Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT]·2·2.11
स्वम् ईहितम् निजचेष्टितम् । कमलोद्भवेन ब्रह्मणा शुद्धमनस्तत्त्वेन च । कल्पितम् आविर्भावितं इति । अनेन प्रकारेणैवेह ज्ञानम् इहावतीर्णम् इति भावः
svam īhitam nijaceṣṭitam | kamalodbhavena brahmaṇā śuddhamanastattvena ca | kalpitam āvirbhāvitaṃ iti | anena prakāreṇaiveha jñānam ihāvatīrṇam iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् ब्रह्मणा उक्तम्
tat brahmaṇā uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं किमर्थं इत्य् अर्थः
kathaṃ kimarthaṃ ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमे उत्कृष्टचिन्मात्रस्वरूपे । स्पन्दमयः परिमिताहंपरामर्शमयः
parame utkṛṣṭacinmātrasvarūpe | spandamayaḥ parimitāhaṃparāmarśamayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श । ज्ञाननेत्रेणेति शेषः
dadarśa | jñānanetreṇeti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहम् भविष्यन्तम् इत्य् अर्थः
moham bhaviṣyantam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माम् वसिष्ठाख्यं माम् । ज्ञानेन परमात्मज्ञानेन । आयोज्य संयोज्य
mām vasiṣṭhākhyaṃ mām | jñānena paramātmajñānena | āyojya saṃyojya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन ये भूता भविष्यन्तश् चोपदेष्टारः सन्ति तत्रापीयम् एव रीतिर् अस्तीति सूचितम्
etena ye bhūtā bhaviṣyantaś copadeṣṭāraḥ santi tatrāpīyam eva rītir astīti sūcitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईरिताः विसर्जिताः । किं कर्तुम् । लोकम् अधिकारिभेदात् क्रियाक्रमेण ज्ञानक्रमेण च उद्धर्तुम् । लोकं कथंभूतम् । मन एव महामयः महारोगः । तेनोत्तब्धम् बद्धम्
īritāḥ visarjitāḥ | kiṃ kartum | lokam adhikāribhedāt kriyākrameṇa jñānakrameṇa ca uddhartum | lokaṃ kathaṃbhūtam | mana eva mahāmayaḥ mahārogaḥ | tenottabdham baddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिकल्पितानि कृतानि । महर्षिभिर् इति शेषः । यल् लोकैः तेषाम् उपदेशः न श्रुत इति भावः । अथशब्दः उत्तरश्लोकेन संबन्धनीयः
parikalpitāni kṛtāni | maharṣibhir iti śeṣaḥ | yal lokaiḥ teṣām upadeśaḥ na śruta iti bhāvaḥ | athaśabdaḥ uttaraślokena saṃbandhanīyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वन्द्वानि द्वन्द्वयुद्धानि । विषयार्थम् देशार्थम् । दण्ड्यतां दण्डयोग्यताम् । परदारगमनादिपापकरणात् इति भावः
dvandvāni dvandvayuddhāni | viṣayārtham deśārtham | daṇḍyatāṃ daṇḍayogyatām | paradāragamanādipāpakaraṇāt iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् राज्ञाम्
teṣām rājñām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजविद्या राजगुह्यम् इत्यादिना गीतादौ राजविद्याशब्देन व्यवहारात् इति भावः
rājavidyā rājaguhyam ityādinā gītādau rājavidyāśabdena vyavahārāt iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजविद्या राजगुह्यम् अध्यात्मग्रन्थम् उत्तमम् । ज्ञात्वा राघव राजानः परां निर्दुःखतां गताः ॥मु २,११।१८॥राजगुह्यम् इति अध्यात्मविद्यायाः अपरं नाम
