Bhasa: Svapnavasavadatta 1

स्वप्नवासवदत्तम् नान्द्यन्ते ततः प्रविशति सूत्रधारः (भ्स्व् ०:१) * सूत्रधारः * - उदयनवेन्दुसवर्णावासवदत्ताबलौ बलस्य त्वाम् & पद्मावतीर्णपूर्णौ वसन्तकम्रौ भुजौ पाताम्

svapnavāsavadattam nāndyante tataḥ praviśati sūtradhāraḥ (BhSv 0:1) * sūtradhāraḥ * - udayanavendusavarṇāvāsavadattābalau balasya tvām & padmāvatīrṇapūrṇau vasantakamrau bhujau pātām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* सूत्रधारः * - भवतु विज्ञातम् (भ्स्व् १।१:५) भृत्यैर् मगधराजस्य स्निग्धैः कन्यानुगामिभिः & धृष्ठम् उत्सार्यते सर्वस् तपोवनगतो जनः

* sūtradhāraḥ * - bhavatu vijñātam (BhSv 1.1:5) bhṛtyair magadharājasya snigdhaiḥ kanyānugāmibhiḥ & dhṛṣṭham utsāryate sarvas tapovanagato janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रविशति परिव्राजकवेषो यौगन्धरायण आवन्तिकावेषधारिणी वासवदत्ता च (भ्स्व् १।२:३) * यौगन्धरायणः * - कर्णं दत्त्वा कथम् इहाप्य् उत्सार्यते (भ्स्व् १।२:४) कुतः धीरस्याश्रमसंश्रितस्य वसतस् तुष्टस्य वन्यैः फलैर् मानार्हस्य जनस्य वल्कलवतस् त्रासः समुत्पाद्यते & उत्सिक्तो विनयाद् अपेतपुरुषो भाग्यैश् चलैर् विस्मितः को ऽयं भो निभृतं तपोवनम् इदं ग्रामीकरोत्य् आज्ञया

tataḥ praviśati parivrājakaveṣo yaugandharāyaṇa āvantikāveṣadhāriṇī vāsavadattā ca (BhSv 1.2:3) * yaugandharāyaṇaḥ * - karṇaṃ dattvā katham ihāpy utsāryate (BhSv 1.2:4) kutaḥ dhīrasyāśramasaṃśritasya vasatas tuṣṭasya vanyaiḥ phalair mānārhasya janasya valkalavatas trāsaḥ samutpādyate & utsikto vinayād apetapuruṣo bhāgyaiś calair vismitaḥ ko 'yaṃ bho nibhṛtaṃ tapovanam idaṃ grāmīkaroty ājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यौगन्धरायणः * - भुक्तोज्झित एष विषयो ऽत्रभवत्या (भ्स्व् १।३:६) नात्र चिन्ता कार्या (भ्स्व् १।३:७) कुतः पूर्वं त्वयाप्य् अभिमतं गतम् एवम् आसीच् छ्लाघ्यं गमिष्यसि पुनर् विजयेन भर्तुः & कालक्रमेण जगतः परिवर्तमाना चक्रारपङ्क्तिर् इव गच्छति भाग्यपङ्क्तिः

* yaugandharāyaṇaḥ * - bhuktojjhita eṣa viṣayo 'trabhavatyā (BhSv 1.3:6) nātra cintā kāryā (BhSv 1.3:7) kutaḥ pūrvaṃ tvayāpy abhimataṃ gatam evam āsīc chlāghyaṃ gamiṣyasi punar vijayena bhartuḥ & kālakrameṇa jagataḥ parivartamānā cakrārapaṅktir iva gacchati bhāgyapaṅktiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रविशति काञ्चुकीयः (भ्स्व् १।४:२) * काञ्चुकीयः * - सम्भषक न खलु न खलूत्सारणा कार्या (भ्स्व् १।४:३) पश्य परिहरतु भवान् नृपापवादं न परुषम् आश्रमवासिषु प्रयोज्यम् & नगरपरिभवान् विमोक्तुम् एते वनम् अभिगम्य मनस्विनो वसन्ति

