svayam upahṛtāḥ keśi-ripuṇā priya-vācas tasya śruti-parisarānte'pi na kṛtāḥ | namann eṣa kṣauṇī-viluṭhita-śikhaṃ praikṣi na mayā manas tenedaṃ me sphuṭati puṭapākārpitam iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रोषित-भर्तृका- दूर-देशं गते कान्ते भवेत् प्रोषित-भर्तृका । प्रिय-संकीर्तनं दैन्यम् अस्यास् तानव-जागरौ । मालिन्यम् अनवस्थानं जाड्य-चिन्तादयो मताः

atha proṣita-bhartṛkā- dūra-deśaṃ gate kānte bhavet proṣita-bhartṛkā | priya-saṃkīrtanaṃ dainyam asyās tānava-jāgarau | mālinyam anavasthānaṃ jāḍya-cintādayo matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- विलासी स्वच्छन्दं वसति मथुरायां मधु-रिपु- र्वसन्तः सन्तापं प्रथयति समन्ताद् अनुपदम् । दुराशेयं वैरिण्य् अहह मद्-अभीष्टोद्यम-विधौ विधत्ते प्रत्यूहं किम् इह भविता हन्त शरणम्

yathā- vilāsī svacchandaṃ vasati mathurāyāṃ madhu-ripu- rvasantaḥ santāpaṃ prathayati samantād anupadam | durāśeyaṃ vairiṇy ahaha mad-abhīṣṭodyama-vidhau vidhatte pratyūhaṃ kim iha bhavitā hanta śaraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्वाधीन-भर्तृका- स्वायत्तासन्न-दयिता भवेत् स्वाधीन-भर्तृका । सलिलारण्य-विक्रीडा-कुसुमावचयादि-कृत्

atha svādhīna-bhartṛkā- svāyattāsanna-dayitā bhavet svādhīna-bhartṛkā | salilāraṇya-vikrīḍā-kusumāvacayādi-kṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- मुदा कुर्वन् पत्राङ्कुरम् अनुपमं पीन-कुचयोः श्रुति-द्वन्द्वे गन्धाहृत-मधुपम् इन्दीवर-युग्मम् । सखेलं धम्मिल्लोपरि च कमलं कोमलम् असौ निराबाधां राधां रमयति चिरं केशि-दमनः

yathā- mudā kurvan patrāṅkuram anupamaṃ pīna-kucayoḥ śruti-dvandve gandhāhṛta-madhupam indīvara-yugmam | sakhelaṃ dhammillopari ca kamalaṃ komalam asau nirābādhāṃ rādhāṃ ramayati ciraṃ keśi-damanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा, श्री-गीत-गोविन्दे (१२।२५)- रचय कुचयोश् चित्रं पत्रं कुरुष्व कपोलयो- र्घटय जघने काञ्चीं मुग्ध-स्रजा कवरि-भरं । कलय वलय-श्रेणीं पाणौ पदे मणि-नूपुरा- विति निगदितः प्रीतः पिताम्बरोऽपि तथाकरोत्

yathā vā, śrī-gīta-govinde (12.25)- racaya kucayoś citraṃ patraṃ kuruṣva kapolayo- rghaṭaya jaghane kāñcīṃ mugdha-srajā kavari-bharaṃ | kalaya valaya-śreṇīṃ pāṇau pade maṇi-nūpurā- viti nigaditaḥ prītaḥ pitāmbaro'pi tathākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेद् इयं प्रेयसा हातुं क्षणम् अप्य् अतिदुःशका । परम-प्रेम-वश्यत्वान् माधवीति तदोच्यते

ced iyaṃ preyasā hātuṃ kṣaṇam apy atiduḥśakā | parama-prema-vaśyatvān mādhavīti tadocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्टाः स्वाधीन-पतिका-वाससज्जाभिसारिकाः । मण्डिताश् च पराः पञ्च खिन्ना मण्डन-वर्जिताः । वाम-गण्डाश्रित-कराश् चिन्ता-सन्तप्त-मानसाः