rājavidyā rājaguhyam adhyātmagrantham uttamam / jñātvā rāghava rājānaḥ parāṃ nirduḥkhatāṃ gatāḥ //MU 2,11.18//rājaguhyam iti adhyātmavidyāyāḥ aparaṃ nāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्निमित्तम् बीभत्सादिरूपं निमित्तं विना
nirnimittam bībhatsādirūpaṃ nimittaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं त्व् अपूर्वम् उत्पन्नं चमत्कारकरं सताम् । तवानिमित्तं वैराग्यं सात्त्विकं स्वविवेकजम् स्पष्टम्
idaṃ tv apūrvam utpannaṃ camatkārakaraṃ satām | tavānimittaṃ vairāgyaṃ sāttvikaṃ svavivekajam spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीभत्सम् बीभत्सरसालम्बनम् द्रव्यम्
bībhatsam bībhatsarasālambanam dravyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमलमानसत्वं विना हि निर्निमित्तं वैराग्यं नोत्पद्यते इति भावः
amalamānasatvaṃ vinā hi nirnimittaṃ vairāgyaṃ notpadyate iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वविवेकस्य यः चमत्कारः । तस्य यः परामर्शः । तेन विरक्तया बाह्यपदार्थरागरहितया । न तु बीभत्सेन विरक्तया
svavivekasya yaḥ camatkāraḥ | tasya yaḥ parāmarśaḥ | tena viraktayā bāhyapadārtharāgarahitayā | na tu bībhatsena viraktayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रजालम् संसाराख्यम् इन्द्रजालम् । परित्याज्यम् समन्तात् त्यागविषयतां नेयम्
indrajālam saṃsārākhyam indrajālam | parityājyam samantāt tyāgaviṣayatāṃ neyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् अत्रात्मप्रयत्नः कश्चित् प्रभवतीति भावः
na tv atrātmaprayatnaḥ kaścit prabhavatīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकतालीययोगेनेत्य् अनेन क्रियाक्रमादेः शैथिल्यं सूचितम् । काकतालीयेन परमात्मविचारणनिमित्तबुद्धियोगः । तावत् तु क्रियाक्रमादिर् अवश्यम् अनुष्ठेयः । तस्यापि लेशतः तं प्रत्य् उपायत्वात् । न च तत्रैव मङ्क्तव्यम् । सद्गुरूपासादेर् अन्यस्य मुख्यस्योपायस्यापि सत्त्वात् इत्य् अलम्
kākatālīyayogenety anena kriyākramādeḥ śaithilyaṃ sūcitam | kākatālīyena paramātmavicāraṇanimittabuddhiyogaḥ | tāvat tu kriyākramādir avaśyam anuṣṭheyaḥ | tasyāpi leśataḥ taṃ praty upāyatvāt | na ca tatraiva maṅktavyam | sadgurūpāsāder anyasya mukhyasyopāyasyāpi sattvāt ity alam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियापराः क्रियाम् एवोपायत्वेन मन्यमानाः । परम् पदम् चिन्मात्राख्यम् उत्कृष्टं स्थानम् । चक्रावृत्तिभिः क्रियापराः पौनःपुन्येन सक्रियारता इत्य् अर्थः
kriyāparāḥ kriyām evopāyatvena manyamānāḥ | param padam cinmātrākhyam utkṛṣṭaṃ sthānam | cakrāvṛttibhiḥ kriyāparāḥ paunaḥpunyena sakriyāratā ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाभूतम् दृष्ट्वा यथास्ति तथा दृष्ट्वा । तन्मयीं संसारमयीम् । परम् उत्तीर्णम् शुद्धचिन्मात्रतत्त्वम् । यान्ति तद्रूपं स्वात्मानम् अनुभवन्ति
