Ṛgveda Saṃhitā 10.85

सत्येनोत्तभिता भूमिः सूर्येणोत्तभिता द्यौः । ऋतेनादित्यास् तिष्ठन्ति दिवि सोमो अधि श्रितः ॥

satyenottabhitā bhūmiḥ sūryeṇottabhitā dyauḥ | ṛtenādityās tiṣṭhanti divi somo adhi śritaḥ ||

सोमेनादित्या बलिनः सोमेन पृथिवी मही । अथो नक्षत्राणाम् एषाम् उपस्थे सोम आहितः ॥

somenādityā balinaḥ somena pṛthivī mahī | atho nakṣatrāṇām eṣām upasthe soma āhitaḥ ||

सोमम् मन्यते पपिवान् यत् सम्पिंषन्त्य् ओषधिम् । सोमं यम् ब्रह्माणो विदुर् न तस्याश्नाति कश् चन ॥

somam manyate papivān yat sampiṃṣanty oṣadhim | somaṃ yam brahmāṇo vidur na tasyāśnāti kaś cana ||

आच्छद्विधानैर् गुपितो बार्हतैः सोम रक्षितः । ग्राव्णाम् इच् छृण्वन् तिष्ठसि न ते अश्नाति पार्थिवः ॥

ācchadvidhānair gupito bārhataiḥ soma rakṣitaḥ | grāvṇām ic chṛṇvan tiṣṭhasi na te aśnāti pārthivaḥ ||

यत् त्वा देव प्रपिबन्ति तत आ प्यायसे पुनः । वायुः सोमस्य रक्षिता समानाम् मास आकृतिः ॥

yat tvā deva prapibanti tata ā pyāyase punaḥ | vāyuḥ somasya rakṣitā samānām māsa ākṛtiḥ ||

रैभ्य् आसीद् अनुदेयी नाराशंसी न्योचनी । सूर्याया भद्रम् इद् वासो गाथयैति परिष्कृतम् ॥

raibhy āsīd anudeyī nārāśaṃsī nyocanī | sūryāyā bhadram id vāso gāthayaiti pariṣkṛtam ||

चित्तिर् आ उपबर्हणं चक्षुर् आ अभ्यञ्जनम् । द्यौर् भूमिः कोश आसीद् यद् अयात् सूर्या पतिम् ॥

cittir ā upabarhaṇaṃ cakṣur ā abhyañjanam | dyaur bhūmiḥ kośa āsīd yad ayāt sūryā patim ||

स्तोमा आसन् प्रतिधयः कुरीरं छन्द ओपशः । सूर्याया अश्विना वराग्निर् आसीत् पुरोगवः ॥

stomā āsan pratidhayaḥ kurīraṃ chanda opaśaḥ | sūryāyā aśvinā varāgnir āsīt purogavaḥ ||

सोमो वधूयुर् अभवद् अश्विनास्ताम् उभा वरा । सूर्यां यत् पत्ये शंसन्तीम् मनसा सविताददात् ॥

somo vadhūyur abhavad aśvināstām ubhā varā | sūryāṃ yat patye śaṃsantīm manasā savitādadāt ||

मनो अस्या अन आसीद् द्यौर् आसीद् उत च्छदिः । शुक्राव् अनड्वाहाव् आस्तां यद् अयात् सूर्या गृहम् ॥

mano asyā ana āsīd dyaur āsīd uta cchadiḥ | śukrāv anaḍvāhāv āstāṃ yad ayāt sūryā gṛham ||

ऋक्सामाभ्याम् अभिहितौ गावौ ते सामनाव् इतः । श्रोत्रं ते चक्रे आस्तां दिवि पन्थाश् चराचारः ॥

ṛksāmābhyām abhihitau gāvau te sāmanāv itaḥ | śrotraṃ te cakre āstāṃ divi panthāś carācāraḥ ||

शुची ते चक्रे यात्या व्यानो अक्ष आहतः । अनो मनस्मयं सूर्यारोहत् प्रयती पतिम् ॥

śucī te cakre yātyā vyāno akṣa āhataḥ | ano manasmayaṃ sūryārohat prayatī patim ||

