Vidyakara: Subhasitaratnakosa 38

रविगुप्तस्य \चोलो इति सद्व्रज्या॥ ३७ ततो ऽसद्व्रज्या अतिमलिने कर्तव्ये भवति खलानाम् अती७व निपुणा धीः । तिमिरे हि कौशिकानां रूपं प्रतिपद्यन्ते दृष्टिः

raviguptasya \Colo iti sadvrajyā|| 37 tato 'sadvrajyā atimaline kartavye bhavati khalānām atī7va nipuṇā dhīḥ / timire hi kauśikānāṃ rūpaṃ pratipadyante dṛṣṭiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमलिने कर्तव्ये भवति खलानाम् अतीव निपुणा धीः ।* तिमिरे हि कौशिकानां रूपं प्रतिपद्यन्ते दृष्टिः ॥ विद्स्र्क् ३८।१ *(१२५४) ॥* सद्-गुणालंकृते काव्ये दोषान् मृगयते खलः । वने पुष्प-कलाकीर्णः करभः कण्टकान् इव

atimaline kartavye bhavati khalānām atīva nipuṇā dhīḥ /* timire hi kauśikānāṃ rūpaṃ pratipadyante dṛṣṭiḥ // VidSrk 38.1 *(1254) //* sad-guṇālaṃkṛte kāvye doṣān mṛgayate khalaḥ / vane puṣpa-kalākīrṇaḥ karabhaḥ kaṇṭakān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखरस्याप्रसन्नस्य मित्र-कार्य-विघातिनः । निर्माणम् आशा-नाशाय दुर्जनस्य घनस्य च

mukharasyāprasannasya mitra-kārya-vighātinaḥ / nirmāṇam āśā-nāśāya durjanasya ghanasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वाते व्यजनं मदान्ध-करिणां दर्पोपशान्तौ शृणिः पोतो दुस्तर-वारि-राशि-तरणे दीपो ऽन्धकारागमे । इत्थं तद् भुवि नास्ति यत्र विधिना नोपाय-चिन्ता कृता मन्ये दुर्जन-चित्त-वृत्ति-हरणे धातापि भग्नोद्यमः

nirvāte vyajanaṃ madāndha-kariṇāṃ darpopaśāntau śṛṇiḥ poto dustara-vāri-rāśi-taraṇe dīpo 'ndhakārāgame / itthaṃ tad bhuvi nāsti yatra vidhinā nopāya-cintā kṛtā manye durjana-citta-vṛtti-haraṇe dhātāpi bhagnodyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणाविष्कृत-वैर-दारुणाद् असज्जनात् कस्य भयं न जायते । विषं महाहेर् इव यस्य दुर्वचः सुदुःसहं संनिहितं सदा मुखे

akāraṇāviṣkṛta-vaira-dāruṇād asajjanāt kasya bhayaṃ na jāyate / viṣaṃ mahāher iva yasya durvacaḥ suduḥsahaṃ saṃnihitaṃ sadā mukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल-वृन्दं श्मशानं च भवत्य् अपचितं यदा । ध्रुवं तदैव लोकानां कल्याणम् अवगम्यते

khala-vṛndaṃ śmaśānaṃ ca bhavaty apacitaṃ yadā / dhruvaṃ tadaiva lokānāṃ kalyāṇam avagamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्-मलिन-देहेन बहिर् आह्लाद-कारिणा । महा-काल-फलेनेव कः खलेन न वञ्चितः

antar-malina-dehena bahir āhlāda-kāriṇā / mahā-kāla-phaleneva kaḥ khalena na vañcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्रैव खलो जनः सरलता-सद्-भाव-निःसङ्गिनां साधूनां पद-बन्धनाय पिशुन-प्रौढाभिमानोद्यमः । सूत्रं किंचिद् अपूर्वम् एव जठराद् उत्पाद्य सद्यः स्वयं लूता-तन्तु-वितान-जाल-कुटिलं चक्रं करोत्य् अद्भुतम्

sarvatraiva khalo janaḥ saralatā-sad-bhāva-niḥsaṅgināṃ sādhūnāṃ pada-bandhanāya piśuna-prauḍhābhimānodyamaḥ / sūtraṃ kiṃcid apūrvam eva jaṭharād utpādya sadyaḥ svayaṃ lūtā-tantu-vitāna-jāla-kuṭilaṃ cakraṃ karoty adbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानाम् अपि पश्यन्तां स श्रिया मेध्यते खलु । वाससापि न योगो ऽस्ति निश्चक्रस्य पिनाकिनः