yathābhūtam dṛṣṭvā yathāsti tathā dṛṣṭvā | tanmayīṃ saṃsāramayīm | param uttīrṇam śuddhacinmātratattvam | yānti tadrūpaṃ svātmānam anubhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्ताः ईहाः भावाभावरूपाः चेष्टाः यस्याः । तादृशी संसारसंसृतिः संसारसरणिः । देहमुक्ता नाम महातन्तुः देहमुक्ता महातन्तुः । ज्ञानम् चिन्मात्रतत्त्वज्ञानम्
anantāḥ īhāḥ bhāvābhāvarūpāḥ ceṣṭāḥ yasyāḥ | tādṛśī saṃsārasaṃsṛtiḥ saṃsārasaraṇiḥ | dehamuktā nāma mahātantuḥ dehamuktā mahātantuḥ | jñānam cinmātratattvajñānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानरूपा या युक्तिः उपायः । स एव प्लवः । तेन
jñānarūpā yā yuktiḥ upāyaḥ | sa eva plavaḥ | tena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवहितया बुद्ध्या विना श्रोतुं न शक्नोषीति भावः
avahitayā buddhyā vinā śrotuṃ na śaknoṣīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तिम् ज्ञानाख्यां युक्तिम्
yuktim jñānākhyāṃ yuktim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन केनान्येनोपायेन । न केनापीत्य् अर्थः । अत्र तु बालवृद्धयोः मरिचभक्षणं दृष्टान्तत्वेन योज्यम्
kena kenānyenopāyena | na kenāpīty arthaḥ | atra tu bālavṛddhayoḥ maricabhakṣaṇaṃ dṛṣṭāntatvena yojyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखदायिन्यः चिन्ताः दुःखचिन्ताः । ताश् च भोगविषयाः ज्ञेयाः
duḥkhadāyinyaḥ cintāḥ duḥkhacintāḥ | tāś ca bhogaviṣayāḥ jñeyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राज्ञं कथंभूतम् । विज्ञातम् अनुभूतम् । विज्ञानं विज्ञानरूपम् आत्मतत्त्वं येन तम् । आधयः चिन्ताः । वनं कथम्भूतम् । वर्षन्तः अब्दाः मेघाः यस्य तत्
prājñaṃ kathaṃbhūtam | vijñātam anubhūtam | vijñānaṃ vijñānarūpam ātmatattvaṃ yena tam | ādhayaḥ cintāḥ | vanaṃ kathambhūtam | varṣantaḥ abdāḥ meghāḥ yasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिव्याध्योः परावर्तः पौनःपुन्येनावृत्तिः यस्मिन् । तादृशे क्षुभिते भावाभावाख्यः क्षोभयुक्ते । न भज्यते हर्षशोकवशं न याति । संसारमरुमारुते क्षुभिते सतीति योज्यम् । कल्पवृक्षो ऽपि मारुते क्षुभिते सति न भज्यते
ādhivyādhyoḥ parāvartaḥ paunaḥpunyenāvṛttiḥ yasmin | tādṛśe kṣubhite bhāvābhāvākhyaḥ kṣobhayukte | na bhajyate harṣaśokavaśaṃ na yāti | saṃsāramarumārute kṣubhite satīti yojyam | kalpavṛkṣo 'pi mārute kṣubhite sati na bhajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रामाणिकः प्रमाणवक्ता । प्रबुद्धः ज्ञातः । आत्मा चिन्मात्ररूपः परमात्मा येन । सः प्रबुद्धात्मा । प्रणयान्वितम् याच्ञासहितम् । एतद्व्यतिरिक्तस् तु पृष्टः विरुद्धम् एव किंचिद् ब्रूयाद् इति भावः
prāmāṇikaḥ pramāṇavaktā | prabuddhaḥ jñātaḥ | ātmā cinmātrarūpaḥ paramātmā yena | saḥ prabuddhātmā | praṇayānvitam yācñāsahitam | etadvyatiriktas tu pṛṣṭaḥ viruddham eva kiṃcid brūyād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्नेनावधानेन
yatnenāvadhānena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्त्वं जानातीति तादृशम् । देहादाव् आत्माभिमानिनम् इत्य् अर्थः
