Library·Bhartrhari: Satakatraya·1
नीति-शतकम् भर्तृहरेः दिक्-कालाद्यनवच्छिन्नानन्त-चिन्-मात्र-मूर्तये । स्वानुभूत्य्-एक-मानाय नमः शान्ताय तेजसे
nīti-śatakam bhartṛhareḥ dik-kālādyanavacchinnānanta-cin-mātra-mūrtaye | svānubhūty-eka-mānāya namaḥ śāntāya tejase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोद्धारो मत्सर-ग्रस्ताः प्रभवः स्मय-दूषिताः । अबोधोपहताः चान्ये जीर्णम् अङ्गे सुभाषितम्
boddhāro matsara-grastāḥ prabhavaḥ smaya-dūṣitāḥ | abodhopahatāḥ cānye jīrṇam aṅge subhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञः सुखम् आराध्यः सुखतरम् आराध्यते विशेषज्ञः । ज्ञान-लव-दुर्विदग्धं ब्रह्मापि तं नरं न रञ्जयति
ajñaḥ sukham ārādhyaḥ sukhataram ārādhyate viśeṣajñaḥ | jñāna-lava-durvidagdhaṃ brahmāpi taṃ naraṃ na rañjayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसह्य मणिम् उद्धरेन् मकर-वक्त्र-दंष्ट्रान्तरात् समुद्रम् अपि सन्तरेत् प्रचलद् ऊर्मि-मालाकुलम् । भुजङ्गम् अपि कोपितं शिरसि पुष्पवद् धारयेत् न तु प्रतिनिविष्ट-मूऋख-जन-चित्तम् आराधयेत्
prasahya maṇim uddharen makara-vaktra-daṃṣṭrāntarāt samudram api santaret pracalad ūrmi-mālākulam | bhujaṅgam api kopitaṃ śirasi puṣpavad dhārayet na tu pratiniviṣṭa-mūṛkha-jana-cittam ārādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लभेत सिकतासु तैलम् अपि यत्नतः पीडयन् पिबेच् च मृग-तृष्णिकासु सलिलं पिपासार्दितः । क्वचिद् अपि पर्यटन् शश-विषाणम् आसादयेत् न तु प्रतिनिविष्ट-मूर्ख-चित्तम् आराधयेत्
labheta sikatāsu tailam api yatnataḥ pīḍayan pibec ca mṛga-tṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ | kvacid api paryaṭan śaśa-viṣāṇam āsādayet na tu pratiniviṣṭa-mūrkha-cittam ārādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यालं बाल-मृणाल-तन्तुभिर् असौ रोद्धुं समुज्जृम्भते छेत्तुं वज्र-मणिं शिरीष-कुसुम-प्रान्तेन सन्नह्यति । माधुर्यं मधु-बिन्दुना रचयितुं क्षारामुधेर् ईहते नेतुं वाञ्छन्ति यः खलान् पथि सतां सूक्तैः सुधा-स्यन्दिभिः
vyālaṃ bāla-mṛṇāla-tantubhir asau roddhuṃ samujjṛmbhate chettuṃ vajra-maṇiṃ śirīṣa-kusuma-prāntena sannahyati | mādhuryaṃ madhu-bindunā racayituṃ kṣārāmudher īhate netuṃ vāñchanti yaḥ khalān pathi satāṃ sūktaiḥ sudhā-syandibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वायत्तम् एकान्त-गुणं विधात्रा विनिर्मितं छादनम् अज्ञतायाः । विशेषाअतः सर्व-विदां समाजे विभूषणं मौनम् अपण्डितानाम्
svāyattam ekānta-guṇaṃ vidhātrā vinirmitaṃ chādanam ajñatāyāḥ | viśeṣāataḥ sarva-vidāṃ samāje vibhūṣaṇaṃ maunam apaṇḍitānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा किञ्चिज्-ज्ञो ऽहं द्विप इव मदान्धः समभवं तदा सर्वज्ञो ऽस्मीत्य् अभवद् अवलिप्तं मम मनः यदा किञ्चित् किञ्चिद् बुधजन-सकाशाद् अवगतं तदा मूर्खो ऽस्मीति ज्वर इव मदो मे व्यपगतः
yadā kiñcij-jño 'haṃ dvipa iva madāndhaḥ samabhavaṃ tadā sarvajño 'smīty abhavad avaliptaṃ mama manaḥ yadā kiñcit kiñcid budhajana-sakāśād avagataṃ tadā mūrkho 'smīti jvara iva mado me vyapagataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृमि-कुल-चित्तं लाला-क्लिन्नं विगन्धि-जुगुप्सितं निरुपम-रसं प्रीत्या खादन् नरास्थि निरामिषम् । सुरपतिम् अपि श्वा पार्श्वस्थं विलोक्य न शङ्कते न हि गणयति क्षुद्रो जन्तुः परिग्रह-फल्गुताम्
kṛmi-kula-cittaṃ lālā-klinnaṃ vigandhi-jugupsitaṃ nirupama-rasaṃ prītyā khādan narāsthi nirāmiṣam | surapatim api śvā pārśvasthaṃ vilokya na śaṅkate na hi gaṇayati kṣudro jantuḥ parigraha-phalgutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरः शार्वं स्वर्गात् पशुपति-शिरस्तः क्षितिधरं म्हीध्राद् उत्तुङ्गाद् अवनिम् अवनेश् चापि जलधिम् । अधो ऽधो गङ्गेयं पदम् उपगता स्तोकम् अथवाविवेक-भ्रष्टानां भवति विनिपातः शतमुखः
śiraḥ śārvaṃ svargāt paśupati-śirastaḥ kṣitidharaṃ mhīdhrād uttuṅgād avanim avaneś cāpi jaladhim | adho 'dho gaṅgeyaṃ padam upagatā stokam athavāviveka-bhraṣṭānāṃ bhavati vinipātaḥ śatamukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक् च्छत्रेण सूर्यातपो नागेन्द्रो निशिताग्कुशेन समदो दण्डेन गो-गर्दभौ । व्याधिर् भेषज-सङ्ग्रहैश् च विविधैर् मन्त्र-प्रयोगैर् विषं सर्वस्यौषधम् अस्ति शास्त्र-विहितं मूर्खस्य नस्त्य् औषधिम्
śakyo vārayituṃ jalena hutabhuk cchatreṇa sūryātapo nāgendro niśitāgkuśena samado daṇḍena go-gardabhau | vyādhir bheṣaja-saṅgrahaiś ca vividhair mantra-prayogair viṣaṃ sarvasyauṣadham asti śāstra-vihitaṃ mūrkhasya nasty auṣadhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहित्य-सङ्गीत-कला-विहीनः साक्षात् पशुः पुच्छ-विषाण-हीनः । तृणं न खादन्न् अपि जीवमानस् तद् भाग-धेयं परमं पशूनाम्
sāhitya-saṅgīta-kalā-vihīnaḥ sākṣāt paśuḥ puccha-viṣāṇa-hīnaḥ | tṛṇaṃ na khādann api jīvamānas tad bhāga-dheyaṃ paramaṃ paśūnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां न विद्या न तपो न दानं ज्ञानं न शीलं न गुणो न धर्मः । ते मर्त्य-लोके भुवि भार-भूता मनुष्य-रूपेण मृगाश् चरन्ति
yeṣāṃ na vidyā na tapo na dānaṃ jñānaṃ na śīlaṃ na guṇo na dharmaḥ | te martya-loke bhuvi bhāra-bhūtā manuṣya-rūpeṇa mṛgāś caranti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं पर्वत-दुर्गेषु भ्रान्तं वनचरैः सह न मूर्ख-जन-सम्पर्कः सुरेन्द्र-भवनेष्व् अपि
varaṃ parvata-durgeṣu bhrāntaṃ vanacaraiḥ saha na mūrkha-jana-samparkaḥ surendra-bhavaneṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रोपस्कृत-शब्द-सुन्दर-गिरः शिष्य-प्रदेयागमा विख्याताः कवयो वसन्ति विषये यस्य प्रभोर् निर्धनाः । तज्-जाड्यं वसुधादिपस्य कवयस् त्व् अर्थं विनापीश्वराः कुत्स्याः स्युः कुपरीक्षका हि मणयो यैर् अर्घतः पातिताः