devānām api paśyantāṃ sa śriyā medhyate khalu / vāsasāpi na yogo 'sti niścakrasya pinākinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तोकेनोन्नतिम् आयाति स्तोकेनायात्य् अधोगतिम् । अहो न सदृशी वृत्तिस् तुलाकोटेः खलस्य च

stokenonnatim āyāti stokenāyāty adhogatim / aho na sadṛśī vṛttis tulākoṭeḥ khalasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आखुभ्यः किं खलैर् ज्ञातं खलेभ्यः किम् अथा८खुभिः । अन्यत् परगृहोत्खातात् कर्म येषां न विद्यते

ākhubhyaḥ kiṃ khalair jñātaṃ khalebhyaḥ kim athā8khubhiḥ / anyat paragṛhotkhātāt karma yeṣāṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्जनदूषितमनसां पुंसां स्वजने ऽपि ना७स्ति विश्वासः । बालः पायसदग्धो दध्य् अपि फूत्कृत्य भक्षयति

durjanadūṣitamanasāṃ puṃsāṃ svajane 'pi nā7sti viśvāsaḥ / bālaḥ pāyasadagdho dadhy api phūtkṛtya bhakṣayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आखुभ्यः किं खलैर् ज्ञातं खलेभ्यः किम् अथाखुभिः ।* अन्यद् प्त् पर-गृहोत्खातात् कर्म येषां न विद्यते ॥ विद्स्र्क् ३८।११ *(१२६४) ॥* दुर्जन-दूषित-मनसां पुंसां स्वजने ऽपि नास्ति विश्वासः ।* बालः पायस-दग्धो दध्य् अपि फूत्कृत्य भक्षयति ॥ विद्स्र्क् ३८।१२ *(१२६५) ॥* गुणोत्कर्ष-द्वेषाद् प्त् प्रकृति-महताम् अप्य् असदृशं खलः किंचिद् वाक्यं रचयति च विस्तारयति च । न चेद् एवं तादृक् कमल-कलिकार्ध-प्रतिनिधौ मुनेःग्र् गण्डूषे ऽब्धिः स्थित इति कुतो ऽयं कलकलः

ākhubhyaḥ kiṃ khalair jñātaṃ khalebhyaḥ kim athākhubhiḥ /* anyad pt para-gṛhotkhātāt karma yeṣāṃ na vidyate // VidSrk 38.11 *(1264) //* durjana-dūṣita-manasāṃ puṃsāṃ svajane 'pi nāsti viśvāsaḥ /* bālaḥ pāyasa-dagdho dadhy api phūtkṛtya bhakṣayati // VidSrk 38.12 *(1265) //* guṇotkarṣa-dveṣād pt prakṛti-mahatām apy asadṛśaṃ khalaḥ kiṃcid vākyaṃ racayati ca vistārayati ca / na ced evaṃ tādṛk kamala-kalikārdha-pratinidhau muneḥgr gaṇḍūṣe 'bdhiḥ sthita iti kuto 'yaṃ kalakalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रिय-सखि विपद्-दण्ड-प्रान्त-प्रपात-परम्परा- परिचय-चले चिन्ता-चक्रे निधाय विधिः खलः । मृदम् इव बलात् पिण्डीकृत्य प्रगल्भ-कुलाकवद् भ्रमयति मनो नो जानीमः किम् अत्र विधास्यति

priya-sakhi vipad-daṇḍa-prānta-prapāta-paramparā- paricaya-cale cintā-cakre nidhāya vidhiḥ khalaḥ / mṛdam iva balāt piṇḍīkṛtya pragalbha-kulākavad bhramayati mano no jānīmaḥ kim atra vidhāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादाहतो ऽथ धृत-दण्ड-विघट्टितो वा यं दंष्ट्रया स्पृशति तं किल हन्ति सर्पः । को ऽप्य् अन्य एष पिशुनो ऽत्र भुजङ्ग-धर्मा कर्णे परं स्पृशति हन्त्य् अपरं स-मूलम्

pādāhato 'tha dhṛta-daṇḍa-vighaṭṭito vā yaṃ daṃṣṭrayā spṛśati taṃ kila hanti sarpaḥ / ko 'py anya eṣa piśuno 'tra bhujaṅga-dharmā karṇe paraṃ spṛśati hanty aparaṃ sa-mūlam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिशुद्धाम् अपि वृत्तिं समाश्रितो दुर्जनः परान् व्यथते । पवनाशिनो ऽपि भुजगाः परोपघातं न मुञ्चन्ति