na tattvaṃ jānātīti tādṛśam | dehādāv ātmābhimāninam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्यं नानुतिष्ठति तदुक्तवाक्यवाच्यम् अर्थं न संपादयति
vākyaṃ nānutiṣṭhati taduktavākyavācyam arthaṃ na saṃpādayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यतः न तु वचनमात्रात् । वचनमात्रेण हि बहवः ब्रह्मज्ञानिनम् आत्मानम् दर्शयन्ति
kāryataḥ na tu vacanamātrāt | vacanamātreṇa hi bahavaḥ brahmajñāninam ātmānam darśayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालः बालवत् मूढः । महार्थस्य मोक्षाख्यस्य परमप्रयोजनस्य
bālaḥ bālavat mūḍhaḥ | mahārthasya mokṣākhyasya paramaprayojanasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राज्ञेन बुद्धिमता गुरुणा । पृष्टं प्रश्नविषयीकृतं वस्तु । अनिन्दिते । तथा पूर्वापरयोः पूर्वापरवाक्यभागार्थयोः । यत् समाधानम् अन्योऽन्यविरुद्धतापनयनम् । तत्र क्षमा बुद्धिः यस्य । तादृशे प्रष्टरि वक्तव्यम् । अधमे अत एव पशुधर्मिणि मूढतया पशुसदृशे प्रष्टरि । न वक्तव्यम् व्यर्थत्वात्
prājñena buddhimatā guruṇā | pṛṣṭaṃ praśnaviṣayīkṛtaṃ vastu | anindite | tathā pūrvāparayoḥ pūrvāparavākyabhāgārthayoḥ | yat samādhānam anyo'nyaviruddhatāpanayanam | tatra kṣamā buddhiḥ yasya | tādṛśe praṣṭari vaktavyam | adhame ata eva paśudharmiṇi mūḍhatayā paśusadṛśe praṣṭari | na vaktavyam vyarthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृच्छकस्य मूढतरत्वात् अस्य मूढतमत्वम् । बहूनां जातिपरिप्रश्ने हि मूढतमः । पृच्छकाद् अपि मूढः असौ किं ब्रूयाद् इति भावः
pṛcchakasya mūḍhataratvāt asya mūḍhatamatvam | bahūnāṃ jātiparipraśne hi mūḍhatamaḥ | pṛcchakād api mūḍhaḥ asau kiṃ brūyād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सः तव गुणाधारपृच्छकत्वम् मम तादृक् वक्तृत्वम् इति योगः सदृशसंबन्धः
saḥ tava guṇādhārapṛcchakatvam mama tādṛk vaktṛtvam iti yogaḥ sadṛśasaṃbandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्णयस्वरूपं कथयति । एतद् इति । एतत् श्रीवसिष्ठोक्तं वस्तु । परमार्थसत्यम् भवति । पूर्वं भक्तिमात्रेणैव मद्वचनं सत्यतया ग्राह्यं । ततः तत्सत्यता स्वयम् एव प्रकटीभविष्यति । अन्यथारंभमात्रे एव स्वविकल्पकृताभिः सूक्ष्मेक्षिकाभिः तव किंचिद् अपि न सेत्स्यतीति भावः
nirṇayasvarūpaṃ kathayati | etad iti | etat śrīvasiṣṭhoktaṃ vastu | paramārthasatyam bhavati | pūrvaṃ bhaktimātreṇaiva madvacanaṃ satyatayā grāhyaṃ | tataḥ tatsatyatā svayam eva prakaṭībhaviṣyati | anyathāraṃbhamātre eva svavikalpakṛtābhiḥ sūkṣmekṣikābhiḥ tava kiṃcid api na setsyatīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः त्वम् महान् न तु नीचः असि । नीचो हि नीचतया स्वल्पेनापि क्षुभ्यति । तथा विरक्तः संसारिकपदार्थेषु विरक्तः असि । अन्यथा हि पदार्थाविष्टबुद्धेः ते योग्यता न स्यात् । तथा जनतायाः स्थितौ रचनायां । तज्ज्ञः निपुणः असि । अन्यथा हि तद्दृष्टान्तानुसारेण प्रोक्तः उपदेशः त्वयि न लगेत् । अतः वस्तु मदुक्तपरमार्थतत्त्वं । त्वयि लगति । किं यथा । कुङ्कुमाम्बु यथा । यथा तत् अंशुके लगति तथेत्य् अर्थः