śāstropaskṛta-śabda-sundara-giraḥ śiṣya-pradeyāgamā vikhyātāḥ kavayo vasanti viṣaye yasya prabhor nirdhanāḥ | taj-jāḍyaṃ vasudhādipasya kavayas tv arthaṃ vināpīśvarāḥ kutsyāḥ syuḥ kuparīkṣakā hi maṇayo yair arghataḥ pātitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्तुर् याति न गोचरं किम् अपि शं पुष्णाति यत् सर्वदा ऽप्य् अर्थिभ्यः प्रतिपाद्यमानम् अनिशं प्राप्नोति वृद्धिं पराम् । कल्पान्तेष्व् अपि न प्रयाति निधनं विद्याख्यम् अन्तर्धनं येषां तान् प्रति मानम् उज्झत नृपाः कस् तैः सह स्पर्धते
hartur yāti na gocaraṃ kim api śaṃ puṣṇāti yat sarvadā 'py arthibhyaḥ pratipādyamānam aniśaṃ prāpnoti vṛddhiṃ parām | kalpānteṣv api na prayāti nidhanaṃ vidyākhyam antardhanaṃ yeṣāṃ tān prati mānam ujjhata nṛpāḥ kas taiḥ saha spardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिगत-परमार्थान् पण्डितान् मावमंस्थास् तृणम् इव लघु लक्ष्मीर् नैव तान् संरुणद्धि । अभिनव-मद-लेखा-श्याम-गण्ड-स्थलानां न भवति बिसतन्तुर् वारणं वारणानाम्
adhigata-paramārthān paṇḍitān māvamaṃsthās tṛṇam iva laghu lakṣmīr naiva tān saṃruṇaddhi | abhinava-mada-lekhā-śyāma-gaṇḍa-sthalānāṃ na bhavati bisatantur vāraṇaṃ vāraṇānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्भोजिनी-वन-विहार-विलासम् एव हंसस्य हन्ति नितरां कुपितो विधाता । न त्व् अस्य दुग्ध-जल-भेद-विधौ प्रसिद्धां वैदग्धी-कीर्तिम् अपहर्तुम् असौ समर्थः
ambhojinī-vana-vihāra-vilāsam eva haṃsasya hanti nitarāṃ kupito vidhātā | na tv asya dugdha-jala-bheda-vidhau prasiddhāṃ vaidagdhī-kīrtim apahartum asau samarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केयूराणि न भूषयन्ति पुरुषं हारा न चन्द्रोज्ज्वला न स्नानं न विलेपनं न कुसुमं नालङ्कृता मूर्धजाः । वाण्य् एका समलङ्करोति पुरुषं या संस्कृता धार्यते क्षीयन्ते खलु भूषणानि सततं वाग्-भूषणं भूषणम्
keyūrāṇi na bhūṣayanti puruṣaṃ hārā na candrojjvalā na snānaṃ na vilepanaṃ na kusumaṃ nālaṅkṛtā mūrdhajāḥ | vāṇy ekā samalaṅkaroti puruṣaṃ yā saṃskṛtā dhāryate kṣīyante khalu bhūṣaṇāni satataṃ vāg-bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्या नाम नरस्य रूपम् अधिकं प्रच्छन्न-गुप्तं धनं विद्या भोगकरी यशः-सुखकरी विद्या गुरूणां गुरुः । विद्या बन्धुजनो विदेश-गमने विद्या परा देवता विद्या राजसु पूज्यते न तु धनं विद्या-विहीनः पशुः
vidyā nāma narasya rūpam adhikaṃ pracchanna-guptaṃ dhanaṃ vidyā bhogakarī yaśaḥ-sukhakarī vidyā gurūṇāṃ guruḥ | vidyā bandhujano videśa-gamane vidyā parā devatā vidyā rājasu pūjyate na tu dhanaṃ vidyā-vihīnaḥ paśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षान्तिश् चेत् कवचेन किं किम् अरिभिः क्रोधो ऽस्ति चेद् देहिनां ज्ञातिश् चेद् अनलेन किं यदि सुहृद् दिव्यौषधं किं फलम् । किं सर्पैर् यदि दुर्जनाः किम् उ धनैर् विद्या ऽनवद्या यदि व्रीडा चेत् किम् उ भूषणैः सुकविता यद्य् अस्ति राज्येन किम्
kṣāntiś cet kavacena kiṃ kim aribhiḥ krodho 'sti ced dehināṃ jñātiś ced analena kiṃ yadi suhṛd divyauṣadhaṃ kiṃ phalam | kiṃ sarpair yadi durjanāḥ kim u dhanair vidyā 'navadyā yadi vrīḍā cet kim u bhūṣaṇaiḥ sukavitā yady asti rājyena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाक्षिण्यं स्वजने दया परिजने शाठ्यं सदा दुर्जने प्रीतिः साधुजने नयो नृप-जने विद्वज्-जने चार्जवम् । शौर्यं शत्रु-जने क्षमा गुरु-जने कान्ता-जने धृष्टता ये चैवं पुरुषाः कलासु कुशलास् तेष्व् एव लोक-स्थितिः
dākṣiṇyaṃ svajane dayā parijane śāṭhyaṃ sadā durjane prītiḥ sādhujane nayo nṛpa-jane vidvaj-jane cārjavam | śauryaṃ śatru-jane kṣamā guru-jane kāntā-jane dhṛṣṭatā ye caivaṃ puruṣāḥ kalāsu kuśalās teṣv eva loka-sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाड्यं धियो हरति सिञ्चति वाचि सत्यं मानोन्नतिं दिशति पापम् अपाकरोति । चेतः प्रसादयति दिक्षु तनोति कीर्तिं सत्-सङ्गतिः कथय किं न करोति पुंसाम्
jāḍyaṃ dhiyo harati siñcati vāci satyaṃ mānonnatiṃ diśati pāpam apākaroti | cetaḥ prasādayati dikṣu tanoti kīrtiṃ sat-saṅgatiḥ kathaya kiṃ na karoti puṃsām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयन्ति ते सुकृतिनो रस-सिद्धाः कवीश्वराः । नास्ति येषां यशःकाये जरा-मरण-जं भयम्
jayanti te sukṛtino rasa-siddhāḥ kavīśvarāḥ | nāsti yeṣāṃ yaśaḥkāye jarā-maraṇa-jaṃ bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूनुः सच्-चरितः सती प्रियतमा स्वामी प्रसादोन्मुखः स्निग्धं मित्रम् अवञ्चकः परिजनो निःक्लेश-लेशं मनः । आकारो रुचिरः स्थिरश् च विभवो विद्यावदातं मुखं तुष्टे विष्टप-कष्ट-हारिणि हरौ सम्प्राप्यते देहिना
sūnuḥ sac-caritaḥ satī priyatamā svāmī prasādonmukhaḥ snigdhaṃ mitram avañcakaḥ parijano niḥkleśa-leśaṃ manaḥ | ākāro ruciraḥ sthiraś ca vibhavo vidyāvadātaṃ mukhaṃ tuṣṭe viṣṭapa-kaṣṭa-hāriṇi harau samprāpyate dehinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणाघातान् निवृत्तिः पर-धन-हरणे संयमः सत्य-वाक्यं काले शक्त्या प्रदानं युवति-जन-कथा-मूक-भावः परेषाम् । तृष्णा-स्रोतो विभङ्गो गुरुषु च विनयः सर्व-भूतानुकम्पा सामान्यः सर्व-शास्त्रेष्व् अनुपहत-विधिः श्रेयसाम् एष पन्थाः
prāṇāghātān nivṛttiḥ para-dhana-haraṇe saṃyamaḥ satya-vākyaṃ kāle śaktyā pradānaṃ yuvati-jana-kathā-mūka-bhāvaḥ pareṣām | tṛṣṇā-sroto vibhaṅgo guruṣu ca vinayaḥ sarva-bhūtānukampā sāmānyaḥ sarva-śāstreṣv anupahata-vidhiḥ śreyasām eṣa panthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रारभ्यते न खलु विघ्न-भयेन नीचैः प्रारभ्य विघ्न-विहता विरमन्ति मध्याः । विघ्नैः पुनः पुनर् अपि प्रतिहन्यमानाः प्रारब्धम् उत्तम-जना न परित्यजन्ति