pariśuddhām api vṛttiṃ samāśrito durjanaḥ parān vyathate / pavanāśino 'pi bhujagāḥ paropaghātaṃ na muñcanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिशुद्धाम् अपि वृत्तिं समाश्रितो दुर्जनः परान् व्यथते ।* पवनाशिनो ऽपि भुजगाः परोपघातं न मुञ्चन्ति ॥ विद्स्र्क् ३८।१६ *(१२६९) ॥* रविगुप्तस्य -- अगम्यो मन्त्राणां प्रकृति-भिषजाम् अप्य् अविषयः सुधा-सारासाध्यो विसदृश-तरारम्भ-गहनः । जगद् भ्रामी-कर्तुं परिणत-धियानेन विधिना स्फुटं सृष्टो व्याधिः प्रकृति-विषमो दुर्जन-जनः

pariśuddhām api vṛttiṃ samāśrito durjanaḥ parān vyathate /* pavanāśino 'pi bhujagāḥ paropaghātaṃ na muñcanti // VidSrk 38.16 *(1269) //* raviguptasya -- agamyo mantrāṇāṃ prakṛti-bhiṣajām apy aviṣayaḥ sudhā-sārāsādhyo visadṛśa-tarārambha-gahanaḥ / jagad bhrāmī-kartuṃ pariṇata-dhiyānena vidhinā sphuṭaṃ sṛṣṭo vyādhiḥ prakṛti-viṣamo durjana-janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स्वान् अपि प्रथमम् अस्त-समस्त-साधु- वृत्तिर् गुणान् खलतया मलिनी-करोति । तस्यास्य भोगिन इवोग्र-रुषः खलस्य दाक्षिण्यम् अस्ति कथम् अन्य-गुणोपमर्दे

yaḥ svān api prathamam asta-samasta-sādhu- vṛttir guṇān khalatayā malinī-karoti / tasyāsya bhogina ivogra-ruṣaḥ khalasya dākṣiṇyam asti katham anya-guṇopamarde

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रन्ध्रान्वेषिणि दुष्ट-दृष्टि-विषिणि स्वच्छाशयद्-वेषिणि क्षिप्रे रोषिणि शर्म-शोषिणे विना हेतुं जगत्-प्लोषिणि । स्वार्थार्थं मृदु-भाषिणीष्ट-विहतव् एकान्ततस् तोषिणि श्रेयः क्रुद्ध-भुजङ्ग-भोग-विषमे संविद्यते किं खले

randhrānveṣiṇi duṣṭa-dṛṣṭi-viṣiṇi svacchāśayad-veṣiṇi kṣipre roṣiṇi śarma-śoṣiṇe vinā hetuṃ jagat-ploṣiṇi / svārthārthaṃ mṛdu-bhāṣiṇīṣṭa-vihatav ekāntatas toṣiṇi śreyaḥ kruddha-bhujaṅga-bhoga-viṣame saṃvidyate kiṃ khale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणाकरस्य श्लेष-श्लोकौ -- जाड्यं ह्रीमति गण्यते व्रत-रुचौ दम्भः शुचौ कैतवं शूरे निर्घृणतार्जवे विमतिना दैन्यं प्रियालापिनि । तेजस्विन्य् अवलिप्तता मुखरता वक्तर्य् अशक्तिः स्थिरे तत् को नाम भवेद् गुणः स गुणिनां यो दुर्जने नाङ्कितः

guṇākarasya śleṣa-ślokau -- jāḍyaṃ hrīmati gaṇyate vrata-rucau dambhaḥ śucau kaitavaṃ śūre nirghṛṇatārjave vimatinā dainyaṃ priyālāpini / tejasviny avaliptatā mukharatā vaktary aśaktiḥ sthire tat ko nāma bhaved guṇaḥ sa guṇināṃ yo durjane nāṅkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन्द्यान् निन्दति दुःखितान् उपहसत्य् आबाधते बान्धवान् शूरान् द्वेष्टि धन-च्युतान् परिभवत्य् आज्ञापयत्य् आश्रितान् । गुह्यानि प्रकटी-करोति घटयत्य् अन्योन्य-वैराश्रयान् ब्रूते शीघ्रम् अवाच्यम् उज्झित-गुणो गृह्णाति दोषान् खलः