tataḥ praviśati kāñcukīyaḥ (BhSv 1.4:2) * kāñcukīyaḥ * - sambhaṣaka na khalu na khalūtsāraṇā kāryā (BhSv 1.4:3) paśya pariharatu bhavān nṛpāpavādaṃ na paruṣam āśramavāsiṣu prayojyam & nagaraparibhavān vimoktum ete vanam abhigamya manasvino vasanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यौगन्धरायणः * - उपसृत्य भोः किङ्कृतेयम् उत्सारणा (भ्स्व् १।५:६) * काञ्चुकीयः * - भोस् तपस्विन् (भ्स्व् १।५:७) * यौगन्धरायणः * - आत्मगतम् तपस्विन्न् इति गुणवान् खल्व् अयम् आलापः (भ्स्व् १।५:८) अपरिचयात् तु न श्लिष्यते मे मनसि (भ्स्व् १।५:९) * काञ्चुकीयः * - भोः श्रूयताम् (भ्स्व् १।५:१०) एषा खलु गुरुभिर् अभिहितनामधेयस्यास्माकं महाराजदर्शकस्य भगिनी पद्मावती नाम (भ्स्व् १।५:११) सैषा नो महाराजमातरं महादेवीम् आश्रमस्थाम् अभिगम्यानुज्ञाता तत्रभवत्या राजगृहम् एव यास्यति (भ्स्व् १।५:१२) तद् अद्यास्मिन्न् आश्रमपदे वासो ऽभिप्रेतो ऽस्याः (भ्स्व् १।५:१३) तद् भवन्तः तीर्थोदकानि समिधः कुसुमानि दर्भान् स्वैरं वनाद् उपनयन्तु तपोधनानि & धर्मप्रिया नृपसुता न हि धर्मपीडाम् इच्छेत् तपस्विषु कुलव्रतम् एतद् अस्याः

* yaugandharāyaṇaḥ * - upasṛtya bhoḥ kiṅkṛteyam utsāraṇā (BhSv 1.5:6) * kāñcukīyaḥ * - bhos tapasvin (BhSv 1.5:7) * yaugandharāyaṇaḥ * - ātmagatam tapasvinn iti guṇavān khalv ayam ālāpaḥ (BhSv 1.5:8) aparicayāt tu na śliṣyate me manasi (BhSv 1.5:9) * kāñcukīyaḥ * - bhoḥ śrūyatām (BhSv 1.5:10) eṣā khalu gurubhir abhihitanāmadheyasyāsmākaṃ mahārājadarśakasya bhaginī padmāvatī nāma (BhSv 1.5:11) saiṣā no mahārājamātaraṃ mahādevīm āśramasthām abhigamyānujñātā tatrabhavatyā rājagṛham eva yāsyati (BhSv 1.5:12) tad adyāsminn āśramapade vāso 'bhipreto 'syāḥ (BhSv 1.5:13) tad bhavantaḥ tīrthodakāni samidhaḥ kusumāni darbhān svairaṃ vanād upanayantu tapodhanāni & dharmapriyā nṛpasutā na hi dharmapīḍām icchet tapasviṣu kulavratam etad asyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यौगन्धरायणः * - स्वगतम् एवम् (भ्स्व् १।६:१) एषा सा मगधराजपुत्री पद्मावती नाम या पुष्पकभद्रादिभिर् आदेशिकैर् आदिष्टा स्वामिनो देवी भविष्यतीति (भ्स्व् १।६:२) ततः प्रद्वेषो बहुमानो वा सङ्कल्पाद् उपजायते & भर्तृदाराभिलाषित्वाद् अस्यां मे महती स्वता