prārabhyate na khalu vighna-bhayena nīcaiḥ prārabhya vighna-vihatā viramanti madhyāḥ | vighnaiḥ punaḥ punar api pratihanyamānāḥ prārabdham uttama-janā na parityajanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असन्तो नाभ्यर्थ्याः सुहृद् अपि न याच्यः कृश-धनः प्रिया न्याय्या वृत्तिर् मलिनम् असुभङ्गे ऽप्य् असुकरम् । विपद्य् उच्चैः स्थेयं पदम् अनुविधेयं च महतां सतां केनोद्दिष्टं विषमम् असिधारा-व्रतम् इदम्
asanto nābhyarthyāḥ suhṛd api na yācyaḥ kṛśa-dhanaḥ priyā nyāyyā vṛttir malinam asubhaṅge 'py asukaram | vipady uccaiḥ stheyaṃ padam anuvidheyaṃ ca mahatāṃ satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamam asidhārā-vratam idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्-क्षामो ऽपि जरा-कृशो ऽपि शिथिल-प्राणो ऽपि कष्टां दशाम् आपन्नो ऽपि विपन्न-दीधितिर् इति प्राणेषु नश्यत्स्व् अपि । मत्तेभेन्द्र-विभिन्न-कुम्भ-पिशित-ग्रासैक-बद्ध-स्पृहः किं जीर्णं तृणम् अत्ति मान-महताम् अग्रेसरः केसरी
kṣut-kṣāmo 'pi jarā-kṛśo 'pi śithila-prāṇo 'pi kaṣṭāṃ daśām āpanno 'pi vipanna-dīdhitir iti prāṇeṣu naśyatsv api | mattebhendra-vibhinna-kumbha-piśita-grāsaika-baddha-spṛhaḥ kiṃ jīrṇaṃ tṛṇam atti māna-mahatām agresaraḥ kesarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वल्प-स्नायु-वसावशेष-मलिनं निर्मांसम् अप्य् अस्थि गोः श्वा लब्ध्वा परितोषम् एति न तु तत् तस्य क्षुधा-शान्तये । सिंहो जम्बुकम् अङ्कम् आगतम् अपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं सर्वः कृच्छ्र-गतो ऽपि वाञ्छन्ति जनः सत्त्वानुरूपं फलम्
svalpa-snāyu-vasāvaśeṣa-malinaṃ nirmāṃsam apy asthi goḥ śvā labdhvā paritoṣam eti na tu tat tasya kṣudhā-śāntaye | siṃho jambukam aṅkam āgatam api tyaktvā nihanti dvipaṃ sarvaḥ kṛcchra-gato 'pi vāñchanti janaḥ sattvānurūpaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाङ्गूल-चालनम् अधश्-चरणावपातं भूमौ निपत्य वदनोदर-दर्शनं च । श्वा पिण्डदस्य कुरुते गज-पुङ्गवस् तु धीरं विलोकयति चाटु-शतैश् च भुङ्क्ते
lāṅgūla-cālanam adhaś-caraṇāvapātaṃ bhūmau nipatya vadanodara-darśanaṃ ca | śvā piṇḍadasya kurute gaja-puṅgavas tu dhīraṃ vilokayati cāṭu-śataiś ca bhuṅkte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते । स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम्
parivartini saṃsāre mṛtaḥ ko vā na jāyate | sa jāto yena jātena yāti vaṃśaḥ samunnatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुसुम-स्तवकस्येव द्वयी वृत्तिर् मनस्विनः । मूर्ध्नि वा सर्व-लोकस्य शीर्यते वन एव वा
kusuma-stavakasyeva dvayī vṛttir manasvinaḥ | mūrdhni vā sarva-lokasya śīryate vana eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्त्य् अन्ये ऽपि बृहस्पति-प्रभृतयः सम्भाविताः पञ्चषास् तान् प्रत्य् एष विशेष-विक्रम-रुची राहुर् न वैरायते । द्वाव् एव ग्रसते दिवाकर-निशा-प्राणेश्वरौ भास्करौ भ्रातः पर्वणि पश्य दानव-पतिः शीर्षावशेषाकृतिः
santy anye 'pi bṛhaspati-prabhṛtayaḥ sambhāvitāḥ pañcaṣās tān praty eṣa viśeṣa-vikrama-rucī rāhur na vairāyate | dvāv eva grasate divākara-niśā-prāṇeśvarau bhāskarau bhrātaḥ parvaṇi paśya dānava-patiḥ śīrṣāvaśeṣākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वहति भुवन-श्रेणिं शेषः फणाफलक-स्थितां कमठ-पतिना मध्ये-पृष्ठं सदा स च धार्यते । तम् अपि कुरुते क्रोडाधीनं पयोधिर् अनादराद् अहह महतां निःसीमानश् चरित्र-विभूतयः
vahati bhuvana-śreṇiṃ śeṣaḥ phaṇāphalaka-sthitāṃ kamaṭha-patinā madhye-pṛṣṭhaṃ sadā sa ca dhāryate | tam api kurute kroḍādhīnaṃ payodhir anādarād ahaha mahatāṃ niḥsīmānaś caritra-vibhūtayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं पक्ष-च्छेदः समदमघवन्-मुक्त-कुलिशप्रहारैर् उद्गच्छद्-बहुल-दहनोद्गार-गुरुभिः । तुषाराद्रेः सूनोर् अहह पितरि क्लेश-विवशे न चासौ सम्पातः पयसि पयसां पत्युर् उचितः
varaṃ pakṣa-cchedaḥ samadamaghavan-mukta-kuliśaprahārair udgacchad-bahula-dahanodgāra-gurubhiḥ | tuṣārādreḥ sūnor ahaha pitari kleśa-vivaśe na cāsau sampātaḥ payasi payasāṃ patyur ucitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहः शिशुर् अपि निपतति मद-मलिन-कपोल-भित्तिषु गजेषु । प्रकृतिर् इयं सत्त्ववतां न खलु वयस् तेजसो हेतुः
siṃhaḥ śiśur api nipatati mada-malina-kapola-bhittiṣu gajeṣu | prakṛtir iyaṃ sattvavatāṃ na khalu vayas tejaso hetuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिर् यातु रसातलं गुण-गणैस् तत्राप्य् अधो गम्यतां शीलं शैल-तटात् पतत्व् अभिजनः सन्दह्यतां वह्निना । शौर्ये वैरिणि वज्रम् आशु निपतत्व् अर्थो ऽस्तु नः केवलं येनैकेन विना गुणस् तृण-लव-प्रायाः समस्ता इमे
jātir yātu rasātalaṃ guṇa-gaṇais tatrāpy adho gamyatāṃ śīlaṃ śaila-taṭāt patatv abhijanaḥ sandahyatāṃ vahninā | śaurye vairiṇi vajram āśu nipatatv artho 'stu naḥ kevalaṃ yenaikena vinā guṇas tṛṇa-lava-prāyāḥ samastā ime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनम् अर्जय काकुत्स्थ धन-मूलम् इदं जगत् । अन्तरं नाभिजानामि निर्धनस्य मृतस्य च
dhanam arjaya kākutstha dhana-mūlam idaṃ jagat | antaraṃ nābhijānāmi nirdhanasya mṛtasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानीन्द्रियाण्य् अविकलानि तद् एव नाम सा बुद्धिर् अप्रतिहता वचनं तद् एव । अर्थोष्मणा विरहितः पुरुषः क्षणेन सो ऽप्य् अन्य एव भवतीति विचित्रम् एतत्
tānīndriyāṇy avikalāni tad eva nāma sā buddhir apratihatā vacanaṃ tad eva | arthoṣmaṇā virahitaḥ puruṣaḥ kṣaṇena so 'py anya eva bhavatīti vicitram etat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यास्ति वित्तं स नरः कुलीनः स पण्डितः स श्रुतवान् गुणज्ञः । स एव वक्ता स च दर्शनीयः सर्वे गुणाः काञ्चनम् आश्रयन्ति