सूर्याया वहतुः प्रागात् सविता यम् अवासृजत् । अघासु हन्यन्ते गावो ऽर्जुन्योः पर्य् उह्यते ॥

sūryāyā vahatuḥ prāgāt savitā yam avāsṛjat | aghāsu hanyante gāvo 'rjunyoḥ pary uhyate ||

यद् अश्विना पृच्छमानाव् अयातं त्रिचक्रेण वहतुं सूर्यायाः । विश्वे देवा अनु तद् वाम् अजानन् पुत्रः पितराव् अवृणीत पूषा ॥

yad aśvinā pṛcchamānāv ayātaṃ tricakreṇa vahatuṃ sūryāyāḥ | viśve devā anu tad vām ajānan putraḥ pitarāv avṛṇīta pūṣā ||

यद् अयातं शुभस् पती वरेयं सूर्याम् उप । क्वैकं चक्रं वाम् आसीत् क्व देष्ट्राय तस्थथुः ॥

yad ayātaṃ śubhas patī vareyaṃ sūryām upa | kvaikaṃ cakraṃ vām āsīt kva deṣṭrāya tasthathuḥ ||

द्वे ते चक्रे सूर्ये ब्रह्माण ऋतुथा विदुः । अथैकं चक्रं यद् गुहा तद् अद्धातय इद् विदुः ॥

dve te cakre sūrye brahmāṇa ṛtuthā viduḥ | athaikaṃ cakraṃ yad guhā tad addhātaya id viduḥ ||

सूर्यायै देवेभ्यो मित्राय वरुणाय च । ये भूतस्य प्रचेतस इदं तेभ्यो ऽकरं नमः ॥

sūryāyai devebhyo mitrāya varuṇāya ca | ye bhūtasya pracetasa idaṃ tebhyo 'karaṃ namaḥ ||

पूर्वापरं चरतो माययैतौ शिशू क्रीळन्तौ परि यातो अध्वरम् । विश्वान्य् अन्यो भुवनाभिचष्ट ऋतूंर् अन्यो विदधज् जायते पुनः ॥

pūrvāparaṃ carato māyayaitau śiśū krīḷantau pari yāto adhvaram | viśvāny anyo bhuvanābhicaṣṭa ṛtūṃr anyo vidadhaj jāyate punaḥ ||

नवो-नवो भवति जायमानो ऽह्नां केतुर् उषसाम् एत्य् अग्रम् । भागं देवेभ्यो वि दधात्य् आयन् प्र चन्द्रमास् तिरते दीर्घम् आयुः ॥

navo-navo bhavati jāyamāno 'hnāṃ ketur uṣasām ety agram | bhāgaṃ devebhyo vi dadhāty āyan pra candramās tirate dīrgham āyuḥ ||

सुकिंशुकं शल्मलिं विश्वरूपं हिरण्यवर्णं सुवृतं सुचक्रम् । आ रोह सूर्ये अमृतस्य लोकं स्योनम् पत्ये वहतुं कृणुष्व ॥

sukiṃśukaṃ śalmaliṃ viśvarūpaṃ hiraṇyavarṇaṃ suvṛtaṃ sucakram | ā roha sūrye amṛtasya lokaṃ syonam patye vahatuṃ kṛṇuṣva ||

उद् ईर्ष्वातः पतिवती ह्य् एषा विश्वावसुं नमसा गीर्भिर् ईळे । अन्याम् इच्छ पितृषदं व्यक्तां स ते भागो जनुषा तस्य विद्धि ॥

ud īrṣvātaḥ pativatī hy eṣā viśvāvasuṃ namasā gīrbhir īḷe | anyām iccha pitṛṣadaṃ vyaktāṃ sa te bhāgo januṣā tasya viddhi ||

उद् ईर्ष्वातो विश्वावसो नमसेळा महे त्वा । अन्याम् इच्छ प्रफर्व्यं सं जायाम् पत्या सृज ॥

ud īrṣvāto viśvāvaso namaseḷā mahe tvā | anyām iccha prapharvyaṃ saṃ jāyām patyā sṛja ||

अनृक्षरा ऋजवः सन्तु पन्था येभिः सखायो यन्ति नो वरेयम् । सम् अर्यमा सम् भगो नो निनीयात् सं जास्पत्यं सुयमम् अस्तु देवाः ॥

anṛkṣarā ṛjavaḥ santu panthā yebhiḥ sakhāyo yanti no vareyam | sam aryamā sam bhago no ninīyāt saṃ jāspatyaṃ suyamam astu devāḥ ||