* yaugandharāyaṇaḥ * - svagatam evam (BhSv 1.6:1) eṣā sā magadharājaputrī padmāvatī nāma yā puṣpakabhadrādibhir ādeśikair ādiṣṭā svāmino devī bhaviṣyatīti (BhSv 1.6:2) tataḥ pradveṣo bahumāno vā saṅkalpād upajāyate & bhartṛdārābhilāṣitvād asyāṃ me mahatī svatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* काञ्चुकीयः * - यद् अभिप्रेतं भवत्या (भ्स्व् १।७:२६) भो भो आश्रमवासिनस् तपस्विनः (भ्स्व् १।७:२७) शृण्वन्तु शृण्वन्तु भवन्तः (भ्स्व् १।७:२८) इहात्रभवती मगधराजपुत्री अनेन विस्रम्भेणोत्पादितविस्रम्भा धर्मार्थम् अर्थेनोपनिमन्त्रयते (भ्स्व् १।७:२९) कस्यार्थः कलशेन को मृगयते वासो यथानिश्चितं दीक्षां पारितवान् किम् इच्छति पुनर् देयं गुरोर् यद् भवेत् & आत्मानुग्रहम् इच्छतीह नृपजा धर्माभिरामप्रिया यद् यस्यास्ति समीप्सितं वदतु तत् कस्याद्य किं दीयताम्

* kāñcukīyaḥ * - yad abhipretaṃ bhavatyā (BhSv 1.7:26) bho bho āśramavāsinas tapasvinaḥ (BhSv 1.7:27) śṛṇvantu śṛṇvantu bhavantaḥ (BhSv 1.7:28) ihātrabhavatī magadharājaputrī anena visrambheṇotpāditavisrambhā dharmārtham arthenopanimantrayate (BhSv 1.7:29) kasyārthaḥ kalaśena ko mṛgayate vāso yathāniścitaṃ dīkṣāṃ pāritavān kim icchati punar deyaṃ guror yad bhavet & ātmānugraham icchatīha nṛpajā dharmābhirāmapriyā yad yasyāsti samīpsitaṃ vadatu tat kasyādya kiṃ dīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* काञ्चुकीयः * - भोः किं क्रियताम् (भ्स्व् १।८:६) * यौगन्धरायणः * - इयं मे स्वसा (भ्स्व् १।८:७) प्रोषितभर्तृकाम् इमाम् इच्छाम्य् अत्रभवत्या कङ्चित् कालं परिपाल्यमानाम् (भ्स्व् १।८:८) कुतः कार्यं नैवार्थैर् नापि भोगैर् न वस्त्रैर् नाहं काषायं वृत्तिहेतोः प्रपन्नः & धीरा कन्येयं दृष्टधर्मप्रचारा शक्ता चारित्रं रक्षितुं मे भगिन्याः

* kāñcukīyaḥ * - bhoḥ kiṃ kriyatām (BhSv 1.8:6) * yaugandharāyaṇaḥ * - iyaṃ me svasā (BhSv 1.8:7) proṣitabhartṛkām imām icchāmy atrabhavatyā kaṅcit kālaṃ paripālyamānām (BhSv 1.8:8) kutaḥ kāryaṃ naivārthair nāpi bhogair na vastrair nāhaṃ kāṣāyaṃ vṛttihetoḥ prapannaḥ & dhīrā kanyeyaṃ dṛṣṭadharmapracārā śaktā cāritraṃ rakṣituṃ me bhaginyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* काञ्चुकीयः * - भवति महती खल्व् अस्य व्यपाश्रयणा (भ्स्व् १।९:४) कथं प्रतिजानीमः (भ्स्व् १।९:५) कुतः सुखम् अर्थो भवेद् दातुं सुखं प्राणाः सुखं तपः & सुखम् अन्यद् भवेत् सर्वं दुःखं न्यासस्य रक्षणम्