yasyāsti vittaṃ sa naraḥ kulīnaḥ sa paṇḍitaḥ sa śrutavān guṇajñaḥ | sa eva vaktā sa ca darśanīyaḥ sarve guṇāḥ kāñcanam āśrayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दौर्मन्त्र्यान् नृपतिर् विनश्यति यतिः सङ्गात् सुतो लालनात् विप्रो ऽनध्ययनात् कुलं कुतनयाच् छीलं खलोपासनात् । ह्रीर् मद्याद् अनवेक्षणाद् अपि कृषिः स्नेहः प्रवासाश्रयान् मैत्री चाप्रणयात् समृद्धिर् अनयात् त्याग-प्रमादाद् धनम्
daurmantryān nṛpatir vinaśyati yatiḥ saṅgāt suto lālanāt vipro 'nadhyayanāt kulaṃ kutanayāc chīlaṃ khalopāsanāt | hrīr madyād anavekṣaṇād api kṛṣiḥ snehaḥ pravāsāśrayān maitrī cāpraṇayāt samṛddhir anayāt tyāga-pramādād dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानं भोगो नाशस् तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य । यो न ददाति न भुङ्क्ते तस्य तृतीया गतिर् भवति
dānaṃ bhogo nāśas tisro gatayo bhavanti vittasya | yo na dadāti na bhuṅkte tasya tṛtīyā gatir bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मणिः शाणोल्लीढः समर-विजयी हेति-दलितो मद-क्षीणो नागः शरदि सरितः श्यान-पुलिनाः । कला-शेषश् चन्द्रः सुरत-मृदिता बाल-वनिता तन्-निम्ना शोभन्ते गलित-विभवाश् चार्थिषु नराः
maṇiḥ śāṇollīḍhaḥ samara-vijayī heti-dalito mada-kṣīṇo nāgaḥ śaradi saritaḥ śyāna-pulināḥ | kalā-śeṣaś candraḥ surata-mṛditā bāla-vanitā tan-nimnā śobhante galita-vibhavāś cārthiṣu narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिक्षीणः कश्चित् स्पृहयति यवानां प्रसृतये स पश्चात् सम्पूर्णः कलयति धरित्रीं तृण-समाम् । अतश् चानैकान्त्याद् गुरु-लघुतया ऽर्थेषु धनिनाम् अवस्था वस्तूनि प्रथयति च सङ्कोचयति च
parikṣīṇaḥ kaścit spṛhayati yavānāṃ prasṛtaye sa paścāt sampūrṇaḥ kalayati dharitrīṃ tṛṇa-samām | ataś cānaikāntyād guru-laghutayā 'rtheṣu dhaninām avasthā vastūni prathayati ca saṅkocayati ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन् दुधुक्षसि यदि क्षिति-धेनुम् एतां तेनाद्य वत्सम् इव लोकम् अमुं पुषाण तस्मिंश् च सम्यग् अनिशं परिपोष्यमाणे नाना-फलैः फलति कल्पलतेव भूमिः
rājan dudhukṣasi yadi kṣiti-dhenum etāṃ tenādya vatsam iva lokam amuṃ puṣāṇa tasmiṃś ca samyag aniśaṃ paripoṣyamāṇe nānā-phalaiḥ phalati kalpalateva bhūmiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यानृता च परुषा प्रिय-वादिनी च हिंस्रा दयालुर् अपि चार्थपरा वदान्या । नित्य-व्यया प्रचुर-नित्य-धनागमा च वाराङ्गनेव नृप-नीतिर् अनेक-रूपा
satyānṛtā ca paruṣā priya-vādinī ca hiṃsrā dayālur api cārthaparā vadānyā | nitya-vyayā pracura-nitya-dhanāgamā ca vārāṅganeva nṛpa-nītir aneka-rūpā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञा कीर्तिः पालनं ब्राह्मणानां दानं भोगो मित्र-संरक्षणं च येषाम् एते षड्गुणा न प्रवृत्ताः को ऽर्थस् तेषां पार्थिवोपाश्रयेण
ājñā kīrtiḥ pālanaṃ brāhmaṇānāṃ dānaṃ bhogo mitra-saṃrakṣaṇaṃ ca yeṣām ete ṣaḍguṇā na pravṛttāḥ ko 'rthas teṣāṃ pārthivopāśrayeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् धात्रा निज-भाल-पट्ट-लिखितं स्तोकं महद् वा धनं तत् प्राप्नोति मरुस्थले ऽपि नितरां मेरौ ततो नाधिकम् । तद् धीरो भव वित्तवत्सु कृपणां वृत्तिं वृथा सा कृथाः कूपे पश्य पयोनिधाव् अपि घटो गृह्णाति तुल्यं जलम्
yad dhātrā nija-bhāla-paṭṭa-likhitaṃ stokaṃ mahad vā dhanaṃ tat prāpnoti marusthale 'pi nitarāṃ merau tato nādhikam | tad dhīro bhava vittavatsu kṛpaṇāṃ vṛttiṃ vṛthā sā kṛthāḥ kūpe paśya payonidhāv api ghaṭo gṛhṇāti tulyaṃ jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् एव चातकाधारो ऽ सीति केषां न गोचरः । किम् अम्भोद-वरास्माकं कार्पण्योक्तं प्रतीक्षसे
tvam eva cātakādhāro ' sīti keṣāṃ na gocaraḥ | kim ambhoda-varāsmākaṃ kārpaṇyoktaṃ pratīkṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रे रे चातक सावधान-मनसा मित्र क्षणं श्रूयताम् अम्भोदा बहवो वसन्ति गगने सर्वे ऽपि नैतादृशाः । केचिद् वृष्टिभिर् आर्द्रयन्ति वसुधां गर्जन्ति केचिद् वृथा यं यं पश्यसि तस्य तस्य पुरतो मा ब्रूहि दीनं वचः
re re cātaka sāvadhāna-manasā mitra kṣaṇaṃ śrūyatām ambhodā bahavo vasanti gagane sarve 'pi naitādṛśāḥ | kecid vṛṣṭibhir ārdrayanti vasudhāṃ garjanti kecid vṛthā yaṃ yaṃ paśyasi tasya tasya purato mā brūhi dīnaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकरुणत्वम् अकारण-विग्रहः परधने परयोषिति च स्पृहा । सुजन-बन्धुजनेष्व् असहिष्णुता प्रकृति-सिद्धम् इदं हि दुरात्मनाम्
akaruṇatvam akāraṇa-vigrahaḥ paradhane parayoṣiti ca spṛhā | sujana-bandhujaneṣv asahiṣṇutā prakṛti-siddham idaṃ hi durātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्यया ऽलकृतो ऽपि सन् । मणिना भूषितः सर्पः किम् असौ न भयङ्करः
durjanaḥ parihartavyo vidyayā 'lakṛto 'pi san | maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kim asau na bhayaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाड्यं ह्रीमति गण्यते व्रत-रुचौ दम्भः शुचौ कैतवं शूरे निर्घृणता मुनौ विमतिता दैन्यं प्रियालापिनि । तेजस्विन्य् अवलिप्तता मुखरता वक्तर्य् अशक्तिः स्थिरे तत् को नाम गुणो भवेत् स गुणिनां यो दुर्जनैर् नाङ्कितः
jāḍyaṃ hrīmati gaṇyate vrata-rucau dambhaḥ śucau kaitavaṃ śūre nirghṛṇatā munau vimatitā dainyaṃ priyālāpini | tejasviny avaliptatā mukharatā vaktary aśaktiḥ sthire tat ko nāma guṇo bhavet sa guṇināṃ yo durjanair nāṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभश् चेद् अगुणेन किं पिशुनता यद्य् अस्ति किं पातकैः सत्यं चेत् तपसा च किं शुचि मनो यद्य् अस्ति तीर्थेन किम् । सौजन्यं यदि किं गुणैः सुमहिमा यद्य् अस्ति किं मण्डनैः सद्-विद्या यदि किं धनैर् अपयशो यद्य् अस्ति किं मृत्युना