yataḥ tvam mahān na tu nīcaḥ asi | nīco hi nīcatayā svalpenāpi kṣubhyati | tathā viraktaḥ saṃsārikapadārtheṣu viraktaḥ asi | anyathā hi padārthāviṣṭabuddheḥ te yogyatā na syāt | tathā janatāyāḥ sthitau racanāyāṃ | tajjñaḥ nipuṇaḥ asi | anyathā hi taddṛṣṭāntānusāreṇa proktaḥ upadeśaḥ tvayi na laget | ataḥ vastu maduktaparamārthatattvaṃ | tvayi lagati | kiṃ yathā | kuṅkumāmbu yathā | yathā tat aṃśuke lagati tathety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्ते मदुक्ते । यत् अवधानम् । तद् एव परमम् ग्राह्यत्वेनोत्कृष्टं यस्याः । तादृशी । तथा परमार्थस्य मदुक्तवाक्यान्तरार्थस्य । विवेचिनी तव प्रज्ञा अर्थम् मद्वाक्यार्थं । विशति वर्तमानसमीपे वर्तमाना । अत्र दृष्टान्तम् आह । जलेति
ukte madukte | yat avadhānam | tad eva paramam grāhyatvenotkṛṣṭaṃ yasyāḥ | tādṛśī | tathā paramārthasya maduktavākyāntarārthasya | vivecinī tava prajñā artham madvākyārthaṃ | viśati vartamānasamīpe vartamānā | atra dṛṣṭāntam āha | jaleti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हि यस्मात् । मनोनिरोधे ऽवश्यं प्रयासः । तं विना च मद्वाक्यहृत्करणं न संभवति । अतो ऽस्त्य् एव मद्वाक्यहृत्करणे प्रयास इति भावः
hi yasmāt | manonirodhe 'vaśyaṃ prayāsaḥ | taṃ vinā ca madvākyahṛtkaraṇaṃ na saṃbhavati | ato 'sty eva madvākyahṛtkaraṇe prayāsa iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यमानम् ज्ञानं यस्य तम् अज्ञानम् । असज्जनेभ्यः विरतिः सज्जनेषु रतिश् च प्रथमं मोक्षसाधनम् इति भावः
avidyamānam jñānaṃ yasya tam ajñānam | asajjanebhyaḥ viratiḥ sajjaneṣu ratiś ca prathamaṃ mokṣasādhanam iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैः व्यस्तैः समस्तैर् वा विना न कश्चिन् मोक्षं प्राप्नोतीति विवेकस्य मोक्षसाधकत्वम् अस्तीति भावः
etaiḥ vyastaiḥ samastair vā vinā na kaścin mokṣaṃ prāpnotīti vivekasya mokṣasādhakatvam astīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन् एकस्मिन् । एकश् चात्रोत्तरश्लोकानुरोधेन विवेकी ज्ञेयः
etasmin ekasmin | ekaś cātrottaraślokānurodhena vivekī jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूषणभूतः आकारः यस्य । तादृशः
bhūṣaṇabhūtaḥ ākāraḥ yasya | tādṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञामान्द्यम् घनताम् उपयातं सत् । स्थावरताम् याति इति संबद्धः
prajñāmāndyam ghanatām upayātaṃ sat | sthāvaratām yāti iti saṃbaddhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुजनस्य भावः सौजन्यम् । तद्युक्ताः गुणाः सौजन्यगुणाः । ते च शास्त्रार्थदृष्टयश् च । ताभिः विकासितं प्रज्ञामान्द्यरहितम् अन्तःकरणं यस्य सः । तथा उद्धृतं निष्कासितं । कर्णस्थं जन्तुमलं यस्य सः । तादृशः । अतो विवेकयोग्य एवासीति भावः