* kāñcukīyaḥ * - bhavati mahatī khalv asya vyapāśrayaṇā (BhSv 1.9:4) kathaṃ pratijānīmaḥ (BhSv 1.9:5) kutaḥ sukham artho bhaved dātuṃ sukhaṃ prāṇāḥ sukhaṃ tapaḥ & sukham anyad bhavet sarvaṃ duḥkhaṃ nyāsasya rakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यौगन्धरायणः * - आत्मगतम् हन्त भोः अर्धम् अवसितं भारस्य (भ्स्व् १।१०:१८) यथा मन्त्रिभिः सह समर्थितम् तथा परिणमति (भ्स्व् १।१०:१९) ततः प्रतिष्ठिते स्वामिनि तत्रभवतीम् उपनयतो मे इहात्रभवती मगधराजपुत्री विश्वासस्थानं भविष्यति (भ्स्व् १।१०:२०) कुतः पद्मावती नरपतेर् महिषी भवित्री दृष्टा विपत्तिर् अथ यैः प्रथमं प्रदिष्टा & तत् प्रत्ययात् कृतम् इदं न हि सिद्धवाक्यान्य् उत्क्रम्य गच्छति विधिः सुपरीक्षितानि

* yaugandharāyaṇaḥ * - ātmagatam hanta bhoḥ ardham avasitaṃ bhārasya (BhSv 1.10:18) yathā mantribhiḥ saha samarthitam tathā pariṇamati (BhSv 1.10:19) tataḥ pratiṣṭhite svāmini tatrabhavatīm upanayato me ihātrabhavatī magadharājaputrī viśvāsasthānaṃ bhaviṣyati (BhSv 1.10:20) kutaḥ padmāvatī narapater mahiṣī bhavitrī dṛṣṭā vipattir atha yaiḥ prathamaṃ pradiṣṭā & tat pratyayāt kṛtam idaṃ na hi siddhavākyāny utkramya gacchati vidhiḥ suparīkṣitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रविशति ब्रह्मचारी (भ्स्व् १।११:१) * ब्रह्मचारी * - ऊर्ध्वम् अवलोक्य (भ्स्व् १।११:२) स्थितो मध्याह्नः (भ्स्व् १।११:३) दृढम् अस्मि परिश्रान्तः (भ्स्व् १।११:४) अथ कस्मिन् प्रदेशे विश्रमयिष्ये (भ्स्व् १।११:५) परिक्रम्य (भ्स्व् १।११:६) भवतु दृष्टम् (भ्स्व् १।११:७) अभितस् तपोवनेन भवितव्यम् (भ्स्व् १।११:८) तथा हि विस्रब्धं हरिणाश् चरन्त्य् अचकिता देशागतप्रत्यया वृक्षाः पुष्पफलैः समृद्धविटपाः सर्वे दयारक्षिताः & भूयिष्ठं कपिलानि गोकुलधनान्य् अक्षेत्रवत्यो दिशो निःसन्दिग्धम् इदं तपोवनम् अयं धूमो हि बह्वाश्रयः

tataḥ praviśati brahmacārī (BhSv 1.11:1) * brahmacārī * - ūrdhvam avalokya (BhSv 1.11:2) sthito madhyāhnaḥ (BhSv 1.11:3) dṛḍham asmi pariśrāntaḥ (BhSv 1.11:4) atha kasmin pradeśe viśramayiṣye (BhSv 1.11:5) parikramya (BhSv 1.11:6) bhavatu dṛṣṭam (BhSv 1.11:7) abhitas tapovanena bhavitavyam (BhSv 1.11:8) tathā hi visrabdhaṃ hariṇāś caranty acakitā deśāgatapratyayā vṛkṣāḥ puṣpaphalaiḥ samṛddhaviṭapāḥ sarve dayārakṣitāḥ & bhūyiṣṭhaṃ kapilāni gokuladhanāny akṣetravatyo diśo niḥsandigdham idaṃ tapovanam ayaṃ dhūmo hi bahvāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यौगन्धरायणः * - ततस् ततः (भ्स्व् १।१२:५५) * ब्रह्मचारी * - ततः स राजा महीतलपरिसर्पणपांसुपाटलशरीरः सहसोत्थाय हा वासवदत्ते हा अवन्तिराजपुत्रि हा प्रिये हा प्रियशिष्ये इति किम् अपि बहु प्रलपितवान् (भ्स्व् १।१२:५६) किं बहुना नैवेदानीं ताडृशाश् चक्रवाका नैवाप्य् अन्ये स्त्रीविशेसैर् वियुक्ताः & धन्या सा स्त्री यां तथा वेत्ति भर्ता भर्तृस्नेहात् सा हि दग्धाप्य् अदग्धा