lobhaś ced aguṇena kiṃ piśunatā yady asti kiṃ pātakaiḥ satyaṃ cet tapasā ca kiṃ śuci mano yady asti tīrthena kim | saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yady asti kiṃ maṇḍanaiḥ sad-vidyā yadi kiṃ dhanair apayaśo yady asti kiṃ mṛtyunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशी दिवस-धूसरो गलित-यौवना कामिनी सरो विगत-वारिजं मुखम् अनक्षरं स्वाकृतेः । प्रभुर् धन-परायणः सतत-दुर्गतः सज्जनो नृपाङ्गण-गतः खलो मनसि सप्त शल्यानि मे
śaśī divasa-dhūsaro galita-yauvanā kāminī saro vigata-vārijaṃ mukham anakṣaraṃ svākṛteḥ | prabhur dhana-parāyaṇaḥ satata-durgataḥ sajjano nṛpāṅgaṇa-gataḥ khalo manasi sapta śalyāni me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कश्चिच् चण्ड-कोपानाम् आत्मीयो नाम भूभुजाम् । होतारम् अपि जुह्वानं स्पृष्टो वहति पावकः
na kaścic caṇḍa-kopānām ātmīyo nāma bhūbhujām | hotāram api juhvānaṃ spṛṣṭo vahati pāvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौनोमूकः प्रवचन-पटुर् बाटुलो जल्पको वा धृष्टः पार्श्वे वसति च सदा दूरतश् चाप्रगल्भः । क्षान्त्या भीरुर् यदि न सहते प्रायशो नाभिजातः सेवाधर्मः परम-गहनो योगिनाम् अप्य् अगम्यः
maunomūkaḥ pravacana-paṭur bāṭulo jalpako vā dhṛṣṭaḥ pārśve vasati ca sadā dūrataś cāpragalbhaḥ | kṣāntyā bhīrur yadi na sahate prāyaśo nābhijātaḥ sevādharmaḥ parama-gahano yoginām apy agamyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भासिताखिल-खलस्य विशृङ्खलस्य प्राग्-जात-विस्तृत-निजाधम-कर्म-वृत्तेः । दैवाद् अवाप्त-विभवस्य गुण-द्विषो ऽस्य नीचस्य गोचर-गतैः सुखम् आप्यते
udbhāsitākhila-khalasya viśṛṅkhalasya prāg-jāta-vistṛta-nijādhama-karma-vṛtteḥ | daivād avāpta-vibhavasya guṇa-dviṣo 'sya nīcasya gocara-gataiḥ sukham āpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरम्भ-गुर्वी क्षयिणी क्रमेण लघ्वी पुरा वृद्धिमती च पश्चात् । दिनस्य पूर्वार्ध-परार्ध-भिन्ना छायेव मैत्री खल-सज्-जनानाम्
ārambha-gurvī kṣayiṇī krameṇa laghvī purā vṛddhimatī ca paścāt | dinasya pūrvārdha-parārdha-bhinnā chāyeva maitrī khala-saj-janānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृग-मीन-सज्जनानां तृण-जल-सन्तोष-विहित-वृत्तीनाम् । लुब्धक-धीवर-पिशुना निष्कारण-वैरिणो जगति
mṛga-mīna-sajjanānāṃ tṛṇa-jala-santoṣa-vihita-vṛttīnām | lubdhaka-dhīvara-piśunā niṣkāraṇa-vairiṇo jagati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाञ्छा सज्जन-सङ्गमे पर-गुणे प्रीतिर् गुरौ नम्रता विद्यायां व्यसनं स्व-योषिति रतिर् लोकापवादाद् भयम् । भक्तिः शूलिनि शक्तिर् आत्म-दमने संसर्ग-मुक्तिः खले येष्व् एते निवसन्ति निर्मल-गुणास् तेभ्यो नरेभ्यो नमः
vāñchā sajjana-saṅgame para-guṇe prītir gurau namratā vidyāyāṃ vyasanaṃ sva-yoṣiti ratir lokāpavādād bhayam | bhaktiḥ śūlini śaktir ātma-damane saṃsarga-muktiḥ khale yeṣv ete nivasanti nirmala-guṇās tebhyo narebhyo namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपदि धैर्यम् अथाभ्युदये क्षमा सदसि वाक्य-पटुता युधि विक्रमः । यशसि चाभिरुचिर् व्यसनं श्रुतौ प्रकृति-सिद्धम् इदं हि महात्मनाम्
vipadi dhairyam athābhyudaye kṣamā sadasi vākya-paṭutā yudhi vikramaḥ | yaśasi cābhirucir vyasanaṃ śrutau prakṛti-siddham idaṃ hi mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदानं प्रच्छन्नं गृहम् उपगते सम्भ्रम-विधिः प्रियं कृत्वा मौनं सदसि कथनं चाप्य् उपकृतेः । अनुत्सेको लक्ष्म्याम् अनभिभव-गन्धाः पर-कथाः सतां केनोद्दिष्टं विषमम् असिधारा-व्रतम् इदम्
pradānaṃ pracchannaṃ gṛham upagate sambhrama-vidhiḥ priyaṃ kṛtvā maunaṃ sadasi kathanaṃ cāpy upakṛteḥ | anutseko lakṣmyām anabhibhava-gandhāḥ para-kathāḥ satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamam asidhārā-vratam idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करे श्लाघ्यस् त्यागः शिरसि गुरु-पाद-प्रणयिता मुखे सत्या वाणी विजयि भुजयोर् वीर्यम् अतुलम् । हृदि स्वच्छा वृत्तिः श्रुतिम् अधिगतं च श्रवणयोर् विनाप्य् ऐश्वर्येण प्रकृति-महतां मण्डनम् इदम्
kare ślāghyas tyāgaḥ śirasi guru-pāda-praṇayitā mukhe satyā vāṇī vijayi bhujayor vīryam atulam | hṛdi svacchā vṛttiḥ śrutim adhigataṃ ca śravaṇayor vināpy aiśvaryeṇa prakṛti-mahatāṃ maṇḍanam idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्पत्सु महतां चित्तं भवत्य् उत्पल-कोमलम् ।आपत्सु च महाशैलशिला- सङ्घात-कर्कशम्
sampatsu mahatāṃ cittaṃ bhavaty utpala-komalam |āpatsu ca mahāśailaśilā- saṅghāta-karkaśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्तप्तायसि संस्थितस्य पयसो नामापि न ज्ञायते मुक्ताकारतया तद् एव नलिनी-पत्र-स्थितं राजते । स्वात्यां सागर-शुक्ति-मध्य-पतितं तन्-मौक्तिकं जायते प्रायेणाधम-मध्यमोत्तम-गुणः संसर्गतो जायते
santaptāyasi saṃsthitasya payaso nāmāpi na jñāyate muktākāratayā tad eva nalinī-patra-sthitaṃ rājate | svātyāṃ sāgara-śukti-madhya-patitaṃ tan-mauktikaṃ jāyate prāyeṇādhama-madhyamottama-guṇaḥ saṃsargato jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीणाति यः सुचरितैः पितरं स पुत्रो यद् भर्तुर् एव हितम् इच्छति तत् कलत्रम् । तन् मित्रम् आपदि सुखे च सम-क्रियं यद् एतत् त्रयं जगति पुण्य-कृतो लभन्ते
prīṇāti yaḥ sucaritaiḥ pitaraṃ sa putro yad bhartur eva hitam icchati tat kalatram | tan mitram āpadi sukhe ca sama-kriyaṃ yad etat trayaṃ jagati puṇya-kṛto labhante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको देवः केशवो वा शिवो वा ह्य् एकं मित्रं भूपतिर् वा यतिर् वा । एको वासः पत्तने वा वने वा ह्य् एका भार्या सुन्दरी वा दरी वा