प्र त्वा मुञ्चामि वरुणस्य पाशाद् येन त्वाबध्नात् सविता सुशेवः । ऋतस्य योनौ सुकृतस्य लोके ऽरिष्टां त्वा सह पत्या दधामि ॥

pra tvā muñcāmi varuṇasya pāśād yena tvābadhnāt savitā suśevaḥ | ṛtasya yonau sukṛtasya loke 'riṣṭāṃ tvā saha patyā dadhāmi ||

प्रेतो मुञ्चामि नामुतः सुबद्धाम् अमुतस् करम् । यथेयम् इन्द्र मीढ्वः सुपुत्रा सुभगासति ॥

preto muñcāmi nāmutaḥ subaddhām amutas karam | yatheyam indra mīḍhvaḥ suputrā subhagāsati ||

पूषा त्वेतो नयतु हस्तगृह्याश्विना त्वा प्र वहतां रथेन । गृहान् गच्छ गृहपत्नी यथासो वशिनी त्वं विदथम् आ वदासि ॥

pūṣā tveto nayatu hastagṛhyāśvinā tvā pra vahatāṃ rathena | gṛhān gaccha gṛhapatnī yathāso vaśinī tvaṃ vidatham ā vadāsi ||

इह प्रियम् प्रजया ते सम् ऋध्यताम् अस्मिन् गृहे गार्हपत्याय जागृहि । एना पत्या तन्वं सं सृजस्वाधा जिव्री विदथम् आ वदाथः ॥

iha priyam prajayā te sam ṛdhyatām asmin gṛhe gārhapatyāya jāgṛhi | enā patyā tanvaṃ saṃ sṛjasvādhā jivrī vidatham ā vadāthaḥ ||

नीललोहितम् भवति कृत्यासक्तिर् व्य् अज्यते । एधन्ते अस्या ज्ञातयः पतिर् बन्धेषु बध्यते ॥

nīlalohitam bhavati kṛtyāsaktir vy ajyate | edhante asyā jñātayaḥ patir bandheṣu badhyate ||

परा देहि शामुल्यम् ब्रह्मभ्यो वि भजा वसु । कृत्यैषा पद्वती भूत्व्य् आ जाया विशते पतिम् ॥

parā dehi śāmulyam brahmabhyo vi bhajā vasu | kṛtyaiṣā padvatī bhūtvy ā jāyā viśate patim ||

अश्रीरा तनूर् भवति रुशती पापयामुया । पतिर् यद् वध्वो वाससा स्वम् अङ्गम् अभिधित्सते ॥

aśrīrā tanūr bhavati ruśatī pāpayāmuyā | patir yad vadhvo vāsasā svam aṅgam abhidhitsate ||

ये वध्वश् चन्द्रं वहतुं यक्ष्मा यन्ति जनाद् अनु । पुनस् तान् यज्ञिया देवा नयन्तु यत आगताः ॥

ye vadhvaś candraṃ vahatuṃ yakṣmā yanti janād anu | punas tān yajñiyā devā nayantu yata āgatāḥ ||

मा विदन् परिपन्थिनो य आसीदन्ति दम्पती । सुगेभिर् दुर्गम् अतीताम् अप द्रान्त्व् अरातयः ॥

mā vidan paripanthino ya āsīdanti dampatī | sugebhir durgam atītām apa drāntv arātayaḥ ||

सुमङ्गलीर् इयं वधूर् इमां समेत पश्यत । सौभाग्यम् अस्यै दत्त्वायाथास्तं वि परेतन ॥

sumaṅgalīr iyaṃ vadhūr imāṃ sameta paśyata | saubhāgyam asyai dattvāyāthāstaṃ vi paretana ||

तृष्टम् एतत् कटुकम् एतद् अपाष्ठवद् विषवन् नैतद् अत्तवे । सूर्यां यो ब्रह्मा विद्यात् स इद् वाधूयम् अर्हति ॥

tṛṣṭam etat kaṭukam etad apāṣṭhavad viṣavan naitad attave | sūryāṃ yo brahmā vidyāt sa id vādhūyam arhati ||