* yaugandharāyaṇaḥ * - tatas tataḥ (BhSv 1.12:55) * brahmacārī * - tataḥ sa rājā mahītalaparisarpaṇapāṃsupāṭalaśarīraḥ sahasotthāya hā vāsavadatte hā avantirājaputri hā priye hā priyaśiṣye iti kim api bahu pralapitavān (BhSv 1.12:56) kiṃ bahunā naivedānīṃ tāḍṛśāś cakravākā naivāpy anye strīviśesair viyuktāḥ & dhanyā sā strī yāṃ tathā vetti bhartā bhartṛsnehāt sā hi dagdhāpy adagdhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यौगन्धरायणः * - अथ भोः तं तु पर्यवस्थापयितुं न कश्चिद् यत्नवान् अमात्यः (भ्स्व् १।१३:१) * ब्रह्मचारी * - अस्ति रुमण्वान् नामामात्यो दृढं प्रयत्नवांस् तत्रभवन्तं पर्यवस्थापयितुम् (भ्स्व् १।१३:२) स हि अनाहारे तुल्यः प्रततरुदितक्षामवदनः शरीरे संस्कारं नृपतिसमदुःखं परिवहन् & दिवा वा रात्रौ वा परिचरति यत्नैर् नरपतिं नृपः प्राणान् सद्यस् त्यजति यदि तस्याप्य् उपरमः

* yaugandharāyaṇaḥ * - atha bhoḥ taṃ tu paryavasthāpayituṃ na kaścid yatnavān amātyaḥ (BhSv 1.13:1) * brahmacārī * - asti rumaṇvān nāmāmātyo dṛḍhaṃ prayatnavāṃs tatrabhavantaṃ paryavasthāpayitum (BhSv 1.13:2) sa hi anāhāre tulyaḥ pratataruditakṣāmavadanaḥ śarīre saṃskāraṃ nṛpatisamaduḥkhaṃ parivahan & divā vā rātrau vā paricarati yatnair narapatiṃ nṛpaḥ prāṇān sadyas tyajati yadi tasyāpy uparamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यौगन्धरायणः * - आत्मगतम् अहो महद्भारम् उद्वहति रुमण्वान् (भ्स्व् १।१४:२) कुतः सविश्रमो ह्य् अयं भारः प्रसक्तस् तस्य तु श्रमः & तस्मिन् सर्वम् अधीनं हि यत्राधीनो नराधिपः

* yaugandharāyaṇaḥ * - ātmagatam aho mahadbhāram udvahati rumaṇvān (BhSv 1.14:2) kutaḥ saviśramo hy ayaṃ bhāraḥ prasaktas tasya tu śramaḥ & tasmin sarvam adhīnaṃ hi yatrādhīno narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* काञ्चुकीयः * - तद् आगम्यताम् (भ्स्व् १।१५:२९) इत इतो भवति (भ्स्व् १।१५:३०) सम्प्रति हि खगा वासोपेताः सलिलम् अवगाढो मुनिजनः प्रदीप्तो ऽग्निर् भाति प्रविचरति धूमो मुनिवनम् & परिभ्रष्टो दूराद् रविर् अपि च संक्षिप्तकिरणो रथं व्यावर्त्यासौ प्रविशति शनैर् अस्तशिखरम्

* kāñcukīyaḥ * - tad āgamyatām (BhSv 1.15:29) ita ito bhavati (BhSv 1.15:30) samprati hi khagā vāsopetāḥ salilam avagāḍho munijanaḥ pradīpto 'gnir bhāti pravicarati dhūmo munivanam & paribhraṣṭo dūrād ravir api ca saṃkṣiptakiraṇo rathaṃ vyāvartyāsau praviśati śanair astaśikharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.