eko devaḥ keśavo vā śivo vā hy ekaṃ mitraṃ bhūpatir vā yatir vā | eko vāsaḥ pattane vā vane vā hy ekā bhāryā sundarī vā darī vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नम्रत्वेनोन्नमन्तः पर-गुण-कथनैः स्वान् गुणान् ख्यापयन्तः स्वार्थान् सम्पादयन्तो वितत-पृथुतरारम्भ-यत्नाः परार्थे । क्षान्त्यैवाक्षेप-रुक्षाक्षर-मुखर-मुखान् दुर्जनान् दूषयन्तः सन्तः साश्चर्य-चर्या जगति बहु-मताः कस्य नाभ्यर्चनीयाः
namratvenonnamantaḥ para-guṇa-kathanaiḥ svān guṇān khyāpayantaḥ svārthān sampādayanto vitata-pṛthutarārambha-yatnāḥ parārthe | kṣāntyaivākṣepa-rukṣākṣara-mukhara-mukhān durjanān dūṣayantaḥ santaḥ sāścarya-caryā jagati bahu-matāḥ kasya nābhyarcanīyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति नम्रास् तरवः फलोद्गमैर् नवाम्बुभिर् दूरावलम्बिनो घनाः । अनुद्धताः सत्-पुरुषाः समृद्धिभिः स्वभाव एष परोपकारिणाम्
bhavanti namrās taravaḥ phalodgamair navāmbubhir dūrāvalambino ghanāḥ | anuddhatāḥ sat-puruṣāḥ samṛddhibhiḥ svabhāva eṣa paropakāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रं श्रुतेनैव न कुण्डलेन दानेन पाणिर् न तु कङ्कणेन । विभाति कायः करुण-पराणां परोपकारैर् न तु चन्दनेन
śrotraṃ śrutenaiva na kuṇḍalena dānena pāṇir na tu kaṅkaṇena | vibhāti kāyaḥ karuṇa-parāṇāṃ paropakārair na tu candanena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापान् निवारयति योजयते हिताय गुह्यं निगूहति गुणान् प्रकटीकरोति । आपद्-गतं च न जहाति ददाति काले सन्-मित्र-लक्षणम् इदं प्रवदन्ति सन्तः
pāpān nivārayati yojayate hitāya guhyaṃ nigūhati guṇān prakaṭīkaroti | āpad-gataṃ ca na jahāti dadāti kāle san-mitra-lakṣaṇam idaṃ pravadanti santaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्माकरं दिनकरो विकचीकरोति चम्द्र्प् वोलासयति कैरव-चक्रवालम् । नाभ्यर्थितो जलधरो ऽपि जलं ददाति सन्तः स्वयं परहिते विहिताभियोगाः
padmākaraṃ dinakaro vikacīkaroti camdrp volāsayati kairava-cakravālam | nābhyarthito jaladharo 'pi jalaṃ dadāti santaḥ svayaṃ parahite vihitābhiyogāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एके सत्-पुरुषाः परार्थ-घटकाः स्वार्थं परित्यजन्ति ये सामान्यास् तु परार्थम् उद्यम-भृतः स्वार्थाविरोधेन ये । ते ऽमी मानुष-राक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये ये तु घ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे
eke sat-puruṣāḥ parārtha-ghaṭakāḥ svārthaṃ parityajanti ye sāmānyās tu parārtham udyama-bhṛtaḥ svārthāvirodhena ye | te 'mī mānuṣa-rākṣasāḥ parahitaṃ svārthāya nighnanti ye ye tu ghnanti nirarthakaṃ parahitaṃ te ke na jānīmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरेणात्मगतोदकाय हि गुणा दत्ता पुरा ते ऽखिला क्षीरोत्तापम् अवेक्ष्य तेन पयसा स्वात्मा कृशानौ हुतः । गन्तुं पावकम् उन्मनस् तद् अभवद् दृष्ट्वा तु मित्रापदं युक्तं तेन जलेन शाम्यति सतां मैत्री पुनस् त्व् ईदृशी
kṣīreṇātmagatodakāya hi guṇā dattā purā te 'khilā kṣīrottāpam avekṣya tena payasā svātmā kṛśānau hutaḥ | gantuṃ pāvakam unmanas tad abhavad dṛṣṭvā tu mitrāpadaṃ yuktaṃ tena jalena śāmyati satāṃ maitrī punas tv īdṛśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतः स्वपिति केशवः कुलम् इतस् तदीय-द्विषाम् इतश् च शरणार्थिनां शिखरिणां गणाः शेरते । इतो ऽपि बडवानलः सह समस्त-संवर्तकैऋ अहो विततम् ऊर्जितं भर-सहं सिन्धोर् वपुः
itaḥ svapiti keśavaḥ kulam itas tadīya-dviṣām itaś ca śaraṇārthināṃ śikhariṇāṃ gaṇāḥ śerate | ito 'pi baḍavānalaḥ saha samasta-saṃvartakaiṛ aho vitatam ūrjitaṃ bhara-sahaṃ sindhor vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णां छिन्धि भज क्षमां जहि मदं पापे रतिं मा कृथाः सत्यं ब्रूह्य् अनुयाहि साधु-पदवीं सेवस्व विद्वज्-जनम् । मान्यान् मानय विद्विषो ऽप्य् अनुनय प्रख्यापय प्रश्रयं कीर्तिं पालय दुःखिते कुरु दयाम् एतत् सतां चेष्टितम्
tṛṣṇāṃ chindhi bhaja kṣamāṃ jahi madaṃ pāpe ratiṃ mā kṛthāḥ satyaṃ brūhy anuyāhi sādhu-padavīṃ sevasva vidvaj-janam | mānyān mānaya vidviṣo 'py anunaya prakhyāpaya praśrayaṃ kīrtiṃ pālaya duḥkhite kuru dayām etat satāṃ ceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसि वचसि काये पुण्य-पीयूष-पूर्णास् त्रिभुवनम् उपकार-श्रेणिभिः प्रीणयन्तः । पर-गुण-परमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यं निज-हृदि विकसन्तः सन्त सन्तः कियन्तः
manasi vacasi kāye puṇya-pīyūṣa-pūrṇās tribhuvanam upakāra-śreṇibhiḥ prīṇayantaḥ | para-guṇa-paramāṇūn parvatīkṛtya nityaṃ nija-hṛdi vikasantaḥ santa santaḥ kiyantaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तेन हेम-गिरिणा रजताद्रिणा वा यत्राश्रिताश् च तरवस् तरवस् त एव । मन्यामहे मलयम् एव यद्-आश्रयेण कङ्कोल-निम्ब-कटुजा अपि चन्दनाः स्युः
kiṃ tena hema-giriṇā rajatādriṇā vā yatrāśritāś ca taravas taravas ta eva | manyāmahe malayam eva yad-āśrayeṇa kaṅkola-nimba-kaṭujā api candanāḥ syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नैर् महार्हैस् तुतुषुर् न देवा न भेजिरे भीम-विषेण भीतिम् । सुधां विना न परयुर् विरामं न निश्चितार्थाद् विरमन्ति धीराः
ratnair mahārhais tutuṣur na devā na bhejire bhīma-viṣeṇa bhītim | sudhāṃ vinā na parayur virāmaṃ na niścitārthād viramanti dhīrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचित् पृथ्वीशय्यः क्वचिद् अपि च परङ्क-शयनः क्वचिच् छाकाहारः क्वचिद् अपि च शाल्योदन-रुचिः । क्वचित् कन्थाधारी क्वचिद् अपि च दिव्याम्बरधरो मनस्वी कार्यार्थी न गणयति दुःखं न च सुखम्