vandyān nindati duḥkhitān upahasaty ābādhate bāndhavān śūrān dveṣṭi dhana-cyutān paribhavaty ājñāpayaty āśritān / guhyāni prakaṭī-karoti ghaṭayaty anyonya-vairāśrayān brūte śīghram avācyam ujjhita-guṇo gṛhṇāti doṣān khalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यद् इष्टतरं तत् तद् देयं गुणवते किल । अत एव खलो दोषान् साधुभ्यः संप्रयच्छति

yad yad iṣṭataraṃ tat tad deyaṃ guṇavate kila / ata eva khalo doṣān sādhubhyaḥ saṃprayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणाद्रवम् एव दुर्जनः सुतरां सत्पुरुषं प्रबाधते । मृदुकं हि भिनत्ति कण्टकः कठिने कुण्ठक इव जायते

karuṇādravam eva durjanaḥ sutarāṃ satpuruṣaṃ prabādhate / mṛdukaṃ hi bhinatti kaṇṭakaḥ kaṭhine kuṇṭhaka iva jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणा-द्रवम् एव दुर्जनः सुतरां सत्-पुरुषं प्रबाधते ।* मृदुकं हि भिनत्ति कण्टकः कठिने कुण्ठक इव जायते ॥ विद्स्र्क् ३८।२३ *(१२७६) ॥* आरम्भ-गुर्वी क्षयिणी क्रमेण लघ्वी पुरा वृद्धिमती च पश्चात् । दिनस्य पूर्वार्ध-परार्ध-भिन्ना छायेव मैत्री खल-सज्जनानाम्

karuṇā-dravam eva durjanaḥ sutarāṃ sat-puruṣaṃ prabādhate /* mṛdukaṃ hi bhinatti kaṇṭakaḥ kaṭhine kuṇṭhaka iva jāyate // VidSrk 38.23 *(1276) //* ārambha-gurvī kṣayiṇī krameṇa laghvī purā vṛddhimatī ca paścāt / dinasya pūrvārdha-parārdha-bhinnā chāyeva maitrī khala-sajjanānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खलानां खर्जूर-क्षितिरुह-कठोरं क्व च मनः क्व चोन्मीलन्-मल्ली-कुसुम-सुकुमाराः कवि-गिरः । इतीमं व्यामोहं परिहर विचित्राः शृणु कथा यथायं पीयूष-द्युतिर् उपल-खण्डं द्रवयति

khalānāṃ kharjūra-kṣitiruha-kaṭhoraṃ kva ca manaḥ kva conmīlan-mallī-kusuma-sukumārāḥ kavi-giraḥ / itīmaṃ vyāmohaṃ parihara vicitrāḥ śṛṇu kathā yathāyaṃ pīyūṣa-dyutir upala-khaṇḍaṃ dravayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकारिणि शुद्धमतौ वार्जने यः समाचरति पापम् । तं जनम् असत्यसंधं भगवति वसुधे कथं वहसि

upakāriṇi śuddhamatau vārjane yaḥ samācarati pāpam / taṃ janam asatyasaṃdhaṃ bhagavati vasudhe kathaṃ vahasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकारिणि शुद्ध-मतौ वार्जने यः समाचरति पापम् ।* तं जनम् असत्य-संधं भगवति वसुधे कथं वहसि ॥ विद्स्र्क् ३८।२६ *(१२७९) ॥* मुखे नीचस्य पतिता अहेर् इव पयः-कणाः । क्षणेन विषतां यान्ति सूक्त-पीयूष-बिन्दवः

upakāriṇi śuddha-matau vārjane yaḥ samācarati pāpam /* taṃ janam asatya-saṃdhaṃ bhagavati vasudhe kathaṃ vahasi // VidSrk 38.26 *(1279) //* mukhe nīcasya patitā aher iva payaḥ-kaṇāḥ / kṣaṇena viṣatāṃ yānti sūkta-pīyūṣa-bindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुण्डा-प्रियाद् आयति-दुःख-दायिनो वसन्तम् उत्सार्य विजृम्भित-श्रियः । न कः खलात् तापित-मित्र-मण्डलाद् उपैति पापं तप-वासराद् इव