hṛṣṭāḥ svādhīna-patikā-vāsasajjābhisārikāḥ | maṇḍitāś ca parāḥ pañca khinnā maṇḍana-varjitāḥ | vāma-gaṇḍāśrita-karāś cintā-santapta-mānasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमा मध्यमा चात्र कनिष्ठा चेति तास् त्रिधा । व्रजेन्द्रनन्दने प्रेम-तारतम्येन कीर्तिताः

uttamā madhyamā cātra kaniṣṭhā ceti tās tridhā | vrajendranandane prema-tāratamyena kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावः स्याद् उत्तमादीनां यस्या यावान् प्रिये हरौ । तस्यापि तस्यां तावान् स्याद् इति सर्वत्र युज्यते

bhāvaḥ syād uttamādīnāṃ yasyā yāvān priye harau | tasyāpi tasyāṃ tāvān syād iti sarvatra yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र उत्तमा, यथा- कर्तुं शर्म क्षणिकम् अपि मे साध्यम् उज्झत्य् अशेषं चित्तोत्सङ्गे न भजति मया दत्त-खेदाप्य् असूयाम् । श्रुत्वा चान्तर्विदलति मृषाप्य् आर्ति-वार्ता-लवं मे राधा मूर्धन्य् अखिल-सुदृशां राजते सद्-गुणेन

tatra uttamā, yathā- kartuṃ śarma kṣaṇikam api me sādhyam ujjhaty aśeṣaṃ cittotsaṅge na bhajati mayā datta-khedāpy asūyām | śrutvā cāntarvidalati mṛṣāpy ārti-vārtā-lavaṃ me rādhā mūrdhany akhila-sudṛśāṃ rājate sad-guṇena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमा, यथा- दुर्मानम् एव मनना बहु मानयन्ती किं ज्ञात-कृष्ण-हृदयार्तिर् अपि प्रयासि । रङ्गे तरङ्गम् अखिलाङ्गि वराङ्गनानां नासौ प्रिये सखि भवत्य् अनुराग-मुद्रा

madhyamā, yathā- durmānam eva mananā bahu mānayantī kiṃ jñāta-kṛṣṇa-hṛdayārtir api prayāsi | raṅge taraṅgam akhilāṅgi varāṅganānāṃ nāsau priye sakhi bhavaty anurāga-mudrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनिष्ठा, यथा- दनुजभिद्-अभिसार-प्रस्तुतौ वृष्टिम् उग्रां जन-गमन-विरामाद् उच्चकैः स्तौषि तुष्टा । कथय कथम् इदानीं जृम्भिते मेघ-डिम्भे कुतुकिनि बत कुञ्जे प्रस्थितौ मन्थरासि

kaniṣṭhā, yathā- danujabhid-abhisāra-prastutau vṛṣṭim ugrāṃ jana-gamana-virāmād uccakaiḥ stauṣi tuṣṭā | kathaya katham idānīṃ jṛmbhite megha-ḍimbhe kutukini bata kuñje prasthitau mantharāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं याः पञ्चदशधा प्रोक्तास् तासां शतं तथा । विंशतिश् चाभिर् अत्र स्याद् अवस्थाभिः किलाष्टभिः

pūrvaṃ yāḥ pañcadaśadhā proktās tāsāṃ śataṃ tathā | viṃśatiś cābhir atra syād avasthābhiḥ kilāṣṭabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश् च त्रि-विधैर् एभिः प्रभेदैर् उत्तमादिभिः । त्रिशती स्पष्टम् उक्तात्र षष्ट्या युक्ता मनीषिभिः

punaś ca tri-vidhair ebhiḥ prabhedair uttamādibhiḥ | triśatī spaṣṭam uktātra ṣaṣṭyā yuktā manīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- यथा स्युर् नायकावस्था निखिला एव माधवे । तथैता नायिकावस्था राधायां प्रायशो मताः

kiṃ ca- yathā syur nāyakāvasthā nikhilā eva mādhave | tathaitā nāyikāvasthā rādhāyāṃ prāyaśo matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.