आशसनं विशसनम् अथो अधिविकर्तनम् । सूर्यायाः पश्य रूपाणि तानि ब्रह्मा तु शुन्धति ॥

āśasanaṃ viśasanam atho adhivikartanam | sūryāyāḥ paśya rūpāṇi tāni brahmā tu śundhati ||

गृभ्णामि ते सौभगत्वाय हस्तम् मया पत्या जरदष्टिर् यथासः । भगो अर्यमा सविता पुरन्धिर् मह्यं त्वादुर् गार्हपत्याय देवाः ॥

gṛbhṇāmi te saubhagatvāya hastam mayā patyā jaradaṣṭir yathāsaḥ | bhago aryamā savitā purandhir mahyaṃ tvādur gārhapatyāya devāḥ ||

ताम् पूषञ् छिवतमाम् एरयस्व यस्याम् बीजम् मनुष्या वपन्ति । या न ऊरू उशती विश्रयाते यस्याम् उशन्तः प्रहराम शेपम् ॥

tām pūṣañ chivatamām erayasva yasyām bījam manuṣyā vapanti | yā na ūrū uśatī viśrayāte yasyām uśantaḥ praharāma śepam ||

तुभ्यम् अग्रे पर्य् अवहन् सूर्यां वहतुना सह । पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह ॥

tubhyam agre pary avahan sūryāṃ vahatunā saha | punaḥ patibhyo jāyāṃ dā agne prajayā saha ||

पुनः पत्नीम् अग्निर् अदाद् आयुषा सह वर्चसा । दीर्घायुर् अस्या यः पतिर् जीवाति शरदः शतम् ॥

punaḥ patnīm agnir adād āyuṣā saha varcasā | dīrghāyur asyā yaḥ patir jīvāti śaradaḥ śatam ||

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः । तृतीयो अग्निष् टे पतिस् तुरीयस् ते मनुष्यजाः ॥

somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ | tṛtīyo agniṣ ṭe patis turīyas te manuṣyajāḥ ||

सोमो ददद् गन्धर्वाय गन्धर्वो ददद् अग्नये । रयिं च पुत्रांश् चादाद् अग्निर् मह्यम् अथो इमाम् ॥

somo dadad gandharvāya gandharvo dadad agnaye | rayiṃ ca putrāṃś cādād agnir mahyam atho imām ||

इहैव स्तम् मा वि यौष्टं विश्वम् आयुर् व्य् अश्नुतम् । क्रीळन्तौ पुत्रैर् नप्तृभिर् मोदमानौ स्वे गृहे ॥

ihaiva stam mā vi yauṣṭaṃ viśvam āyur vy aśnutam | krīḷantau putrair naptṛbhir modamānau sve gṛhe ||

आ नः प्रजां जनयतु प्रजापतिर् आजरसाय सम् अनक्त्व् अर्यमा । अदुर्मङ्गलीः पतिलोकम् आ विश शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे ॥

ā naḥ prajāṃ janayatu prajāpatir ājarasāya sam anaktv aryamā | adurmaṅgalīḥ patilokam ā viśa śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade ||

अघोरचक्षुर् अपतिघ्न्य् एधि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्चाः । वीरसूर् देवकामा स्योना शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे ॥

aghoracakṣur apatighny edhi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarcāḥ | vīrasūr devakāmā syonā śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade ||

इमां त्वम् इन्द्र मीढ्वः सुपुत्रां सुभगां कृणु । दशास्याम् पुत्रान् आ धेहि पतिम् एकादशं कृधि ॥

imāṃ tvam indra mīḍhvaḥ suputrāṃ subhagāṃ kṛṇu | daśāsyām putrān ā dhehi patim ekādaśaṃ kṛdhi ||

सम्राज्ञी श्वशुरे भव सम्राज्ञी श्वश्र्वाम् भव । ननान्दरि सम्राज्ञी भव सम्राज्ञी अधि देवृषु ॥

samrājñī śvaśure bhava samrājñī śvaśrvām bhava | nanāndari samrājñī bhava samrājñī adhi devṛṣu ||

सम् अञ्जन्तु विश्वे देवाः सम् आपो हृदयानि नौ । सम् मातरिश्वा सं धाता सम् उ देष्ट्री दधातु नौ ॥

sam añjantu viśve devāḥ sam āpo hṛdayāni nau | sam mātariśvā saṃ dhātā sam u deṣṭrī dadhātu nau ||