sujanasya bhāvaḥ saujanyam | tadyuktāḥ guṇāḥ saujanyaguṇāḥ | te ca śāstrārthadṛṣṭayaś ca | tābhiḥ vikāsitaṃ prajñāmāndyarahitam antaḥkaraṇaṃ yasya saḥ | tathā uddhṛtaṃ niṣkāsitaṃ | karṇasthaṃ jantumalaṃ yasya saḥ | tādṛśaḥ | ato vivekayogya evāsīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यासः सच्छास्त्राभ्यासः । तत् पदम् विवेकाख्यं स्थानम्
abhyāsaḥ sacchāstrābhyāsaḥ | tat padam vivekākhyaṃ sthānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपः बाह्येन्द्रियाणां निग्रहः । दमः आन्तराणां
tapaḥ bāhyendriyāṇāṃ nigrahaḥ | damaḥ āntarāṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारविषवृक्षो ऽग्रसेकम् आस्पदम् आपदाम् । अञ्जनं मोहयामिन्या मौर्ख्यं यत्नेन नाशयेत् मोहः विपर्यासः । अञ्जनेन हि मान्त्रिकाः दिवापि यामिनीं प्रकटयन्ति इत्य् अञ्जनम् इत्य् उक्तम्
saṃsāraviṣavṛkṣo 'grasekam āspadam āpadām | añjanaṃ mohayāminyā maurkhyaṃ yatnena nāśayet mohaḥ viparyāsaḥ | añjanena hi māntrikāḥ divāpi yāminīṃ prakaṭayanti ity añjanam ity uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशनम् नाशकरणम् । किंचित्संस्कृतया किंचित्पदपदार्थज्ञानमात्रेण । न तु क्षोभोत्पादकेन महता व्याकरणजालज्ञानेन । संस्कृतया संस्कारयुक्तया
nāśanam nāśakaraṇam | kiṃcitsaṃskṛtayā kiṃcitpadapadārthajñānamātreṇa | na tu kṣobhotpādakena mahatā vyākaraṇajālajñānena | saṃskṛtayā saṃskārayuktayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुराशाः भोगाशाः एव सर्पाः । तासां गतेन । मौर्ख्याद् एव दुराशा निर्यान्तीति भावः । संकोचम् चिद्विमर्शाख्यविकासराहित्यम्
durāśāḥ bhogāśāḥ eva sarpāḥ | tāsāṃ gatena | maurkhyād eva durāśā niryāntīti bhāvaḥ | saṃkocam cidvimarśākhyavikāsarāhityam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं मया वक्ष्यमाणा । वस्तुदृष्टिः परमार्थदृष्टिः । प्रसीदति प्रसन्ना भवति । तस्मिन् नैव विश्रान्तिं भजतीति भावः
iyaṃ mayā vakṣyamāṇā | vastudṛṣṭiḥ paramārthadṛṣṭiḥ | prasīdati prasannā bhavati | tasmin naiva viśrāntiṃ bhajatīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वापरविचारविषयीकृतः अर्थः पूर्वापरविचारार्थः । तत्र यत् चारुचातुर्यं । तेन शालिनी
pūrvāparavicāraviṣayīkṛtaḥ arthaḥ pūrvāparavicārārthaḥ | tatra yat cārucāturyaṃ | tena śālinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकसितेन विवेकाख्यविकासयुक्तेन । सितेन मलराहितेन । मनोमुषा मनोहारिणा । वरविचारणम् एव शीतला रुक् यस्य । तादृशेन गुणवता मैत्र्यादिगुणयुक्तेन हृदयेन । त्वं विराजसे । किं यथा । नभो यथा । यथा तत् अमलेन नीहारादिमलादूषितेन । शशिना विराजते तथेत्य् अर्थः । इति शिवम्
vikasitena vivekākhyavikāsayuktena | sitena malarāhitena | manomuṣā manohāriṇā | varavicāraṇam eva śītalā ruk yasya | tādṛśena guṇavatā maitryādiguṇayuktena hṛdayena | tvaṃ virājase | kiṃ yathā | nabho yathā | yathā tat amalena nīhārādimalādūṣitena | śaśinā virājate tathety arthaḥ | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.