kvacit pṛthvīśayyaḥ kvacid api ca paraṅka-śayanaḥ kvacic chākāhāraḥ kvacid api ca śālyodana-ruciḥ | kvacit kanthādhārī kvacid api ca divyāmbaradharo manasvī kāryārthī na gaṇayati duḥkhaṃ na ca sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्यस्य विभूषणं सुजनता शौर्यस्य वाक्-संयमो ज्ञानस्योपशमः श्रुतस्य विनयो वित्तस्य पात्रे व्ययः । अक्रोधस् तपसः क्षमा प्रभवितुर् धर्मस्य निर्वाजता सर्वेषाम् अपि सर्व-कारणम् इदं शीलं परं भूषणम्
aiśvaryasya vibhūṣaṇaṃ sujanatā śauryasya vāk-saṃyamo jñānasyopaśamaḥ śrutasya vinayo vittasya pātre vyayaḥ | akrodhas tapasaḥ kṣamā prabhavitur dharmasya nirvājatā sarveṣām api sarva-kāraṇam idaṃ śīlaṃ paraṃ bhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निन्दन्तु नीति-निपुणा यदि वा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्ठम् । अद्यैव वा मरणम् अस्तु युगान्तरे वा न्याय्यात् पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः
nindantu nīti-nipuṇā yadi vā stuvantu lakṣmīḥ samāviśatu gacchatu vā yatheṣṭham | adyaiva vā maraṇam astu yugāntare vā nyāyyāt pathaḥ pravicalanti padaṃ na dhīrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भग्नाशस्य करण्ड-पिण्डित-तनोर् म्लानेन्द्रियस्य क्षुधा कृत्वाखुर् विवरं स्वयं निपतितो नक्तं मुखे भोगिनः । तृप्तस् तत्-पिशितेन सत्वरम् असौ तेनैव यातः यथा लोकाः पश्यत दैवम् एव हि नृणां वृद्धौ क्षये कारणम्
bhagnāśasya karaṇḍa-piṇḍita-tanor mlānendriyasya kṣudhā kṛtvākhur vivaraṃ svayaṃ nipatito naktaṃ mukhe bhoginaḥ | tṛptas tat-piśitena satvaram asau tenaiva yātaḥ yathā lokāḥ paśyata daivam eva hi nṛṇāṃ vṛddhau kṣaye kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः । नास्त्य् उद्यम-समो बन्धुः कुर्वाणो नावसीदति
ālasyaṃ hi manuṣyāṇāṃ śarīrastho mahān ripuḥ | nāsty udyama-samo bandhuḥ kurvāṇo nāvasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नो ऽपि रोहति तर् क्षीणो ऽप्य् उपचीयते पुनश् चन्द्रः । इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न दुःखेषु
chinno 'pi rohati tar kṣīṇo 'py upacīyate punaś candraḥ | iti vimṛśantaḥ santaḥ santapyante na duḥkheṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेता यस्य बृहस्पतिः प्रहरणं वज्रं सुराः सैनिकाः स्वर्गो दुर्गम् अनुग्रहः किल हरेर् ऐरावतो वारणः । इत्य् ऐश्वर्य-बलान्वितो ऽपि बलभिद् भग्नः परैः सङ्गरे तद् व्यक्तं ननु दैवम् एव शरणं धिग् धिग् वृथा पौरुषम्
netā yasya bṛhaspatiḥ praharaṇaṃ vajraṃ surāḥ sainikāḥ svargo durgam anugrahaḥ kila harer airāvato vāraṇaḥ | ity aiśvarya-balānvito 'pi balabhid bhagnaḥ paraiḥ saṅgare tad vyaktaṃ nanu daivam eva śaraṇaṃ dhig dhig vṛthā pauruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मायत्तं फलं पुंसां बुद्धिः कर्मानुसारिणी । तथापि सुधिया भाव्यं सुविचार्यैव कुर्वता
karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī | tathāpi sudhiyā bhāvyaṃ suvicāryaiva kurvatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खल्व् आतो दिवसेश्वरस्य किरणैः सन्ताडितो मस्तके वाञ्छन् देशम् अनातपं विधि-वशात् तालस्य मूलं गतः । तत्राप्य् अस्य महाफलेन पतता भग्नं सशब्दं शिरः प्रायो गच्छति यत्र भाग्य-रहितस् तत्रैव यान्त्य् आपदः
khalv āto divaseśvarasya kiraṇaiḥ santāḍito mastake vāñchan deśam anātapaṃ vidhi-vaśāt tālasya mūlaṃ gataḥ | tatrāpy asya mahāphalena patatā bhagnaṃ saśabdaṃ śiraḥ prāyo gacchati yatra bhāgya-rahitas tatraiva yānty āpadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रवि-निशाकरयोर् ग्रह-पीडनं गज-भुजङ्गमयोर् अपि बन्धनम् । मतिमतां च विलोक्य दरिद्रतां विधिर् अहो बलवान् इति मे मतिः
ravi-niśākarayor graha-pīḍanaṃ gaja-bhujaṅgamayor api bandhanam | matimatāṃ ca vilokya daridratāṃ vidhir aho balavān iti me matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृजति तावद् अशेष-गुणकरं पुरुष-रत्नम् अलङ्करणं भुवः । तद् अपि तत्-क्षण-भङ्गि करोति चेद् अहह कष्टम् अपण्डितता विधेः
sṛjati tāvad aśeṣa-guṇakaraṃ puruṣa-ratnam alaṅkaraṇaṃ bhuvaḥ | tad api tat-kṣaṇa-bhaṅgi karoti ced ahaha kaṣṭam apaṇḍitatā vidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्रं नैव यदा करीर-विटपे दोषो वसन्तस्य किम् नोलूको ऽप्य् अवओकते यदि दिवा सूर्यस्य किं दूषणम् । धारा नैव पतन्ति चातक-मुखे मेघस्य किं दूषणम् यत् पूर्वं विधिना ललाट-लिखितं तन् मार्जितुं कः क्षमः
patraṃ naiva yadā karīra-viṭape doṣo vasantasya kim nolūko 'py avaokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam | dhārā naiva patanti cātaka-mukhe meghasya kiṃ dūṣaṇam yat pūrvaṃ vidhinā lalāṭa-likhitaṃ tan mārjituṃ kaḥ kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्यामो देवान् ननु हतविधेस् ते ऽपि वशगा विधिर् वन्द्यः सो ऽपि प्रतिनियत-कर्मैक-फलदः । फलं कर्मायत्तं यदि किम् अमरैः किं च विधिना नमस् तत्-कर्मभ्यो विधिर् अपि न येभ्यः प्रभवति
namasyāmo devān nanu hatavidhes te 'pi vaśagā vidhir vandyaḥ so 'pi pratiniyata-karmaika-phaladaḥ | phalaṃ karmāyattaṃ yadi kim amaraiḥ kiṃ ca vidhinā namas tat-karmabhyo vidhir api na yebhyaḥ prabhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा येन कुलालवन् नियमितो ब्रह्माड-भाण्डोदरे विष्णुर् येन दशावतार-गहने क्षिप्तो महा-सङ्कटे । रुद्रो येन कपाल-पाणि-पुटके भिक्षाटनं कारितः सूर्यो भ्राम्यति नित्यम् एव गगने तस्मै नमः कर्मणे
brahmā yena kulālavan niyamito brahmāḍa-bhāṇḍodare viṣṇur yena daśāvatāra-gahane kṣipto mahā-saṅkaṭe | rudro yena kapāla-pāṇi-puṭake bhikṣāṭanaṃ kāritaḥ sūryo bhrāmyati nityam eva gagane tasmai namaḥ karmaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवाकृतिः फलति नैवअ कुलं न शीलं विद्यापि नैव न च यत्न-कृतापि सेवा । भाग्यानि पूर्व-तपसा खलु सञ्चितानि काले फलन्ति पुरुषस्य यथैव वृक्षाः