muṇḍā-priyād āyati-duḥkha-dāyino vasantam utsārya vijṛmbhita-śriyaḥ / na kaḥ khalāt tāpita-mitra-maṇḍalād upaiti pāpaṃ tapa-vāsarād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर-दत्तस्य -- तुल्योत्पत्ती प्रकृति-धवलाव् अप्य् अमू शङ्ख-सोमौ तत्र स्थाणुर् विधुम् असदृशेनोत्तमाङ्गेन धत्ते । शङ्खस् ताप-क्रकच-निचयैर् भिद्यते शङ्ख-कारैः को नामान्तः-प्रकृति-कुटिलो दुर्गतिं नाभियाति

nara-dattasya -- tulyotpattī prakṛti-dhavalāv apy amū śaṅkha-somau tatra sthāṇur vidhum asadṛśenottamāṅgena dhatte / śaṅkhas tāpa-krakaca-nicayair bhidyate śaṅkha-kāraiḥ ko nāmāntaḥ-prakṛti-kuṭilo durgatiṃ nābhiyāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकलितनिजपररूपः स्वकम् अपि दोषं परस्थितं वेत्ति । नावास्थितस् तटस्थान् अचलान् अपि विचलितान् मनुते

akalitanijapararūpaḥ svakam api doṣaṃ parasthitaṃ vetti / nāvāsthitas taṭasthān acalān api vicalitān manute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकलित-निज-पर-रूपः स्वकम् अपि दोषं पर-स्थितं वेत्ति ।* नावास्थितस् तटस्थान् अचलान् अपि विचलितान् मनुते ॥ विद्स्र्क् ३८।३० *(१२८३) ॥* आश्रयाशः कृष्णवर्त्मा दहनश् चैष दुर्जनः । अग्निर् एव तथाप्य् अस्मिन् स्याद् भस्मनि हुतं हुतम्

akalita-nija-para-rūpaḥ svakam api doṣaṃ para-sthitaṃ vetti /* nāvāsthitas taṭasthān acalān api vicalitān manute // VidSrk 38.30 *(1283) //* āśrayāśaḥ kṛṣṇavartmā dahanaś caiṣa durjanaḥ / agnir eva tathāpy asmin syād bhasmani hutaṃ hutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरम् आक्षीणतैवास्तु शशिनो दुर्जनस्य च । न प्रवृद्धिस् तु विस्तारि- लाञ्छन-प्रतिपादिनी

varam ākṣīṇataivāstu śaśino durjanasya ca / na pravṛddhis tu vistāri- lāñchana-pratipādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्र मुखरचपलाः प्रभवन्ति न लोकसंमता गुणिनः । तिष्ठन्ति वारिराशेर् उपरि तरङ्गास् तले मणयः

sarvatra mukharacapalāḥ prabhavanti na lokasaṃmatā guṇinaḥ / tiṣṭhanti vārirāśer upari taraṅgās tale maṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्र मुखर-चपलाः प्रभवन्ति न लोक-संमता गुणिनः ।* तिष्ठन्ति वारि-राशेःउर् उपरि तरङ्गास् तले मणयः ॥ विद्स्र्क् ३८।३३ *(१२८६) ॥* आरम्भ-रमणीयानि विमर्दे विरसानि च । प्रायो वैरावसानानि संगतानि खलैः सह

sarvatra mukhara-capalāḥ prabhavanti na loka-saṃmatā guṇinaḥ /* tiṣṭhanti vāri-rāśeḥur upari taraṅgās tale maṇayaḥ // VidSrk 38.33 *(1286) //* ārambha-ramaṇīyāni vimarde virasāni ca / prāyo vairāvasānāni saṃgatāni khalaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणकणिकान् अपि सुजनः शशिलेखाम् इव शिवः शिरसि कुरुते । चन्द्र इव पद्मलक्ष्मीं न क्षमते परगुणं पिशुनः

guṇakaṇikān api sujanaḥ śaśilekhām iva śivaḥ śirasi kurute / candra iva padmalakṣmīṃ na kṣamate paraguṇaṃ piśunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण-कणिकान् अपि सुजनः शशिलेखाम् इव शिवः शिरसि कुरुते ।* चन्द्र इव पद्म-लक्ष्मीं न क्षमते पर-गुणं पिशुनः ॥ विद्स्र्क् ३८।३५ *(१२८८) ॥* बिभीमो वयम् अत्यन्तं चाक्रिकस्य गुणाद् अपि । निष्पन्नम् अपि यः पात्रं गुणेनैव निकृन्तति

guṇa-kaṇikān api sujanaḥ śaśilekhām iva śivaḥ śirasi kurute /* candra iva padma-lakṣmīṃ na kṣamate para-guṇaṃ piśunaḥ // VidSrk 38.35 *(1288) //* bibhīmo vayam atyantaṃ cākrikasya guṇād api / niṣpannam api yaḥ pātraṃ guṇenaiva nikṛntati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परसंतापनहेतुर् यत्रा७हनि न प्रयाति निष्पत्तिम् । अन्तर्मना असाधुर् गणयति न तदायुषो मध्ये

parasaṃtāpanahetur yatrā7hani na prayāti niṣpattim / antarmanā asādhur gaṇayati na tadāyuṣo madhye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवसांस् तान् अभिनन्दति बहुमनुते तेषु जन्मनो लाभम् । ये यान्ति दुष्टबुद्धेः परोपतापाभियोगेन

divasāṃs tān abhinandati bahumanute teṣu janmano lābham / ye yānti duṣṭabuddheḥ paropatāpābhiyogena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर-संतापन-हेतुर् यत्राहनि न प्रयाति निष्पत्तिम् ।* अन्तर्-मना असाधुर् गणयति न तद्-आयुषो मध्ये ॥ विद्स्र्क् ३८।३७ *(१२९०) ॥* दिवसान् तान् अभिनन्दति बहु-मनुते तेषु जन्मनो लाभम् ।* ये यान्ति दुष्ट-बुद्धेः परोपतापाभियोगेन ॥ विद्स्र्क् ३८।३८ *(१२९१) ॥* दया-मृदुषु दुर्जनः पटुतरावलेपोद्धवः परां व्रजति विक्रियां न हि भयं ततः पश्यति । यतस् तु भय-शङ्कया सुकृशयापि संस्पृश्यते विनीत इव नीचकैश् चरति तत्र शान्तोद्धवः

para-saṃtāpana-hetur yatrāhani na prayāti niṣpattim /* antar-manā asādhur gaṇayati na tad-āyuṣo madhye // VidSrk 38.37 *(1290) //* divasān tān abhinandati bahu-manute teṣu janmano lābham /* ye yānti duṣṭa-buddheḥ paropatāpābhiyogena // VidSrk 38.38 *(1291) //* dayā-mṛduṣu durjanaḥ paṭutarāvalepoddhavaḥ parāṃ vrajati vikriyāṃ na hi bhayaṃ tataḥ paśyati / yatas tu bhaya-śaṅkayā sukṛśayāpi saṃspṛśyate vinīta iva nīcakaiś carati tatra śāntoddhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरस्य -- असज्जनाश् चेन् मधुरैर् वचोभिः शक्यन्त एव प्रतिकर्तुम् आर्यैः । तत् केतकी-रेणुभिर् अम्बुराशेर् बन्ध-क्रियायाम् अपि कः प्रयासः

śūrasya -- asajjanāś cen madhurair vacobhiḥ śakyanta eva pratikartum āryaiḥ / tat ketakī-reṇubhir amburāśer bandha-kriyāyām api kaḥ prayāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं दर्पात् तुहिन-रुचिना दुर्जनस्य प्रमार्ष्टुं नीतं चेतो न च धवलितं हेलया नार्पितं च । येनेदानीं मलिन-हृदयो लक्ष्यते शीत-रश्मिर् यस्माच् चायं हृदय-रहितो दुर्विधः सर्वदैव

nūnaṃ darpāt tuhina-rucinā durjanasya pramārṣṭuṃ nītaṃ ceto na ca dhavalitaṃ helayā nārpitaṃ ca / yenedānīṃ malina-hṛdayo lakṣyate śīta-raśmir yasmāc cāyaṃ hṛdaya-rahito durvidhaḥ sarvadaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्यन्त्रणं यत्र न वर्तितव्यं न मोदितव्यं प्रणयातिवादे । विशङ्कितान्योन्य-भयं सुदूरान् नमस्क्रियाम् अर्हति सौहृदं तत्

niryantraṇaṃ yatra na vartitavyaṃ na moditavyaṃ praṇayātivāde / viśaṅkitānyonya-bhayaṃ sudūrān namaskriyām arhati sauhṛdaṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्दस्य एते स्निग्धतमा इति मा मा क्षुद्रेषु कुरुत विश्वासम् । सिद्धार्थानाम् एषां स्नेहो ऽप्य् अश्रूणि पातयति