naivākṛtiḥ phalati naivaa kulaṃ na śīlaṃ vidyāpi naiva na ca yatna-kṛtāpi sevā | bhāgyāni pūrva-tapasā khalu sañcitāni kāle phalanti puruṣasya yathaiva vṛkṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वने रणे शत्रु-जलाग्नि-मध्ये महार्णवे पर्वत-मस्तके वा । सुप्तं प्रमत्तं विषम-स्थितं वा रक्षन्ति पुण्यानि पुराकृतानि
vane raṇe śatru-jalāgni-madhye mahārṇave parvata-mastake vā | suptaṃ pramattaṃ viṣama-sthitaṃ vā rakṣanti puṇyāni purākṛtāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या साधूंश् च खलान् करोति विदुषो मूर्खान् हितान् द्वेषिणः प्रत्यक्षं कुरुते परीक्षम् अमृतं हालाहलं तत्-क्षणात् । ताम् आराधय सत्-क्रियां भगवतीं भोक्तुं फलं वाञ्छितं हे साधो व्यसनैर् गुणेषु विपुलेष्व् आस्थां वृथा मा कृथाः
yā sādhūṃś ca khalān karoti viduṣo mūrkhān hitān dveṣiṇaḥ pratyakṣaṃ kurute parīkṣam amṛtaṃ hālāhalaṃ tat-kṣaṇāt | tām ārādhaya sat-kriyāṃ bhagavatīṃ bhoktuṃ phalaṃ vāñchitaṃ he sādho vyasanair guṇeṣu vipuleṣv āsthāṃ vṛthā mā kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणवद् अगुणवद् वा कुर्वता कार्य-जातं परिणतिर् अवधार्या यत्नतः पण्डितेन । अतिरभस-कृतानां कर्मणाम् आविपत्तेर् भवति हृदय-दाही शल्य-तुल्यो विपाकः
guṇavad aguṇavad vā kurvatā kārya-jātaṃ pariṇatir avadhāryā yatnataḥ paṇḍitena | atirabhasa-kṛtānāṃ karmaṇām āvipatter bhavati hṛdaya-dāhī śalya-tulyo vipākaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थाल्यां वैदूर्यमय्यां पचति तिलकणांश् चन्दनैर् इन्धनौघैः सौवर्णैर् लाङ्गलाग्रैर् विलिखति वसुधाम् अर्क-मूलस्य हेतोः । कृत्वा कर्पूर-खण्डान् वृत्तिम् इह कुरुते कोद्रवाणां समन्तात् प्राप्येमां कर्म्-भूमिं न चरति मनुजो यस् तोप मन्द-भाग्यः
sthālyāṃ vaidūryamayyāṃ pacati tilakaṇāṃś candanair indhanaughaiḥ sauvarṇair lāṅgalāgrair vilikhati vasudhām arka-mūlasya hetoḥ | kṛtvā karpūra-khaṇḍān vṛttim iha kurute kodravāṇāṃ samantāt prāpyemāṃ karm-bhūmiṃ na carati manujo yas topa manda-bhāgyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मज्जत्व् अम्भसि यातु मेरु-शिखरं शत्रुं जयत्व् आहवे वाणिज्यं कृषि-सेवने च सकला विद्याः कलाः शिक्षताम् । आकाशं विपुलं प्रयातु खगवत् कृत्वा प्रयत्नं परं नाभाव्यं भवतीह कर्म-वशतो भाव्यस्य नाशः कुतः
majjatv ambhasi yātu meru-śikharaṃ śatruṃ jayatv āhave vāṇijyaṃ kṛṣi-sevane ca sakalā vidyāḥ kalāḥ śikṣatām | ākāśaṃ vipulaṃ prayātu khagavat kṛtvā prayatnaṃ paraṃ nābhāvyaṃ bhavatīha karma-vaśato bhāvyasya nāśaḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमं वनं भवति तस्य पुरं प्रधानं सर्वो जनः स्वजनताम् उपयाति तस्य । कृत्स्ना च भूर् भवति सन्निधि-रत्न-पूर्णा यस्यास्ति पूर्व-सुकृतं विपुलं नरस्य
bhīmaṃ vanaṃ bhavati tasya puraṃ pradhānaṃ sarvo janaḥ svajanatām upayāti tasya | kṛtsnā ca bhūr bhavati sannidhi-ratna-pūrṇā yasyāsti pūrva-sukṛtaṃ vipulaṃ narasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को लाभो गुणिसङ्गमः किम् असुखं प्राज्ञेतरैः सङ्गतिः का हानिः समय-च्युतिर् निपुणता का धर्म-तत्त्वे रतिः । कः शूरो विजितेन्द्रियः प्रियतमा का ऽनुव्रता किं धनं विद्या किं सुखम् अप्रवास-गमनं राज्यं किम् आज्ञा-फलम्
ko lābho guṇisaṅgamaḥ kim asukhaṃ prājñetaraiḥ saṅgatiḥ kā hāniḥ samaya-cyutir nipuṇatā kā dharma-tattve ratiḥ | kaḥ śūro vijitendriyaḥ priyatamā kā 'nuvratā kiṃ dhanaṃ vidyā kiṃ sukham apravāsa-gamanaṃ rājyaṃ kim ājñā-phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रिय-वचन-दरिद्रैः प्रिय-वचन-धनाढ्यैः स्व-दार-परितुष्टैः । पर-परिवाद-निवृत्तैः क्वचित् क्वचिन् मण्डिता वसुधा
apriya-vacana-daridraiḥ priya-vacana-dhanāḍhyaiḥ sva-dāra-parituṣṭaiḥ | para-parivāda-nivṛttaiḥ kvacit kvacin maṇḍitā vasudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदर्थितस्यापि हि धैर्य-वृत्तेर् न शक्यते धैर्य-गुणः प्रमार्ष्टुम् । अधोमुखस्यापि कृतस्य वह्नेर् नाधः शिखा याति कदाचिद् एव
kadarthitasyāpi hi dhairya-vṛtter na śakyate dhairya-guṇaḥ pramārṣṭum | adhomukhasyāpi kṛtasya vahner nādhaḥ śikhā yāti kadācid eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्ताकटाक्ष-विशिखा न लुनन्ति यस्य चित्तं न निर्दहति किप-कृशानुतापः । कर्षन्ति भूरि-विषयाश् च न लोभ-पाशैर् लोक-त्रयं जयति कृत्स्नम् इदं स धीरः
kāntākaṭākṣa-viśikhā na lunanti yasya cittaṃ na nirdahati kipa-kṛśānutāpaḥ | karṣanti bhūri-viṣayāś ca na lobha-pāśair loka-trayaṃ jayati kṛtsnam idaṃ sa dhīraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेनापि हि शूरेण पादाक्रान्तं महीतलम् । क्रियते भास्करेणैव स्फार-स्फुरित-तेजसा
ekenāpi hi śūreṇa pādākrāntaṃ mahītalam | kriyate bhāskareṇaiva sphāra-sphurita-tejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निस् तस्य जलायते जल-निधिः कुल्यायते तत्-क्षणान् मेरुः स्वल्प-शिलायते मृगपतिः सद्यः कुरङ्गायते । व्यालो माल्य-गुणायते विष-रसः पीयूष-वर्षायते यस्याङ्गे ऽखिल-लोक-वल्लभतमं शीलं समुन्मीलति
vahnis tasya jalāyate jala-nidhiḥ kulyāyate tat-kṣaṇān meruḥ svalpa-śilāyate mṛgapatiḥ sadyaḥ kuraṅgāyate | vyālo mālya-guṇāyate viṣa-rasaḥ pīyūṣa-varṣāyate yasyāṅge 'khila-loka-vallabhatamaṃ śīlaṃ samunmīlati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लज्जा-गुणौघ-जननीं जननीम् इव स्वाम् अत्यन्त-शुद्ध-हृदयाम् अनुवर्तमानाम् । तेजस्विनः सुखम् असून् अपि सन्त्यजनति सत्य-व्रत-व्यसनिनो न पुनः प्रतिज्ञाम्
lajjā-guṇaugha-jananīṃ jananīm iva svām atyanta-śuddha-hṛdayām anuvartamānām | tejasvinaḥ sukham asūn api santyajanati satya-vrata-vyasanino na punaḥ pratijñām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.