abhinandasya ete snigdhatamā iti mā mā kṣudreṣu kuruta viśvāsam / siddhārthānām eṣāṃ sneho 'py aśrūṇi pātayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्दस्य -- एते स्निग्धतमा इति मा मा क्षुद्रेषु कुरुत विश्वासम् ।* सिद्धार्थानाम् एषां स्नेहो ऽप्य् अश्रूणि पातयति ॥ विद्स्र्क् ३८।४३ *(१२९६) ॥* वृथा-ज्वलित-कोपाग्नेः परुषाक्षर-वादिनः । दुर्जनस्याउषधं नास्ति किंचिद् अन्यद् अनुत्तरात्

abhinandasya -- ete snigdhatamā iti mā mā kṣudreṣu kuruta viśvāsam /* siddhārthānām eṣāṃ sneho 'py aśrūṇi pātayati // VidSrk 38.43 *(1296) //* vṛthā-jvalita-kopāgneḥ paruṣākṣara-vādinaḥ / durjanasyāuṣadhaṃ nāsti kiṃcid anyad anuttarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्र-संभारिणि क्रूरे पर-च्छिद्रानुसारिणि । द्विजिह्वे दृष्ट-मात्रे चेत् कस्य न स्याच् चमत्कृतिः

cakra-saṃbhāriṇi krūre para-cchidrānusāriṇi / dvijihve dṛṣṭa-mātre cet kasya na syāc camatkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुर् आश्रयते कामः कामुकस्य दरिद्रतः । क्रूरस्य चाप्रभवतः पर-द्रोहः सरस्वतीम्

cakṣur āśrayate kāmaḥ kāmukasya daridrataḥ / krūrasya cāprabhavataḥ para-drohaḥ sarasvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतानन्दस्य -- खलं दृष्ट्वैव साधूनां हृदयं काष्ठवद् भवेत् । ततस् तद् दारयत्य् अस्य वाचः क्रकच-कर्कशाः

śatānandasya -- khalaṃ dṛṣṭvaiva sādhūnāṃ hṛdayaṃ kāṣṭhavad bhavet / tatas tad dārayaty asya vācaḥ krakaca-karkaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतोर् विनो९पकारी यदि नाम शतेषु कश्चिद् एकः स्यात् । तत्रा७पि क्लिष्टधियां दोषं वक्ष्यत्य् अतिखलत्वम्

hetor vino9pakārī yadi nāma śateṣu kaścid ekaḥ syāt / tatrā7pi kliṣṭadhiyāṃ doṣaṃ vakṣyaty atikhalatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतोर् विनोपकारी यदि नाम शतेषु कश्चिद् एकः स्यात् ।* तत्रापि क्लिष्ट-धियां दोषं वक्ष्यत्य् अतिखलत्वम् ॥ विद्स्र्क् ३८।४८ *(१३०१) ॥* आक्रान्तेव महोपलेन मुनिना शप्तेव दुर्वाससा सातत्यं बत मुद्रितेव जतुना नीतेव मूर्छां विषैः । बद्धेवातनु-रज्जुभिः पर-गुणान् वक्तुं न शक्ता सती जिह्वा लोह-शलाकया खल-मुखे विद्धेव संलक्ष्यते

hetor vinopakārī yadi nāma śateṣu kaścid ekaḥ syāt /* tatrāpi kliṣṭa-dhiyāṃ doṣaṃ vakṣyaty atikhalatvam // VidSrk 38.48 *(1301) //* ākrānteva mahopalena muninā śapteva durvāsasā sātatyaṃ bata mudriteva jatunā nīteva mūrchāṃ viṣaiḥ / baddhevātanu-rajjubhiḥ para-guṇān vaktuṃ na śaktā satī jihvā loha-śalākayā khala-mukhe viddheva saṃlakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीधर्मदासस्य -- प्रकृतिर् इह खलानां दोष-चित्तं गुणज्ञे विनय-ललित-भावे द्वेष-रक्ता च बुद्धिः । उभयम् इदम् अवश्यं जायते सर्व-वारं पटुर् अपि नियतात्मा कीर्तिम् एवाभिधत्ते

śrīdharmadāsasya -- prakṛtir iha khalānāṃ doṣa-cittaṃ guṇajñe vinaya-lalita-bhāve dveṣa-raktā ca buddhiḥ / ubhayam idam avaśyaṃ jāyate sarva-vāraṃ paṭur api niyatātmā kīrtim evābhidhatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.